໒໒. ມຫານິປາໂຕ

[໕໔໓] ໖. ຠູຣິທຕ຺ຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ນຄຣກຓ຺ຑໍ

ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຣຕນໍ ອຕ຺ຖີຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ສາວຕ຺ຖິໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຸໂປສຖິເກ ອຸປາສເກ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເຕ ກິຣ ອຸໂປສຖທິວເສ ປາໂຕວ ອຸໂປສຖໍ ອຘິຏ຺ຐາຍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ຄນ຺ຘມາລາທິຫຕ຺ຖາ ເຊຕວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມສ຺ສວນເວລາຍ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ຘມ຺ມສຠໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອລງ຺ກຕພຸທ຺ຘາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸອາທີສຸ ປນ ເຍ ອາຣພ຺ຠ ຘມ຺ມກຖາ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ຕຖາຄຕາ ສລ຺ລປນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອຊ຺ຊ ອຸປາສເກ ອາຣພ຺ຠ ປຸພ຺ພຈຣິຍປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ ຘມ຺ມກຖາ ສມຸຏ຺ຐຫິສ຺ສຕີຕິ ຎຕ຺ວາ ອຸປາສເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລປນ຺ໂຕ ‘‘ອຸໂປສຖິກຕ຺ຖ, ອຸປາສກາ’’ຕິ ອຸປາສເກ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ສາຘຸ, ອຸປາສກາ, ກລ຺ຍາຓໍ ໂວ ກຕໍ, ອປິຈ ອນຈ຺ຉຣິຍໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ຍໍ ຕຸມ຺ເຫ ມາທິສໍ ພຸທ຺ຘໍ ໂອວາທທາຍກໍ ອາຈຣິຍໍ ລຠນ຺ຕາ ອຸໂປສຖໍ ກເຣຍ຺ຍາຖ. ໂປຣາຓປຓ຺ຑິຕາ ປນ ອນາຈຣິຍກາປິ ມຫນ຺ຕໍ ຍສໍ ປຫາຍ ອຸໂປສຖໍ ກຣິໍສຸເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕຫິ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ນາມ ຣາຊາ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ໂຕ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປຣຊ຺ຊໍ ທຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ມຫນ຺ຕໍ ຍສໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຣຊ຺ຊມ຺ປິ ເມ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາ’’ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນາສງ຺ໂກ ‘‘ຕາຕ, ຕ຺ວໍ ອິໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຍຕ຺ຖ ເຕ ຣຸຈ຺ຈຕິ, ຕຕ຺ຖ ວສິຕ຺ວາ ມມ ອຈ຺ຈເຍນ ກຸລສນ຺ຕກໍ ຣຊ຺ຊໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປິຕຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຍມຸນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຍມຸນາຍ ຈ ສມຸທ຺ທສ຺ສ ຈ ປພ຺ພຕສ຺ສ ຈ ອນ຺ຕເຣ ປຓ຺ຓສາລໍ ມາເປຕ຺ວາ ວນມູລຜລາຫາໂຣ ປຏິວສຕິ. ຕທາ ສມຸທ຺ທສ຺ສ ເຫຏ຺ຐິເມ ນາຄຠວເນ ເອກາ ມຕປຕິກາ ນາຄມາຓວິກາ ອຎ຺ຎາສໍ ສປຕິການໍ ຍສໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ກິເລສໍ ນິສ຺ສາຍ ນາຄຠວນາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ສມຸທ຺ທຕີເຣ ວິຈຣນ຺ຕີ ຣາຊປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປທວລຎ຺ຊໍ ທິສ຺ວາ ປທານຸສາເຣນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ປຓ຺ຓສາລໍ ອທ຺ທສ. ຕທາ ຣາຊປຸຕ຺ໂຕ ຜລາຜລຕ຺ຖາຍ ຄໂຕ ໂຫຕິ. ສາ ປຓ຺ຓສາລໍ ປວິສິຕ຺ວາ ກຏ຺ຐຕ຺ຖຣຓຎ຺ເຈວ ເສສປຣິກ຺ຂາເຣ ຈ ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອິທໍ ເອກສ຺ສ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານໍ, ວີມໍສິສ຺ສາມິ ນໍ ‘ສທ຺ຘາຍ ປພ຺ພຊິໂຕ ນຸ ໂຂ ໂນ’ຕິ, ສເຈ ຫິ ສທ຺ຘາຍ ປພ຺ພຊິໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ ເນກ຺ຂມ຺ມາຘິມຸຕ຺ໂຕ, ນ ເມ ອລງ຺ກຕສຍນໍ ສາທິຍິສ຺ສຕິ. ສເຈ ກາມາຠິຣໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ, ນ ສທ຺ຘາປພ຺ພຊິໂຕ, ມມ ສຍນສ຺ມິໍເຍວ ນິປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ. ອຖ ນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສາມິກໍ ກຕ຺ວາ ອິເຘວ ວສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ສາ ນາຄຠວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທິພ຺ພປຸປ຺ຜານິ ເຈວ ທິພ຺ພຄນ຺ເຘ ຈ ອາຫຣິຕ຺ວາ ທິພ຺ພປຸປ຺ຜສຍນໍ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ປຓ຺ຓສາລາຍໍ ປຸປ຺ຜູປຫາຣໍ ກຕ຺ວາ ຄນ຺ຘຈຸຓ຺ຓໍ ວິກິຣິຕ຺ວາ ປຓ຺ຓສາລໍ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ນາຄຠວນເມວ ຄຕາ.

ຣາຊປຸຕ຺ໂຕ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປຓ຺ຓສາລໍ ປວິຏ຺ໂຐ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ເກນ ນຸ ໂຂ ອິມໍ ສຍນໍ ສຊ຺ຊິຕ’’ນ຺ຕິ ຜລາຜລໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ‘‘ອໂຫ ສຸຄນ຺ຘານິ ປຸປ຺ຜານິ, ມນາປໍ ວຕ ກຕ຺ວາ ສຍນໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ນ ສທ຺ຘາປພ຺ພຊິຕຠາເວນ ໂສມນສ຺ສຊາໂຕ ປຸປ຺ຜສຍເນ ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ນິປນ຺ໂນ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ສູຣິຍຸຄ຺ຄມເນ ອຸຏ຺ຐາຍ ປຓ຺ຓສາລໍ ອສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຜລາຜລຕ຺ຖາຍ ອຄມາສິ. ນາຄມາຓວິກາ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມິລາຕານິ ປຸປ຺ຜານິ ທິສ຺ວາ ‘‘ກາມາຘິມຸຕ຺ໂຕ ເອສ, ນ ສທ຺ຘາປພ຺ພຊິໂຕ, ສກ຺ກາ ນໍ ຄຓ຺ຫິຕຸ’’ນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ ປຸຣາຓປຸປ຺ຜານິ ນີຫຣິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎານິ ປຸປ຺ຜານິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຕເຖວ ນວປຸປ຺ຜສຍນໍ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ປຓ຺ຓສາລໍ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ຈງ຺ກເມ ປຸປ຺ຜານິ ວິກິຣິຕ຺ວາ ນາຄຠວນເມວ ຄຕາ. ໂສ ຕໍ ທິວສມ຺ປິ ປຸປ຺ຜສຍເນ ສຍິຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ ອິມໍ ປຓ຺ຓສາລໍ ອລງ຺ກໂຣຕີ’’ຕິ? ໂສ ຜລາຜລຕ຺ຖາຍ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ປຓ຺ຓສາລໂຕ ອວິທູເຣ ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ ອຏ຺ຐາສິ. ອິຕຣາປິ ພຫູ ຄນ຺ເຘ ເຈວ ປຸປ຺ຜານິ ຈ ອາທາຍ ອສ຺ສມປທໍ ອຄມາສິ. ຣາຊປຸຕ຺ໂຕ ອຸຕ຺ຕມຣູປຘຣໍ ນາຄມາຓວິກໍ ທິສ຺ວາວ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕານໍ ອທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ປຓ຺ຓສາລໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສຍນໍ ສຊ຺ຊນກາເລ ປວິສິຕ຺ວາ ‘‘ກາສິ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອຫໍ ນາຄມາຓວິກາ, ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ສສາມິກາ ອສ຺ສາມິກາສີ’’ຕິ. ‘‘ສາມິ, ອຫໍ ປຸພ຺ເພ ສສາມິກາ, ອິທານິ ປນ ອສ຺ສາມິກາ ວິຘວາ’’. ‘‘ຕ຺ວໍ ປນ ກຕ຺ຖ ວາສິໂກສີ’’ຕິ? ‘‘ອຫໍ ພາຣາຓສິຣຎ຺ໂຎ ປຸຕ຺ໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕກຸມາໂຣ ນາມ’’. ‘‘ຕ຺ວໍ ນາຄຠວນໍ ປຫາຍ ກສ຺ມາ ອິຘ ວິຈຣສີ’’ຕິ? ‘‘ສາມິ, ອຫໍ ຕຕ຺ຖ ສສາມິການໍ ນາຄມາຓວິການໍ ຍສໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ກິເລສໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕ຺ວາ ຕໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ສາມິກໍ ປຣິເຍສນ຺ຕີ ວິຈຣາມີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ຠທ຺ເທ, ສາຘຸ, ອຫມ຺ປິ ນ ສທ຺ຘາຍ ປພ຺ພຊິໂຕ, ປິຕຣາ ປນ ເມ ນີຫຣິຕຕ຺ຕາ ອິຘ ວສາມິ, ຕ຺ວໍ ມາ ຈິນ຺ຕຍິ, ອຫໍ ເຕ ສາມິໂກ ຠວິສ຺ສາມິ, ອຸໂຠປິ ອິຘ ສມຄ຺ຄວາສໍ ວສິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ສາ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເຕ ອຸໂຠປິ ຕຕ຺ເຖວ ສມຄ຺ຄວາສໍ ວສິໍສຸ. ສາ ອຕ຺ຕໂນ ອານຸຠາເວນ ມຫາຣຫໍ ເຄຫໍ ມາເປຕ຺ວາ ມຫາຣຫໍ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຍນໍ ປຎ຺ຎເປສິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມູລຜລາຜລໍ ນ ຂາທິ, ທິພ຺ພອນ຺ນປານເມວ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປສິ.

ອປຣຠາເຄ ນາຄມາຓວິກາ ຄພ຺ຠໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິ, ສາຄຣຕີເຣ ຊາຕຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ‘‘ສາຄຣພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ’’ຕິ ນາມໍ ກຣິໍສຸ. ຕສ຺ສ ປທສາ ຄມນກາເລ ນາຄມາຓວິກາ ຘີຕຣໍ ວິຊາຍິ, ຕສ຺ສາ ສມຸທ຺ທຕີເຣ ຊາຕຕ຺ຕາ ‘‘ສມຸທ຺ທຊາ’’ຕິ ນາມໍ ກຣິໍສຸ. ອເຖໂກ ພາຣາຓສິວາສິໂກ ວນຈຣໂກ ຕໍ ຐານໍ ປຕ຺ວາ ກຕປຏິສນ຺ຖາໂຣ ຣາຊປຸຕ຺ຕໍ ສຎ຺ຊານິຕ຺ວາ ກຕິປາຫໍ ຕຕ຺ຖ ວສິຕ຺ວາ ‘‘ເທວ, ອຫໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອິຘ ວສນຠາວໍ ຣາຊກຸລສ຺ສ ອາໂຣເຈສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ນຄຣໍ ອຄມາສິ. ຕທາ ຣາຊາ ກາລມກາສິ. ອມຈ຺ຈາ ຕສ຺ສ ສຣີຣກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ‘‘ອຣາຊກໍ ຣຊ຺ຊໍ ນາມ ນ ສຓ຺ຐາຕິ, ຣາຊປຸຕ຺ຕສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານໍ ວາ ອຕ຺ຖິຠາວໍ ວາ ນ ຊານາມ, ຜຸສ຺ສຣຖໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມາ’’ຕິ ມນ຺ຕຍິໍສຸ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ວນຈຣໂກ ນຄຣໍ ປຕ຺ວາ ຕໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ອມຈ຺ຈານໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ຣາຊປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຕໂຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ທິວເສ ວສິຕ຺ວາ ອາຄໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາຈິກ຺ຂິ. ອມຈ຺ຈາ ຕສ຺ສ ສກ຺ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ເຕນ ມຄ຺ຄນາຍເກນ ສທ຺ຘິໍ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກຕປຏິສນ຺ຖາຣາ ຣຎ຺ໂຎ ກາລກຕຠາວໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ‘‘ເທວ, ຣຊ຺ຊໍ ປຏິປຊ຺ຊາຫີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ.

ໂສ ‘‘ນາຄມາຓວິກາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ຠທ຺ເທ, ປິຕາ ເມ ກາລກໂຕ, ອມຈ຺ຈາ ມຍ຺ຫໍ ຉຕ຺ຕໍ ອຸສ຺ສາເປຕຸໍ ອາຄຕາ, ຄຈ຺ຉາມ, ຠທ຺ເທ, ອຸໂຠປິ ທ຺ວາທສໂຍຊນິກາຍ ພາຣາຓສິຍາ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສ຺ສາມ, ຕ຺ວໍ ໂສຬສນ຺ນໍ ອິຕ຺ຖິສຫສ຺ສານໍ ເຊຏ຺ຐິກາ ຠວິສ຺ສສີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ສາມິ, ນ ສກ຺ກາ ມຍາ ຄນ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ກິໍກາຣຓາ’’ຕິ? ‘‘ມຍໍ ໂຆຣວິສາ ຂິປ຺ປໂກປາ ອປ຺ປມຕ຺ຕເກນປິ ກຸຊ຺ຌາມ, ສປຕ຺ຕິໂຣໂສ ຈ ນາມ ຠາຣິໂຍ. ສຈາຫໍ ກິຎ຺ຈິ ທິສ຺ວາ ວາ ສຸຕ຺ວາ ວາ ກຸທ຺ຘາ ໂອໂລເກສ຺ສາມິ, ຠສ຺ມາມຸຏ຺ຐິ ວິຍ ວິປ຺ປກິຣິສ຺ສຕິ. ອິມິນາ ກາຣເຓນ ນ ສກ຺ກາ ມຍາ ຄນ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ. ຣາຊປຸຕ຺ໂຕ ປຸນທິວເສປິ ຍາຈເຕວ. ອຖ ນໍ ສາ ເອວມາຫ – ‘‘ອຫໍ ຕາວ ເກນຈິ ປຣິຍາເຍນ ນ ຄມິສ຺ສາມິ, ອິເມ ປນ ເມ ປຸຕ຺ຕາ ນາຄກຸມາຣາ ຕວ ສມ຺ຠເວນ ຊາຕຕ຺ຕາ ມນຸສ຺ສຊາຕິກາ. ສເຈ ເຕ ມຍິ ສິເນໂຫ ອຕ຺ຖິ, ອິເມສຸ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ຠວ. ອິເມ ໂຂ ປນ ອຸທກພີຊກາ ສຸຂຸມາລາ ມຄ຺ຄໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ວາຕາຕເປນ ກິລມິຕ຺ວາ ມເຣຍ຺ຍຸໍ, ຕສ຺ມາ ເອກໍ ນາວໍ ຂຓາເປຕ຺ວາ ອຸທກສ຺ສ ປູຣາເປຕ຺ວາ ຕາຍ ທ຺ເວ ປຸຕ຺ຕເກ ອຸທກກີຬໍ ກີຬາເປຕ຺ວາ ນຄເຣປິ ອນ຺ໂຕວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍເຍວ ໂປກ຺ຂຣຓິໍກາເຣຍ຺ຍາສິ, ເອວໍ ເຕ ນ ກິລມິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ.

ສາ ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ຣາຊປຸຕ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕເກ ອາລິງ຺ຄິຕ຺ວາ ຖນນ຺ຕເຣ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ສີເສ ຈຸມ຺ພິຕ຺ວາ ຣາຊປຸຕ຺ຕສ຺ສ ນິຍ຺ຍາເທຕ຺ວາ ໂຣທິຕ຺ວາ ກນ຺ທິຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ອນ຺ຕຣຘາຍິຕ຺ວາ ນາຄຠວນໍ ອຄມາສິ. ຣາຊປຸຕ຺ໂຕປິ ໂທມນສ຺ສປ຺ປຕ຺ໂຕ ອສ຺ສຸປຸຓ຺ເຓຫິ ເນຕ຺ເຕຫິ ນິເວສນາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອກ຺ຂີນິ ປຸຎ຺ຉິຕ຺ວາ ອມຈ຺ເຈ ອຸປສງ຺ກມິ. ເຕ ຕໍ ຕຕ຺ເຖວ ອຠິສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ‘‘ເທວ, ອມ຺ຫາກໍ ນຄຣໍ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ວທິໍສຸ. ເຕນ ຫິ ສີຆໍ ນາວໍ ຂຓິຕ຺ວາ ສກຏໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ອຸທກສ຺ສ ປູເຣຕ຺ວາ ອຸທກປິຏ຺ເຐ ວຓ຺ຓຄນ຺ຘສມ຺ປນ຺ນານິ ນານາປຸປ຺ຜານິ ວິກິຣຖ, ມມ ປຸຕ຺ຕາ ອຸທກພີຊກາ, ເຕ ຕຕ຺ຖ ກີຬນ຺ຕາ ສຸຂໍ ຄມິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ອມຈ຺ຈາ ຕຖາ ກຣິໍສຸ. ຣາຊາ ພາຣາຓສິໍ ປຕ຺ວາ ອລງ຺ກຕນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ໂສຬສສຫສ຺ສາຫິ ນາຏກິຕ຺ຖີຫິ ອມຈ຺ຈາທີຫິ ຈ ປຣິວຸໂຕ ມຫາຕເລ ນິສີທິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ມຫາປານໍ ປິວິຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕານໍ ອຕ຺ຖາຍ ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ກາເຣສິ. ເຕ ນິພທ຺ຘໍ ຕຕ຺ຖ ກີຬິໍສຸ.

ອເຖກທິວສໍ ໂປກ຺ຂຣຓິຍໍ ອຸທເກ ປເວສິຍມາເນ ເອໂກ ກຈ຺ຉໂປ ປວິສິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມນຏ຺ຐານໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ໂປກ຺ຂຣຓິຕເລ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ທາຣການໍ ກີຬນກາເລ ອຸທກໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍ ສີສໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ເຕ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ປຸນ ອຸທເກ ນິມຸຊ຺ຊິ. ເຕ ຕໍ ທິສ຺ວາ ຠີຕາ ປິຕຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຕາຕ, ໂປກ຺ຂຣຓິຍໍ ເອໂກ ຍກ຺ໂຂ ອມ຺ເຫ ຕາເສຕີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ຣາຊາ ‘‘ຄຈ຺ຉຖ ນໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ປຸຣິເສ ອາຓາເປສິ. ເຕ ຊາລໍ ຂິປິຕ຺ວາ ກຈ຺ຉປໍ ອາທາຍ ຣຎ຺ໂຎ ທສ຺ເສສຸໍ. ກຸມາຣາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ເອສ, ຕາຕ, ປິສາໂຈ’’ຕິ ວິຣວິໍສຸ. ຣາຊາ ປຸຕ຺ຕສິເນເຫນ ກຈ຺ຉປສ຺ສ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉຖສ຺ສ ກມ຺ມກາຣຓໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ອາຓາເປສິ. ຕຕ຺ຣ ເອກຈ຺ເຈ ‘‘ອຍໍ ຣາຊເວຣິໂກ, ເອຕໍ ອຸທຸກ຺ຂເລ ມຸສເລຫິ ຈຸຓ຺ຓວິຈຸຓ຺ຓໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ, ເອກຈ຺ເຈ ‘‘ຕີຫິ ປາເກຫິ ປຈິຕ຺ວາ ຂາທິຕຸໍ’’, ເອກຈ຺ເຈ ‘‘ອງ຺ຄາເຣສຸ ອຸຕ຺ຕາເປຕຸໍ,’’ ເອກຈ຺ເຈ ‘‘ອນ຺ໂຕກຏາເຫເຍວ ນໍ ປຈິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ເອໂກ ປນ ອຸທກຠີຣຸໂກ ອມຈ຺ໂຈ ‘‘ອິມໍ ຍມຸນາຍ ອາວຏ຺ເຏ ຂິປິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ໂສ ຕຕ຺ຖ ມຫາວິນາສໍ ປາປຸຓິສ຺ສຕິ. ເອວຣູປາ ຫິສ຺ສ ກມ຺ມກາຣຓາ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອາຫ. ກຈ຺ຉໂປ ຕສ຺ສ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ສີສໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ເອວມາຫ – ‘‘ອມ຺ໂຠ, ກິໍ ເຕ ມຍາ ອປຣາໂຘ ກໂຕ, ເກນ ມໍ ເອວຣູປໍ ກມ຺ມກາຣຓໍ ວິຈາເຣສິ. ມຍາ ຫິ ສກ຺ກາ ອິຕຣາ ກມ຺ມກາຣຓາ ສຫິຕຸໍ, ອຍໍ ປນ ອຕິກກ຺ຂໂຬ, ມາ ເອວໍ ອວຈາ’’ຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຣາຊາ ‘‘ອິມໍ ເອຕເທວ ກາເຣຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຍມຸນາຍ ອາວຏ຺ເຏ ຂິປາເປສິ. ປຸຣິໂສ ຕຖາ ອກາສິ. ໂສ ເອກໍ ນາຄຠວນຄາມິໍ ອຸທກວາຫໍ ປຕ຺ວາ ນາຄຠວນໍ ອຄມາສິ.

ອຖ ນໍ ຕສ຺ມິໍ ອຸທກວາເຫ ກີຬນ຺ຕາ ຘຕຣຏ຺ຐນາຄຣຎ຺ໂຎ ປຸຕ຺ຕາ ນາຄມາຓວກາ ທິສ຺ວາ ‘‘ຄຓ຺ຫຖ ນໍ ທາສ’’ນ຺ຕິ ອາຫໍສຸ. ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອຫໍ ພາຣາຓສິຣຎ຺ໂຎ ຫຕ຺ຖາ ມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ເອວຣູປານໍ ຜຣຸສານໍ ນາຄານໍ ຫຕ຺ຖໍ ປຕ຺ໂຕ, ເກນ ນຸ ໂຂ ອຸປາເຍນ ມຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ‘‘ອຕ຺ເຖໂສ ອຸປາໂຍ’’ຕິ ມຸສາວາທໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ຘຕຣຏ຺ຐສ຺ສ ນາຄຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕກາ ຫຸຕ຺ວາ ກສ຺ມາ ເອວໍ ວເທຖ, ອຫໍ ຈິຕ຺ຕຈູໂຬ ນາມ ກຈ຺ຉໂປ ພາຣາຓສິຣຎ຺ໂຎ ທູໂຕ, ຘຕຣຏ຺ຐສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄໂຕ, ອມ຺ຫາກໍ ຣາຊາ ຘຕຣຏ຺ຐສ຺ສ ຘີຕຣໍ ທາຕຸກາໂມ ມໍ ປຫິຓິ, ຕສ຺ສ ມໍ ທສ຺ເສຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ໂສມນສ຺ສຊາຕາ ຕໍ ອາທາຍ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຣາຊາ ‘‘ອາເນຖ ນ’’ນ຺ຕິ ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ທິສ຺ວາວ ອນຕ຺ຕມໂນ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ເອວໍ ລາມກສຣີໂຣ ທູຕກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີ’’ຕິ ອາຫ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ກຈ຺ຉໂປ ‘‘ກິໍ ປນ, ມຫາຣາຊ, ທູເຕຫິ ນາມ ຕາລປ຺ປມາເຓຫິ ຠວິຕພ຺ພໍ, ສຣີຣຎ຺ຫິ ຂຸທ຺ທກໍ ວາ ມຫນ຺ຕໍ ວາ ອປ຺ປມາຓໍ, ຄຕຄຕຏ຺ຐາເນ ກມ຺ມນິປ຺ຜາທນເມວ ປມາຓໍ. ມຫາຣາຊ, ອມ຺ຫາກໍ ຣຎ຺ໂຎ ພຫູ ທູຕາ. ຖເລ ກມ຺ມໍ ມນຸສ຺ສາ ກໂຣນ຺ຕິ, ອາກາເສ ປກ຺ຂິໂນ, ອຸທເກ ອຫເມວ. ອຫຎ຺ຫິ ຈິຕ຺ຕຈູໂຬ ນາມ ກຈ຺ຉໂປ ຐານນ຺ຕຣປ຺ປຕ຺ໂຕ ຣາຊວລ຺ລໂຠ, ມາ ມໍ ປຣິຠາສຖາ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຄຸຓໍ ວຓ຺ເຓສິ. ອຖ ນໍ ຘຕຣຏ຺ໂຐ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ເກນ ປນຕ຺ເຖນ ຣຎ຺ຎາ ເປສິໂຕສີ’’ຕິ. ມຫາຣາຊ, ຣາຊາ ມໍ ເອວມາຫ ‘‘ມຍາ ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ຣາຊູຫິ ສທ຺ຘິໍ ມິຕ຺ຕຘມ຺ໂມ ກໂຕ, ອິທານິ ຘຕຣຏ຺ເຐນ ນາຄຣຎ຺ຎາ ສທ຺ຘິໍ ມິຕ຺ຕຘມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ມມ ຘີຕຣໍ ສມຸທ຺ທຊໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ມໍ ປຫິຓິ. ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ປປຎ຺ຈໍ ອກຕ຺ວາ ມຍາ ສທ຺ຘິໍເຍວ ປຸຣິສໍ ເປເສຕ຺ວາ ທິວສໍ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ທາຣິກໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ. ໂສ ຕຸສ຺ສິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສກ຺ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ນາຄມາຓວເກ ເປເສສິ ‘‘ຄຈ຺ຉຖ, ຣຎ຺ໂຎ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ທິວສໍ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ເອຖາ’’ຕິ. ເຕ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ກຈ຺ຉປໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນາຄຠວນາ ນິກ຺ຂມິໍສຸ.

ກຈ຺ຉໂປ ຍມຸນາຍ ພາຣາຓສິຍາ ຈ ອນ຺ຕເຣ ເອກໍ ປທຸມສຣໍ ທິສ຺ວາ ເອເກນຸປາເຍນ ປລາຍິຕຸກາໂມ ເອວມາຫ – ‘‘ໂຠ ນາຄມາຓວກາ, ອມ຺ຫາກໍ ຣາຊາ ປຸຕ຺ຕທາຣາ ຈສ຺ສ ມໍ ອຸທເກ ໂຄຈຣຕ຺ຕາ ຣາຊນິເວສນໍ ອາຄຕໍ ທິສ຺ວາວ ປທຸມານິ ໂນ ເທຫິ, ຠິສມູລານິ ເທຫີຕິ ຍາຈນ຺ຕິ. ອຫໍ ເຕສໍ ອຕ຺ຖາຍ ຕານິ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມິ, ເອຕ຺ຖ ມໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ມໍ ອປສ຺ສນ຺ຕາປິ ປຸເຣຕຣໍ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉຖ, ອຫໍ ໂວ ຕຕ຺ເຖວ ປສ຺ສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ເຕ ຕສ຺ສ ສທ຺ທຫິຕ຺ວາ ຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສຸໍ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ເອກມນ຺ເຕ ນິລີຍິ. ອິຕເຣປິ ນໍ ອທິສ຺ວາ ‘‘ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ຄໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ມາຓວກວຓ຺ເຓນ ຣາຊານໍ ອຸປສງ຺ກມິໍສຸ. ຣາຊາ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ກຸໂຕ ອາຄຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ຘຕຣຏ຺ຐສ຺ສ ສນ຺ຕິກາ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍກາຣຓາ ອິຘາຄຕາ’’ຕິ? ‘‘ມຫາຣາຊ, ມຍໍ ຕສ຺ສ ທູຕາ, ຘຕຣຏ຺ໂຐ ໂວ ອາໂຣຄ຺ຍໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ສເຈ ຍໍ ໂວ ອິຈ຺ຉຖ, ຕໍ ໂນ ວເທຖ. ຕຸມ຺ຫາກໍ ກິຣ ຘີຕຣໍ ສມຸທ຺ທຊໍ ອມ຺ຫາກໍ ຣຎ຺ໂຎ ປາທປຣິຈາຣິກໍ ກຕ຺ວາ ເທຖາ’’ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ປກາເສນ຺ຕາ ປຐມໍ ຄາຖມາຫໍສຸ –

໗໘໔. ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຣຕນໍ ອຕ຺ຖິ, ຘຕຣຏ຺ຐນິເວສເນ;

ສພ຺ພານິ ເຕ ອຸປຍນ຺ຕຸ, ຘີຕຣໍ ເທຫິ ຣາຊິໂນ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພານິ ເຕ ອຸປຍນ຺ຕູຕິ ຕສ຺ສ ນິເວສເນ ສພ຺ພານິ ຣຕນານິ ຕວ ນິເວສນໍ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕຸ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຣາຊາ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໗໘໕. ‘‘ນ ໂນ ວິວາໂຫ ນາເຄຫິ, ກຕປຸພ຺ໂພ ກຸທາຈນໍ;

ຕໍ ວິວາຫໍ ອສໍຍຸຕ຺ຕໍ, ກຖໍ ອມ຺ເຫ ກໂຣມເສ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອສໍຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຍຸຕ຺ຕໍ ຕິຣຈ຺ຉາເນຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໍສຄ຺ຄໍ ອນນຸຈ຺ຉວິກໍ. ອມ຺ເຫຕິ ອມ຺ເຫ ມນຸສ຺ສຊາຕິກາ ສມານາ ກຖໍ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕສມ຺ພນ຺ຘໍ ກໂຣມາຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ນາຄມາຓວກາ ‘‘ສເຈ ເຕ ຘຕຣຏ຺ເຐນ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ອນນຸຈ຺ຉວິໂກ, ອຖ ກສ຺ມາ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປຏ຺ຐາກໍ ຈິຕ຺ຕຈູຬໍ ນາມ ກຈ຺ຉປໍ ‘ສມຸທ຺ທຊໍ ນາມ ເຕ ຘີຕຣໍ ທມ຺ມີ’ຕິ ອມ຺ຫາກໍ ຣຎ຺ໂຎ ເປເສສິ? ເອວໍ ເປເສຕ຺ວາ ອິທານິ ເຕ ອມ຺ຫາກໍ ຣາຊານໍ ປຣິຠວໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ກຕ຺ຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ມຍໍ ຊານິສ຺ສາມ. ມຍຎ຺ຫິ ນາຄມາຓວກາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ຕຊ຺ເຊນ຺ຕາ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຠາສິໍສຸ –

໗໘໖. ‘‘ຊີວິຕໍ ນູນ ເຕ ຈຕ຺ຕໍ, ຣຏ຺ຐໍ ວາ ມນຸຊາຘິປ;

ນ ຫິ ນາເຄ ກຸປິຕມ຺ຫິ, ຈິຣໍ ຊີວນ຺ຕິ ຕາທິສາ.

໗໘໗. ‘‘ໂຍ ຕ຺ວໍ ເທວ ມນຸສ຺ໂສສິ, ອິທ຺ຘິມນ຺ຕໍ ອນິທ຺ຘິມາ;

ວຣຸຓສ຺ສ ນິຍໍ ປຸຕ຺ຕໍ, ຍາມຸນໍ ອຕິມຎ຺ຎສີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຣຏ຺ຐໍ ວາຕິ ເອກໍເສນ ຕຍາ ຊີວິຕໍ ວາ ຣຏ຺ຐໍ ວາ ຈຕ຺ຕໍ. ຕາທິສາຕິ ຕຸມ຺ຫາທິສາ ເອວໍ ມຫານຸຠາເວ ນາເຄ ກຸປິເຕ ຈິຣໍ ຊີວິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ອນ຺ຕຣາວ ອນ຺ຕຣຘາຍນ຺ຕິ. ໂຍ ຕ຺ວໍ, ເທວ, ມນຸສ຺ໂສສີຕິ ເທວ, ໂຍ ຕ຺ວໍ ມນຸສ຺ໂສ ສມາໂນ. ວຣຸຓສ຺ສາຕິ ວຣຸຓນາຄຣາຊສ຺ສ. ນິຍໍ ປຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກປຸຕ຺ຕໍ. ຍາມຸນນ຺ຕິ ຍມຸນາຍ ເຫຏ຺ຐາ ຊາຕໍ.

ຕໂຕ ຣາຊາ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໗໘໘. ‘‘ນາຕິມຎ຺ຎາມິ ຣາຊານໍ, ຘຕຣຏ຺ຐໍ ຍສສ຺ສິນໍ;

ຘຕຣຏ຺ໂຐ ຫິ ນາຄານໍ, ພຫູນມປິ ອິສ຺ສໂຣ.

໗໘໙. ‘‘ອຫິ ມຫານຸຠາໂວປິ, ນ ເມ ຘີຕຣມາຣໂຫ;

ຂຕ຺ຕິໂຍ ຈ ວິເທຫານໍ, ອຠິຊາຕາ ສມຸທ຺ທຊາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ພຫູນມປີຕິ ປຎ຺ຈໂຍຊນສຕິກສ຺ສ ນາຄຠວນສ຺ສ ອິສ຺ສຣຠາວໍ ສນ຺ຘາເຍວມາຫ. ນ ເມ ຘີຕຣມາຣໂຫຕິ ເອວໍ ມຫານຸຠາໂວປິ ປນ ໂສ ອຫິຊາຕິກຕ຺ຕາ ມມ ຘີຕຣໍ ອຣໂຫ ນ ໂຫຕິ. ‘‘ຂຕ຺ຕິໂຍ ຈ ວິເທຫານ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ມາຕິປກ຺ເຂ ຎາຕເກ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ. ສມຸທ຺ທຊາຕິ ໂສ ຈ ວິເທຫຣາຊປຸຕ຺ໂຕ ມມ ຘີຕາ ສມຸທ຺ທຊາ ຈາຕິ ອຸໂຠປິ ອຠິຊາຕາ. ເຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສໍວາສໍ ອຣຫນ຺ຕິ. ນ ເຫສາ ມຓ຺ຑູກຠກ຺ຂສ຺ສ ສປ຺ປສ຺ສ ອນຸຈ຺ຉວິກາຕິ ອາຫ.

ນາຄມາຓວກາ ຕໍ ຕຕ຺ເຖວ ນາສາວາເຕນ ມາເຣຕຸກາມາ ຫຸຕ຺ວາປິ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ທິວສໍ ວວຕ຺ຖາປນຕ຺ຖາຍ ເປສິຕາ, ອິມໍ ມາເຣຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ, ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຊານິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຕຕ຺ເຖວ ອນ຺ຕຣຫິຕາ ‘‘ກິໍ, ຕາຕາ, ລທ຺ຘາ ໂວ ຣາຊຘີຕາ’’ຕິ ຣຎ຺ຎາ ປຸຈ຺ຉິຕາ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ເທວ, ອມ຺ເຫ ອກາຣຓາ ຍຕ຺ຖ ວາ ຕຕ຺ຖ ວາ ເປເສສິ. ສເຈປິ ມາເຣຕຸກາໂມ, ອິເຘວ ໂນ ມາເຣຫິ. ໂສ ຕຸມ຺ເຫ ອກ຺ໂກສຕິ ປຣິຠາສຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ຘີຕຣໍ ຊາຕິມາເນນ ອຸກ຺ຂິປຕີ’’ຕິ ເຕນ ວຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ອວຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ວຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ໂກຘໍ ອຸປ຺ປາທຍິໍສຸ. ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິສໍ ສນ຺ນິປາເຕຕຸໍ ອາຓາເປນ຺ໂຕ ອາຫ –

໗໙໐. ‘‘ກມ຺ພລສ຺ສຕຣາ ອຸຏ຺ເຐນ຺ຕຸ, ສພ຺ເພ ນາເຄ ນິເວທຍ;

ພາຣາຓສິໍ ປວຊ຺ຊນ຺ຕຸ, ມາ ຈ ກຎ຺ຈິ ວິເຫຐຍຸ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກມ຺ພລສ຺ສຕຣາ ອຸຏ຺ເຐນ຺ຕູຕິ ກມ຺ພລສ຺ສຕຣາ ນາມ ຕສ຺ສ ມາຕຸປກ຺ຂິກາ ສິເນຣຸປາເທ ວສນນາຄາ, ເຕ ຈ ອຸຏ຺ຐຫນ຺ຕຸ. ອຎ຺ເຎ ຈ ຈຕູສຸ ທິສາສຸ ອນຸທິສາສຸ ຍຕ຺ຕກາ ວາ ມຍ຺ຫໍ ວຈນກຣາ, ເຕ ສພ຺ເພ ນາເຄ ນິເວທຍ, ຄນ຺ຕ຺ວາ ຊານາເປຖ, ຂິປ຺ປໍ ກິຣ ສນ຺ນິປາເຕຖາຕິ ອາຓາເປນ຺ໂຕ ເອວມາຫ. ຕໂຕ ສພ຺ເພເຫວ ສີຆໍ ສນ຺ນິປຕິເຕຫິ ‘‘ກິໍ ກໂຣມ, ເທວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ສພ຺ເພປິ ເຕ ນາຄາ ພາຣາຓສິໍ ປວຊ຺ຊນ຺ຕູ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກິໍ ກາຕພ຺ພໍ, ເທວ, ຕໍ ນາສາວາຕປ຺ປຫາເຣນ ຠສ຺ມໍ ກໂຣມາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ຣາຊຘີຕຣິ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ຕຕາຍ ຕສ຺ສາ ວິນາສໍ ອນິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘‘ມາ ຈ ກຎ຺ຈິ ວິເຫຐຍຸ’’ນ຺ຕິ ອາຫ, ຕຸມ຺ເຫສຸ ໂກຈິ ກຎ຺ຈິ ມາ ວິເຫຐຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ.

ອຖ ນໍ ນາຄາ ‘‘ສເຈ ໂກຈິ ມນຸສ຺ໂສ ນ ວິເຫເຐຕພ຺ໂພ, ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກິໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ອຖ ເນ ‘‘ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ກໂຣຖ, ອຫມ຺ປິ ອິທໍ ນາມ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຈິກ຺ຂນ຺ໂຕ ຄາຖາທ຺ວຍມາຫ –

໗໙໑. ‘‘ນິເວສເນສຸ ໂສພ຺ເຠສຸ, ຣຖິຍາ ຈຈ຺ຈເຣສຸ ຈ;

ຣຸກ຺ຂຄ຺ເຄສຸ ຈ ລມ຺ພນ຺ຕຸ, ວິຕຕາ ໂຕຣເຓສຸ ຈ.

໗໙໒. ‘‘ອຫມ຺ປິ ສພ຺ພເສເຕນ, ມຫຕາ ສຸມຫໍ ປຸຣໍ;

ປຣິກ຺ຂິປິສ຺ສໍ ໂຠເຄຫິ, ກາສີນໍ ຊນຍໍ ຠຍ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ໂສພ຺ເຠສູຕິ ໂປກ຺ຂຣຓີສຸ. ຣຖິຍາຕິ ຣຖິກາຍ. ວິຕຕາຕິ ວິຕຕສຣີຣາ ມຫາສຣີຣາ ຫຸຕ຺ວາ ເອເຕສຸ ເຈວ ນິເວສນາທີສຸ ທ຺ວາຣໂຕຣເຓສຸ ຈ ໂອລມ຺ພນ຺ຕຸ, ເອຕ຺ຕກໍ ນາຄາ ກໂຣນ຺ຕຸ, ກໂຣນ຺ຕາ ຈ ນິເວສເນ ຕາວ ມຎ຺ຈປີຐານໍ ເຫຏ຺ຐາ ຈ ອຸປຣິ ຈ ອນ຺ໂຕຄພ຺ຠພຫິຄພ຺ຠາທີສຸ ຈ ໂປກ຺ຂຣຓິຍໍ ອຸທກປິຏ຺ເຐ ຣຖິກາທີນໍ ປສ຺ເສສຸ ເຈວ ຖເລສຸ ຈ ມຫນ຺ຕານິ ສຣີຣານິ ມາເປຕ຺ວາ ມຫນ຺ເຕ ຜເຓ ກຕ຺ວາ ກມ຺ມາຣຄຄ຺ຄຣີ ວິຍ ຘມມານາ ‘‘ສຸສູ’’ຕິ ສທ຺ທໍ ກໂຣນ຺ຕາ ໂອລມ຺ພຖ ຈ ນິປຊ຺ຊຖ ຈ. ອຕ຺ຕານໍ ປນ ຕຣຸຓທາຣການໍ ຊຣາຊິຓ຺ຓານໍ ຄພ຺ຠິນິຕ຺ຖີນໍ ສມຸທ຺ທຊາຍ ຈາຕິ ອິເມສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ມາ ທສ຺ສຍິຕ຺ຖ. ອຫມ຺ປິ ສພ຺ພເສເຕນ ມຫນ຺ເຕນ ສຣີເຣນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຸມຫນ຺ຕໍ ກາສິປຸຣໍ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ໂຠເຄຫິ ປຣິກ຺ຂິປິສ຺ສໍ, ມຫນ຺ເຕນ ຜເຓນ ນໍ ຉາເທຕ຺ວາ ເອກນ຺ຘກາຣໍ ກຕ຺ວາ ກາສີນໍ ຠຍໍ ຊນຍນ຺ໂຕ ‘‘ສຸສູ’’ຕິ ສທ຺ທໍ ມຸຎ຺ຈິສ຺ສາມີຕິ.

