໖. ອຈ຺ຉຣາສງ຺ຆາຕວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ

໕໑. ຉຏ຺ຐສ຺ສ ປຐເມ ຕໍ ອສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນຕິ ຕໍ ຠວງ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ ສຸຕວິຣຫິໂຕ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ. ຕຕ຺ຖ ອາຄມາຘິຄມາຠາວາ ເຎຍ຺ໂຍ ອສ຺ສຸຕວາ ອິຕິ. ໂຍ ຫິ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຕ຺ຖວເສນ ອຸປປຣິກ຺ຂນ຺ໂຕ ‘‘ອິທໍ ຠວງ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ ນາມ ປກຕິປຣິສຸທ຺ຘມ຺ປິ ຊວນກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ເນຫິ ໂລຠາທີຫິ ອຸປກ຺ກິເລເສຫິ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ເນວ ອາຄມວເສນ ນ ອຘິຄມວເສນ ຊານາຕິ, ຍສ຺ສ ຈ ຂນ຺ຘຘາຕຸອາຍຕນປຈ຺ຈຍາກາຣສຕິປຏ຺ຐານາທີສຸ ອຸຄ຺ຄຫປຣິປຸຈ຺ຉາວິນິຈ຺ຉຍວິຣຫິຕຕ຺ຕາ ຍຖາຠູຕຎາຓປຏິເວຘສາຘໂກ ເນວ ອາຄໂມ, ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ອນຘິຄຕຕ຺ຕາ ນ ອຘິຄໂມ ອຕ຺ຖິ. ໂສ ອາຄມາຘິຄມາຠາວາ ເຎຍ຺ໂຍ ອສ຺ສຸຕວາ ອິຕິ. ສ຺ວາຍໍ –

‘‘ປຸຖູນໍ ຊນນາທີຫິ, ກາຣເຓຫິ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ;

ປຸຖຸຊ຺ຊນນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ, ປຸຖຸວາຍໍ ຊໂນ ອິຕິ’’.

ໂສ ຫິ ປຸຖູນໍ ນານປ຺ປກາຣານໍ ກິເລສາທີນໍ ຊນນາທີຫິ ກາຣເຓຫິ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ. ຍຖາຫ –

‘‘ປຸຖຸ ກິເລເສ ຊເນນ຺ຕີຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ, ປຸຖຸ ອວິຫຕສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິກາຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ, ປຸຖຸ ສຕ຺ຖາຣານໍ ມຸຂຸລ຺ໂລກິກາຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ, ປຸຖຸ ສພ຺ພຄຕີຫິ ອວຸຏ຺ຐິຕາຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ, ປຸຖຸ ນານາຠິສງ຺ຂາເຣ ອຠິສງ຺ຂໂຣນ຺ຕີຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ, ປຸຖຸ ນານາໂອເຆຫິ ວຸຍ຺ຫນ຺ຕີຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ, ປຸຖຸ ນານາສນ຺ຕາເປຫິ ສນ຺ຕປ຺ປນ຺ຕີຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ, ປຸຖຸ ນານາປຣິຬາເຫຫິ ປຣິຑຍ຺ຫນ຺ຕີຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ, ປຸຖຸ ປຎ຺ຈສຸ ກາມຄຸເຓສຸ ຣຕ຺ຕາ ຄິທ຺ຘາ ຄຘິຕາ ມຸຈ຺ຉິຕາ ອຊ຺ໂຌປນ຺ນາ ລຄ຺ຄາ ລຄ຺ຄິຕາ ປລິພຸທ຺ຘາຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ, ປຸຖຸ ປຎ຺ຈຫິ ນີວຣເຓຫິ ອາວຸຕາ ນິວຸຕາ ໂອວຸຕາ ປິຫິຕາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ ປຏິກຸຊ຺ຊິຕາຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ’’ຕິ (ມຫານິ. ໕໑, ໙໔).

ປຸຖູນໍ ວາ ຄຓນປຖມຕີຕານໍ ອຣິຍຘມ຺ມປຣມ຺ມຸຂານໍ ນີຈຘມ຺ມສມາຈາຣານໍ ຊນານໍ ອນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາປິ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ, ປຸຖຸ ວາ ອຍໍ ວິສຸໍເຍວ ສງ຺ຂໍ ຄໂຕ, ວິສໍສຏ຺ໂຐ ສີລສຸຕາທິຄຸຓຍຸຕ຺ເຕຫິ ອຣິເຍຫິ ຊໂນຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ. ເອວເມເຕຫິ ‘‘ອສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ’’ຕິ ທ຺ວີຫິ ປເທຫິ ເຍ ເຕ –

‘‘ທຸເວ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ວຸຕ຺ຕາ, ພຸທ຺ເຘນາທິຈ຺ຈພນ຺ຘຸນາ;

ອນ຺ໂຘ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ເອໂກ, ກລ຺ຍາເຓໂກ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ’’ຕິ. –

