(໗) ໒. ຠູມິຈາລວຄ຺ໂຄ

໑. ອິຈ຺ຉາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໑. ສຕ຺ຕມສ຺ສ ປຐເມ ປວິວິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ກາຍວິເວເກນ ວິວິຕ຺ຕສ຺ສ. ນິຣາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິໂນຕິ ກຕ຺ຖຈິ ອນາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິໂນ ວິປສ຺ສນາກມ຺ມິກສ຺ສ. ລາຠາຍາຕິ ຈຕຸປຈ຺ຈຍລາຠາຍ. ໂສຈີ ຈ ປຣິເທວີ ຈາຕິ ໂສກີ ຈ ປຣິເທວີ ຈ. ໂສຈິຈ຺ຈ ປຣິເທວິຈ຺ຈາຕິປິ ປາໂຐ. ຈຸໂຕ ຈ ສທ຺ຘມ຺ມາຕິ ຕໍຂຓໍເຍວ ວິປສ຺ສນາສທ຺ຘມ຺ມາ ຈຸໂຕ. ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏໍ ກຖິຕໍ.

໒. ອລໍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໒. ທຸຕິເຍ ອລໍ ອຕ຺ຕໂນ ອລໍ ປເຣສນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ປເຣສຎ຺ຈ ຫິຕປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ສມຕ຺ໂຖ ປຣິຍຕ຺ໂຕ ອນຸຈ຺ຉວິໂກ. ຂິປ຺ປນິສນ຺ຕີຕິ ຂິປ຺ປໍ ອຸປຘາເຣຕິ, ຂນ຺ຘຘາຕຸອາຍຕນາທີສຸ ກຖິຍມາເນສຸ ເຕ ຘມ຺ເມ ຂິປ຺ປໍ ຊານາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ສມຖວິປສ຺ສນາ ກຖິຕາ. ປຸຄ຺ຄລຊ຺ຌາສເຍນ ປນ ເທສນາວິລາເສນ ເຈຕໍ ມຕ຺ຖກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເຫຏ຺ຐາ ໂອຕຣນ຺ຕໍ ກຖິຕນ຺ຕິ.

໓. ສໍຂິຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໓. ຕຕິເຍ ເອວເມວາຕິ ນິກ຺ກາຣເຓເນວ. ຍຖາ ວາ ອຍໍ ຍາຈຕິ, ເອວເມວ. ໂມຆປຸຣິສາຕິ ມູຬ຺ຫປຸຣິສາ ຕຸຈ຺ຉປຸຣິສາ. ອຊ຺ເຌສນ຺ຕີຕິ ຍາຈນ຺ຕິ. ອນຸພນ຺ຘິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອິຣິຍາປຖານຸຄມເນນ ອນຸພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ ມໍ ນ ວິຊຫິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ. ອາຊານນຕ຺ຖໍ ອປສາເທນ຺ໂຕ ເອວມາຫ. ເອສ ກິຣ ຠິກ຺ຂຸ ໂອວາເທ ທິນ຺ເນປິ ປມາທເມວ ອນຸຍຸຎ຺ຊຕິ, ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ວສຕິ, ສມຓຘມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉຕິ. ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ເອວໍ ອປສາເທຕ຺ວາ ປຸນ ຍສ຺ມາ ໂສ ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ໂນ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ໂອວທນ຺ໂຕ ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ເມ ຈິຕ຺ຕໍ ຐິຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ ສຸສຓ຺ຐິຕໍ, ນ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຐສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອິມິນາ ຕາວສ຺ສ ໂອວາເທນ ນິຍກຊ຺ຌຕ຺ຕວເສນ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາມຕ຺ໂຕ ມູລສມາຘິ ວຸຕ຺ໂຕ.

ຕໂຕ ‘‘ເອຕ຺ຕເກເນວ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິໍ ອນາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ເອວໍ ໂສ ສມາຘິ ວຑ຺ເຒຕພ຺ໂພ’’ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ຍໂຕ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂຸ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຐິຕໍ ໂຫຕິ ສຸສຓ຺ຐິຕໍ, ນ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ຕໂຕ ເຕ ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ‘‘ເມຕ຺ຕາ ເມ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ ຠາວິຕາ ຠວິສ຺ສຕິ…ເປ… ສຸສມາຣທ຺ຘາ’’ຕິ ເອວມສ຺ສ ເມຕ຺ຕາວເສນ ຠາວນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ປຸນ ຍໂຕ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂຸ ອຍໍ ສມາຘິ ເອວໍ ຠາວິໂຕ ໂຫຕິ ພຫຸລີກໂຕ, ຕໂຕ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ ອິມໍ ສມາຘິໍ ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣມ຺ປິ ຠາເວຍ຺ຍາສີຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍທາ ເຕ ຠິກ຺ຂຸ ອຍໍ ມູລສມາຘິ ເອວໍ ເມຕ຺ຕາວເສນ ຠາວິໂຕ ໂຫຕິ, ຕທາ ຕ຺ວໍ ຕາວຕເກນປິ ຕຸຏ຺ຐິໍ ອນາປຊ຺ຊິຕ຺ວາວ ອິມໍ ມູລສມາຘິໍ ອຎ຺ເຎສຸປິ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ຈຕຸກ຺ກປຎ຺ຈກຊ຺ຌານານິ ປາປຍມາໂນ ‘‘ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣມ຺ປີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຠາເວຍ຺ຍາສີຕິ.

ເອວໍ ວຕ຺ວາ ຈ ປນ ອວເສສພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣປຸພ຺ພງ຺ຄມມ຺ປິສ຺ສ ອຎ຺ເຎສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ຈຕຸກ຺ກປຎ຺ຈກຊ຺ຌານຠາວນໍ ກເຣຍ຺ຍາສີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຍໂຕ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂຸ ອຍໍ ສມາຘິ ເອວໍ ຠາວິໂຕ ໂຫຕິ ສຸຠາວິໂຕ, ຕໂຕ ເຕ ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ‘‘ກຣຸຓາ ເມ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕີ’’ຕິອາທິມາຫ. ເອວໍ ເມຕ຺ຕາປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ຈຕຸກ຺ກປຎ຺ຈກຊ຺ຌານຠາວນໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຸນ ກາຍານຸປສ຺ສນາທິປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ຍໂຕ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂຸ ອຍໍ ສມາຘິ ເອວໍ ຠາວິໂຕ ໂຫຕິ ສຸຠາວິໂຕ, ຕໂຕ ເຕ ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ‘‘ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ’’ຕິອາທິໍ ວຕ຺ວາ ຍໂຕ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂຸ ອຍໍ ສມາຘິ ເອວໍ ຠາວິໂຕ ໂຫຕິ ສຸຠາວິໂຕ, ຕໂຕ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ ເຍນ ເຍເນວ ຄຄ຺ຆສີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຄຄ຺ຆສີຕິ ຄມິສ຺ສສິ. ຜາສຸໍເຍວາຕິ ອິມິນາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ໂຕ ຫິ ສພ຺ພິຣິຍາປເຖສຸ ຜາສຸ ວິຫຣຕິ ນາມ.

