໑. ໂຄຕມີສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕໑. ຉຏ຺ຐສ຺ສ ປຐເມ ສກ຺ເກສຸ ວິຫຣຕີຕິ ປຐມຄມເນນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ. ມຫາປຊາປຕີຕິ ປຸຕ຺ຕປຊາຍ ເຈວ ຘີຕຸປຊາຍ ຈ ມຫນ຺ຕຕ຺ຕາ ເອວໍລທ຺ຘນາມາ. ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ຠຄວາ ກປິລປຸຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຐມເມວ ນນ຺ທໍ ປພ຺ພາເຊສິ, ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ຣາຫຸລກຸມາຣໍ. ຈຸມ຺ພຏກກລເຫ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໓໑; ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໓໗) ປນ ອຸຠຍນຄຣວາສິເກສຸ ຍຸທ຺ຘຕ຺ຖາຍ ນິກ຺ຂນ຺ເຕສຸ ສຕ຺ຖາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕ ຣາຊາໂນ ສຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕທຓ຺ຑສຸຕ຺ຕໍ (ສຸ. ນິ. ໙໔໑ ອາທໂຍ; ມຫານິ. ໑໗໐ ອາທໂຍ) ກເຖສິ. ຣາຊາໂນ ປສີທິຕ຺ວາ ອຑ຺ຒຕິຍສເຕ ອຑ຺ຒຕິຍສເຕ ກຸມາເຣ ອທໍສຸ, ຕານິ ປຎ຺ຈ ກຸມາຣສຕານິ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິໍສຸ, ອຖ ເນສໍ ປຊາປຕິໂຍ ສາສນໍ ເປເສຕ຺ວາ ອນຠິຣຕິໍ ອຸປ຺ປາທຍິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ເຕສໍ ອນຠິຣຕິຍາ ອຸປ຺ປນ຺ນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ເຕ ປຎ຺ຈສເຕ ທຫຣຠິກ຺ຂູ ກຸຓາລທຫໍ ເນຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ກຸຓາລກາເລ ນິສິນ຺ນປຸພ຺ເພ ປາສາຓຕເລ ນິສີທິຕ຺ວາ ກຸຓາລຊາຕກກຖາຍ (ຊາ. ໒.໒໑.ກຸຓາລຊາຕກ) ເຕສໍ ອນຠິຣຕິໍ ວິໂນເທຕ຺ວາ ສພ຺ເພປິ ເຕ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ, ປຸນ ມຫາວນໍ ອາເນຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕຜເລຕິ. ເຕສໍ ຈິຕ຺ຕຊານນຕ຺ຖໍ ປຸນປິ ປຊາປຕິໂຍ ສາສນໍ ປຫິຓິໍສຸ. ເຕ ‘‘ອຠພ຺ພາ ມຍໍ ຆຣາວາສສ຺ສາ’’ຕິ ປຏິສາສນໍ ປຫິຓິໍສຸ. ຕາ ‘‘ນ ທານິ ອມ຺ຫາກໍ ຆຣໍ ຄນ຺ຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕໍ, ມຫາປຊາປຕິຍາ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອນຸຊານາເປຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມາ’’ຕິ ປຎ຺ຈສຕາປິ ມຫາປຊາປຕິໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ອຍ຺ເຍ, ອມ຺ຫາກໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອນຸຊານາເປຖາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ມຫາປຊາປຕີ ຕາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ຣຎ຺ໂຎ ປຣິນິພ຺ພຸຕກາເລ ອຸປສງ຺ກມີຕິປິ ວທນ຺ຕິເຍວ.