ທ຺ເວ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕສຸ ອນ຺ຘປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕີຕິ ‘‘ອິທຎ຺ຈ ຠວງ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ ເອວໍ ອາຄນ຺ຕຸເກຫິ ອຸປກ຺ກິເລເສຫິ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐໍ ນາມ ໂຫຕິ, ເອວໍ ວິປ຺ປມຸຕ຺ຕໍ ນາມາ’’ຕິ ຍຖາສຠາວໂຕ ນ ຊານາຕິ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ນ ຊານາຕິ, ຕສ຺ມາ. ຈິຕ຺ຕຠາວນາ ນຕ຺ຖີຕິ ຈິຕ຺ຕຏ຺ຐິຕິ ຈິຕ຺ຕປຣິຄ຺ຄໂຫ ນຕ຺ຖິ, ນຕ຺ຖິຠາເວເນວ ‘‘ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວທາມີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໕໒. ທຸຕິເຍ ສຸຕວາຕິ ສຸຕສມ຺ປນ຺ໂນ. ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປເນຕ຺ຖ ອສ຺ສຸຕວາຕິ ປທສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂວເສນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຣິຍສາວໂກຕິ ອຕ຺ຖິ ອຣິໂຍ ນ ສາວໂກ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ພຸທ຺ຘາ ເຈວ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ຈ; ອຕ຺ຖິ ສາວໂກ ນ ອຣິໂຍ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ຄິຫີ ອນາຄຕຜໂລ; ອຕ຺ຖິ ເນວ ອຣິໂຍ ນ ສາວໂກ ເສຍ຺ຍຖາປິ ປຸຖຸຕິຕ຺ຖິຍາ. ອຕ຺ຖິ ອຣິໂຍເຈວ ສາວໂກ ຈ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ອາຄຕຜລາ ວິຎ຺ຎາຕສາສນາ. ອິຘ ປນ ຄິຫີ ວາ ໂຫຕຸ ປພ຺ພຊິໂຕ ວາ, ໂຍ ໂກຈິ ສຸຕວາຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວເສນ ສຸຕສມ຺ປນ຺ໂນ, ອຍໍ ອຣິຍສາວໂກຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕີຕິ ‘‘ເອວມິທໍ ຠວງ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ ອາຄນ຺ຕຸເກຫິ ອຸປກ຺ກິເລເສຫິ ວິປ຺ປມຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ຍຖາສຠາວໂຕ ຊານາຕິ. ຈິຕ຺ຕຠາວນາ ອຕ຺ຖີຕິ ຈິຕ຺ຕຏ຺ຐິຕິ ຈິຕ຺ຕປຣິຄ຺ຄໂຫ ອຕ຺ຖິ, ອຕ຺ຖິຠາເວເນວ ‘‘ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ວທາມີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ພລວວິປສ຺ສນາ ກຖິຕາ. ເກຈິ ຕຣຸຓວິປສ຺ສນາຕິ ວທນ຺ຕິ.

໕໓. ຕຕິຍໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ກຖິຕໍ. ກຕຣາຍໍ ປນ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ? ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘປມສຸຕ຺ຕນ຺ຕອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ. ຠຄວາ ກິຣ ເອກສ຺ມິໍ ສມເຍ ສາວຕ຺ຖິໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ເຊຕວນມຫາວິຫາເຣ ປຏິວສຕິ. ພຸທ຺ຘານຎ຺ຈ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ປຏິວສນ຺ຕານໍ ປຎ຺ຈວິຘໍ ກິຈ຺ຈໍ ອວິຊຫິຕເມວ ໂຫຕິ. ປຎ຺ຈ ຫິ ພຸທ຺ຘກິຈ຺ຈານິ – ປຸເຣຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ, ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ, ປຸຣິມຍາມກິຈ຺ຈໍ, ມຊ຺ຌິມຍາມກິຈ຺ຈໍ, ປຈ຺ຉິມຍາມກິຈ຺ຈນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຣິທໍ ປຸເຣຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ – ຠຄວາ ຫິ ປາໂຕວ ວຸຏ຺ຐາຍ ອຸປຏ຺ຐາການຸຄ຺ຄຫຕ຺ຖໍ ສຣີຣຜາສຸກຕ຺ຖຎ຺ຈ ມຸຂໂຘວນາທິສຣີຣປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຍາວ ຠິກ຺ຂາຈາຣເວລາ ຕາວ ວິວິຕ຺ຕາສເນ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂາຈາຣເວລາຍ ນິວາເສຕ຺ວາ ກາຍພນ຺ຘນໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຈີວຣໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕມາທາຍ ກທາຈິ ເອກໂກວ, ກທາຈິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ຄາມໍ ວາ ນິຄມໍ ວາ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສຕິ ກທາຈິ ປກຕິຍາ, ກທາຈິ ອເນເກຫິ ປາຏິຫາຣິເຍຫິ ວຕ຺ຕມາເນຫິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສໂຕ ໂລກນາຖສ຺ສ ປຸຣໂຕ ປຸຣໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຸທຸຄຕວາຕາ ປຖວິໍ ໂສເຘນ຺ຕິ, ວລາຫກາ ອຸທກຜຸສິຕານິ ມຸຎ຺ຈນ຺ຕາ ມຄ຺ເຄ ເຣຓຸໍ ວູປສເມຕ຺ວາ ອຸປຣິ ວິຕານໍ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ອປເຣ ວາຕາ ປຸປ຺ຜານິ ອຸປສໍຫຣິຕ຺ວາ ມຄ຺ເຄ ໂອກິຣນ຺ຕິ, ອຸນ຺ນຕາ ຠູມິປ຺ປເທສາ ໂອນມນ຺ຕິ, ໂອນຕາ ອຸນ຺ນມນ຺ຕິ, ປາທນິກ຺ເຂປສມເຍ ສມາວ ຠູມິ ໂຫຕິ, ສຸຂສມ຺ຜສ຺ສານິ ປທຸມປຸປ຺ຜານິ ວາ ປາເທ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອິນ຺ທຂີລສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ຐປິຕມຕ຺ເຕ ທກ຺ຂິຓປາເທ ສຣີຣໂຕ ຉພ຺ພຓ຺ຓຣສ຺ມິໂຍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓຣສປິຎ຺ຊຣານິ ວິຍ ຈິຕ຺ຣປຏປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕານິ ວິຍ ຈ ປາສາທກູຏາຄາຣາທີນິ ອລງ຺ກໂຣນ຺ຕິໂຍ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ຘາວນ຺ຕິ, ຫຕ຺ຖິອສ຺ສວິຫງ຺ຄາທໂຍ ສກສກຏ຺ຐາເນສຸ ຐິຕາເຍວ ມຘຸເຣນາກາເຣນ ສທ຺ທໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕຖາ ເຠຣິວີຓາທີນິ ຕູຣິຍານິ ມນຸສ຺ສານຎ຺ຈ ກາຍູປຄານິ ອາຠຣຓານິ. ເຕນ ສຎ຺ຎາເຓນ ມນຸສ຺ສາ ຊານນ຺ຕິ ‘‘ອຊ຺ຊ ຠຄວາ ອິຘ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິຏ຺ໂຐ’’ຕິ. ເຕ ສຸນິວຕ຺ຖາ ສຸປາຣຸຕາ ຄນ຺ຘປຸປ຺ຜາທີນິ ອາທາຍ ຆຣາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣວີຖິໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ຄນ຺ຘປຸປ຺ຜາທີຫິ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ປູເຊຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ, ຠນ຺ເຕ, ທສ ຠິກ຺ຂູ, ອມ຺ຫາກໍ ວີສຕິ, ປຎ຺ຎາສໍ…ເປ… ສຕໍ ເທຖາ’’ຕິ ຍາຈິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕປິ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາສນໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ປິຓ຺ຑປາເຕນ ປຏິມາເນນ຺ຕິ. ຠຄວາ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ໂຈ ເຕສໍ ອຸປນິສ຺ສຍຈິຕ຺ຕສນ຺ຕານານິ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຕຖາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ຍຖາ ເກຈິ ສຣຓຄມເນສຸ ປຕິຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ເກຈິ ປຎ຺ຈສຸ ສີເລສຸ, ເກຈິ ໂສຕາປຕ຺ຕິສກທາຄາມິອນາຄາມິຜລານໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ, ເກຈິ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄຜເລ ອຣຫຕ຺ເຕຕິ. ເອວໍ ມຫາຊນໍ ອນຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ວິຫາຣໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຄນ຺ຘມຓ຺ຑລມາເຬ ປຎ຺ຎຕ຺ຕວຣພຸທ຺ຘາສເນ ນິສີທຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈປຣິໂຍສານໍ ອາຄມຍມາໂນ. ຕໂຕ ຠິກ຺ຂູນໍ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ຠຄວໂຕ ນິເວເທຕິ. ອຖ ຠຄວາ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປວິສຕິ. ອິທໍ ຕາວ ປຸເຣຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ.