໔. ຄຍາສີສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໔. ຈຕຸຕ຺ເຖ ເອຕທໂວຈາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຘານຠູມິຍໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ວິຕກ຺ກໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອາໂຣເຈຕຸໍ – ‘‘ປຸພ຺ພາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທິວຈນໍ ອໂວຈ. ໂອຠາສນ຺ຕິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາໂຓຠາສໍ. ຎາຓທສ຺ສນນ຺ຕິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຠູຕໍ ຎາຓສງ຺ຂາຕໍ ທສ຺ສນໍ. ສນ຺ນິວຸຕ຺ຖປຸພ຺ພນ຺ຕິ ເອກໂຕ ວສິຕປຸພ຺ພໍ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ສຸຕ຺ເຕ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓໍ, ອິທ຺ຘິວິຘຎາຓໍ, ເຈໂຕປຣິຍຎາຓໍ, ຍຖາກມ຺ມຸປຄຎາຓໍ, ອນາຄຕໍສຎາຓໍ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍສຎາຓໍ, ອຕີຕໍສຎາຓໍ, ປຸພ຺ເພນິວາສຎາຓນ຺ຕິ ອິມານິ ຕາວ ອຏ຺ຐ ຎາຓານິ ປາຬິຍໍເຍວ ອາຄຕານິ, ເຕຫິ ປນ ສທ຺ຘິໍ ວິປສ຺ສນາຎາຓານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ມຄ຺ຄຎາຓານິ, ຈຕ຺ຕາຣິ ຜລຎາຓານິ, ຈຕ຺ຕາຣິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓານິ, ຈຕ຺ຕາຣິ ປຏິສມ຺ຠິທາຎາຓານິ ຉ ອສາຘາຣຓຎາຓານີຕິ ເອຕານິ ຎາຓານິ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ກເຖນ຺ເຕນ ເອວໍ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ກຖິຕໍ ນາມ ໂຫຕິ.

໕. ອຠິຠາຍຕນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໕. ປຎ຺ຈເມ ອຠິຠາຍຕນານີຕິ ອຠິຠວນກາຣຓານິ. ກິໍ ອຠິຠວນ຺ຕິ? ປຈ຺ຈນີກຘມ຺ເມປິ ອາຣມ຺ມຓານິປິ. ຕານິ ຫິ ປຏິປກ຺ຂຠາເວນ ປຈ຺ຈນີກຘມ຺ເມ ອຠິຠວນ຺ຕິ, ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຎາຓຸຕ຺ຕຣິຍຕາຍ ອາຣມ຺ມຓານິ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ຣູປສຎ຺ຎີຕິອາທີສຸ ປນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕຣູເປ ປຣິກມ຺ມວເສນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ຣູປສຎ຺ຎີ ນາມ ໂຫຕິ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕຎ຺ຫິ ນີລປຣິກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ເກເສ ວາ ປິຕ຺ເຕ ວາ ອກ຺ຂິຕາຣກາຍ ວາ ກໂຣຕິ. ປີຕປຣິກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ເມເທ ວາ ຉວິຍາ ວາ ຫຕ຺ຖຕລປາທຕເລສຸ ວາ ອກ຺ຂີນໍ ປີຕຏ຺ຐາເນ ວາ ກໂຣຕິ. ໂລຫິຕປຣິກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ມໍເສ ວາ ໂລຫິເຕ ວາ ຊິວ຺ຫາຍ ວາ ອກ຺ຂີນໍ ຣຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ວາ ກໂຣຕິ. ໂອທາຕປຣິກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐິມ຺ຫິ ວາ ທນ຺ເຕ ວາ ນເຂ ວາ ອກ຺ຂີນໍ ເສຕຏ຺ຐາເນ ວາ ກໂຣຕິ. ຕໍ ປນ ສຸນີລກໍ ສຸປີຕກໍ ສຸໂລຫິຕກໍ ສຸໂອທາຕໍ ນ ໂຫຕິ, ອວິສຸທ຺ຘເມວ ໂຫຕິ.

ເອໂກ ພຫິທ຺ຘາ ຣູປານິ ປສ຺ສຕີຕິ ຍສ຺ເສວໍ ປຣິກມ຺ມໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ນິມິຕ຺ຕໍ ປນ ພຫິທ຺ຘາ, ໂສ ເອວໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ປຣິກມ຺ມສ຺ສ ພຫິທ຺ຘາ ຈ ອປ຺ປນາຍ ວເສນ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ຣູປສຎ຺ຎີ ເອໂກ ພຫິທ຺ຘາ ຣູປານິ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຣິຕ຺ຕານີຕິ ອວຑ຺ຒິຕານິ. ສຸວຓ຺ຓທຸພ຺ພຓ຺ຓານີຕິ ສຸວຓ຺ຓານິ ວາ ໂຫນ຺ຕຸ ທຸພ຺ພຓ຺ຓານິ ວາ, ປຣິຕ຺ຕວເສເນວ ອິທໍ ອຠິຠາຍຕນໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕານິ ອຠິຠຸຍ຺ຍາຕິ ຍຖາ ນາມ ສມ຺ປນ຺ນຄ຺ຄຫຓິໂກ ກຏຈ຺ຉຸມຕ຺ຕໍ ຠຕ຺ຕໍ ລຠິຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ເອຕ຺ຖ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ສໍກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ເອກກພຬເມວ ກໂຣຕິ, ເອວເມວ ຎາຓຸຕ຺ຕຣິໂກ ປຸຄ຺ຄໂລ ວິສທຎາໂຓ ‘‘ກິເມຕ຺ຖ ປຣິຕ຺ຕເກ ອາຣມ຺ມເຓ ສມາປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຖິ, ນາຍໍ ມມ ຠາໂຣ’’ຕິ ຕານິ ຣູປານິ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ສຫ ນິມິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທເນເວຕ຺ຖ ອປ຺ປນໍ ປາເປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຊານາມິ ປສ຺ສາມີຕິ ອິມິນາ ປນສ຺ສ ອາໂຠໂຄ ກຖິໂຕ. ໂສ ຈ ໂຂ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐິຕສ຺ສ, ນ ອນ຺ໂຕສມາປຕ຺ຕິຍໍ. ເອວໍສຎ຺ຎີ ໂຫຕີຕິ ອາໂຠຄສຎ຺ຎາຍປິ ຌານສຎ຺ຎາຍປິ ເອວໍສຎ຺ຎີ ໂຫຕິ. ອຠິຠວນສຎ຺ຎາ ຫິສ຺ສ ອນ຺ໂຕສມາປຕ຺ຕິຍມ຺ປິ ອຕ຺ຖິ, ອາໂຠຄສຎ຺ຎາ ປນ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐິຕສ຺ເສວ.