ອລໍ ໂຄຕມິ, ມາ ເຕ ຣຸຈ຺ຈີຕິ ກສ຺ມາ ປຏິກ຺ຂິປິ, ນນຸ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ພຸທ຺ຘານໍ ຈຕສ຺ໂສ ປຣິສາ ໂຫນ຺ຕີຕິ? ກາມໍ ໂຫນ຺ຕິ, ກິລເມຕ຺ວາ ປນ ອເນກວາຣໍ ຍາຈິເຕ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ‘‘ທຸກ຺ເຂນ ລທ຺ຘາ’’ຕິ ສມ຺ມາ ປຣິປາເລສ຺ສນ຺ຕີຕິ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອນຸຎ຺ຎາຕຸກາໂມ ປຏິກ຺ຂິປິ. ປກ຺ກາມີຕິ ປຸນ ກປິລປຸຣເມວ ປາວິສິ. ຍຖາຠິຣນ຺ຕໍ ວິຫຣິຕ຺ວາຕິ ໂພຘເນຍ຺ຍສຕ຺ຕານໍ ອຸປນິສ຺ສຍໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຍຖາຊ຺ຌາສຍເນ ວິຫຣິຕ຺ວາ. ຈາຣິກໍ ປກ຺ກາມີຕິ ມຫາຊນສງ຺ຄຫໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຸຕ຺ຕມາຍ ພຸທ຺ຘສິຣິຍາ ອໂນປເມນ ພຸທ຺ຘວິລາເສນ ອຕຸຣິຕຈາຣິກໍ ປກ຺ກາມິ.

ສມ຺ພຫຸລາຫິ ສາກິຍານີຫິ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ອນ຺ໂຕນິເວສນມ຺ຫິເຍວ ທສພລໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປພ຺ພຊ຺ຊາເວສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສຕາ ສາກິຍານິໂຍ ປພ຺ພຊ຺ຊາເວສໍເຍວ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ສພ຺ພາຫິປິ ຕາຫິ ສມ຺ພຫຸລາຫິ ສາກິຍານີຫິ ສທ຺ຘິໍ. ຈາຣິກໍ ປກ຺ກາມີຕິ ຄມນໍ ອຠິນີຫຣິ. ຄມນາຠິນີຫຣຓກາເລ ປນ ຕາ ສຸຂຸມາລາ ຣາຊິຕ຺ຖິໂຍ ປທສາ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ສາກິຍໂກລິຍຣາຊາໂນ ໂສວຓ຺ຓສິວິກາໂຍ ອຸປຏ຺ຐາປຍິໍສຸ. ຕາ ປນ ‘‘ຍາເນ ອາຣຸຍ຺ຫ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ສຕ຺ຖຣິ ອຄາຣໂວ ກໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອກປຓ຺ຓາສໂຍຊນິກໍ ປທສາວ ປຏິປຊ຺ຊິໍສຸ. ຣາຊາໂນປິ ປຸຣໂຕ ຈ ປຈ຺ຉໂຕ ຈ ອາຣກ຺ຂໍ ສໍວິທຫາເປຕ຺ວາ ຕຓ຺ຑຸລສປ຺ປິເຕລາທີນໍ ສກຏານິ ປູຣາເປຕ຺ວາ ‘‘ຄຕຏ຺ຐາເນ ຄຕຏ຺ຐາເນ ອາຫາຣໍ ປຏິຍາເທຖາ’’ຕິ ປຸຣິເສ ເປສຍິໍສຸ. ສູເນຫິ ປາເທຫີຕິ ຕາສຎ຺ຫິ ສຸຂຸມາລຕ຺ຕາ ປາເທສຸ ເອໂກ ໂຜໂຏ ອຸຏ຺ເຐຕິ, ເອໂກ ຠິຊ຺ຊຕິ. ອຸໂຠ ປາທາ ກຕກຏ຺ຐິສມ຺ປຣິກິຓ຺ຓາ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘຸມາຕາ ຊາຕາ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ສູເນຫິ ປາເທຫີ’’ຕິ. ພຫິທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກຕິ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກໂຕ ພຫິ. ກສ຺ມາ ປເນວໍ ຐິຕາຕິ? ເອວໍ ກິຣສ຺ສາ ອໂຫສິ – ‘‘ອຫໍ ຕຖາຄເຕນ ອນນຸຎ຺ຎາຕາ ສຍເມວ ປພ຺ພຊ຺ຊາເວສໍ ອຄ຺ຄເຫສິໍ, ເອວໍ ຄຫິຕຠາໂວ ຈ ປນ ເມ ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ປາກໂຏ ຊາໂຕ. ສເຈ ສຕ຺ຖາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອນຸຊານາຕິ, ອິຈ຺ເຈຕໍ ກຸສລໍ. ສເຈ ປນ ນານຸຊານິສ຺ສຕິ, ມຫຕີ ຄຣຫາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວິຫາຣໍ ປວິສິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕີ ໂຣທມານາວ ອຏ຺ຐາສິ.