ອຖ ຠຄວາ ເອວໍ ກຕປຸເຣຠຕ຺ຕກິຈ຺ໂຈ ຄນ຺ຘກຸຏິຍາ ອຸປຏ຺ຐາເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ປາເທ ປກ຺ຂາເລຕ຺ວາ ປາທປີເຐ ຐຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ໂອວທຕິ – ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ອປ຺ປມາເທນ ສມ຺ປາເທຖ, ທຸລ຺ລໂຠ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາໂທ ໂລກສ຺ມິໍ, ທຸລ຺ລໂຠ ມນຸສ຺ສຕ຺ຕປຏິລາໂຠ, ທຸລ຺ລຠາ ຂຓສມ຺ປຕ຺ຕິ, ທຸລ຺ລຠາ ປພ຺ພຊ຺ຊາ, ທຸລ຺ລຠໍ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສວນ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເກຈິ ຠຄວນ຺ຕໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຠຄວາ ເຕສໍ ຈຣິຍານຸຣູປໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ເທຕິ. ຕໂຕ ສພ຺ເພປິ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐານານິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເກຈິ ອຣຎ຺ຎໍ, ເກຈິ ຣຸກ຺ຂມູລໍ, ເກຈິ ປພ຺ພຕາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ, ເກຈິ ຈາຕຸມຫາຣາຊິກຠວນໍ…ເປ… ເກຈິ ວສວຕ຺ຕິຠວນນ຺ຕິ. ຕໂຕ ຠຄວາ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສເຈ ອາກງ຺ຂຕິ, ທກ຺ຂິເຓນ ປສ຺ເສນ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ສີຫເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕິ. ອຖ ສມສ຺ສາສິຕກາໂຍ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ທຸຕິຍຠາເຄ ໂລກໍ ໂວໂລເກຕິ. ຕຕິຍຠາເຄ ຍໍ ຄາມໍ ວາ ນິຄມໍ ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣຕິ, ຕຕ຺ຖ ມຫາຊໂນ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ສຸນິວຕ຺ໂຖ ສຸປາຣຸໂຕ ຄນ຺ຘປຸປ຺ຜາທີນິ ອາທາຍ ວິຫາເຣ ສນ຺ນິປຕຕິ. ຕໂຕ ຠຄວາ ສມ຺ປຕ຺ຕປຣິສາຍ ອນຸຣູເປນ ປາຏິຫາຣິເຍນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕວຣພຸທ຺ຘາສເນ ນິສຊ຺ຊ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ກາລຍຸຕ຺ຕໍ ສມຍຍຸຕ຺ຕໍ, ອຖ ກາລໍ ວິທິຕ຺ວາ ປຣິສໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕິ, ມນຸສ຺ສາ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປກ຺ກມນ຺ຕິ. ອິທໍ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ.

ໂສ ເອວໍ ນິຏ຺ຐິຕປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕກິຈ຺ໂຈ ສເຈ ຄຕ຺ຕານິ ໂອສິຎ຺ຈິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ພຸທ຺ຘາສນາ ອຸຏ຺ຐາຍ ນ຺ຫານໂກຏ຺ຐກໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາເກນ ປຏິຍາທິຕອຸທເກນ ຄຕ຺ຕານິ ອຸຕຸໍ ຄຓ຺ຫາເປຕິ. ອຸປຏ຺ຐາໂກປິ ພຸທ຺ຘາສນໍ ອາເນຕ຺ວາ ຄນ຺ຘກຸຏິປຣິເວເຓ ປຎ຺ຎເປຕິ. ຠຄວາ ສຸຣຕ຺ຕທຸປຏ຺ຏໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ກາຍພນ຺ຘນໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ເອກໍສໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ນິສີທຕິ ເອກໂກວ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ປຏິສລ຺ລີໂນ, ອຖ ຠິກ຺ຂູ ຕໂຕ ຕໂຕ ອາຄມ຺ມ ຠຄວໂຕ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເອກຈ຺ເຈ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເອກຈ຺ເຈ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ, ເອກຈ຺ເຈ ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ຍາຈນ຺ຕິ. ຠຄວາ ເຕສໍ ອຘິປ຺ປາຍໍ ສມ຺ປາເທນ຺ໂຕ ປຸຣິມຍາມໍ ວິຕິນາເມຕິ. ອິທໍ ປຸຣິມຍາມກິຈ຺ຈໍ.

ປຸຣິມຍາມກິຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ປນ ຠິກ຺ຂູສຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປກ຺ກນ຺ເຕສຸ ສກລທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸເທວຕາໂຍ ໂອກາສໍ ລຠມານາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ ຍຖາຠິສງ຺ຂຕໍ ອນ຺ຕມໂສ ຈຕຸຣກ຺ຂຣມ຺ປິ. ຠຄວາ ຕາສໍ ເທວຕານໍ ປຎ຺ຫໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ມຊ຺ຌິມຍາມໍ ວີຕິນາເມຕິ. ອິທໍ ມຊ຺ຌິມຍາມກິຈ຺ຈໍ.

ປຈ຺ຉິມຍາມໍ ປນ ຕໂຍ ໂກຏ຺ຐາເສ ກຕ຺ວາ ປຸເຣຠຕ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນິສຊ຺ຊາປີຬິຕສ຺ສ ສຣີຣສ຺ສ ກິລາສຸຠາວໂມຈນຕ຺ຖໍ ເອກໍ ໂກຏ຺ຐາສໍ ຈງ຺ກເມນ ວີຕິນາເມຕິ, ທຸຕິຍໂກຏ຺ຐາເສ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ທກ຺ຂິເຓນ ປສ຺ເສນ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ສີຫເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕິ. ຕຕິຍໂກຏ຺ຐາເສ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຍ ນິສີທິຕ຺ວາ ປຸຣິມພຸທ຺ຘານໍ ສນ຺ຕິເກ ທານສີລາທິວເສນ ກຕາຘິກາຣປຸຄ຺ຄລທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸນາ ໂລກໍ ໂວໂລເກຕິ. ອິທໍ ປຈ຺ຉິມຍາມກິຈ຺ຈໍ.

ຕມ຺ປິ ທິວສໍ ຠຄວາ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ກິຈ຺ເຈ ຐິໂຕ ໂລກໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ອິທໍ ອທ຺ທສ – ມຍາ ໂກສລຣຏ຺ເຐ ຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ເຕນ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ເຘນ ອຸປເມຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ເທສິເຕ ສຏ຺ຐິ ຠິກ຺ຂູ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິສ຺ສນ຺ຕິ, ສຏ຺ຐິມຕ຺ຕານໍ ອຸຓ຺ຫໍ ໂລຫິຕໍ ມຸຂໂຕ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉິສ຺ສຕິ, ສຏ຺ຐິມຕ຺ຕາ ຄິຫິຠາວໍ ຄມິສ຺ສນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເຍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕ ຍໍກິຎ຺ຈິ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ປາປຸຓິສ຺ສນ຺ເຕວ. ອິຕເຣສໍ ປນ ຠິກ຺ຂູນໍ ສງ຺ຄຫຕ຺ຖາຍ ຈາຣິກໍ ຈຣິຕຸກາໂມ ຫຸຕ຺ວາ, ‘‘ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂູນໍ ອາໂຣເຈຫີ’’ຕິ ອາຫ.

ເຖໂຣ ອນຸປຣິເວຓໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ອາວຸໂສ, ສຕ຺ຖາ ມຫາຊນສ຺ສ ສງ຺ຄຫຕ຺ຖາຍ ຈາຣິກໍ ຈຣິຕຸກາໂມ, ຄນ຺ຕຸກາມາ ອາຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ອາຫ. ຠິກ຺ຂູ ມຫາລາຠໍ ລຠິຕ຺ວາ ວິຍ ຕຸຏ຺ຐມານສາ ‘‘ລຠິສ຺ສາມ ວຕ ມຫາຊນສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ສຣີຣໍ ໂອໂລເກຕຸໍ ມຘຸຣຎ຺ຈ ຘມ຺ມກຖໍ ໂສຕຸ’’ນ຺ຕິ ປຣຸຬ຺ຫເກສາ ເກເສ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ມລຄ຺ຄຫິຕປຕ຺ຕາ ປຕ຺ເຕ ປຈິຕ຺ວາ ກິລິຏ຺ຐຈີວຣາ ຈີວຣານິ ໂຘວິຕ຺ວາ ຄມນສຊ຺ຊາ ອເຫສຸໍ. ສຕ຺ຖາ ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ເນນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ປຣິວຸໂຕ ໂກສລຣຏ຺ຐໍ ຈາຣິກາຍ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ຄາມນິຄມປຏິປາຏິຍາ ເອກທິວສໍ ຄາວຸຕອຑ຺ຒໂຍຊນຕິຄາວຸຕໂຍຊນປຣມໍ ຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ໂຕ ເອກສ຺ມິໍ ປເທເສ ມຫນ຺ຕໍ ສຸສິຣຣຸກ຺ຂໍ ອຄ຺ຄິນາ ສມ຺ປຊ຺ຊລິຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິມເມວ ວຕ຺ຖຸໍ ກຕ຺ວາ ສຕ຺ຕຫິ ອງ຺ເຄຫິ ປຏິມຓ຺ເຑຕ຺ວາ ຘມ຺ມເທສນໍ ກເຖສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄມນໍ ປຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ນິສຊ຺ຊາກາຣໍ ທສ຺ເສສິ. ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ສຕ຺ຖຸ ອຘິປ຺ປາຍໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອທ຺ຘາ ກາຣຓໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ນ ອກາຣເຓນ ຕຖາຄຕາ ຄມນໍ ປຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ນິສີທນ຺ຕີ’’ຕິ ຈຕຸຄ຺ຄຸຓໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ປຎ຺ຎາເປສິ. ສຕ຺ຖາ ນິສີທິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ປສ຺ສຖ ໂນ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ອມຸໍ ມຫນ຺ຕໍ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘປມສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ (ອ. ນິ. ໗.໗໒) ເທເສຕິ.

ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ປນ ເວຍ຺ຍາກຣເຓ ຠຎ຺ຎມາເນ ສຏ຺ຐິມຕ຺ຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຸຓ຺ຫໍ ໂລຫິຕໍ ມຸຂໂຕ ອຸຄ຺ຄຎ຺ຉິ, ສຏ຺ຐິມຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕິໍສຸ, ສຏ຺ຐິມຕ຺ຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອນຸປາທາຍ ອາສເວຫິ ຈິຕ຺ຕານິ ວິມຸຈ຺ຈິໍສຸ. ຕຎ຺ຫິ ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ ສຸຕ຺ວາ ສຏ຺ຐິມຕ຺ຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ນາມກາໂຍ ສນ຺ຕຕ຺ໂຕ, ນາມກາເຍ ສນ຺ຕຕ຺ເຕ ກຣຊກາໂຍ ສນ຺ຕຕ຺ໂຕ, ກຣຊກາເຍ ສນ຺ຕຕ຺ເຕ ນິຘານຄຕໍ ອຸຓ຺ຫໍ ໂລຫິຕໍ ມຸຂໂຕ ອຸຄ຺ຄຎ຺ຉິ. ສຏ຺ຐິມຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ທຸກ຺ກຣໍ ວຕ ພຸທ຺ຘສາສເນ ຍາວຊີວໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕຸ’’ນ຺ຕິ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕາ, ສຏ຺ຐິມຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູ ສຕ຺ຖຸ ເທສນາຠິມຸຂໍ ຎາຓໍ ເປເສຕ຺ວາ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕາ.

ຕຕ຺ຖ ເຍສໍ ອຸຓ຺ຫໍ ໂລຫິຕໍ ມຸຂໂຕ ອຸຄ຺ຄຎ຺ຉິ, ເຕ ປາຣາຊິກໍ ອາປຊ຺ຊິໍສຸ. ເຍ ຄິຫິຠາວໍ ປຕ຺ຕາ, ເຕ ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທການິ ສິກ຺ຂາປທານິ ມທ຺ທນ຺ຕາ ວິຈຣິໍສຸ. ເຍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕາ, ເຕ ປຣິສຸທ຺ຘສີລາວ ອເຫສຸໍ. ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນາ ອິເມສໍ ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ສຜລາວ ຊາຕາຕິ. ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕານໍ ຕາວ ສຜລາ ໂຫຕຸ, ອິຕເຣສໍ ກຖໍ ສຜລາ ຊາຕາຕິ? ເຕປິ ຫິ ສເຈ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ນ ສຸເຓຍ຺ຍຸໍ, ປມຕ຺ຕາວ ຫຸຕ຺ວາ ຐານໍ ຊຫິຕຸໍ ນ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຸໍ. ຕໂຕ ເນສໍ ຕໍ ປາປໍ ວຑ຺ຒມານໍ ອປາເຍສຸເຍວ ສໍສີທາເປຍ຺ຍ. ອິມໍ ປນ ເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ຊາຕສໍເວຄາ ຐານໍ ຊຫິຕ຺ວາ ສາມເຓຣຠູມິຍໍ ຐິຕາ ທສ ສີລານິ ປູເຣຕ຺ວາ ໂຍນິໂສ ມນສິກາເຣ ຍຸຕ຺ຕປ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ເກຈິ ໂສຕາປນ຺ນາ ເກຈິ ສກທາຄາມິໂນ ເກຈິ ອນາຄາມິໂນ ອເຫສຸໍ, ເກຈິ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ, ເອວໍ ປາຣາຊິກາປນ຺ນານມ຺ປິ ສຜລາ ອໂຫສິ. ອິຕເຣ ປນ ສເຈ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ນ ສຸເຓຍ຺ຍຸໍ, ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກາເລ ອນຸປຸພ຺ເພນ ສງ຺ຆາທິເສສມ຺ປິ ປາຣາຊິກມ຺ປິ ປາປຸຓິຕ຺ວາ ອປາເຍສຸເຍວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ມຫາທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠເວຍ຺ຍຸໍ. ອິມໍ ປນ ເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອໂຫ ສລ຺ເລຂິຕໍ ພຸທ຺ຘສາສນໍ, ນ ສກ຺ກາ ອມ຺ເຫຫິ ຍາວຊີວໍ ອິມໍ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ປູເຣຕຸໍ, ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ອຸປາສກຘມ຺ມໍ ປູເຣຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂາ ມຸຈ຺ຈິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຄິຫິຠາວໍ ອຸປຄມິໍສຸ. ເຕ ຕີສຸ ສຣເຓສຸ ປຕິຏ຺ຐາຍ ປຎ຺ຈ ສີລານິ ຣກ຺ຂິຕ຺ວາ ອຸປາສກຘມ຺ມໍ ປູເຣຕ຺ວາ ເກຈິ ໂສຕາປນ຺ນາ ເກຈິ ສກທາຄາມິໂນ ເກຈິ ອນາຄາມິໂນ ຊາຕາ, ເກຈິ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕາຕິ. ເອວໍ ເຕສມ຺ປິ ສຜລາວ ອໂຫສິ.