ອຖ ສພ຺ເພ ນາຄາ ຕຖາ ອກໍສຸ. ຕມຕ຺ຖໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາ ອາຫ –

໗໙໓. ‘‘ຕສ຺ສ ຕໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ, ອຸຣຄາເນກວຓ຺ຓິໂນ;

ພາຣາຓສິໍ ປວຊ຺ຊິໍສຸ, ນ ຈ ກຎ຺ຈິ ວິເຫຐຍຸໍ.

໗໙໔. ‘‘ນິເວສເນສຸ ໂສພ຺ເຠສຸ, ຣຖິຍາ ຈຈ຺ຈເຣສຸ ຈ;

ຣຸກ຺ຂຄ຺ເຄສຸ ຈ ລມ຺ພິໍສຸ, ວິຕຕາ ໂຕຣເຓສຸ ຈ.

໗໙໕. ‘‘ເຕສຸ ທິສ຺ວານ ລມ຺ພນ຺ເຕ, ປຸຖູ ກນ຺ທິໍສຸ ນາຣິໂຍ;

ນາເຄ ໂສຓ຺ຑິກເຕ ທິສ຺ວາ, ປສ຺ສສນ຺ເຕ ມຸຫຸໍ ມຸຫຸໍ.

໗໙໖. ‘‘ພາຣາຓສີ ປພ຺ຍຖິຕາ, ອາຕຸຣາ ສມປຊ຺ຊຖ;

ພາຫາ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ປກ຺ກນ຺ທຸໍ, ຘີຕຣໍ ເທຫິ ຣາຊິໂນ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອເນກວຓ຺ຓິໂນຕິ ນີລາທິວເສນ ອເນກວຓ຺ຓາ. ເອວຣູປານິ ຫິ ເຕ ຣູປານິ ມາປຍິໍສຸ. ປວຊ຺ຊິໍສູຕິ ອຑ຺ຒຣຕ຺ຕສມເຍ ປວິສິໍສຸ. ລມ຺ພິໍສູຕິ ຘຕຣຏ຺ເຐນ ວຸຕ຺ຕນິຍາເມເນວ ເຕ ສພ຺ເພສຸ ຐາເນສຸ ມນຸສ຺ສານໍ ສຎ຺ຈາຣໍ ປຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ໂອລມ຺ພິໍສຸ. ທູຕາ ຫຸຕ຺ວາ ອາຄຕາ ປນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ນາຄມາຓວກາ ຣໂຎ ສຍນສ຺ສ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປາເທ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຸປຣິສີເສ ມຫນ຺ເຕ ຜເຓ ກຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ເຑຫິ ສີສໍ ປຫຣນ຺ຕາ ວິຍ ທາຐາ ວິວຣິຕ຺ວາ ປສ຺ສສນ຺ຕາ ອຏ຺ຐໍສຸ. ຘຕຣຏ຺ໂຐປິ ອຕ຺ຕນາ ວຸຕ຺ຕນິຍາເມນ ນຄຣໍ ປຏິຈ຺ຉາເທສິ. ປພຸຊ຺ຌມານາ ປຸຣິສາ ຍໂຕ ຍໂຕ ຫຕ຺ຖໍ ວາ ປາທໍ ວາ ປສາເຣນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສປ຺ເປ ຉຸປິຕ຺ວາ ‘‘ສປ຺ໂປ, ສປ຺ໂປ’’ຕິ ວິຣວນ຺ຕິ. ປຸຖູ ກນ຺ທິໍສູຕິ ເຍສຸ ເຄເຫສຸ ທີປາ ຊລນ຺ຕິ, ເຕສຸ ອິຕ຺ຖິໂຍ ປພຸທ຺ຘາ ທ຺ວາຣໂຕຣຓໂຄປານສິໂຍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ໂອລມ຺ພນ຺ເຕ ນາເຄ ທິສ຺ວາ ພຫູ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ກນ຺ທິໍສຸ. ເອວໍ ສກລນຄຣໍ ເອກໂກລາຫລໍ ອໂຫສິ. ໂສຓ຺ຑິກເຕຕິ ກຕຜເຓ.

ປກ຺ກນ຺ທຸນ຺ຕິ ວິຠາຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ນາຄານໍ ອສ຺ສາສວາເຕນ ສກລນຄເຣ ຣາຊນິເວສເນ ຈ ອຸປ຺ປາຕິຍມາເນ ວິຍ ຠີຕາ ມນຸສ຺ສາ ‘‘ນາຄຣາຊາໂນ ກິສ຺ສ ໂນ ວິເຫຐຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຣາຊາ ‘‘ຘີຕຣໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ຘຕຣຏ຺ຐສ຺ສ ທູຕໍ ເປເສຕ຺ວາ ປຸນ ຕສ຺ສ ທູເຕຫິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ເທຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ອມ຺ຫາກໍ ຣາຊານໍ ອກ຺ໂກສຕິ ປຣິຠາສຕິ. ‘‘ສເຈ ອມ຺ຫາກໍ ຣຎ຺ໂຎ ຘີຕຣໍ ນ ທສ຺ສຕິ, ສກລນຄຣສ຺ສ ຊີວິຕໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ເຕນ ຫິ ໂນ, ສາມິ, ໂອກາສໍ ເທຖ, ມຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ຍາຈິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຍາຈນ຺ຕາ ໂອກາສໍ ລຠິຕ຺ວາ ຣາຊທ຺ວາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫນ຺ເຕນ ຣເວນ ປກ຺ກນ຺ຕິໍສຸ. ຠຣິຍາໂຍປິສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ຄພ຺ເຠສຸ ນິປນ຺ນກາວ ‘‘ເທວ, ຘີຕຣໍ ຘຕຣຏ຺ຐຣຎ຺ໂຎ ເທຫີ’’ຕິ ເອກປ຺ປຫາເຣນ ກນ຺ທິໍສຸ. ເຕປິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ນາຄມາຓວກາ ‘‘ເທຫີ’’ຕິ ຕຸຓ຺ເຫຫິ ສີສໍ ປຫຣນ຺ຕາ ວິຍ ທາຐາ ວິວຣິຕ຺ວາ ປສ຺ສສນ຺ຕາ ອຏ຺ຐໍສຸ.

ໂສ ນິປນ຺ນໂກວ ນຄຣວາສີນຎ຺ຈ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ຠຣິຍານໍ ປຣິເທວິຕສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ຈຕູຫິ ຈ ນາຄມາຓວເກຫິ ຕຊ຺ຊິຕຕ຺ຕາ ມຣຓຠຍຠີໂຕ ‘‘ມມ ຘີຕຣໍ ສມຸທ຺ທຊໍ ຘຕຣຏ຺ຐສ຺ສ ທມ຺ມີ’’ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອວຈ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ສພ຺ເພປິ ນາຄຣາຊາໂນ ຕິຄາວຸຕມຕ຺ຕໍ ປຏິກ຺ກມິຕ຺ວາ ເທວນຄຣໍ ວິຍ ເອກໍ ນຄຣໍ ມາເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຐິຕາ ‘‘ຘີຕຣໍ ກິຣ ໂນ ເປເສຕູ’’ຕິ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ປຫິຓິໍສຸ. ຣາຊາ ເຕຫິ ອາຠຕໍ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ຄຈ຺ຉຖ, ອຫໍ ຘີຕຣໍ ອມຈ຺ຈານໍ ຫຕ຺ເຖ ປຫິຓິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເຕ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ຘີຕຣໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ອຸປຣິປາສາທໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ສີຫປຎ຺ຊຣໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ມ, ປສ຺ເສຕໍ ອລງ຺ກຕນຄຣໍ, ຕ຺ວໍ ເອຕ຺ຖ ເອຕສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ອຄ຺ຄມເຫສີ ຠວິສ຺ສສິ, ນ ທູເຣ ອິໂຕ ຕໍ ນຄຣໍ, ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕກາເລເຍວ ອິຘ ອາຄນ຺ຕຸໍ ສກ຺ກາ, ເອຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ສີສໍ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ ສພ຺ພາລງ຺ກາເຣຫິ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໂຍຄ຺ເຄ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ອມຈ຺ຈານໍ ຫຕ຺ເຖ ທຕ຺ວາ ປາເຫສິ. ນາຄຣາຊາໂນ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ກຕ຺ວາ ມຫາສກ຺ກາຣໍ ກຣິໍສຸ. ອມຈ຺ຈາ ນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຕໍ ຕສ຺ສ ທຕ຺ວາ ພຫຸໍ ຘນໍ ອາທາຍ ນິວຕ຺ຕິໍສຸ. ເຕ ຣາຊຘີຕຣໍ ປາສາທໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ອລງ຺ກຕທິພ຺ພສຍເນ ນິປຊ຺ຊາເປສຸໍ. ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ນໍ ນາຄມາຓວິກາ ຂຸຊ຺ຊາທິເວສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສປຣິຈາຣິກາ ວິຍ ປຣິວາຣຍິໍສຸ. ສາ ທິພ຺ພສຍເນ ນິປນ຺ນມຕ຺ຕາວ ທິພ຺ພຜສ຺ສໍ ຜຸສິຕ຺ວາ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກມິ.

ຘຕຣຏ຺ໂຐ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສທ຺ຘິໍ ນາຄປຣິສາຍ ຕຕ຺ຖ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ນາຄຠວເນເຍວ ປາຕຸຣໂຫສິ. ຣາຊຘີຕາ ປພຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອລງ຺ກຕທິພ຺ພສຍນໍ ອຎ຺ເຎ ຈ ສຸວຓ຺ຓປາສາທມຓິປາສາທາທໂຍ ອຸຍ຺ຍານໂປກ຺ຂຣຓິໂຍ ອລງ຺ກຕເທວນຄຣໍ ວິຍ ນາຄຠວນໍ ທິສ຺ວາ ຂຸຊ຺ຊາທິປຣິຈາຣິກາໂຍ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ອິທໍ ນຄຣໍ ອຕິວິຍ ອລງ຺ກຕໍ, ນ ອມ຺ຫາກໍ ນຄຣໍ ວິຍ, ກສ຺ເສຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ສາມິກສ຺ສ ເຕ ສນ຺ຕກໍ, ເທວິ, ນ ອປ຺ປປຸຎ຺ຎາ ເອວຣູປໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ລຠນ຺ຕິ, ມຫາປຸຎ຺ຎຕາຍ ເຕ ອຍໍ ລທ຺ຘາ’’ຕິ. ຘຕຣຏ຺ໂຐປິ ປຎ຺ຈໂຍຊນສຕິເກ ນາຄຠວເນ ເຠຣິໍ ຈຣາເປສິ ‘‘ໂຍ ສມຸທ຺ທຊາຍ ສປ຺ປວຓ຺ຓໍ ທສ຺ເສຕິ, ຕສ຺ສ ຣາຊທຓ຺ໂຑ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ເອໂກປິ ຕສ຺ສາ ສປ຺ປວຓ຺ຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນາໂຫສິ. ສາ ມນຸສ຺ສໂລກສຎ຺ຎາຍ ເອວ ຕຕ຺ຖ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທມານາ ປິຍສໍວາສໍ ວສິ.

ນຄຣກຓ຺ຑໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ.

ອຸໂປສຖກຓ຺ຑໍ

ສາ ອປຣຠາເຄ ຘຕຣຏ຺ຐໍ ປຏິຈ຺ຈ ຄພ຺ຠໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິ, ຕສ຺ສ ປິຍທສ຺ສນຕ຺ຕາ ‘‘ສຸທສ຺ສໂນ’’ຕິ ນາມໍ ກຣິໍສຸ. ປຸນາປຣໍ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິ, ຕສ຺ສ ‘‘ທຕ຺ໂຕ’’ຕິ ນາມໍ ອກໍສຸ. ໂສ ປນ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ. ປຸເນກໍ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິ, ຕສ຺ສ ‘‘ສຸໂຠໂຄ’’ຕິ ນາມໍ ກຣິໍສຸ. ອປຣມ຺ປິ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິ, ຕສ຺ສ ‘‘ອຣິຏ຺ໂຐ’’ຕິ ນາມໍ ກຣິໍສຸ. ອິຕິ ສາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຸຕ຺ເຕ ວິຊາຍິຕ຺ວາປິ ນາຄຠວນຠາວໍ ນ ຊານາຕິ. ອເຖກທິວສໍ ຕຣຸຓນາຄາ ອຣິຏ຺ຐສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂິໍສຸ ‘‘ຕວ ມາຕາ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖີ, ນ ນາຄິນີ’’ຕິ. ອຣິຏ຺ໂຐ ‘‘ວີມໍສິສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ເອກທິວສໍ ຖນໍ ປິວນ຺ໂຕວ ສປ຺ປສຣີຣໍ ມາເປຕ຺ວາ ນງ຺ຄຸຏ຺ຐຂຓ຺ເຑນ ມາຕຸ ປິຏ຺ຐິປາເທ ຆຏ຺ເຏສິ. ສາ ຕສ຺ສ ສປ຺ປສຣີຣໍ ທິສ຺ວາ ຠີຕຕສິຕາ ມຫາຣວໍ ຣວິຕ຺ວາ ຕໍ ຠູມິຍໍ ຂິປນ຺ຕີ ນເຂນ ຕສ຺ສ ອກ຺ຂິໍ ຠິນ຺ທິ. ຕໂຕ ໂລຫິຕໍ ປຄ຺ຆຣິ. ຣາຊາ ຕສ຺ສາ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ກິສ຺ເສສາ ວິຣວຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອຣິຏ຺ເຐນ ກຕກິຣິຍໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ຄຓ຺ຫຖ, ນໍ ທາສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາເປຖາ’’ຕິ ຕຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ອາຄຈ຺ຉິ. ຣາຊຘີຕາ ຕສ຺ສ ກຸທ຺ຘຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕສິເນເຫນ ‘‘ເທວ, ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເມ ອກ຺ຂິ ຠິນ຺ນໍ, ຂມເຖຕສ຺ສາປຣາຘ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ເອຕາຍ ເອວໍ ວທນ຺ຕິຍາ ‘‘ກິໍ ສກ຺ກາ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ ຂມິ. ຕໍ ທິວສໍ ສາ ‘‘ອິທໍ ນາຄຠວນ’’ນ຺ຕິ ອຎ຺ຎາສິ. ຕໂຕ ຈ ປຏ຺ຐາຍ ອຣິຏ຺ໂຐ ກາຓາຣິຏ຺ໂຐ ນາມ ຊາໂຕ. ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ປຸຕ຺ຕາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປາປຸຓິໍສຸ.

ອຖ ເນສໍ ປິຕາ ໂຍຊນສຕິກໍ ໂຍຊນສຕິກໍ ກຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊມທາສິ, ມຫນ຺ໂຕ ຍໂສ ອໂຫສິ. ໂສຬສ ໂສຬສ ນາຄກຎ຺ຎາສຫສ຺ສານິ ປຣິວາຣຍິໍສຸ. ປິຕຸ ເອກໂຍຊນສຕິກເມວ ຣຊ຺ຊໍ ອໂຫສິ. ຕໂຍ ປຸຕ຺ຕາ ມາເສ ມາເສ ມາຕາປິຕໂຣ ປສ຺ສິຕຸໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປນ ອນ຺ວທ຺ຘມາສໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ນາຄຠວເນ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ ປຎ຺ຫໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕວ ກເຖຕິ. ປິຕຣາ ສທ຺ຘິໍ ວິຣູປກ຺ຂມຫາຣາຊສ຺ສປິ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ ປຎ຺ຫມ຺ປິ ໂສວ ກເຖຕິ. ອເຖກທິວສໍ ວິຣູປກ຺ເຂ ນາຄປຣິສາຍ ສທ຺ຘິໍ ຕິທສປຸຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສກ຺ກໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ນິສິນ຺ເນ ເທວານໍ ອນ຺ຕເຣ ປຎ຺ໂຫ ສມຸຏ຺ຐາສິ. ຕໍ ໂກຈິ ກເຖຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ, ປລ຺ລງ຺ກວຣຄໂຕ ປນ ຫຸຕ຺ວາ ມຫາສຕ຺ໂຕວ ກເຖສິ. ອຖ ນໍ ເທວຣາຊາ ທິພ຺ພຄນ຺ຘປຸປ຺ເຜຫິ ປູເຊຕ຺ວາ ‘‘ທຕ຺ຕ, ຕ຺ວໍ ປຖວິສມາຍ ວິປຸລາຍ ປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠູຣິທຕ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຫີ’’ຕິ ‘‘ຠູຣິທຕ຺ໂຕ’’ ຕິສ຺ສ ນາມໍ ອກາສິ. ໂສ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສກ຺ກສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອລງ຺ກຕເວຊຍນ຺ຕປາສາທໍ ເທວຈ຺ຉຣາຫິ ອາກິຓ຺ຓໍ ອຕິມໂນຫຣໍ ສກ຺ກສ຺ສ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ເທວໂລເກ ປິຍໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ເມ ອິມິນາ ມຓ຺ຑູກຠກ຺ເຂນ ອຕ຺ຕຠາເວນ, ນາຄຠວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸໂປສຖວາສໍ ວສິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ເທວໂລເກ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກາຣຓໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ນາຄຠວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມາຕາປິຕໂຣ ອາປຸຈ຺ຉິ ‘‘ອມ຺ມຕາຕາ, ອຫໍ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຕາຕ, ກໂຣຫິ, ກໂຣນ຺ໂຕ ປນ ພຫິ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິຎ຺ເຎວ ນາຄຠວເນ ເອກສ຺ມິໍ ສຸຎ຺ຎວິມາເນ ກໂຣຫິ, ພຫິຄຕານໍ ປນ ນາຄານໍ ມຫນ຺ຕໍ ຠຍ’’ນ຺ຕິ.

ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ສຸຎ຺ຎວິມາເນ ຣາຊຸຍ຺ຍາເນ ອຸໂປສຖວາສໍ ວສຕິ. ອຖ ນໍ ນານາຕູຣິຍຫຕ຺ຖາ ນາຄກຎ຺ຎາ ປຣິວາເຣນ຺ຕິ. ໂສ ‘‘ນ ມຍ຺ຫໍ ອິຘ ວສນ຺ຕສ຺ສ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາປຸຓິສ຺ສຕິ, ມນຸສ຺ສປຖໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ນິວາຣຓຠເຍນ ມາຕາປິຕູນໍ ອນາໂຣເຈຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຠຣິຍາໂຍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ຠທ຺ເທ, ອຫໍ ມນຸສ຺ສໂລກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຍມຸນາຕີເຣ ນິຄ຺ໂຣຘຣຸກ຺ໂຂ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ສາວິທູເຣ ວມ຺ມິກມຕ຺ຖເກ ໂຠເຄ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ອຸໂປສຖໍ ອຘິຏ຺ຐາຍ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມິ. ມຍາ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຸໂປສຖກມ຺ເມ ກເຕ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນເວລາຍເມວ ຕຸມ຺ເຫ ທສ ທສ ອິຕ຺ຖິໂຍ ອາທາຍ ວາເຣນ ວາເຣນ ຕູຣິຍຫຕ຺ຖາ ມມ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມໍ ຄນ຺ເຘຫິ ຈ ປຸປ຺ເຜຫິ ຈ ປູເຊຕ຺ວາ ຄາຍິຕ຺ວາ ນຈ຺ຈິຕ຺ວາ ມໍ ອາທາຍ ນາຄຠວນເມວ ອາຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວມ຺ມິກມຕ຺ຖເກ ໂຠເຄ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ‘‘ໂຍ ມມ ຈມ຺ມໍ ວາ ນ຺ຫາຣຸໍ ວາ ອຏ຺ຐິໍ ວາ ຣຸຫິຣໍ ວາ ອິຈ຺ຉຕິ, ໂສ ອາຫຣຕູ’’ຕິ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ອຸໂປສຖໍ ອຘິຏ຺ຐາຍ ນງ຺ຄລສີສປ຺ປມາຓໍ ສຣີຣໍ ມາເປຕ຺ວາ ນິປນ຺ໂນ ອຸໂປສຖກມ຺ມມກາສິ. ອຣຸເຓ ອຸຏ຺ຐຫນ຺ເຕເຍວ ຕໍ ນາຄມາຓວິກາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນາຄຠວນໍ ອາເນນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ອິມິນາ ນິຍາເມນ ອຸໂປສຖໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ທີໂຆ ອທ຺ຘາ ວີຕິວຕ຺ໂຕ.

ອຸໂປສຖຂຓ຺ຑໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ.

ຄຣຸຬຂຓ຺ຑໍ

ຕທາ ເອໂກ ພາຣາຓສິທ຺ວາຣຄາມວາສີ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂສມທຕ຺ເຕນ ນາມ ປຸຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອຣຎ຺ຎໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສູລຍນ຺ຕປາສວາຄຸຣາທີຫິ ໂອຑ຺ເຑຕ຺ວາ ມິເຄ ວຘິຕ຺ວາ ມໍສໍ ກາເຊນາຫຣິຕ຺ວາ ວິກ຺ກິຓນ຺ໂຕ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປສິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ອນ຺ຕມໂສ ໂຄຘາມຕ຺ຕມ຺ປິ ອລຠິຕ຺ວາ ‘‘ຕາຕ ໂສມທຕ຺ຕ, ສເຈ ຕຸຈ຺ຉຫຕ຺ຖາ ຄມິສ຺ສາມ, ມາຕາ ເຕ ກຸຊ຺ຌິສ຺ສຕິ, ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຄເຫຕ຺ວາ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ນິປນ຺ນວມ຺ມິກຏ຺ຐານາຠິມຸໂຂ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປານີຍໍ ປາຕຸໍ ຍມຸນໍ ໂອຕຣນ຺ຕານໍ ມິຄານໍ ປທວລຎ຺ຊໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຕາຕ, ມິຄມຄ຺ໂຄ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຕ຺ວໍ ປຏິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐາຫິ, ອຫໍ ປານີຍຕ຺ຖາຍ ອາຄຕໍ ມິຄໍ ວິຊ຺ຌິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຘນຸໍ ອາທາຍ ມິຄໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ເອກສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ອຏ຺ຐາສິ. ອເຖໂກ ມິໂຄ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ປານີຍໍ ປາຕຸໍ ອາຄໂຕ. ໂສ ຕໍ ວິຊ຺ຌິ. ມິໂຄ ຕຕ຺ຖ ອປຕິຕ຺ວາ ສຣເວເຄນ ຕຊ຺ຊິໂຕ ໂລຫິເຕນ ປຄ຺ຆຣນ຺ເຕນ ປລາຍິ. ປິຕາປຸຕ຺ຕາ ນໍ ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາ ປຕິຕຏ຺ຐາເນ ມໍສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ສູຣິຍຕ຺ຖງ຺ຄມນເວລາຍ ຕໍ ນິຄ຺ໂຣຘໍ ປຕ຺ວາ ‘‘ອິທານິ ອກາໂລ, ນ ສກ຺ກາ ຄນ຺ຕຸໍ, ອິເຘວ ວສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ມໍສໍ ເອກມນ຺ເຕ ຐເປຕ຺ວາ ຣຸກ຺ຂໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ວິຏປນ຺ຕເຣ ນິປຊ຺ຊິໍສຸ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ປພຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ມິຄສທ຺ທສວນາຍ ໂສຕໍ ໂອທຫິ.

ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ນາຄມາຓວິກາໂຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ປຸປ຺ຜາສນໍ ປຎ຺ຎາເປສຸໍ. ໂສ ອຫິສຣີຣໍ ອນ຺ຕຣຘາເປຕ຺ວາ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣປຏິມຓ຺ຑິຕໍ ທິພ຺ພສຣີຣໍ ມາເປຕ຺ວາ ສກ຺ກລີລາຍ ປຸປ຺ຜາສເນ ນິສີທິ. ນາຄມາຓວິກາປິ ນໍ ຄນ຺ຘມາລາທີຫິ ປູເຊຕ຺ວາ ທິພ຺ພຕູຣິຍານິ ວາເທຕ຺ວາ ນຈ຺ຈຄີຕໍ ປຏ຺ຐເປສຸໍ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕໍ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ ເອສ, ຊານິສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ປຸຕ຺ຕ, ປຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາປິ ປຸຕ຺ຕໍ ປໂພເຘຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ‘‘ສຍຕຸ ເອສ, ກິລນ຺ໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ, ອຫເມວ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຣຸກ຺ຂາ ໂອຣຸຍ຺ຫ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ນາຄມາຓວິກາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ສທ຺ຘິໍ ຕູຣິເຍຫິ ຠູມິຍໍ ນິມຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ນາຄຠວນເມວ ຄຕາ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເອກໂກວ ອໂຫສິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຄາຖາທ຺ວຍມາຫ –

໗໙໗. ‘‘ປຸປ຺ຜາຠິຫາຣສ຺ສ ວນສ຺ສ ມຊ຺ເຌ, ໂກ ໂລຫິຕກ຺ໂຂ ວິຕຕນ຺ຕຣໍໂສ;

ກາ ກມ຺ພຸກາຍູຣຘຣາ ສຸວຕ຺ຖາ, ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ນາຣິໂຍ ທສ ວນ຺ທມານາ.

໗໙໘. ‘‘ໂກ ຕ຺ວໍ ພ຺ຣຫາພາຫຸ ວນສ຺ສ ມຊ຺ເຌ, ວິໂຣຈສິ ຆຕສິຕ຺ໂຕວ ອຄ຺ຄິ;

ມເຫສກ຺ໂຂ ອຎ຺ຎຕໂຣສິ ຍກ຺ໂຂ, ອຸທາຫຸ ນາໂຄສິ ມຫານຸຠາໂວ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປຸປ຺ຜາຠິຫາຣສ຺ສາຕິ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ປູຊນຕ຺ຖາຍ ອາຠເຕນ ທິພ຺ພປຸປ຺ຜາຠິຫາເຣນ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ. ໂກຕິ ໂກ ນາມ ຕ຺ວໍ. ໂລຫິຕກ຺ໂຂຕິ ຣຕ຺ຕກ຺ໂຂ. ວິຕຕນ຺ຕຣໍໂສຕິ ປຸຖຸລອນ຺ຕຣໍໂສ. ກມ຺ພຸກາຍູຣຘຣາຕິ ສຸວຓ຺ຓາລງ຺ກາຣຘຣາ. ພ຺ຣຫາພາຫູຕິ ມຫາພາຫຸ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ມຫາສຕ຺ໂຕ ‘‘ສເຈປິ ‘ສກ຺ກາທີສຸ ອຎ຺ຎຕໂຣຫມສ຺ມີ’ຕິ ວກ຺ຂາມິ, ສທ຺ທຫິສ຺ສເຕວາຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ, ອຊ຺ຊ ປນ ມຍາ ສຈ຺ຈເມວ ກເຖຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ນາຄຣາຊຠາວໍ ກເຖນ຺ໂຕ ອາຫ –

໗໙໙. ‘‘ນາໂຄຫມສ຺ມິ ອິທ຺ຘິມາ, ເຕຊສ຺ສີ ທຸຣຕິກ຺ກໂມ;

ຑໍເສຍ຺ຍໍ ເຕຊສາ ກຸທ຺ໂຘ, ຜີຕໍ ຊນປທໍ ອປິ.

໘໐໐. ‘‘ສມຸທ຺ທຊາ ຫິ ເມ ມາຕາ, ຘຕຣຏ຺ໂຐ ຈ ເມ ປິຕາ;

ສຸທສ຺ສນກນິຏ຺ໂຐສ຺ມິ, ຠູຣິທຕ຺ໂຕຕິ ມໍ ວິທູ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເຕຊສ຺ສີຕິ ວິສເຕເຊນ ເຕຊວາ. ທຸຣຕິກ຺ກໂມຕິ ອຎ຺ເຎນ ອຕິກ຺ກມິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ໂຍ. ຑໍເສຍ຺ຍນ຺ຕິ ສຈາຫໍ ກຸທ຺ໂຘ ຜີຕໍ ຊນປທໍ ອປິ ຑໍເສຍ຺ຍໍ, ປຖວິຍໍ ມມ ທາຐາຍ ປຕິຕມຕ຺ຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ປຖວິຍາ ມມ ເຕເຊນ ໂສ ສພ຺ໂພ ຊນປໂທ ຠສ຺ມາ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ວທຕິ. ສຸທສ຺ສນກນິຏ຺ໂຐສ຺ມີຕິ ອຫໍ ມມ ຠາຕຸ ສຸທສ຺ສນສ຺ສ ກນິຏ຺ໂຐ ອສ຺ມິ. ວິທູຕິ ເອວໍ ມມໍ ປຎ຺ຈໂຍຊນສຕິເກ ນາຄຠວເນ ຊານນ຺ຕີຕິ.

ອິທຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ມຫາສຕ຺ໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຈຓ຺ໂຑ ຜຣຸໂສ, ອຫິຕຸຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ອຸໂປສຖກມ຺ມສ຺ສ ເມ ອນ຺ຕຣາຍມ຺ປິ ກເຣຍ຺ຍ, ຍໍ ນູນາຫໍ ອິມໍ ນາຄຠວນໍ ເນຕ຺ວາ ມຫນ຺ຕໍ ຍສໍ ທຕ຺ວາ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ອທ຺ຘນິຍໍ ກເຣຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ນໍ ອາຫ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ມຫນ຺ຕໍ ເຕ ຍສໍ ທສ຺ສາມິ, ຣມຓີຍໍ ນາຄຠວນໍ, ເອຫິ ຕຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ. ‘‘ສາມິ, ປຸຕ຺ໂຕ ເມ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ອາຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ມຫາສຕ຺ໂຕ ‘‘ຄຈ຺ຉ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອາເນຫິ ນ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອາວາສໍ ອາຈິກ຺ຂນ຺ໂຕ ອາຫ –

໘໐໑. ‘‘ຍໍ ຄມ຺ຠີຣໍ ສທາວຏ຺ຏໍ, ຣຫທໍ ເຠສ຺ມໍ ເປກ຺ຂສິ;

ເອສ ທິພ຺ໂຍ ມມາວາໂສ, ອເນກສຕໂປຣິໂສ.

໘໐໒. ‘‘ມຍູຣໂກຎ຺ຈາຠິຣຸທໍ, ນີໂລທໍ ວນມຊ຺ຌໂຕ;

ຍມຸນໍ ປວິສ ມາ ຠີໂຕ, ເຂມໍ ວຕ຺ຕວຕໍ ສິວ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສທາວຏ຺ຏນ຺ຕິ ສທາ ປວຕ຺ຕໍ ອາວຏ຺ຏໍ. ເຠສ຺ມນ຺ຕິ ຠຍານກໍ. ເປກ຺ຂສີຕິ ຍໍ ເອວຣູປໍ ຣຫທໍ ປສ຺ສສິ. ມຍູຣໂກຎ຺ຈາຠິຣຸທນ຺ຕິ ອຸໂຠສຸ ຕີເຣສຸ ວນຆຏາຍໍ ວສນ຺ເຕຫິ ມຍູເຣຫິ ຈ ໂກຎ຺ເຈຫິ ຈ ອຠິຣຸທໍ ອຸປກູຊິຕໍ. ນີໂລທນ຺ຕິ ນີລສລິລໍ. ວນມຊ຺ຌໂຕຕິ ວນມຊ຺ເຌນ ສນ຺ທມານໍ. ປວິສ ມາ ຠີໂຕຕິ ເອວຣູປໍ ຍມຸນໍ ອຠີໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ປວິສ. ວຕ຺ຕວຕນ຺ຕິ ວຕ຺ຕສມ຺ປນ຺ນານໍ ອາຈາຣວນ຺ຕານໍ ວສນຠູມິໍ ປວິສ, ຄຈ຺ຉ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປຸຕ຺ຕໍ ອາເນຫີຕິ.

ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕໍ ອາເນສິ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ເຕ ອຸໂຠປິ ອາທາຍ ຍມຸນາຕີຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕີເຣ ຐິໂຕ ອາຫ –

໘໐໓. ‘‘ຕຕ຺ຖ ປຕ຺ໂຕ ສານຸຈໂຣ, ສຫ ປຸຕ຺ເຕນ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ;

ປູຊິໂຕ ມຍ຺ຫໍ ກາເມຫິ, ສຸຂໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ວຈ຺ຉສີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຕ຺ໂຕຕິ ຕ຺ວໍ ອມ຺ຫາກໍ ນາຄຠວນໍ ປຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ. ມຍ຺ຫນ຺ຕິ ມມ ສນ຺ຕເກຫິ ກາເມຫິ ປູຊິໂຕ. ວຈ຺ຉສີຕິ ຕຕ຺ຖ ນາຄຠວເນ ສຸຂໍ ວສິສ຺ສຕິ.

ເອວໍ ວຕ຺ວາ ມຫາສຕ຺ໂຕ ອຸໂຠປິ ເຕ ປິຕາປຸຕ຺ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ອານຸຠາເວນ ນາຄຠວນໍ ອາເນສິ. ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ທິພ຺ໂພ ອຕ຺ຕຠາໂວ ປາຕຸຠວິ. ອຖ ເນສໍ ມຫາສຕ຺ໂຕ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາຣິ ຈຕ຺ຕາຣິ ນາຄກຎ຺ຎາສຕານິ ອທາສິ. ເຕ ມຫາສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວິໍສຸ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ອກາສິ. ອນ຺ວຑ຺ຒມາສໍ ມາຕາປິຕູນໍ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາໂຣຄ຺ຍໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ເຍນ ເຕ ອຕ຺ໂຖ, ຕໍ ວເທຍ຺ຍາສິ, ອນຸກ຺ກຓ຺ຐມາໂນ ອຠິຣມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ໂສມທຕ຺ເຕນປິ ສທ຺ຘິໍ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ນິເວສນໍ ອຄຈ຺ຉິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເອກສໍວຈ຺ຉຣໍ ນາຄຠວເນ ວສິຕ຺ວາ ມນ຺ທປຸຎ຺ຎຕາຍ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ ມນຸສ຺ສໂລກໍ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ອໂຫສິ. ນາຄຠວນມສ຺ສ ໂລກນ຺ຕຣນິຣໂຍ ວິຍ ອລງ຺ກຕປາສາໂທ ພນ຺ຘນາຄາຣໍ ວິຍ ອລງ຺ກຕນາຄກຎ຺ຎາ ຍກ຺ຂິນິໂຍ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐຫິໍສຸ. ໂສ ‘‘ອຫໍ ຕາວ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ, ໂສມທຕ຺ຕສ຺ສປິ ຈິຕ຺ຕໍ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ກິໍ, ຕາຕ, ອຸກ຺ກຓ຺ຐສີ’’ຕິ? ‘‘ກສ຺ມາ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິສ຺ສາມິ ນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐາມິ, ຕ຺ວໍ ປນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐສິ, ຕາຕາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ ຕາຕາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍກາຣຓາ’’ຕິ. ‘‘ຕວ ມາຕຸ ເຈວ ຠາຕຸຠຄິນີນຎ຺ຈ ອທສ຺ສເນນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐາມິ, ເອຫິ, ຕາຕ ໂສມທຕ຺ຕ, ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ນ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາປິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປິຕຣາ ຍາຈິຍມາໂນ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ.

ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ‘‘ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຕາວ ເມ ມໂນ ລທ຺ໂຘ, ສເຈ ປນາຫໍ ຠູຣິທຕ຺ຕສ຺ສ ‘ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕມ຺ຫີ’ຕິ ວກ຺ຂາມິ, ອຕິເຣກຕຣໍ ເມ ຍສໍ ທສ຺ສຕິ, ເອວໍ ເມ ຄມນໍ ນ ຠວິສ຺ສຕິ. ເອເກນ ປນ ອຸປາເຍນ ຕສ຺ສ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ວຓ຺ເຓຕ຺ວາ ‘ຕ຺ວໍ ເອວຣູປໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຫາຍ ກິໍກາຣຓາ ມນຸສ຺ສໂລກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ກໂຣສີ’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘ສຄ຺ຄຕ຺ຖາຍາ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘ຕ຺ວໍ ຕາວ ເອວຣູປໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຫາຍ ສຄ຺ຄຕ຺ຖາຍ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ກໂຣສິ, ກິມງ຺ຄໍ ປນ ມຍໍເຍວ ປຣຘເນນ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປມ, ອຫມ຺ປິ ມນຸສ຺ສໂລກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຎາຕເກ ທິສ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມີ’ຕິ ນໍ ສຎ຺ຎາເປສ຺ສາມິ. ອຖ ເມ ໂສ ຄມນໍ ອນຸຊານິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເອກທິວສໍ ເຕນາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອຸກ຺ກຓ຺ຐສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິກາ ອມ຺ຫາກໍ ນ ກິຎ຺ຈິ ປຣິຫາຍຕີ’’ຕິ ກິຎ຺ຈິ ຄມນປຏິພທ຺ຘໍ ອວຕ຺ວາວ ອາທິໂຕ ຕາວ ຕສ຺ສ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ວຓ຺ເຓນ຺ໂຕ ອາຫ –

໘໐໔. ‘‘ສມາ ສມນ຺ຕປຣິໂຕ, ປຫູຕຕຄຣາ ມຫີ;

ອິນ຺ທໂຄປກສຎ຺ຉນ຺ນາ, ໂສຠຕິ ຫຣິຕຸຕ຺ຕມາ.

໘໐໕. ‘‘ຣມ຺ມານິ ວນເຈຕ຺ຍານິ, ຣມ຺ມາ ຫໍສູປກູຊິຕາ;

ໂອປຸປ຺ຜປທ຺ຘາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ໂປກ຺ຂຣຎ຺ໂຎ ສຸນິມ຺ມິຕາ.

໘໐໖. ‘‘ອຏ຺ຐໍສາ ສຸກຕາ ຖມ຺ຠາ, ສພ຺ເພ ເວຬຸຣິຍາມຍາ;

ສຫສ຺ສຖມ຺ຠາ ປາສາທາ, ປູຣາ ກຎ຺ຎາຫິ ໂຊຕເຣ.

໘໐໗. ‘‘ວິມານໍ ອຸປປນ຺ໂນສິ, ທິພ຺ຍໍ ປຸຎ຺ເຎຫິ ອຕ຺ຕໂນ;

ອສມ຺ພາຘໍ ສິວໍ ຣມ຺ມໍ, ອຈ຺ຈນ຺ຕສຸຂສໍຫິຕໍ.

໘໐໘. ‘‘ມຎ຺ເຎ ສຫສ຺ສເນຕ຺ຕສ຺ສ, ວິມານໍ ນາຠິກງ຺ຂສິ;

ອິທ຺ຘີ ຫິ ຕ຺ຍາຍໍ ວິປຸລາ, ສກ຺ກສ຺ເສວ ຊຸຕີມໂຕ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສມາ ສມນ຺ຕປຣິໂຕຕິ ປຣິສມນ຺ຕໂຕ ສພ຺ພທິສາຠາເຄສຸ ອຍໍ ຕວ ນາຄຠວເນ ມຫີ ສຸວຓ຺ຓຣຊຕມຓິ ມຸຕ຺ຕາວາລຸກາປຣິກິຓ຺ຓາ ສມຕລາ. ປຫູຕຕຄຣາ ມຫີຕິ ພຫຸເກຫິ ຕຄຣຄຈ຺ເຉຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ. ອິນ຺ທໂຄປກສຎ຺ຉນ຺ນາຕິ ສຸວຓ຺ຓອິນ຺ທໂຄປເກຫິ ສຎ຺ຉນ຺ນາ. ໂສຠຕິ ຫຣິຕຸຕ຺ຕມາຕິ ຫຣິຕວຓ຺ຓທພ຺ພຕິຓສຎ຺ຉນ຺ນາ ໂສຠຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວນເຈຕ຺ຍານີຕິ ວນຆຏາ. ໂອປຸປ຺ຜປທ຺ຘາຕິ ປຸປ຺ຜິຕ຺ວາ ປຕິເຕຫິ ປທຸມປຕ຺ເຕຫິ ສຎ຺ຉນ຺ນາ ອຸທກປິຏ຺ຐາ. ສຸນິມ຺ມິຕາຕິ ຕວ ປຸຎ຺ຎສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສຸຏ຺ຐຸ ນິມ຺ມິຕາ. ອຏ຺ຐໍສາຕິ ຕວ ວສນປາສາເທສຸ ອຏ຺ຐໍສາ ສຸກຕາ ເວຬຸຣິຍມຍາ ຖມ຺ຠາ. ເຕຫິ ຖມ຺ເຠຫິ ສຫສ຺ສຖມ຺ຠາ ຕວ ປາສາທາ ນາຄກຎ຺ຎາຫິ ປູຣາ ວິຊ຺ໂຊຕນ຺ຕິ. ອຸປປນ຺ໂນສີຕິ ເອວຣູເປ ວິມາເນ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຫສ຺ສເນຕ຺ຕສ຺ສ ວິມານນ຺ຕິ ສກ຺ກສ຺ສ ເວຊຍນ຺ຕປາສາທໍ. ອິທ຺ຘີ ຫິ ຕ຺ຍາຍໍ ວິປຸລາຕິ ຍສ຺ມາ ຕວາຍໍ ວິປຸລາ ອິທ຺ຘິ, ຕສ຺ມາ ຕ຺ວໍ ເຕນ ອຸໂປສຖກມ຺ເມນ ສກ຺ກສ຺ສ ວິມານມ຺ປິ ນ ປຕ຺ເຖສິ, ອຎ຺ຎໍ ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ມຫນ຺ຕໍ ຐານໍ ປຕ຺ເຖສີຕິ ມຎ຺ຎາມິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ມຫາສຕ຺ໂຕ ‘‘ມາ ເຫວໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອວຈ, ສກ຺ກສ຺ສ ຍສໍ ປຏິຈ຺ຈ ອມ຺ຫາກໍ ຍໂສ ສິເນຣຸສນ຺ຕິເກ ສາສໂປ ວິຍ, ມຍໍ ຕສ຺ສ ປຣິຈາຣເກປິ ນ ອຄ຺ຆາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຄາຖມາຫ –

໘໐໙. ‘‘ມນສາປິ ນ ປຕ຺ຕພ຺ໂພ, ອານຸຠາໂວ ຊຸຕີມໂຕ;

ປຣິຈາຣຍມານານໍ, ສອິນ຺ທານໍ ວສວຕ຺ຕິນ’’ນ຺ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ສກ຺ກສ຺ສ ຍໂສ ນາມ ເອກໍ ທ຺ເວ ຕໂຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວາ ທິວເສ ‘‘ເອຕ຺ຕໂກ ສິຍາ’’ຕິ ມນສາ ຈິນ຺ເຕນ຺ເຕນປິ ນ ອຠິປຕ຺ຕພ຺ໂພ. ເຍປິ ນໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຣາຊາໂນ ປຣິຈາເຣນ຺ຕິ, ເຕສໍ ເທວຣາຊານໍ ປຣິຈາຣຍມານານໍ ອິນ຺ທໍ ນາຍກໍ ກຕ຺ວາ ຈຣນ຺ຕານໍ ສອິນ຺ທານໍ ວສວຕ຺ຕີນໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ໂລກປາລານໍ ຍສສ຺ສປິ ອມ຺ຫາກໍ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕານໍ ຍໂສ ໂສຬສິໍ ກລໍ ນຄ຺ຆຕີຕິ.

ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ເຕ ມຎ຺ເຎ ສຫສ຺ສເນຕ຺ຕສ຺ສ ວິມານ’’ນ຺ຕິ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ອຫໍ ຕໍ ອນຸສ຺ສຣິໍ. ‘‘ອຫຎ຺ຫິ ເວຊຍນ຺ຕໍ ປຕ຺ເຖນ຺ໂຕ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ກໂຣມີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຖນໍ ອາຈິກ຺ຂນ຺ໂຕ ອາຫ –

໘໑໐. ‘‘ຕໍ ວິມານໍ ອຠິຊ຺ຌາຍ, ອມຣານໍ ສຸເຂສິນໍ;

ອຸໂປສຖໍ ອຸປວສນ຺ໂຕ, ເສມິ ວມ຺ມິກມຸທ຺ຘນີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຠິຊ຺ຌາຍາຕິ ປຕ຺ເຖຕ຺ວາ. ອມຣານນ຺ຕິ ທີຆາຍຸການໍ ເທວານໍ. ສຸເຂສິນນ຺ຕິ ເອສິຕສຸຂານໍ ສຸເຂ ປຕິຏ຺ຐິຕານໍ.

ກໍ ສຸຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ‘‘ອິທານິ ເມ ໂອກາໂສ ລທ຺ໂຘ’’ຕິ ໂສມນສ຺ສປ຺ປຕ຺ໂຕ ຄນ຺ຕຸໍ ອາປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຄາຖາທ຺ວຍມາຫ –

໘໑໑. ‘‘ອຫຎ຺ຈ ມິຄເມສາໂນ, ສປຸຕ຺ໂຕ ປາວິສິໍ ວນໍ;

ຕໍ ມໍ ມຕໍ ວາ ຊີວໍ ວາ, ນາຠິເວເທນ຺ຕິ ຎາຕກາ.

໘໑໒. ‘‘ອາມນ຺ຕເຍ ຠູຣິທຕ຺ຕໍ, ກາສິປຸຕ຺ຕໍ ຍສສ຺ສິນໍ;

ຕຍາ ໂນ ສມນຸຎ຺ຎາຕາ, ອປິ ປສ຺ເສມຸ ຎາຕເກ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນາຠິເວເທນ຺ຕີຕິ ນ ຊານນ຺ຕິ, ກເຖນ຺ໂຕປິ ເນສໍ ນຕ຺ຖິ. ອາມນ຺ຕເຍຕິ ອາມນ຺ຕຍາມິ. ກາສິປຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ກາສິຣາຊຘີຕາຍ ປຸຕ຺ຕໍ.

ຕໂຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອາຫ –

໘໑໓. ‘‘ເອໂສ ຫິ ວຕ ເມ ຉນ຺ໂທ, ຍໍ ວເສສິ ມມນ຺ຕິເກ;

ນ ຫິ ເອຕາທິສາ ກາມາ, ສຸລຠາ ໂຫນ຺ຕິ ມານຸເສ.

໘໑໔. ‘‘ສເຈ ຕ຺ວໍ ນິຈ຺ຉເສ ວຕ຺ຖຸໍ, ມມ ກາເມຫິ ປູຊິໂຕ;

ມຍາ ຕ຺ວໍ ສມນຸຎ຺ຎາໂຕ, ໂສຕ຺ຖິໍ ປສ຺ສາຫິ ຎາຕເກ’’ຕິ.

ມຫາສຕ຺ໂຕ ຄາຖາທ຺ວຍໍ ວຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ມຓິໍ ນິສ຺ສາຍ ສຸຂໍ ຊີວນ຺ໂຕ ກສ຺ສຈິ ນາຈິກ຺ຂິສ຺ສຕິ, ເອຕສ຺ສ ສພ຺ພກາມທທໍ ມຓິໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອຖສ຺ສ ຕໍ ທທນ຺ໂຕ ອາຫ –

໘໑໕. ‘‘ຘາຣຍິມໍ ມຓິໍ ທິພ຺ຍໍ, ປສຸໍ ປຸຕ຺ເຕ ຈ ວິນ຺ທຕິ;

ອໂຣໂຄ ສຸຂິໂຕ ໂຫຕິ, ຄຈ຺ເຉວາທາຍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປສຸໍ ປຸຕ຺ເຕ ຈ ວິນ຺ທຕີຕິ ອິມໍ ມຓິໍ ຘາຣຍມາໂນ ອິມສ຺ສານຸຠາເວນ ປສຸຎ຺ຈ ປຸຕ຺ເຕ ຈ ອຎ຺ຎຎ຺ຈ ຍໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ລຠຕິ.

ຕໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຄາຖມາຫ –

໘໑໖. ‘‘ກຸສລໍ ປຏິນນ຺ທາມິ, ຠູຣິທຕ຺ຕ ວໂຈ ຕວ;

ປພ຺ພຊິສ຺ສາມິ ຊິຓ຺ໂຓສ຺ມິ, ນ ກາເມ ອຠິປຕ຺ຖເຍ’’ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຠູຣິທຕ຺ຕ, ຕວ ວຈນໍ ກຸສລໍ ອນວຊ຺ຊໍ, ຕໍ ປຏິນນ຺ທາມິ ນ ປຏິກ຺ຂິປາມິ. ອຫໍ ປນ ຊິຓ຺ໂຓ ອສ຺ມິ, ຕສ຺ມາ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມິ, ນ ກາເມ ອຠິປຕ຺ຖຍາມິ, ກິໍ ເມ ມຓິນາຕິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອາຫ –

໘໑໗. ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ເຈ ຠງ຺ໂຄ, ໂຫຕິ ໂຠເຄຫິ ກາຣິຍໍ;

ອວິກມ຺ປມາໂນ ເອຍ຺ຍາສິ, ພຫຸໍ ທສ຺ສາມິ ເຕ ຘນ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເຈ ຠງ຺ໂຄຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສ ນາມ ທຸກ຺ກໂຣ, ອນຠິຣຕສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ເຈ ຠງ຺ໂຄ ໂຫຕິ, ຕທາ ຄິຫິຠູຕສ຺ສ ໂຠເຄຫິ ກາຣິຍໍ ໂຫຕິ, ເອວຣູເປ ກາເລ ຕ຺ວໍ ນິຣາສງ຺ໂກ ຫຸຕ຺ວາ ມມ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາສິ, ພຫຸໍ ເຕ ຘນໍ ທສ຺ສາມີຕິ.

ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອາຫ –

໘໑໘. ‘‘ກຸສລໍ ປຏິນນ຺ທາມິ, ຠູຣິທຕ຺ຕ ວໂຈ ຕວ;

ປຸນປິ ອາຄມິສ຺ສາມິ, ສເຈ ອຕ຺ໂຖ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປຸນປີຕິ ປຸນ ອປິ, ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ.

ອຖສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ອວສິຕຸກາມຕໍ ຎຕ຺ວາ ມຫາສຕ຺ໂຕ ນາຄມາຓວເກ ອາຓາເປຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ມນຸສ຺ສໂລກໍ ປາເປສິ. ຕມຕ຺ຖໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາ ອາຫ –

໘໑໙. ‘‘ອິທໍ ວຕ຺ວາ ຠູຣິທຕ຺ໂຕ, ເປເສສິ ຈຕຸໂຣ ຊເນ;

ເອຖ ຄຈ຺ຉຖ ອຸຏ຺ເຐຖ, ຂິປ຺ປໍ ປາເປຖ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ.

໘໒໐. ‘‘ຕສ຺ສ ຕໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ, ອຸຏ຺ຐາຍ ຈຕຸໂຣ ຊນາ;

ເປສິຕາ ຠູຣິທຕ຺ເຕນ, ຂິປ຺ປໍ ປາເປສຸ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປາເປສູຕິ ຍມຸນາໂຕ ອຸຕ຺ຕາເຣຕ຺ວາ ພາຣາຓສິມຄ຺ຄໍ ປາປຍິໍສຸ, ປາປຍິຕ຺ວາ ຈ ປນ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ນາຄຠວນເມວ ປຈ຺ຈາຄມິໍສຸ.

ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓປິ ‘‘ຕາຕ ໂສມທຕ຺ຕ, ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ມິຄໍ ວິຊ຺ຌິມ຺ຫາ, ອິມສ຺ມິໍ ສູກຣ’’ນ຺ຕິ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຕາຕ ໂສມທຕ຺ຕ, ນ຺ຫາຍາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ສາຘຸ, ຕາຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຸໂຠປິ ທິພ຺ພາຠຣຓານິ ເຈວ ທິພ຺ພວຕ຺ຖານິ ຈ ໂອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຠຓ຺ຑິກໍ ກຕ຺ວາ ໂປກ຺ຂຣຓີຕີເຣ ຐເປຕ຺ວາ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ນ຺ຫາຍິໍສຸ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຕານິ ອນ຺ຕຣຘາຍິຕ຺ວາ ນາຄຠວນເມວ ອຄມໍສຸ. ປຐມໍ ນິວຕ຺ຖກາສາວປິໂລຕິກາວ ເນສໍ ສຣີເຣ ປຏິມຸຎ຺ຈິໍສຸ, ຘນຸສຣສຕ຺ຕິໂຍປິ ປາກຕິກາວ ອເຫສຸໍ. ໂສມທຕ຺ໂຕ ‘‘ນາສິຕາມ຺ຫາ ຕຍາ, ຕາຕາ’’ຕິ ປຣິເທວິ. ອຖ ນໍ ປິຕາ ‘‘ມາ ຈິນ຺ຕຍິ, ມິເຄສຸ ສນ຺ເຕສຸ ອຣຎ຺ເຎ ມິເຄ ວຘິຕ຺ວາ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປສ຺ສາມາ’’ຕິ ອສ຺ສາເສສິ. ໂສມທຕ຺ຕສ຺ສ ມາຕາ ເຕສໍ ອາຄມນໍ ສຸຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ຆຣໍ ເນຕ຺ວາ ອນ຺ນປາເນນ ສນ຺ຕປ຺ເປສິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກມິ. ອິຕຣາ ປຸຕ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ຕາຕ, ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ກຸຫິໍ ຄຕຕ຺ຖາ’’ຕິ? ‘‘ອມ຺ມ, ຠູຣິທຕ຺ຕນາຄຣາເຊນ ອມ຺ເຫ ນາຄຠວນໍ ນີຕາ, ຕໂຕ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕ຺ວາ ອິທານິ ອາຄຕາ’’ຕິ. ‘‘ກິຎ຺ຈິ ປນ ໂວ ຣຕນໍ ອາຠຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ນາຠຕໍ ອມ຺ມາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ເຕນ ກິຎ຺ຈິ ນ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອມ຺ມ, ຠູຣິທຕ຺ເຕນ ເມ ປິຕຸ ສພ຺ພກາມທໂທ ມຓິ ທິນ຺ໂນ ອໂຫສິ, ອິມິນາ ປນ ນ ຄຫິໂຕ’’ຕິ. ‘‘ກິໍກາຣຓາ’’ຕິ. ‘‘ປພ຺ພຊິສ຺ສຕິ ກິຣາ’’ຕິ. ສາ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ທາຣເກ ມມ ຠາຣໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ນາຄຠວເນ ວສິຕ຺ວາ ອິທານິ ກິຣ ປພ຺ພຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ວີຫິຠຎ຺ຊນທພ຺ພິຍາ ປິຏ຺ຐິໍ ໂປເຖນ຺ຕີ ‘‘ອເຣ, ທຸຏ຺ຐພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີຕິ ກິຣ ມຓິຣຕນໍ ນ ຄຓ຺ຫສິ, ອຖ ກສ຺ມາ ອປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອິຘາຄໂຕສິ, ນິກ຺ຂມ ມມ ຆຣາ ສີຆ’’ນ຺ຕິ ສນ຺ຕຊ຺ເຊສິ. ອຖ ນໍ ‘‘ຠທ຺ເທ, ມາ ກຸຊ຺ຌິ, ອຣຎ຺ເຎ ມິເຄສຸ ສນ຺ເຕສຸ ອຫໍ ຕໍ ໂປເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອຣຎ຺ຎໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຣິມນິຍາເມເນວ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປສິ.

ຕທາ ທກ຺ຂິຓມຫາສມຸທ຺ທສ຺ສ ທິສາຠາເຄ ສິມ຺ພລິວາສີ ເອໂກ ຄຣຸໂຬ ປກ຺ຂວາເຕຫິ ສມຸທ຺ເທ ອຸທກໍ ວິຍູຫິຕ຺ວາ ເອກໍ ນາຄຣາຊານໍ ສີເສ ຄຓ຺ຫິ. ຕທາຫິ ສຸປຓ຺ຓາ ນາຄໍ ຄເຫຕຸໍ ອຊານນກາເຍວ, ປຈ຺ຉາ ປຓ຺ຑຣຊາຕເກ ຊານິໍສຸ. ໂສ ປນ ຕໍ ສີເສ ຄເຫຕ຺ວາປິ ອຸທເກ ອໂນຕ຺ຖຣນ຺ເຕເຍວ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ໂອລມ຺ພນ຺ຕໍ ອາທາຍ ຫິມວນ຺ຕມຕ຺ຖເກນ ປາຍາສິ. ຕທາ ເຈໂກ ກາສິຣຏ຺ຐວາສີ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕປ຺ປເທເສ ປຓ຺ຓສາລໍ ມາເປຕ຺ວາ ປຏິວສຕິ. ຕສ຺ສ ຈງ຺ກມນໂກຏິຍໍ ມຫານິຄ຺ໂຣຘຣຸກ຺ໂຂ ອຕ຺ຖິ. ໂສ ຕສ຺ສ ມູເລ ທິວາວິຫາຣໍ ກໂຣຕິ. ສຸປຓ຺ໂຓ ນິຄ຺ໂຣຘມຕ຺ຖເກນ ນາຄໍ ຫຣຕິ. ນາໂຄ ໂອລມ຺ພນ຺ໂຕ ໂມກ຺ຂຕ຺ຖາຍ ນງ຺ຄຸຏ຺ເຐນ ນິຄ຺ໂຣຘວິຏປໍ ເວເຐສິ. ສຸປຓ຺ໂຓ ຕໍ ອຊານນ຺ໂຕວ ມຫພ຺ພລຕາຍ ອາກາເສ ປກ຺ຂນ຺ທິເຍວ. ນິຄ຺ໂຣຘຣຸກ຺ໂຂ ສມູໂລ ອຸປ຺ປາຏິໂຕ. ສຸປຓ຺ໂຓ ນາຄໍ ສິມ຺ພລິວນໍ ເນຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ເຑນ ປຫຣິຕ຺ວາ ກຸຈ຺ຉິໍ ຜາເລຕ຺ວາ ນາຄເມທໍ ຂາທິຕ຺ວາ ສຣີຣໍ ສມຸທ຺ທກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ຉຑ຺ເຑສິ. ນິຄ຺ໂຣຘຣຸກ຺ໂຂ ປຕນ຺ໂຕ ມຫາສທ຺ທມກາສິ. ສຸປຓ຺ໂຓ ‘‘ກິສ຺ສ ເອໂສ ສທ຺ໂທ’’ຕິ ອໂຘ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ນິຄ຺ໂຣຘຣຸກ຺ຂໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກຸໂຕ ເອສ ມຍາ ອຸປ຺ປາຏິໂຕ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ຕາປສສ຺ສ ຈງ຺ກມນໂກຏິຍາ ນິຄ຺ໂຣໂຘ ເອໂສ’’ຕິ ຕຖໂຕ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ຕສ຺ສ ພຫູປກາໂຣ, ‘ອກຸສລໍ ນຸ ໂຂ ເມ ປສຸຕໍ, ອຸທາຫຸ ໂນ’ຕິ ຕເມວ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ມາຓວກເວເສນ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ.

ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຕາປໂສ ຕໍ ຐານໍ ສມໍ ກໂຣຕິ. ສຸປຓ຺ຓຣາຊາ ຕາປສໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ອຊານນ຺ໂຕ ວິຍ ‘‘ກິສ຺ສ ຐານໍ, ຠນ຺ເຕ, ອິທ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອຸປາສກ, ເອໂກ ສຸປຓ຺ໂຓ ໂຠຊນຕ຺ຖາຍ ນາຄໍ ຫຣນ຺ໂຕ ນາເຄນ ໂມກ຺ຂຕ຺ຖາຍ ນິຄ຺ໂຣຘວິຏປໍ ນງ຺ຄຸຏ຺ເຐນ ເວຐິຕາຍປິ ອຕ຺ຕໂນ ມຫພ຺ພລຕາຍ ປກ຺ຂນ຺ຕິຕ຺ວາ ຄໂຕ, ອຖ ນິຄ຺ໂຣຘຣຸກ຺ໂຂ ອຸປ຺ປາຏິໂຕ, ອິທໍ ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາຏິຕຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ຕສ຺ສ ສຸປຓ຺ຓສ຺ສ ອກຸສລໍ ໂຫຕິ, ອຸທາຫຸ ໂນ’’ຕິ? ‘‘ສເຈ ນ ຊານາຕິ, ອເຈຕນກມ຺ມໍ ນາມ ອກຸສລໍ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ນາຄສ຺ສ ປນ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ‘‘ໂສ ອິມໍ ນາເສຕຸໍ ນ ຄຓ຺ຫິ, ໂມກ຺ຂຕ຺ຖາຍ ຄຓ຺ຫິ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສປິ ນ ໂຫຕິເຍວາ’’ຕິ. ສຸປຓ຺ໂຓ ຕາປສສ຺ສ ຕຸສ຺ສິຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຫໍ ໂສ ສຸປຓ຺ຓຣາຊາ, ຕຸມ຺ຫາກຎ຺ຫິ ປຎ຺ຫເວຍ຺ຍາກຣເຓນ ຕຸຏ຺ໂຐ. ຕຸມ຺ເຫ ອຣຎ຺ເຎ ວສຖ, ອຫຎ຺ເຈກໍ ອລມ຺ປາຍນມນ຺ຕໍ ຊານາມິ, ອນຄ຺ໂຆ ມນ຺ໂຕ. ຕມຫໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິຍຠາຄໍ ກຕ຺ວາ ທມ຺ມິ, ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫຖ ນ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ‘‘ອລໍ ມຍ຺ຫໍ ມນ຺ເຕນ, ຄຈ຺ຉຖ ຕຸມ຺ເຫ’’ຕິ. ໂສ ຕໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຍາຈິຕ຺ວາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາເປຕ຺ວາ ມນ຺ຕໍ ທຕ຺ວາ ໂອສຘານິ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

ຄຣຸຬກຓ຺ຑໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ.

ກີຬນກຓ຺ຑໍ

ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ພາຣາຓສິຍໍ ເອໂກ ທລິທ຺ທພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ພຫຸໍ ອິຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອິຓສາມິເກຫິ ໂຈທິຍມາໂນ ‘‘ກິໍ ເມ ອິຘ ວາເສນ, ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ມຕໍ ເສຍ຺ໂຍ’’ຕິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ວນໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຕໍ ອສ຺ສມປທໍ ປຕ຺ວາ ຕາປສໍ ວຕ຺ຕສມ຺ປທາຍ ອາຣາເຘສິ. ຕາປໂສ ‘‘ອຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ມຍ຺ຫໍ ອຕິວິຍ ອຸປກາຣໂກ, ສຸປຓ຺ຓຣາເຊນ ທິນ຺ນໍ ທິພ຺ພມນ຺ຕມສ຺ສ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອຫໍ ອລມ຺ປາຍນມນ຺ຕໍ ຊານາມິ, ຕໍ ເຕ ທມ຺ມິ, ຄຓ຺ຫາຫິ ນ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ອລໍ, ຠນ຺ເຕ, ນ ມຍ຺ຫໍ ມນ຺ເຕນຕ຺ໂຖ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ວຕ຺ວາ ນິປ຺ປີເຬຕ຺ວາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາເປຕ຺ວາ ອທາສິເຍວ. ຕສ຺ສ ຈ ມນ຺ຕສ຺ສ ອນຸຈ຺ຉວິການິ ໂອສຘານິ ເຈວ ມນ຺ຕຸປຈາຣຎ຺ຈ ສພ຺ພໍ ກເຖສິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ‘‘ລທ຺ໂຘ ເມ ຊີວິຕຸປາໂຍ’’ຕິ ກຕິປາຫໍ ວສິຕ຺ວາ ‘‘ວາຕາພາໂຘ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ພາຘຕີ’’ຕິ ອປເທສໍ ກຕ຺ວາ ຕາປເສນ ວິສ຺ສຊ຺ຊິໂຕ ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຂມາເປຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຍມຸນາຍ ຕີຣໍ ປຕ຺ວາ ຕໍ ມນ຺ຕໍ ສຊ຺ຌາຍນ຺ໂຕ ມຫາມຄ຺ຄໍ ຄຈ຺ຉຕິ.

ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ສຫສ຺ສມຕ຺ຕາ ຠູຣິທຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິຈາຣິກາ ນາຄມາຓວິກາ ຕໍ ສພ຺ພກາມທທໍ ມຓິຣຕນໍ ອາທາຍ ນາຄຠວນາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຍມຸນາຕີເຣ ວາລຸກຣາສິມ຺ຫິ ຐເປຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ໂອຠາເສນ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ອຸທກກີຬໍ ກີຬິຕ຺ວາ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມເນ ສພ຺ພາລງ຺ກາເຣນ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ມຓິຣຕນໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ສິຣິໍ ປເວສຍມານາ ນິສີທິໍສຸ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓປິ ມນ຺ຕໍ ສຊ຺ຌາຍນ຺ໂຕ ຕໍ ຐານໍ ປາປຸຓິ. ຕາ ມນ຺ຕສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາວ ‘‘ອິມິນາ ສຸປຓ຺ເຓນ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ມຣຓຠຍຕຊ຺ຊິຕາ ມຓິຣຕນໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຖວິຍໍ ນິມຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນາຄຠວນໍ ອຄມິໍສຸ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓປິ ມຓິຣຕນໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິທາເນວ ເມ ມນ຺ໂຕ ສມິທ຺ໂຘ’’ຕິ ຕຸຏ຺ຐມານໂສ ມຓິຣຕນໍ ອາທາຍ ປາຍາສິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ເນສາທພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂສມທຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ມິຄວຘາຍ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ຕໍ ມຓິຣຕນໍ ທິສ຺ວາ ປຸຕ຺ຕໍ ອາຫ ‘‘ຕາຕ, ນນຸ ເອໂສ ອມ຺ຫາກໍ ຠູຣິທຕ຺ເຕນ ທິນ຺ໂນ ມຓີ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຕາຕ, ເອໂສ ມຓີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິສ຺ສ ອຄຸຓໍ ກເຖຕ຺ວາ ອິມໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາເມຕໍ ມຓິຣຕນ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຕາຕ, ປຸພ຺ເພ ຠູຣິທຕ຺ເຕນ ທີຍມານໍ ນ ຄຓ຺ຫິ, ອິທານິ ປເນສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕຎ຺ເຎວ ວຎ຺ເຈສ຺ສຕິ, ຕຸຓ຺ຫີ ໂຫຫີ’’ຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ‘‘ໂຫຕຸ, ຕາຕ, ປສ຺ສສິ ເອຕສ຺ສ ວາ ມມ ວາ ວຎ຺ຈນຠາວ’’ນ຺ຕິ ອລມ຺ປາຍເນນ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລປນ຺ໂຕ ອາຫ –

໘໒໑. ‘‘ມຓິໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ມງ຺ຄລ຺ຍໍ, ສາຘຸວິຕ຺ຕໍ ມໂນຣມໍ;

ເສລໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນສມ຺ປນ຺ນໍ, ໂກ ອິມໍ ມຓິມຊ຺ຌຄາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ມງ຺ຄລ຺ຍນ຺ຕິ ມງ຺ຄລສມ຺ມຕໍ ສພ຺ພກາມທທໍ. ໂກ ອິມນ຺ຕິ ກຸຫິໍ ອິມໍ ມຓິໍ ອຘິຄໂຕສິ.

ຕໂຕ ອລມ຺ປາຍໂນ ຄາຖມາຫ –

໘໒໒. ‘‘ໂລຫິຕກ຺ຂສຫສ຺ສາຫິ, ສມນ຺ຕາ ປຣິວາຣິຕໍ;