ກິໍ ນຸ ຕ຺ວໍ ໂຄຕມີຕິ ກິໍ ນຸ ຣາຊກຸລານໍ ວິປຕ຺ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ເກນ ຕ຺ວໍ ກາຣເຓນ ເອວໍ ວິວຓ຺ຓຠາວໍ ປຕ຺ຕາ, ສູເນຫິ ປາເທຫິ…ເປ… ຐິຕາຕິ. ອຎ຺ເຎນປິ ປຣິຍາເຍນາຕິ ອຎ຺ເຎນປິ ກາຣເຓນ. ພຫຸກາຣາ, ຠນ຺ເຕຕິອາທິນາ ຕສ຺ສາ ຄຸຓໍ ກເຖຕ຺ວາ ປຸນ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈນ຺ໂຕ ເອວມາຫ. ສຕ຺ຖາປິ ‘‘ອິຕ຺ຖິໂຍ ນາມ ປຣິຕ຺ຕປຎ຺ຎາ, ເອກຍາຈິຕມຕ຺ເຕນ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ອນຸຎ຺ຎາຕາຍ ນ ມມ ສາສນໍ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອິທານິ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ຄາຫາເປຕຸກາມຕາຍ ສເຈ, ອານນ຺ທ, ມຫາປຊາປຕີ ໂຄຕມີ ອຏ຺ຐ ຄຣຸຘມ຺ເມ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ສາວ’ສ຺ສາ ໂຫຕຸ ອຸປສມ຺ປທາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສາວສ຺ສາຕິ ສາ ເອວ ອສ຺ສາ ປພ຺ພຊ຺ຊາປິ ອຸປສມ຺ປທາປິ ໂຫຕຸ.

ຕທຫູປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສາຕິ ຕໍທິວສໍ ອຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ. ອຠິວາທນໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານໍ ອຎ຺ຊລິກມ຺ມໍ ສາມີຈິກມ຺ມໍ ກຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂອມານາຕິມາເນ ອກຕ຺ວາ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ອຠິວາທນໍ, ອາສນາ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຍ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນວເສນ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານໍ, ທສນເຂ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິກມ຺ມໍ, ອາສນປຎ຺ຎາປນພີຊນາທິກໍ ອນຸຈ຺ຉວິກກມ຺ມສງ຺ຂາຕໍ ສາມີຈິກມ຺ມຎ຺ຈ ກຕພ຺ພໍ. ອຠິກ຺ຂຸເກ ອາວາເສຕິ ຍຕ຺ຖ ວສນ຺ຕິຍາ ອນນ຺ຕຣາເຍນ ໂອວາທຕ຺ຖາຍ ອຸປສງ຺ກມນຏ຺ຐາເນ ໂອວາທທາຍໂກ ອາຈຣິໂຍ ນຕ຺ຖິ, ອຍໍ ອຠິກ຺ຂຸໂກ ອາວາໂສ ນາມ. ເອວຣູເປ ອາວາເສ ວສ຺ສໍ ນ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ອນ຺ວຑ຺ຒມາສນ຺ຕິ ອນຸໂປສຖິກໍ. ໂອວາທູປສງ຺ກມນນ຺ຕິ ໂອວາທຕ຺ຖາຍ ອຸປສງ຺ກມນໍ. ທິຏ຺ເຐນາຕິ ຈກ຺ຂຸນາ ທິຏ຺ເຐນ. ສຸເຕນາຕິ ໂສເຕນ ສຸເຕນ. ປຣິສງ຺ກາຍາຕິ ທິຏ຺ຐສຸຕວເສນ ປຣິສງ຺ກິເຕນ. ຄຣຸຘມ຺ມນ຺ຕິ ຄຣຸກໍ ສງ຺ຆາທິເສສາປຕ຺ຕິໍ. ປກ຺ຂມານຕ຺ຕນ຺ຕິ ອນູນານິ ປນ຺ນຣສ ທິວສານິ ມານຕ຺ຕໍ. ຉສຸ ຘມ຺ເມສູຕິ ວິກາລໂຠຊນຈ຺ຉຏ຺ເຐສຸ ສິກ຺ຂາປເທສຸ. ສິກ຺ຂິຕສິກ຺ຂາຍາຕິ ເອກສິກ຺ຂມ຺ປິ ອຂຓ຺ຑໍ ກຕ຺ວາ ປູຣິຕສິກ຺ຂາຍ. ອກ຺ໂກສິຕພ຺ໂພ ປຣິຠາສິຕພ຺ໂພຕິ ທສນ຺ນໍ ອກ຺ໂກສວຕ຺ຖູນໍ ອຎ຺ຎຕເຣນ ອກ຺ໂກສວຕ຺ຖຸນາ ນ ອກ຺ໂກສິຕພ຺ໂພ, ຠຍູປທໍສນາຍ ຍາຍ ກາຍຈິ ປຣິຠາສາຍ ນ ປຣິຠາສິຕພ຺ໂພ.