ອິມໍ ປນ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ເທວສງ຺ຆາ ເຍຫິປິ ສຸຕາ, ເຍຫິປິ ນ ສຸຕາ, ສພ຺ເພສໍເຍວ ອາໂຣເຈນ຺ຕາ ວິຈຣິໍສຸ. ຠິກ຺ຂູ ສຸຕ຺ວາ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ທຸກ຺ກຣໍ, ໂຠ, ພຸທ຺ຘານໍ ສາສເນ ຍາວຊີວໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕຸ’’ນ຺ຕິ ເອກກ຺ຂເຓເນວ ທສປິ ຠິກ຺ຂູ ວີສຕິປິ ສຏ຺ຐິປິ ສຕມ຺ປິ ສຫສ຺ສມ຺ປິ ຠິກ຺ຂູ ຄິຫີ ໂຫນ຺ຕິ. ສຕ຺ຖາ ຍຖາຣຸຈິຍາ ຈາຣິກໍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຸນ ເຊຕວນເມວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ຈິຣໍ ອາກິຓ຺ໂຓ ວິຫາສິ, ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຑ຺ຒມາສໍ ປຏິສລ຺ລີຍິຕຸໍ, ນາມ຺ຫິ ເກນຈິ ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ໂພ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ເອເກນ ປິຓ຺ຑປາຕນີຫາຣເກນາ’’ຕິ. ອຑ຺ຒມາສໍ ເອກີຠາເວນ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ອານນ຺ທຕ຺ເຖເຣນ ສທ຺ຘິໍ ວິຫາຣຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ໂອໂລກິໂຕໂລກິຕຏ຺ຐາເນ ຕນຸຠູຕໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ທິສ຺ວາ ຊານນ຺ໂຕເຍວ ເຖຣໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ອານນ຺ທ, ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ກາເລ ຕຖາຄເຕ ຈາຣິກໍ ຈຣິຕ຺ວາ ເຊຕວນໍ ອາຄເຕ ສກລວິຫາໂຣ ກາສາວປຊ຺ໂຊໂຕ ອິສິວາຕປ຺ປຏິວາໂຕ ໂຫຕິ, ອິທານິ ປນ ຕນຸຠູໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ທິສ຺ສຕິ, ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຈ ອຸປ຺ປຓ຺ຑຸປຓ຺ຑຸກຊາຕາ ຠິກ຺ຂູ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ເອຕ’’ນ຺ຕິ? ເອຕຣຫິ ຠຄວາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘປມຘມ຺ມເທສນໍ ກຖິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠິກ຺ຂູ ສໍເວຄປ຺ປຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ມຍໍ ເອຕໍ ຘມ຺ມໍ ສພ຺ພປ຺ປກາເຣນ ປຣິປູເຣຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມ, ອສມ຺ມາວຕ຺ຕນ຺ຕານຎ຺ຈ ຊນສ຺ສ ສທ຺ຘາເທຍ຺ຍໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ອຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຄິຫິຠາວໍ ສງ຺ກມນ຺ຕີຕິ.

ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມສໍເວໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ຕໂຕ ເຖຣໍ ອາຫ – ‘‘ມຍິ ປຏິສລ຺ລາເນ ວີຕິນາເມນ຺ເຕ ນ ໂກຈິ ມມ ປຸຕ຺ຕານໍ ເອກໍ ອສ຺ສາສຏ຺ຐານໍ ກເຖສິ. ສາຄຣສ຺ສ ຫິ ໂອຕຣຓຕິຕ຺ຖານິ ວິຍ ພຫູນິ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ອສ຺ສາສກາຣຓານິ. ຄຈ຺ຉານນ຺ທ, ຄນ຺ຘກຸຏິປຣິເວເຓ ພຸທ຺ຘາສນໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ສນ຺ນິປາເຕຫີ’’ຕິ. ເຖໂຣ ຕຖາ ອກາສິ. ສຕ຺ຖາ ພຸທ຺ຘາສນວຣຄໂຕ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ເມຕ຺ຕາຍ ສພ຺ພປຸພ຺ພຠາໂຄ ນາມ ເນວ ອປ຺ປນາ, ນ ອຸປຈາໂຣ, ສຕ຺ຕານໍ ຫິຕຜຣຓມຕ຺ຕເມວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມິສ຺ສາ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອິມໍ ຈູຬຈ຺ຉຣາສງ຺ຆາຕສຸຕ຺ຕໍ ເທເສສິ.