ອປ຺ປມາຓານີຕິ ວຑ຺ຒິຕປ຺ປມາຓານິ, ມຫນ຺ຕານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຠິຠຸຍ຺ຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ ປນ ຍຖາ ມຫຄ຺ຆໂສ ປຸຣິໂສ ເອກໍ ຠຕ຺ຕວຑ຺ຒິຕກໍ ລຠິຕ຺ວາ ‘‘ອຎ຺ຎາປິ ໂຫຕຸ, ອຎ຺ຎາປິ ໂຫຕຸ, ກິໍ ເອສາ ມຍ຺ຫໍ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ນ ຕໍ ມຫນ຺ຕໂຕ ປສ຺ສຕິ, ເອວເມວ ຎາຓຸຕ຺ຕໂຣ ປຸຄ຺ຄໂລ ວິສທຎາໂຓ ‘‘ກິໍ ເອຕ຺ຖ ສມາປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ນຍິທໍ ອປ຺ປມາຓໍ, ນ ມຍ຺ຫໍ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາກຣເຓ ຠາໂຣ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ສຫ ນິມິຕ຺ຕຸປ຺ປາທເນເວຕ຺ຖ ອປ຺ປນໍ ປາເປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຣູປສຎ຺ຎີຕິ ອລາຠິຕາຍ ວາ ອນຕ຺ຖິກຕາຍ ວາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕຣູເປ ປຣິກມ຺ມສຎ຺ຎາວິຣຫິໂຕ.

ເອໂກ ພຫິທ຺ຘາ ຣູປານິ ປສ຺ສຕີຕິ ຍສ຺ສ ປຣິກມ຺ມມ຺ປິ ນິມິຕ຺ຕມ຺ປິ ພຫິທ຺ຘາ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ໂສ ເອວໍ ພຫິທ຺ຘາ ປຣິກມ຺ມສ຺ສ ເຈວ ອປ຺ປນາຍ ຈ ວເສນ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຣູປສຎ຺ຎີ ເອໂກ ພຫິທ຺ຘາ ຣູປານິ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ຈຕຸຕ຺ຖາຠິຠາຍຕເນ ຈ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ອິເມສຸ ປນ ຈຕູສຸ ປຣິຕ຺ຕໍ ວິຕກ຺ກຈຣິຕວເສນ ອາຄຕໍ, ອປ຺ປມາຓໍ ໂມຫຈຣິຕວເສນ, ສຸວຓ຺ຓໍ ໂທສຈຣິຕວເສນ, ທຸພ຺ພຓ຺ຓໍ ຣາຄຈຣິຕວເສນ. ເອເຕສຎ຺ຫິ ເອຕານິ ສປ຺ປາຍານິ. ສາ ຈ ເນສໍ ສປ຺ປາຍຕາ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໔໓) ຈຣິຍນິທ຺ເທເສ ວຸຕ຺ຕາ.

ປຎ຺ຈມອຠິຠາຍຕນາທີສຸ ນີລານີຕິ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ນີລວຓ຺ຓານີຕິ ວຓ຺ຓວເສນ. ນີລນິທສ຺ສນານີຕິ ນິທສ຺ສນວເສນ. ອປຎ຺ຎາຍມານວິວຣານິ ອສມ຺ຠິນ຺ນວຓ຺ຓານິ ເອກນີລາເນວ ຫຸຕ຺ວາ ທິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ນີລນິຠາສານີຕິ ອິທໍ ປນ ໂອຠາສວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ນີໂລຠາສານິ ນີລປ຺ປຠາຍຸຕ຺ຕານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເຕນ ເນສໍ ສຸວິສຸທ຺ຘຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ວິສຸທ຺ຘວຓ຺ຓວເສເນວ ຫິ ອິມານິ ອຠິຠາຍຕນານິ ວຸຕ຺ຕານິ. ‘‘ນີລກສິຓໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ນີລສ຺ມິໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫາຕິ ປຸປ຺ຜສ຺ມິໍ ວາ ວຕ຺ຖສ຺ມິໍ ວາ ວຓ຺ຓຘາຕຸຍາ ວາ’’ຕິອາທິກໍ ປເນຕ຺ຖ ກສິຓກຣຓຎ຺ຈ ປຣິກມ຺ມຎ຺ຈ ອປ຺ປນາວິຘານຎ຺ຈ ສພ຺ພໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໕໕) ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ວຸຕ຺ຕເມວາຕິ.

໖. ວິໂມກ຺ຂສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໖. ວິໂມກ຺ຂາຕິ ເກນຏ຺ເຐນ ວິໂມກ຺ຂາ? ອຘິມຸຈ຺ຈນຏ຺ເຐນ. ໂກ ປນາຍໍ ອຘິມຸຈ຺ຈນຏ຺ໂຐ ນາມ? ປຈ຺ຈນີກຘມ຺ເມຫິ ຈ ສຸຏ຺ຐຸ ມຸຈ຺ຈນຏ຺ໂຐ, ອາຣມ຺ມເຓ ຈ ອຠິຣຕິວເສນ ສຸຏ຺ຐຸ ມຸຈ຺ຈນຏ຺ໂຐ, ປິຕຸອງ຺ເກ ວິສ຺ສຏ຺ຐງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄສ຺ສ ທາຣກສ຺ສ ສຍນໍ ວິຍ ອນິຄ຺ຄຫິຕຠາເວນ ນິຣາສງ຺ກຕາຍ ອາຣມ຺ມເຓ ປວຕ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຍໍ ປນຕ຺ໂຖ ປຈ຺ຉິເມ ວິໂມກ຺ເຂ ນຕ຺ຖິ, ປຸຣິເມສຸ ວິໂມກ຺ເຂສຸ ອຕ຺ຖິ.

ຣູປີ ຣູປານິ ປສ຺ສຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ເກສາທີສຸ ນີລກສິຓາທິວເສນ ອຸປ຺ປາທິຕໍ ຣູປຊ຺ຌານໍ ຣູປໍ, ຕທສ຺ສຕ຺ຖີຕິ ຣູປີ. ພຫິທ຺ຘາປິ ນີລກສິຓາທີນິ ຣູປານິ ຌານຈກ຺ຂຸນາ ປສ຺ສຕິ. ອິມິນາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘວຕ຺ຖຸເກສຸ ກສິເຓສຸ ອຸປ຺ປາທິຕຊ຺ຌານສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຈຕ຺ຕາຣິ ຣູປາວຈຣຊ຺ຌານານິ ທສ຺ສິຕານິ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຣູປສຎ຺ຎີຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ນ ຣູປສຎ຺ຎີ, ອຕ຺ຕໂນ ເກສາທີສຸ ອນຸປ຺ປາທິຕຣູປາວຈຣຊ຺ຌາໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມິນາ ພຫິທ຺ຘາ ປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ພຫິທ຺ຘາວ ອຸປ຺ປາທິຕຊ຺ຌານສ຺ສ ຣູປາວຈຣຊ຺ຌານານິ ທສ຺ສິຕານິ.

ສຸຠນ຺ເຕວ ອຘິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ ອິມິນາ ສຸວິສຸທ຺ເຘສຸ ນີລາທີສຸ ວຓ຺ຓກສິເຓສຸ ຌານານິ ທສ຺ສິຕານິ. ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ອນ຺ໂຕອປ຺ປນາຍ ‘‘ສຸຠ’’ນ຺ຕິ ອາໂຠໂຄ ນຕ຺ຖິ, ໂຍ ປນ ສຸວິສຸທ຺ຘໍ ສຸຠໍ ກສິຓໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ, ໂສ ຍສ຺ມາ ‘‘ສຸຠນ຺ຕິ ອຘິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ເອວໍ ເທສນາ ກຕາ. ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ເຄ ປນ –

‘‘ກຖໍ ສຸຠນ຺ເຕວ ອຘິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ ວິໂມກ຺ໂຂ? ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ເອກໍ ທິສໍ …ເປ… ວິຫຣຕິ. ເມຕ຺ຕາຍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ສຕ຺ຕາ ອປ຺ປຏິກູລາ ໂຫນ຺ຕິ. ກຣຸຓາສຫຄເຕນ…ເປ… ມຸທິຕາສຫຄເຕນ …ເປ… ອຸເປກ຺ຂາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ເອກໍ ທິສໍ…ເປ… ວິຫຣຕິ. ອຸເປກ຺ຂາຍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ສຕ຺ຕາ ອປ຺ປຏິກູລາ ໂຫນ຺ຕິ. ເອວໍ ສຸຠນ຺ເຕວ ອຘິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ ວິໂມກ຺ໂຂ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໒໑໒) ວຸຕ຺ຕໍ.

ສພ຺ພໂສ ຣູປສຎ຺ຎານນ຺ຕິອາທີສຸ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໒໗໖-໒໗໗) ວຸຕ຺ຕເມວ. ອຍໍ ອຏ຺ຐໂມ ວິໂມກ຺ໂຂຕິ ອຍໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ ສພ຺ພໂສ ວິສ຺ສຏ຺ຐຕ຺ຕາ ວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຏ຺ຐໂມ ອຸຕ຺ຕໂມ ວິໂມກ຺ໂຂ ນາມ.

໗-໘. ອນຣິຍໂວຫາຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໗-໖໘. ສຕ຺ຕເມ ອນຣິຍໂວຫາຣາຕິ ນ ອຣິຍກຖາ ສໂທສກຖາ. ຍາຫິ ເຈຕນາຫິ ເຕ ໂວຫາເຣ ໂວຫຣນ຺ຕິ, ຕາສໍ ເອຕໍ ນາມໍ. ອຏ຺ຐເມ ວຸຕ຺ຕປຏິປກ຺ຂນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໙. ປຣິສາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໙. ນວເມ ຂຕ຺ຕິຍປຣິສາຕິ ຂຕ຺ຕິຍານໍ ປຣິສານໍ ສນ຺ນິປາໂຕ ສມາຄໂມ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ອເນກສຕໍ ຂຕ຺ຕິຍປຣິສນ຺ຕິ ພິມ຺ພິສາຣສມາຄມ-ຎາຕິສມາຄມ-ລິຈ຺ຉວິສມາຄມາທິສທິສໍ, ອຎ຺ເຎສຸ ຈກ຺ກວາເຬສຸປິ ລພ຺ຠເຕວ. ສລ຺ລປິຕປຸພ຺ພນ຺ຕິ ອາລາປສລ຺ລາໂປ ກຕປຸພ຺ໂພ. ສາກຈ຺ຉາຕິ ຘມ຺ມສາກຈ຺ຉາປິ ສມາປຊ຺ຊິຕປຸພ຺ພາ. ຍາທິສໂກ ເຕສໍ ວຓ຺ໂຓຕິ ເຕ ໂອທາຕາປິ ໂຫນ຺ຕິ ກາຬາປິ ມງ຺ຄຸຣຈ຺ຉວີປິ, ສຕ຺ຖາ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓ. ອິທໍ ປນ ສຓ຺ຐານໍ ປຏິຈ຺ຈ ກຖິຕໍ. ສຓ຺ຐານມ຺ປິ ຈ ເກວລໍ ເຕສໍ ປຎ຺ຎາຍຕິເຍວ. ນ ປນ ຠຄວາ ມິລກ຺ຂສທິໂສ ໂຫຕິ, ນາປິ ອາມຸຕ຺ຕມຓິກຸຓ຺ຑໂລ, ພຸທ຺ຘເວເສເນວ ນິສີທຕິ. ເຕປິ ອຕ຺ຕໂນ ສມານສຓ຺ຐານເມວ ປສ຺ສນ຺ຕິ. ຍາທິສໂກ ເຕສໍ ສໂຣຕິ ເຕ ຉິນ຺ນສ຺ສຣາປິ ໂຫນ຺ຕິ ຄຄ຺ຄສ຺ສຣາປິ ກາກສ຺ສຣາປິ, ສຕ຺ຖາ ພ຺ຣຫ຺ມສ຺ສໂຣວ. ອິທໍ ປນ ຠາສນ຺ຕຣໍ ສນ຺ຘາຍ ກຖິຕໍ. ສເຈປິ ຫິ ສຕ຺ຖາ ຣາຊາສເນ ນິສິນ຺ໂນ ກເຖຕິ, ‘‘ອຊ຺ຊ ຣາຊາ ມຘຸເຣນ ກເຖຕີ’’ຕິ ເນສໍ ໂຫຕິ. ກເຖຕ຺ວາ ປກ຺ກນ຺ເຕ ປນ ຠຄວຕິ ປຸນ ຣາຊານໍ ອາຄຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ ອຍ’’ນ຺ຕິ ວີມໍສາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂກ ນຸ ໂຂ ອຍນ຺ຕິ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ອິທາເນວ ມາຄຘຠາສາຍ ສີຫຬຠາສາຍ ມຘຸເຣນ ອາກາເຣນ ກເຖນ຺ໂຕ ໂກ ນຸ ໂຂ ອຍໍ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ, ກິໍ ເທໂວ ອຸທາຫຸ ມນຸສ຺ໂສ’’ຕິ ເອວໍ ວີມໍສນ຺ຕາປິ ນ ຊານນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກິມຕ຺ຖໍ ປເນວໍ ອຊານນ຺ຕານໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕີຕິ? ວາສນຕ຺ຖາຍ. ເອວໍ ສຸໂຕປິ ຫິ ຘມ຺ໂມ ອນາຄເຕ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ອນາຄຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ເທເສຕິ. ອເນກສຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓປຣິສນ຺ຕິອາທິນໍ ໂສຓທຓ຺ຑສມາຄມາທິວເສນ ເຈວ ອຎ຺ຎຈກ຺ກວາຬວເສນ ຈ ສມ຺ຠໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໑໐. ຠູມິຈາລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໗໐. ທສເມ ນິສີທນນ຺ຕິ ອິຘ ຈມ຺ມຂຓ຺ຑໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ອຸເທນໍ ເຈຕິຍນ຺ຕິ ອຸເທນຍກ຺ຂສ຺ສ ວສນຏ຺ຐາເນ ກຕວິຫາໂຣ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂຄຕມກາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຠາວິຕາຕິ ວຑ຺ຒິຕາ. ພຫຸລີກຕາຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກຕາ. ຍານີກຕາຕິ ຍຸຕ຺ຕຍານໍ ວິຍ ກຕາ. ວຕ຺ຖຸກຕາຕິ ປຕິຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ວຕ຺ຖຸ ວິຍ ກຕາ. ອນຸຏ຺ຐິຕາຕິ ອຘິຏ຺ຐິຕາ. ປຣິຈິຕາຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ຈິຕາ ສຸວຑ຺ຒິຕາ. ສຸສມາຣທ຺ຘາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ສມາຣທ຺ຘາ.

ອິຕິ ອນິຍເມນ ກເຖຕ຺ວາ ປຸນ ນິຍເມຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຕຖາຄຕສ຺ສ ໂຂຕິອາທິມາຫ. ເອຕ຺ຖ ກປ຺ປນ຺ຕິ ອາຍຸກປ຺ປໍ. ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ຍໍ ມນຸສ຺ສານໍ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ, ຕໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ. ກປ຺ປາວເສສໍ ວາຕິ ‘‘ອປ຺ປໍ ວາ ຠິຍ຺ໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕວສ຺ສສຕໂຕ ອຕິເຣກໍ ວາ. ມຫາສີວຕ຺ເຖໂຣ ປນາຫ – ‘‘ພຸທ຺ຘານໍ ອຏ຺ຐາເນ ຄຊ຺ຊິຕໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ມຣຓນ຺ຕິກເວທນໍ ວິກ຺ຂມ຺ເຠນ຺ໂຕ ຠທ຺ທກປ຺ປເມວ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ. ກສ຺ມາ ປນ ນ ຐິໂຕຕິ? ອຸປາທິນ຺ນກສຣີຣໍ ນາມ ຂຓ຺ຑິຈ຺ຈາທີຫິ ອຠິຠຸຍ຺ຍຕິ, ພຸທ຺ຘາ ຈ ຂຓ຺ຑິຈ຺ຈາທິຠາວໍ ອປ຺ປຕ຺ວາ ປຎ຺ຈເມ ອາຍຸໂກຏ຺ຐາເສ ພຫຸຊນສ຺ສ ປິຍມນາປກາເລເຍວ ປຣິນິພ຺ພາຍນ຺ຕິ. ພຸທ຺ຘານຸພຸທ຺ເຘສຸ ຈ ມຫາສາວເກສຸ ປຣິນິພ຺ພຸເຕສຸ ເອກເກເນວ ຂາຓຸເກນ ວິຍ ຐາຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ ທຫຣສາມເຓຣປຣິວາເຣນ ວາ, ຕໂຕ ‘ອໂຫ ພຸທ຺ຘານໍ ປຣິສາ’ຕິ ຫີເຬຕພ຺ພຕໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ຕສ຺ມາ ນ ຐິໂຕ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕປິ ໂຍ ປນ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ອາຍຸກປ຺ໂປ’’ຕິ, ອິທເມວ ອຏ຺ຐກຖາຍ ນິຍາມິຕໍ.

ຍຖາ ຕໍ ມາເຣນ ປຣິຍຸຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ຕນ຺ຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ, ຍຖາ ມາເຣນ ປຣິຍຸຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ໂຕ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຏຈິຕ຺ໂຕ ອຎ຺ໂຎປິ ໂກຈິ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ນ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍ, ເອວເມວ ນາສກ຺ຂິ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມາໂຣ ຫິ ຍສ຺ສ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ທ຺ວາທສ ວິປລ຺ລາສາ ອປ຺ປຫີນາ, ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍຸຏ຺ຐາຕິ. ເຖຣສ຺ສ ຈ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວິປລ຺ລາສາ ອປ຺ປຫີນາ, ເຕນສ຺ສ ມາໂຣ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍຸຏ຺ຐາສິ. ໂສ ປນ ຈິຕ຺ຕປຣິຍຸຏ຺ຐານໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ກິໍ ກໂຣຕີຕິ? ເຠຣວໍ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ວາ ທສ຺ເສຕິ, ສທ຺ທາຣມ຺ມຓໍ ວາ ສາເວຕິ. ຕໂຕ ສຕ຺ຕາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ວາ ສຸຕ຺ວາ ວາ ສຕິໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ວິວຏມຸຂາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສໍ ມຸເຂນ ຫຕ຺ຖໍ ປເວເສຕ຺ວາ ຫທຍໍ ມທ຺ທຕິ, ຕໂຕ ວິສຎ຺ຎາວ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ເຖຣສ຺ສ ປເນສ ມຸເຂ ຫຕ຺ຖໍ ປເວເສຕຸໍ ກິໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ, ເຠຣວາຣມ຺ມຓໍ ປນ ທສ຺ເສສິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ເຖໂຣ ນິມິຕ຺ໂຕຠາສໍ ນປ຺ປຏິວິຊ຺ຌິ. ຠຄວາ ຊານນ຺ໂຕເຍວ ກິມຕ຺ຖໍ ຍາວ ຕຕິຍໍ ອາມນ຺ເຕສີຕິ? ປຣໂຕ ‘‘ຕິຏ຺ຐຕຸ, ຠນ຺ເຕ ຠຄວາ’’ຕິ ຍາຈິເຕ ‘‘ຕຸຍ຺ເຫເວຕໍ ທຸກ຺ກຏໍ, ຕຸຍ຺ເຫເວຕໍ ອປຣທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ໂທສາໂຣປເນນ ໂສ ກຕນຸກຣຓຕ຺ຖໍ.

ມາໂຣ ປາປິມາຕິ ເອຕ຺ຖ ສຕ຺ເຕ ອນຕ຺ເຖ ນິໂຍເຊນ຺ໂຕ ມາເຣຕີຕິ ມາໂຣ. ປາປິມາຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ໂສ ຫິ ປາປຘມ຺ມສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ‘‘ປາປິມາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກຓ຺ໂຫ, ອນ຺ຕໂກ, ນມຸຈິ, ປມຕ຺ຕພນ຺ຘູຕິປິ ຕສ຺ເສວ ນາມານິ. ຠາສິຕາ ໂຂ ປເນສາຕິ ອຍຎ຺ຫິ ຠຄວໂຕ ສມ຺ໂພຘິປຕ຺ຕິຍາ ອຏ຺ຐເມ ສຕ຺ຕາເຫ ໂພຘິມຓ຺ເຑເຍວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຠຄວາ ຍທຕ຺ຖໍ ຕຸມ຺ເຫຫິ ປາຣມິໂຍ ປູຣິຕາ, ໂສ ໂວ ອຕ຺ໂຖ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ປຏິວິທ຺ຘໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ, ກິໍ ເຕ ໂລກວິຈາຣເຓນາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຍຖາ ອຊ຺ຊ, ເອວເມວ ‘‘ປຣິນິພ຺ພາຕຸ ທານິ, ຠນ຺ເຕ ຠຄວາ’’ຕິ ຍາຈິ. ຠຄວາ ຈສ຺ສ ‘‘ນ ຕາວາຫ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ປຏິກ຺ຂິປິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ – ‘‘ຠາສິຕາ ໂຂ ປເນສາ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ວິຍຕ຺ຕາຕິ ມຄ຺ຄວເສນ ພ຺ຍຕ຺ຕາ, ຕເຖວ ວິນີຕາ, ຕຖາ ວິສາຣທາ. ພຫຸສ຺ສຸຕາຕິ ເຕປິຏກວເສນ ພຫຸ ສຸຕໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ພຫຸສ຺ສຸຕາ. ຕເມວ ຘມ຺ມໍ ຘາເຣນ຺ຕີຕິ ຘມ຺ມຘຣາ. ອຖ ວາ ປຣິຍຕ຺ຕິພຫຸສ຺ສຸຕາ ເຈວ ປຏິເວຘພຫຸສ຺ສຸຕາ ຈ. ປຣິຍຕ຺ຕິປຏິເວຘຘມ຺ມານໍເຍວ ຘາຣຓໂຕ ຘມ຺ມຘຣາຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປນ຺ນາຕິ ອຣິຍຘມ຺ມສ຺ສ ອນຸຘມ຺ມຠູຕໍ ວິປສ຺ສນາຘມ຺ມໍ ປຏິປນ຺ນາ. ສາມີຈິປ຺ປຏິປນ຺ນາຕິ ອນຸຈ຺ຉວິກປຏິປທໍ ປຏິປນ຺ນາ. ອນຸຘມ຺ມຈາຣິໂນຕິ ອນຸຘມ຺ມໍ ຈຣຓສີລາ. ສກໍ ອາຈຣິຍກນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອາຈຣິຍວາທໍ. ອາຈິກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕີຕິອາທີນິ ສພ຺ພານິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎເວວຈນານິ. ສຫຘມ຺ເມນາຕິ ສເຫຕຸເກນ ສກາຣເຓນ ວຈເນນ. ສປ຺ປາຏິຫາຣິຍນ຺ຕິ ຍາວ ນິຍ຺ຍານິກໍ ກຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສນ຺ຕິ.

ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ສິກ຺ຂາຕ຺ຕຍສງ຺ຄຫິຕໍ ສກລໍ ສາສນພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ. ອິທ຺ຘນ຺ຕິ ສມິທ຺ຘໍ ຌານສ຺ສາທວເສນ. ຜີຕນ຺ຕິ ວຸທ຺ຘິປຕ຺ຕໍ ສພ຺ພປາລິຜຸລ຺ລໍ ວິຍ ອຠິຎ຺ຎາສມ຺ປຕ຺ຕິວເສນ. ວິຕ຺ຖາຣິກນ຺ຕິ ວິຕ຺ຖຕໍ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ທິສາຠາເຄ ປຕິຏ຺ຐິຕວເສນ. ພາຫຸຊຎ຺ຎນ຺ຕິ ພຫູຫິ ຎາຕໍ ປຏິວິທ຺ຘໍ ມຫາຊນາຠິສມຍວເສນ. ປຸຖຸຠູຕນ຺ຕິ ສພ຺ພາກາເຣນ ປຸຖຸລຠາວປ຺ປຕ຺ຕໍ. ກຖໍ? ຍາວ ເທວມນຸສ຺ເສຫິ ສຸປ຺ປກາສິຕນ຺ຕິ, ຍຕ຺ຕກາ ວິຎ຺ຎຸຊາຕິກາ ເທວາ ເຈວ ມນຸສ຺ສາ ຈ ອຕ຺ຖິ, ສພ຺ເພຫິ ສຸຏ຺ຐຸ ປກາສິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກຕິ ນິຣາລໂຍ. ຕ຺ວຎ຺ຫິ ປາປິມ ອຏ຺ຐມສຕ຺ຕາຫໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ‘‘ປຣິນິພ຺ພາຕຸ ທານິ, ຠນ຺ເຕ ຠຄວາ, ປຣິນິພ຺ພາຕຸ ສຸຄໂຕ’’ຕິ ວິຣວນ຺ໂຕ ອາຫິຓ຺ຑິຕ຺ຖ. ອຊ຺ຊ ທານິ ປຏ຺ຐາຍ ວິຄຕຸສ຺ສາໂຫ ໂຫຫິ, ມາ ມຍ຺ຫໍ ປຣິນິພ຺ພານຕ຺ຖໍ ວາຍາມໍ ກໂຣຫີຕິ ວທຕິ.

ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ອາຍຸສງ຺ຂາຣໍ ໂອສ຺ສຊ຺ຊີຕິ ສຕິໍ ສູປຏ຺ຐິຕໍ ກຕ຺ວາ ຎາເຓນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອາຍຸສງ຺ຂາຣໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊິ ປຊຫິ. ຕຕ຺ຖ ນ ຠຄວາ ຫຕ຺ເຖນ ເລຑ຺ຑຸໍ ວິຍ ອາຍຸສງ຺ຂາຣໍ ໂອສ຺ສຊິ, ເຕມາສມຕ຺ຕເມວ ປນ ຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ນ ສມາປຊ຺ຊິສ຺ສາມີຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທສິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂອສ຺ສຊີ’’ຕິ. ອຸສ຺ສຊີຕິປິ ປາໂຐ. ມຫາຠູມິຈາໂລຕິ ມຫນ຺ໂຕ ປຖວີກມ຺ໂປ. ຕທາ ກິຣ ທສສຫສ຺ສີ ໂລກຘາຕຸ ກມ຺ປິຕ຺ຖ. ຠິໍສນໂກຕິ ຠຍຊນໂກ. ເທວທຸນ຺ທຸຠິໂຍ ຈ ຜລິໍສູຕິ ເທວເຠຣິໂຍ ຜລິໍສຸ, ເທໂວ ສຸກ຺ຂຄຊ຺ຊິຕໍ ຄຊ຺ຊິ, ອກາລວິຊ຺ຊຸລຕາ ນິຈ຺ຉຣິໍສຸ, ຂຓິກວສ຺ສໍ ວສ຺ສີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ອຸທານໍ ອຸທາເນສີຕິ ກສ຺ມາ ອຸທາເນສິ? ໂກຈິ ນາມ ວເທຍ຺ຍ ‘‘ຠຄວາ ປຈ຺ຉໂຕ ປຈ຺ຉໂຕ ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາ ‘ປຣິນິພ຺ພາຕຸ, ຠນ຺ເຕ’ຕິ ອຸປທ຺ທຸໂຕ ຠເຍນ ອາຍຸສງ຺ຂາຣໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສີ’’ຕິ, ຕສ຺ໂສກາໂສ ມາ ໂຫຕຸ, ຠີຕສ຺ສ ຫິ ອຸທານໍ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ປີຕິເວຄວິສ຺ສຏ຺ຐໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ຕຕ຺ຖ ສພ຺ເພສໍ ໂສຓສິງ຺ຄາລາທີນມ຺ປິ ປຈ຺ຈກ຺ຂຠາວໂຕ ຕຸລິຕໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນນ຺ຕິ ຕຸລໍ. ກິໍ ຕໍ? ກາມາວຈຣກມ຺ມໍ. ນ ຕຸລໍ, ນ ວາ ຕຸລໍ ສທິສມສ຺ສ ອຎ຺ຎໍ ໂລກິຍໍ ກມ຺ມໍ ອຕ຺ຖີຕິ ອຕຸລໍ. ກິໍ ຕໍ? ມຫຄ຺ຄຕກມ຺ມໍ. ອຖ ວາ ກາມາວຈຣໍ ຣູປາວຈຣໍ ຕຸລໍ, ອຣູປາວຈຣໍ ອຕຸລໍ. ອປ຺ປວິປາກໍ ວາ ຕຸລໍ, ພຫຸວິປາກໍ ອຕຸລໍ. ສມ຺ຠວນ຺ຕິ ສມ຺ຠວເຫຕຸຠູຕໍ, ຣາສິກາຣກໍ ປິຓ຺ຑກາຣກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠວສງ຺ຂາຣນ຺ຕິ ປຸນພ຺ຠວສງ຺ຂາຣຓກໍ. ອວສ຺ສຊີຕິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ມຸນີຕິ ພຸທ຺ຘມຸນິ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕຣໂຕຕິ ນິຍກຊ຺ຌຕ຺ຕຣໂຕ. ສມາຫິໂຕຕິ ອຸປຈາຣປ຺ປນາສມາຘິວເສນ ສມາຫິໂຕ. ອຠິນ຺ທິ ກວຈມິວາຕິ ກວຈໍ ວິຍ ອຠິນ຺ທິ. ອຕ຺ຕສມ຺ຠວນ຺ຕິ ອຕ຺ຕນິ ສຎ຺ຊາຕໍ ກິເລສໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ສວິປາກຏ຺ເຐນ ສມ຺ຠວໍ, ຠວາຠິສງ຺ຂຣຓຏ຺ເຐນ ຠວສງ຺ຂາຣນ຺ຕິ ຈ ລທ຺ຘນາມໍ ຕຸລາຕຸລສງ຺ຂາຕໍ ໂລກິຍກມ຺ມຎ຺ຈ ໂອສ຺ສຊິ, ສງ຺ຄາມສີເສ ມຫາໂຍໂຘ ກວຈໍ ວິຍ ອຕ຺ຕສມ຺ຠວໍ ກິເລສຎ຺ຈ ອຊ຺ຌຕ຺ຕຣໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ສມາຫິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອຠິນ຺ທີຕິ.

ອຖ ວາ ຕຸລນ຺ຕິ ຕຸເລນ຺ໂຕ ຕີເຣນ຺ໂຕ. ອຕຸລຎ຺ຈ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ ນິພ຺ພານຎ຺ເຈວ ສມ຺ຠວຎ຺ຈ. ຠວສງ຺ຂາຣນ຺ຕິ ຠວຄາມິກມ຺ມໍ. ອວສ຺ສຊິ ມຸນີຕິ ‘‘ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ອນິຈ຺ຈາ, ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ ນິໂຣໂຘ ນິພ຺ພານໍ ນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ປຏິ. ມ. ໓.໓໗-໓໘) ນເຍນ ຕຸລຍນ຺ໂຕ ພຸທ຺ຘມຸນິ ຠເວ ອາທີນວໍ, ນິພ຺ພາເນ ຈ ອານິສໍສໍ ທິສ຺ວາ ຕໍ ຂນ຺ຘານໍ ມູລຠູຕໍ ຠວສງ຺ຂາຣໍ ກມ຺ມໍ ‘‘ກມ຺ມກ຺ຂຍາຍ ສໍວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໘໑; ອ. ນິ. ໔.໒໓໒-໒໓໓) ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕນ ກມ຺ມກ຺ຂຍກເຣນ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ອວສ຺ສຊິ. ກຖໍ? ອຊ຺ຌຕ຺ຕຣໂຕ ສມາຫິໂຕ, ອຠິນ຺ທິ ກວຈມິວຕ຺ຕສມ຺ຠວໍ. ໂສ ຫິ ວິປສ຺ສນາວເສນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕຣໂຕ, ສມຖວເສນ ສມາຫິໂຕຕິ ເອວໍ ປຸພ຺ພຠາຄໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສມຖວິປສ຺ສນາພເລນ ກວຈມິວ ອຕ຺ຕຠາວໍ ປຣິໂຍນນ຺ຘິຕ຺ວາ ຐິຕໍ, ອຕ຺ຕນິ ສມ຺ຠວຕ຺ຕາ ‘‘ອຕ຺ຕສມ຺ຠວ’’ນ຺ຕິ ລທ຺ຘນາມໍ ສພ຺ພກິເລສຊາລໍ ອຠິນ຺ທິ. ກິເລສາຠາເວນ ຈ ກຕໍ ກມ຺ມໍ ອປ຺ປຏິສນ຺ຘິກຕ຺ຕາ ອວສ຺ສຏ຺ຐໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ເອວໍ ກິເລສປ຺ປຫາເນນ ກມ຺ມໍ ປຊຫິ. ປຫີນກິເລສສ຺ສ ຈ ຠຍໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ອຠີໂຕວ ອາຍຸສງ຺ຂາຣໍ ໂອສ຺ສຊ຺ຊິ, ອຠີຕຠາວຎາປນຕ຺ຖຎ຺ຈ ອຸທານໍ ອຸທາເນສີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຍໍ ມຫາວາຕາຕິ ເຍນ ສມເຍນ ຍສ຺ມິໍ ວາ ສມເຍ ມຫາວາຕາ. ວາຍນ຺ຕີຕິ ອຸປກ຺ເຂປກວາຕາ ນາມ ອຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ເຕ ວາຍນ຺ຕາ ສຏ຺ຐິສຫສ຺ສາຘິກນວໂຍຊນສຕສຫສ຺ສພຫລໍ ອຸທກສນ຺ຘາຣກວາຕໍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ຕິ, ຕໂຕ ອາກາເສ ອຸທກໍ ຠສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມິໍ ຠສ຺ສນ຺ເຕ ປຖວີ ຠສ຺ສຕິ, ປຸນ ວາໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ພເລນ ອນ຺ໂຕຘມ຺ມກຣເຓ ວິຍ ອຸທກໍ ອາພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕໂຕ ອຸທກໍ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ມິໍ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ປຖວີ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ. ເອວໍ ອຸທກໍ ກມ຺ປິຕໍ ປຖວິໍ ກມ຺ເປຕິ. ເອຕຎ຺ຈ ກມ຺ປນໍ ຍາວຊ຺ຊກາລາປິ ໂຫຕິເຍວ, ພຫຸຠາເວນ ປນ ໂອຄຈ຺ຉນຸຄ຺ຄຈ຺ຉນໍ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ.

ມຫິທ຺ຘິກາ ມຫານຸຠາວາຕິ ອິຊ຺ຌນສ຺ສ ມຫນ຺ຕຕາຍ ມຫິທ຺ຘິກາ, ອນຸຠວິຕພ຺ພສ຺ສ ມຫນ຺ຕຕາຍ ມຫານຸຠາວາ. ປຣິຕ຺ຕາຕິ ທຸພ຺ພລາ. ອປ຺ປມາຓາຕິ ພລວາ. ໂສ ອິມໍ ປຖວິໍ ກມ຺ເປຕີຕິ ໂສ ອິທ຺ຘິໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ສໍເວເຊນ຺ໂຕ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ວິຍ, ວີມໍສນ຺ໂຕ ວາ ມຫານາຄຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຠາຄິເນຍ຺ໂຍ ສງ຺ຆຣກ຺ຂິຕສາມເຓໂຣ ວິຍ ປຖວິໍ ກມ຺ເປຕິ. ສງ຺ກມ຺ເປຕີຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ກມ຺ເປຕິ. ສມ຺ປກມ຺ເປຕີຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ອິຕິ ອິເມສຸ ອຏ຺ຐສຸ ປຖວິກມ຺ເປສຸ ປຐໂມ ຘາຕຸໂກເປນ, ທຸຕິໂຍ ອິທ຺ຘານຸຠາເວນ, ຕຕິຍຈຕຸຕ຺ຖາ ປຸຎ຺ຎເຕເຊນ, ປຎ຺ຈໂມ ຎາຓເຕເຊນ, ຉຏ຺ໂຐ ສາຘຸກາຣທານວເສນ, ສຕ຺ຕໂມ ກາຣຸຎ຺ຎສຠາເວນ, ອຏ຺ຐໂມ ອາໂຣທເນນ. ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໍ ໂອກ຺ກມນ຺ເຕ ຈ ຕໂຕ ນິກ຺ຂມນ຺ເຕ ຈ ມຫາສຕ຺ເຕ ຕສ຺ສ ປຸຎ຺ຎເຕເຊນ ປຖວີ ອກມ຺ປິຕ຺ຖ, ອຠິສມ຺ໂພຘິຍໍ ຎາຓເຕຊາຠິຫຕາ ຫຸຕ຺ວາ ອກມ຺ປິຕ຺ຖ, ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕເນ ສາຘຸກາຣຠາວສຓ຺ຐິຕາ ສາຘຸກາຣໍ ທທມານາ ອກມ຺ປິຕ຺ຖ, ອາຍຸສງ຺ຂາຣໂອສ຺ສຊ຺ຊເນ ກາຣຸຎ຺ຎສຠາວສຓ຺ຐິຕາ ຈິຕ຺ຕສງ຺ໂຂຠໍ ອສຫມານາ ອກມ຺ປິຕ຺ຖ, ປຣິນິພ຺ພາເນ ອາໂຣທນເວຄຕຸນ຺ນາ ຫຸຕ຺ວາ ອກມ຺ປິຕ຺ຖ. ອຍໍ ປນຕ຺ໂຖ ປຖວິເທວຕາຍ ວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ມຫາຠູຕປຖວິຍາ ປເນຕໍ ນຕ຺ຖິ ອເຈຕນຕ຺ຕາ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວາຕິ.

ຠູມິຈາລວຄ຺ໂຄ ສຕ຺ຕໂມ.