ໂອວໂຏ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ຠິກ຺ຂູສຸ ວຈນປໂຖຕິ ໂອວາທານຸສາສນຘມ຺ມກຖາສງ຺ຂາໂຕ ວຈນປໂຖ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ຠິກ຺ຂູສຸ ໂອວຣິໂຕ ປິຫິໂຕ, ນ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ໂອວທິຕພ຺ໂພ ອນຸສາສິຕພ຺ໂພ ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ໂປຣາຓກຕ຺ເຖຣາ ອິທໍ ຈີວຣວຕ຺ຕໍ ປູຣຍິໍສູ’’ຕິ ເອວໍ ປນ ປເວຓິວເສນ ກເຖຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອໂນວໂຏ ຠິກ຺ຂູນໍ ຠິກ຺ຂຸນີສຸ ວຈນປໂຖຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ປນ ຠິກ຺ຂຸນີສຸ ວຈນປໂຖ ອນິວາຣິໂຕ, ຍຖາຣຸຈິ ໂອວທິຕຸໍ ອນຸສາສິຕຸໍ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖຕຸນ຺ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປເນສາ ຄຣຸຘມ຺ມກຖາ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍ ວິນຍສໍວຓ຺ຓນາຍ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໑໔໘) ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອິເມ ປນ ອຏ຺ຐ ຄຣຸຘມ຺ເມ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເຖເຣນ ອຕ຺ຕໂນ ອາໂຣຈິຍມາເນ ສຸຕ຺ວາວ ມຫາປຊາປຕິຍາ ຕາວ ມຫນ຺ຕໍ ໂທມນສ຺ສໍ ຂເຓນ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠິ, ອໂນຕຕ຺ຕທຫໂຕ ອາຠເຕນ ສີຕຸທກສ຺ສ ຆຏສເຕນ ມຕ຺ຖເກ ປຣິສິຕ຺ຕາ ວິຍ ວິຄຕປຣິຬາຫາ ອຕ຺ຕມນາ ຫຸຕ຺ວາ ຄຣຸຘມ຺ມປຏິຄ຺ຄຫເຓນ ອຸປ຺ປນ຺ນປີຕິປາໂມຊ຺ຊໍ ອາວິກໂຣນ຺ຕີ ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕຕິອາທິກໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ກຸມ຺ຠຕ຺ເຖນເກຫີຕິ ກຸມ຺ເຠ ທີປໍ ຊາເລຕ຺ວາ ເຕນ ອາໂລເກນ ປຣຆເຣ ຠຓ຺ຑໍ ວິຈິນິຕ຺ວາ ເຖນກໂຈເຣຫິ. ເສຕຏ຺ຐິກາ ນາມ ໂຣຄຊາຕີຕິ ເອໂກ ປາຓໂກ ນາຬມຊ຺ຌຄຕໍ ກຓ຺ຑໍ ວິຊ຺ຌຕິ, ເຍນ ວິທ຺ຘາ ກຓ຺ຑາ ນິກ຺ຂນ຺ຕມ຺ປິ ສາລິສີສໍ ຂີຣໍ ຄເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ມຎ຺ຊິຏ຺ຐິກາ ນາມ ໂຣຄຊາຕີຕິ ອຸຈ຺ຉູນໍ ອນ຺ໂຕຣຕ຺ຕຠາໂວ.