ຕຕ຺ຖ ອຈ຺ຉຣາສງ຺ຆາຕມຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຈ຺ຉຣາປຫຣຓມຕ຺ຕໍ, ທ຺ເວ ອງ຺ຄຸລິໂຍ ປຫຣິຕ຺ວາ ສທ຺ທກຣຓມຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເມຕ຺ຕາຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ຫິຕຜຣຓຈິຕ຺ຕໍ. ອາເສວຕີຕິ ກຖໍ ອາເສວຕິ? ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ອາເສວຕິ, ຊານນ຺ໂຕ ອາເສວຕິ, ປສ຺ສນ຺ໂຕ ອາເສວຕິ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ໂຕ ອາເສວຕິ, ຈິຕ຺ຕໍ ອຘິຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ ອາເສວຕິ, ສທ຺ຘາຍ ອຘິມຸຈ຺ຈນ຺ໂຕ ອາເສວຕິ, ວີຣິຍໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ອາເສວຕິ, ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐາເປນ຺ໂຕ ອາເສວຕິ, ຈິຕ຺ຕໍ ສມາທຫນ຺ໂຕ ອາເສວຕິ, ປຎ຺ຎາຍ ປຊານນ຺ໂຕ ອາເສວຕິ, ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ອຠິຊານນ຺ໂຕ ອາເສວຕິ, ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ປຣິຊານນ຺ໂຕ ອາເສວຕິ, ປຫາຕພ຺ພໍ ປຊຫນ຺ໂຕ ອາເສວຕິ, ຠາເວຕພ຺ພໍ ຠາເວນ຺ໂຕ ອາເສວຕິ, ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພໍ ສຈ຺ຉິກໂຣນ຺ໂຕ ອາເສວຕີຕິ (ປຏິ. ມ. ໒.໒). ອິຘ ປນ ເມຕ຺ຕາປຸພ຺ພຠາເຄນ ຫິຕຜຣຓປ຺ປວຕ຺ຕນມຕ຺ເຕເນວ ອາເສວຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອຣິຕ຺ຕຊ຺ຌາໂນຕິ ອຕຸຈ຺ຉຊ຺ຌາໂນ ອປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕຊ຺ຌາໂນ ວາ. ວິຫຣຕີຕິ ອິຣິຍຕິ ປວຕ຺ຕຕິ ປາເລຕິ ຍເປຕິ ຍາເປຕິ ຈຣຕິ ວິຫຣຕິ. ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ວິຫຣຕີຕິ. ອິມິນາ ປເທນ ເມຕ຺ຕໍ ອາເສວນ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອິຣິຍາປຖວິຫາໂຣ ກຖິໂຕ. ສຕ຺ຖຸສາສນກໂຣຕິ ສຕ຺ຖຸ ອນຸສາສນິກໂຣ. ໂອວາທປຕິກໂຣຕິ ໂອວາທກາຣໂກ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສກິໍວຈນໍ ໂອວາໂທ, ປຸນປ຺ປຸນວຈນໍ ອນຸສາສນີ. ສມ຺ມຸຂາວຈນມ຺ປິ ໂອວາໂທ, ເປເສຕ຺ວາ ປຣມ຺ມຸຂາວຈນໍ, ອນຸສາສນີ. ໂອຕິຓ຺ເຓ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ວຈນໍ ໂອວາໂທ, ໂອຕິຓ຺ເຓ ວາ ອໂນຕິຓ຺ເຓ ວາ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ຕນ຺ຕິຐປນວເສນ ວຈນໍ ອນຸສາສນີ. ເອວໍ ວິເສໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຣມຕ຺ຖໂຕ ປນ ໂອວາໂທຕິ ວາ ອນຸສາສນີຕິ ວາ ເອເສ ເອເກ ເອກຏ຺ເຐ ສເມ ສມຠາເຄ ຕຊ຺ຊາເຕ ຕຎ຺ເຎວາຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ອຈ຺ຉຣາສງ຺ຆາຕມຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເມຕ຺ຕາຈິຕ຺ຕໍ ອາເສວຕີ’’ຕິ ອິທເມວ ສຕ຺ຖຸສາສນຎ຺ເຈວ ໂອວາໂທ ຈ, ຕສ຺ສ ກຣຓໂຕ ເອສ ສາສນກໂຣ ໂອວາທປຕິກໂຣຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອໂມຆນ຺ຕິ ອຕຸຈ຺ຉໍ. ຣຏ຺ຐປິຓ຺ຑນ຺ຕິ ຎາຕິປຣິວຏ຺ຏໍ ປຫາຍ ຣຏ຺ຐໍ ນິສ຺ສາຍ ປພ຺ພຊິເຕນ ປເຣສໍ ເຄຫໂຕ ປຏິລທ຺ຘຕ຺ຕາ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ຣຏ຺ຐປິຓ຺ໂຑ ນາມ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຣິຠຸຎ຺ຊຕີຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຣິໂຠຄາ ເຖຍ຺ຍປຣິໂຠໂຄ ອິຓປຣິໂຠໂຄ ທາຍຊ຺ຊປຣິໂຠໂຄ ສາມິປຣິໂຠໂຄຕິ. ຕຕ຺ຖ ທຸສ຺ສີລສ຺ສ ປຣິໂຠໂຄ ເຖຍ຺ຍປຣິໂຠໂຄ ນາມ. ສີລວໂຕ ອປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕປຣິໂຠໂຄ ອິຓປຣິໂຠໂຄ ນາມ. ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ເສກ຺ຂານໍ ປຣິໂຠໂຄ ທາຍຊ຺ຊປຣິໂຠຄາ ນາມ. ຂີຓາສວສ຺ສ ປຣິໂຠໂຄ ສາມິປຣິໂຠໂຄ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຍໍ ຣຏ຺ຐປິຓ຺ຑປຣິໂຠໂຄ ທ຺ວີຫິ ກາຣເຓຫິ ອໂມໂຆ ໂຫຕິ. ອຈ຺ຉຣາສງ຺ຆາຕມຕ຺ຕມ຺ປິ ເມຕ຺ຕາຈິຕ຺ຕໍ ອາເສວນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ຣຏ຺ຐປິຓ຺ຑສ຺ສ ສາມິໂກ ຫຸຕ຺ວາ, ອຓໂຓ ຫຸຕ຺ວາ, ທາຍາໂທ ຫຸຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕີຕິປິສ຺ສ ອໂມໂຆ ຣຏ຺ຐປິຓ຺ຑປຣິໂຠໂຄ. ອຈ຺ຉຣາສງ຺ຆາຕມຕ຺ຕມ຺ປິ ເມຕ຺ຕໍ ອາເສວນ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທິນ຺ນທານໍ ມຫຏ຺ຐິຍໍ ໂຫຕິ ມຫປ຺ຜລໍ ມຫານິສໍສໍ ມຫາຊຸຕິກໍ ມຫາວິປ຺ຜາຣນ຺ຕິປິສ຺ສ ອໂມໂຆ ຣຏ຺ຐປິຓ຺ຑປຣິໂຠໂຄ. ໂກ ປນ ວາໂທ ເຍ ນໍ ພຫຸລີກໂຣນ຺ຕີຕິ ເຍ ປນ ອິມໍ ເມຕ຺ຕາຈິຕ຺ຕໍ ພຫຸລໍ ອາເສວນ຺ຕິ ຠາເວນ຺ຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ເຕ ອໂມຆໍ ຣຏ຺ຐປິຓ຺ຑໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ກິໍ? ເອວຣູປາ ຫິ ຠິກ຺ຂູ ຣຏ຺ຐປິຓ຺ຑສ຺ສ ສາມິໂນ ອຓຓາ ທາຍາທາ ຫຸຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕີຕິ.

໕໔-໕໕. ຈຕຸຕ຺ເຖ ຠາເວຕີຕິ ອຸປ຺ປາເທຕິ ວຑ຺ເຒຕິ. ປຎ຺ຈເມ ມນສິ ກໂຣຕີຕິ ມນສ຺ມິໍ ກໂຣຕິ. ເສສໍ ອິເມສຸ ທ຺ວີສຸປິ ຕຕິເຍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ໂຍ ຫິ ອາເສວຕິ, ອຍເມວ ຠາເວຕິ, ອຍໍ ມນສິ ກໂຣຕິ. ເຍນ ຈິຕ຺ເຕນ ອາເສວຕິ, ເຕເນວ ຠາເວຕິ, ເຕນ ມນສິ ກໂຣຕິ. ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ປນ ຍາຍ ຘມ຺ມຘາຕຸຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘຕ຺ຕາ ເທສນາວິລາສປ຺ປຕ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ເທສນາວິລາສໍ ຘມ຺ມິສ຺ສຣິຍຕໍ ປຏິສມ຺ຠິທາປເຠທກຸສລຕໍ ອປ຺ປຏິຫຕສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓຎ຺ຈ ນິສ຺ສາຍ ເອກກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ເອກຈິຕ຺ຕເມວ ຕີຫິ ໂກຏ຺ຐາເສຫິ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສສີຕິ.