ມຫໂຕ ຕຬາກສ຺ສ ປຏິກຈ຺ເຈວ ອາຬິນ຺ຕິ ອິມິນາ ປນ ເອຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ – ຍຖາ ມຫໂຕ ຕຬາກສ຺ສ ປາຬິຍາ ອພທ຺ຘາຍປິ ກິຎ຺ຈິ ອຸທກໍ ຕິຏ຺ຐເຕວ, ປຐມເມວ ພທ຺ຘາຍ ປນ ຍໍ ອພທ຺ຘປຈ຺ຈຍາ ນ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ, ຕມ຺ປິ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ, ເອວເມວ ເຍ ອິເມ ອນຸປ຺ປນ຺ເນ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຏິກຈ຺ເຈວ ອນຕິກ຺ກມນຕ຺ຖາຍ ຄຣຸຘມ຺ມາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາ, ເຕສຸ ອປຎ຺ຎຕ຺ເຕສຸ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ປພ຺ພຊິຕຕ຺ຕາ ປຎ຺ຈ ວສ຺ສສຕານິ ສທ຺ຘມ຺ໂມ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ. ປຏິກຈ຺ເຈວ ປຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປນ ອປຣານິປິ ປຎ຺ຈ ວສ຺ສສຕານິ ຐສ຺ສຕີຕິ ເອວໍ ປຐມໍ ວຸຕ຺ຕວສ຺ສສຫສ຺ສເມວ ຐສ຺ສຕິ. ວສ຺ສສຫສ຺ສນ຺ຕິ ເຈຕໍ ປຏິສມ຺ຠິທາປເຠທປ຺ປຕ຺ຕຂີຓາສວານໍ ວເສເນວ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໂຕ ປນ ອຸຕ຺ຕຣິປິ ສຸກ຺ຂວິປສ຺ສກຂີຓາສວວເສນ ວສ຺ສສຫສ຺ສໍ, ອນາຄາມິວເສນ ວສ຺ສສຫສ຺ສໍ, ສກທາຄາມິວເສນ ວສ຺ສສຫສ຺ສໍ, ໂສຕາປນ຺ນວເສນ ວສ຺ສສຫສ຺ສນ຺ຕິ ເອວໍ ປຎ຺ຈວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ປຏິເວຘສທ຺ຘມ຺ໂມ ຐສ຺ສຕິ. ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ໂມປິ ຕານິເຍວ. ນ ຫິ ປຣິຍຕ຺ຕິຍາ ອສຕິ ປຏິເວໂຘ ອຕ຺ຖິ, ນາປິ ປຣິຍຕ຺ຕິຍາ ສຕິ ປຏິເວໂຘ ນ ໂຫຕິ. ລິງ຺ຄໍ ປນ ປຣິຍຕ຺ຕິຍາ ອນ຺ຕຣຫິຕາຍປິ ຈິຣໍ ປວຕ຺ຕິສ຺ສຕີຕິ.