໕໖. ຉຏ຺ເຐ ເຍ ເກຈີຕິ ອນິຍາມິຕວຈນໍ. ອກຸສລາຕິ ເຕສໍ ນິຍາມິຕວຈນໍ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ສພ຺ພາກຸສລາ ອເສສໂຕ ປຣິຍາທິນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ. ອກຸສລຠາຄິຍາ ອກຸສລປກ຺ຂິກາຕິ ອກຸສລານເມເວຕໍ ນາມໍ. ອກຸສລາເຍວ ຫິ ເອກຈ຺ເຈ ອກຸສລໍ ສຫຊາຕວເສນ, ເອກຈ຺ເຈ ອຸປນິສ຺ສຍວເສນ ຠຊນ຺ຕິ ເຈວ, ເຕສຎ຺ຈ ປກ຺ຂາ ຠວນ຺ຕີຕິ ‘‘ອກຸສລຠາຄິຍາ ອກຸສລປກ຺ຂິກາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ສພ຺ເພເຕ ມໂນປຸພ຺ພງ຺ຄມາຕິ ມໂນ ປຸພ຺ພໍ ປຐມຕຣໍ ຄຈ຺ຉຕິ ເອເຕສນ຺ຕິ ມໂນປຸພ຺ພງ຺ຄມາ. ເອເຕ ຫິ ກິຎ຺ຈາປິ ມເນນ ສທ຺ຘິໍ ເອກຸປ຺ປາທາ ເອກວຕ຺ຖຸກາ ເອກນິໂຣຘາ ເອກາຣມ຺ມຓາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ເຕສໍ ມໂນ ອຸປ຺ປາທໂກ ກາຣໂກ ຊນໂກ ສມຸຏ຺ຐາປໂກ ນິພ຺ພຕ຺ຕໂກ, ຕສ຺ມາ ມໂນປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ.

ປຐມໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ຍຖາ ນາມ ‘‘ຣາຊາ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຣາຊາເຍວ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ, ເສສາ ຣາຊເສນາ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ ອນິກ຺ຂນ຺ຕາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພກາຣຓໍ ນຕ຺ຖິ, ສພ຺ພາ ນິກ຺ຂນ຺ຕາເຕວ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ, ເອວເມວ ມໂນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນຕິ ວຸຕ຺ຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອວເສສາ ສຫຊາຕສໍສຏ຺ຐສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ນ ອຸປ຺ປນ຺ນາຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພກາຣຓໍ ນຕ຺ຖິ, ສພ຺ເພ ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ຕ຺ເວວ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ. ເອຕມຕ຺ຖວສໍ ປຏິຈ຺ຈ ເຕຫິ ສໍສຏ຺ຐສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ເອກຸປ຺ປາເທກນິໂຣໂຘປິ ສມາໂນ ມໂນ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ປຐມໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ອນ຺ວເທວາຕິ ອນຸເທວ, ສເຫວ ເອກໂຕເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ພ຺ຍຎ຺ຊນຈ຺ຉາຍໍ ປນ ຄເຫຕ຺ວາ ປຐມໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ປຈ຺ຉາ ເຈຕສິກາຕິ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອຕ຺ໂຖ ຫິ ປຏິສຣຓໍ, ນ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ. ‘‘ມໂນປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ຘມ຺ມາ, ມໂນເສຏ຺ຐາ ມໂນມຍາ’’ຕິ ຄາຖາຍປິ ເອເສວ ນໂຍ.

໕໗. ສຕ຺ຕເມ ກຸສລາຕິ ຈຕຸຠູມກາປິ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ກຖິຕາ. ເສສໍ ຉຏ຺ເຐ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໕໘. ອຏ຺ຐເມ ຍຖຍິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປມາໂທຕິ ເອຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວຕິ ອາລປນໍ, ຍຖາ ອຍໍ ປມາໂທຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປມາໂທຕິ ປມຊ຺ຊນາກາໂຣ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ປມາໂທ? ກາຍທຸຈ຺ຈຣິເຕ ວາ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິເຕ ວາ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິເຕ ວາ ປຎ຺ຈສຸ ວາ ກາມຄຸເຓສຸ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ໂວສ຺ສຄ຺ໂຄ ໂວສ຺ສຄ຺ຄານຸປ຺ປທານໍ ກຸສລານໍ ວາ ຘມ຺ມານໍ ຠາວນາຍ ອສກ຺ກຈ຺ຈກິຣິຍຕາ ອສາຕຈ຺ຈກິຣິຍຕາ ອນຏ຺ຐິຕກິຣິຍຕາ ໂອລີນວຸຕ຺ຕິຕາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຉນ຺ທຕາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸຣຕາ ອນຘິຏ຺ຐານໍ ອນນຸໂຍໂຄ ອນາເສວນາ ອຠາວນາ ອພຫຸລີກມ຺ມໍ. ໂຍ ເອວຣູໂປ ປມາໂທ ປມຊ຺ຊນາ ປມຊ຺ຊິຕຕ຺ຕໍ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປມາໂທ’’ຕິ (ວິຠ. ໘໔໖).

ອຸປ຺ປນ຺ນາ ຈ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ປຣິຫາຍນ຺ຕີຕິ ອິທໍ ຌານວິປສ຺ສນານໍ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຄ຺ຄຜລານໍ ປນ ສກິໍ ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ປຸນ ປຣິຫານໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ.

໕໙. ນວເມ ອປ຺ປມາໂທ ປມາທສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂວເສນ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໖໐. ທສເມ ໂກສຊ຺ຊນ຺ຕິ ກຸສີຕຠາໂວ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວາຕິ.

ອຈ຺ຉຣາສງ຺ຆາຕວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ.