໑໐. ທຸຕິຍປມາທາທິວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ

໙໘. ທສເມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກນ຺ຕິ ນິຍກຊ຺ຌຕ຺ຕວເສນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກໍ. ອງ຺ຄນ຺ຕິ ກາຣຓໍ. ອິຕິ ກຣິຕ຺ວາຕິ ເອວໍ ກຕ຺ວາ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຠິກ຺ຂເວ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ ກາຣຓນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ນ ອຎ຺ຎໍ ເອກໍ ກາຣຓມ຺ປິ ສມນຸປສ຺ສາມີຕິ.

໑໑໐-໑໑໔. ພາຫິຣນ຺ຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕສນ຺ຕານໂຕ ພຫິ ຠວໍ. ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສາຕິ ສຸທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ, ສາສນສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມ຺ໂມສາຍາຕິ ວິນາສາຍ. ອນ຺ຕຣຘານາຍາຕິ ອປຎ຺ຎາຓຕ຺ຖາຍ.

໑໑໕. ຐິຕິຍາຕິ ຈິຣຏ຺ຐິຕຕ຺ຖໍ. ອສມ຺ໂມສາຍ ອນນ຺ຕຣຘານາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕປຏິປກ຺ຂນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເສສເມຕ຺ຖ ຈຕຸກ຺ໂກຏິເກ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

໑໓໐. ອິໂຕ ປເຣສຸ ອຘມ຺ມໍ ຘມ຺ໂມຕິ ທີເປນ຺ຕີຕິອາທີສຸ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິຍາເຍນ ຕາວ ທສ ກຸສລກມ຺ມປຖາ ຘມ຺ໂມ, ທສ ອກຸສລກມ຺ມປຖາ ອຘມ຺ໂມ. ຕຖາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ມປ຺ປຘານາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິທ຺ຘິປາທາ ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ປຎ຺ຈ ພລານິ ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄຕິ ສຕ຺ຕຕິໍສ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມາ ຘມ຺ໂມ ນາມ; ຕໂຍ ສຕິປຏ຺ຐານາ ຕໂຍ ສມ຺ມປ຺ປຘານາ ຕໂຍ ອິທ຺ຘິປາທາ ຉ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຉ ພລານິ ອຏ຺ຐ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ນວງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄຕິ ຈ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຸປາທານາ ປຎ຺ຈ ນີວຣຓານິ ສຕ຺ຕ ອນຸສຍາ ອຏ຺ຐ ມິຈ຺ຉຕ຺ຕານິ ຈ ອຍໍ ອຘມ຺ໂມ.

ຕຕ຺ຖ ຍໍກິຎ຺ຈິ ເອກໍ ອຘມ຺ມໂກຏ຺ຐາສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ອຘມ຺ມໍ ຘມ຺ໂມຕິ ກຣິສ຺ສາມ, ເອວໍ ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິຍກຸລໍ ນິຍ຺ຍານິກໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ມຍໍ ຈ ໂລເກ ປາກຏາ ຠວິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຕໍ ອຘມ຺ມໍ ‘‘ຘມ຺ໂມ ອຍ’’ນ຺ຕິ ກຖຍນ຺ຕາ ອຘມ຺ມໍ ຘມ຺ໂມຕິ ທີເປນ຺ຕິ ນາມ. ຕເຖວ ຘມ຺ມໂກຏ຺ຐາເສສຸ ເອກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ອຘມ຺ໂມ’’ຕິ ກເຖນ຺ຕາ ຘມ຺ມໍ ອຘມ຺ໂມຕິ ທີເປນ຺ຕິ ນາມ. ວິນຍປຣິຍາເຍນ ປນ ຠູເຕນ ວຕ຺ຖຸນາ ໂຈເທຕ຺ວາ ສາເຣຕ຺ວາ ຍຖາປຏິຎ຺ຎາຍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກມ຺ມໍ ຘມ຺ໂມ ນາມ, ອຠູເຕນ ວຕ຺ຖຸນາ ອໂຈເທຕ຺ວາ ອສາເຣຕ຺ວາ ອປຏິຎ຺ຎາຍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກມ຺ມໍ ອຘມ຺ໂມ ນາມ.

ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິຍາເຍນ ຣາຄວິນໂຍ ໂທສວິນໂຍ ໂມຫວິນໂຍ ສໍວໂຣ ປຫານໍ ປຏິສງ຺ຂາຕິ ອຍໍ ວິນໂຍ ນາມ, ຣາຄາທີນໍ ອວິນໂຍ ອສໍວໂຣ ອປ຺ປຫານໍ ອປຏິສງ຺ຂາຕິ ອຍໍ ອວິນໂຍ ນາມ. ວິນຍປຣິຍາເຍນ ວຕ຺ຖຸສມ຺ປຕ຺ຕິ, ຎຕ຺ຕິສມ຺ປຕ຺ຕິ, ອນຸສ຺ສາວນສມ຺ປຕ຺ຕິ, ສີມາສມ຺ປຕ຺ຕິ, ປຣິສສມ຺ປຕ຺ຕີຕິ ອຍໍ ວິນໂຍ ນາມ. ວຕ຺ຖຸວິປຕ຺ຕິ, ຎຕ຺ຕິວິປຕ຺ຕິ, ອນຸສ຺ສາວນວິປຕ຺ຕິ, ສີມາວິປຕ຺ຕິ ປຣິສວິປຕ຺ຕີຕິ ອຍໍ ອວິນໂຍ ນາມ.

ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິຍາເຍນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ມປ຺ປຘານາ…ເປ… ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄຕິ ອິທໍ ຠາສິຕໍ ລປິຕໍ ຕຖາຄເຕນ; ຕໂຍ ສຕິປຏ຺ຐານາ ຕໂຍ ສມ຺ມປ຺ປຘານາ ຕໂຍ ອິທ຺ຘິປາທາ ຉ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຉ ພລານິ ອຏ຺ຐ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ນວງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄຕິ ອິທໍ ອຠາສິຕໍ ອລປິຕໍ ຕຖາຄເຕນ. ວິນຍປຣິຍາເຍນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປາຣາຊິກາ ເຕຣສ ສງ຺ຆາທິເສສາ ທ຺ເວ ອນິຍຕາ ຕິໍສ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍາ ປາຈິຕ຺ຕິຍາຕິ ອິທໍ ຠາສິຕໍ ລປິຕໍ ຕຖາຄເຕນ; ຕໂຍ ປາຣາຊິກາ ຈຸທ຺ທສ ສງ຺ຆາທິເສສາ ຕໂຍ ອນິຍຕາ ເອກຕິໍສ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍາ ປາຈິຕ຺ຕິຍາຕິ ອິທໍ ອຠາສິຕໍ ອລປິຕໍ ຕຖາຄເຕນ.

ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິຍາເຍນ ເທວສິກໍ ຜລສມາປຕ຺ຕິສມາປຊ຺ຊນໍ ມຫາກຣຸຓາສມາປຕ຺ຕິສມາປຊ຺ຊນໍ ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸນາ ໂລກໂວໂລກນໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕເທສນາ ຊາຕກກຖາຕິ ອິທໍ ອາຈິຓ຺ຓໍ, ນ ເທວສິກໍ ຜລສມາປຕ຺ຕິສມາປຊ຺ຊນໍ…ເປ… ນ ຊາຕກກຖາຕິ ອິທໍ ອນາຈິຓ຺ຓໍ. ວິນຍປຣິຍາເຍນ ນິມນ຺ຕິຕສ຺ສ ວສ຺ສາວາສໍ ວສິຕ຺ວາ ອປໂລເກຕ຺ວາ ຈາຣິກາປກ຺ກມນໍ ປວາເຣຕ຺ວາ ຈາຣິກາປກ຺ກມນໍ, ອາຄນ຺ຕຸເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຐມໍ ປຏິສນ຺ຖາຣກຣຓນ຺ຕິ ອິທໍ ອາຈິຓ຺ຓໍ, ຕສ຺ເສວ ອາຈິຓ຺ຓສ຺ສ ອກຣຓໍ ອນາຈິຓ຺ຓໍ ນາມ.

ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິຍາເຍນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ…ເປ… ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄຕິ ອິທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ນາມ; ຕໂຍ ສຕິປຏ຺ຐານາ…ເປ… ນວງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄຕິ ອິທໍ ອປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ນາມ. ວິນຍປຣິຍາເຍນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປາຣາຊິກາ…ເປ… ຕິໍສນິສ຺ສຄ຺ຄິຍາ ປາຈິຕ຺ຕິຍາຕິ ອິທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ນາມ; ຕໂຍ ປາຣາຊິກາ…ເປ… ເອກຕິໍສ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍາ ປາຈິຕ຺ຕິຍາຕິ ອິທໍ ອປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ນາມ.

ຍໍ ປເນຕໍ ສພ຺ພສຸຕ຺ຕານໍ ປຣິໂຍສາເນ ເຕຈິມໍ ສທ຺ຘມ຺ມໍ ອນ຺ຕຣຘາເປນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຈ ອນ຺ຕຣຘານານິ ນາມ ອຘິຄມອນ຺ຕຣຘານໍ, ປຏິປຕ຺ຕິອນ຺ຕຣຘານໍ, ປຣິຍຕ຺ຕິອນ຺ຕຣຘານໍ, ລິງ຺ຄອນ຺ຕຣຘານໍ, ຘາຕຸອນ຺ຕຣຘານນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຘິຄໂມຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຄ຺ຄາ, ຈຕ຺ຕາຣິ ຜລານິ, ຈຕສ຺ໂສ ປຏິສມ຺ຠິທາ, ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ, ຉ ອຠິຎ຺ຎາຕິ. ໂສ ປຣິຫາຍມາໂນ ປຏິສມ຺ຠິທາໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຣິຫາຍຕິ. ພຸທ຺ຘານໍ ຫິ ປຣິນິພ຺ພານໂຕ ວສ຺ສສຫສ຺ສເມວ ປຏິສມ຺ຠິທາ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ຕໂຕ ປຣໍ ຉ ອຠິຎ຺ຎາ, ຕໂຕ ຕາປິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕິ. ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກາເລ ຕາປິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ສຸກ຺ຂວິປສ຺ສກາ ໂຫນ຺ຕິ. ເອເຕເນວ ອຸປາເຍນ ອນາຄາມິໂນ ສກທາຄາມິໂນ ໂສຕາປນ຺ນາຕິ. ເຕສຸ ຘຣນ຺ເຕສຸ ອຘິຄໂມ ອນນ຺ຕຣຫິໂຕ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ປຈ຺ຉິມກສ຺ສ ປນ ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສ ຊີວິຕກ຺ຂເຍນ ອຘິຄໂມ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ນາມ ໂຫຕິ. ອິທໍ ອຘິຄມອນ຺ຕຣຘານໍ ນາມ.

ປຏິປຕ຺ຕິອນ຺ຕຣຘານໍ ນາມ ຌານວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄຜລານິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລມຕ຺ຕໍ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ. ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກາເລ ‘‘ສີລໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ກຕ຺ວາ ຣກ຺ຂາມ, ປຘານຎ຺ຈ ອນຸຍຸຎ຺ຊາມ, ນ ຈ ມຄ຺ຄໍ ວາ ຜລໍ ວາ ສຈ຺ຉິກາຕຸໍ ສກ຺ໂກມ, ນຕ຺ຖິ ອິທານິ ອຣິຍຘມ຺ມປຏິເວໂຘ’’ຕິ ໂວສານໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ໂກສຊ຺ຊພຫຸລາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ນ ໂຈເທນ຺ຕິ ນ ສາເຣນ຺ຕິ ອກຸກ຺ກຸຈ຺ຈກາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທການິ ມທ຺ທນ຺ຕິ. ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກາເລ ປາຈິຕ຺ຕິຍຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍານິ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕໂຕ ຄຣຸກາປຕ຺ຕິໍ. ປາຣາຊິກມຕ຺ຕເມວ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຈຕ຺ຕາຣິ ປາຣາຊິການິ ຣກ຺ຂນ຺ຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສເຕປິ ສຫສ຺ເສປິ ຘຣມາເນ ປຏິປຕ຺ຕິ ອນນ຺ຕຣຫິຕາ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ປຈ຺ຉິມກສ຺ສ ປນ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສີລເຠເທນ ວາ ຊີວິຕກ຺ຂເຍນ ວາ ອນ຺ຕຣຫິຕາ ໂຫຕີຕິ ອິທໍ ປຏິປຕ຺ຕິອນ຺ຕຣຘານໍ ນາມ.

ປຣິຍຕ຺ຕີຕິ ເຕປິຏກໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ສາຏ຺ຐກຖາ ປາຬິ. ຍາວ ສາ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຕາວ ປຣິຍຕ຺ຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓາ ນາມ ໂຫຕິ. ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກາເລ ຣາຊຍຸວຣາຊາໂນ ອຘມ຺ມິກາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສຸ ອຘມ຺ມິເກສຸ ຣາຊາມຈ຺ຈາທໂຍ ອຘມ຺ມິກາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕໂຕ ຣຏ຺ຐຊນປທວາສິໂນຕິ. ເອເຕສໍ ອຘມ຺ມິກຕາຍ ເທໂວ ນ ສມ຺ມາ ວສ຺ສຕິ, ຕໂຕ ສສ຺ສານິ ນ ສມ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ເຕສຸ ອສມ຺ປຊ຺ຊນ຺ເຕສຸ ປຈ຺ຈຍທາຍກາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ປຈ຺ຈເຍ ທາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂູ ປຈ຺ຈເຍຫິ ກິລມນ຺ຕາ ອນ຺ເຕວາສິເກ ສງ຺ຄເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກາເລ ປຣິຍຕ຺ຕິ ປຣິຫາຍຕິ, ອຕ຺ຖວເສນ ຘາເຣຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ປາຬິວເສເນວ ຘາເຣນ຺ຕິ. ຕໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກາເລ ປາຬິມ຺ປິ ສກລໍ ຘາເຣຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ປຐມໍ ອຠິຘມ຺ມປິຏກໍ ປຣິຫາຍຕິ. ປຣິຫາຍມານໍ ມຕ຺ຖກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຣິຫາຍຕິ. ປຐມເມວ ຫິ ປຏ຺ຐານມຫາປກຣຓໍ ປຣິຫາຍຕິ, ຕສ຺ມິໍ ປຣິຫີເນ ຍມກໍ, ກຖາວຕ຺ຖຸ, ປຸຄ຺ຄລປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ຘາຕຸກຖາ, ວິຠງ຺ໂຄ, ຘມ຺ມສງ຺ຄໂຫຕິ.

ເອວໍ ອຠິຘມ຺ມປິຏເກ ປຣິຫີເນ ມຕ຺ຖກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປິຏກໍ ປຣິຫາຍຕິ. ປຐມຎ຺ຫິ ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣນິກາໂຍ ປຣິຫາຍຕິ, ຕສ຺ມິມ຺ປິ ປຐມໍ ເອກາທສກນິປາໂຕ, ຕໂຕ ທສກນິປາໂຕ…ເປ… ຕໂຕ ເອກກນິປາໂຕຕິ. ເອວໍ ອງ຺ຄຸຕ຺ຕເຣ ປຣິຫີເນ ມຕ຺ຖກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສໍຍຸຕ຺ຕນິກາໂຍ ປຣິຫາຍຕິ. ປຐມໍ ຫິ ມຫາວຄ຺ໂຄ ປຣິຫາຍຕິ, ຕໂຕ ສຬາຍຕນວຄ຺ໂຄ, ຂນ຺ຘວຄ຺ໂຄ, ນິທານວຄ຺ໂຄ, ສຄາຖາວຄ຺ໂຄຕິ. ເອວໍ ສໍຍຸຕ຺ຕນິກາເຍ ປຣິຫີເນ ມຕ຺ຖກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມຊ຺ຌິມນິກາໂຍ ປຣິຫາຍຕິ. ປຐມໍ ຫິ ອຸປຣິປຓ຺ຓາສໂກ ປຣິຫາຍຕິ, ຕໂຕ ມຊ຺ຌິມປຓ຺ຓາສໂກ, ຕໂຕ ມູລປຓ຺ຓາສໂກຕິ. ເອວໍ ມຊ຺ຌິມນິກາເຍ ປຣິຫີເນ ມຕ຺ຖກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທີຆນິກາໂຍ ປຣິຫາຍຕິ. ປຐມຎ຺ຫິ ປາຖິກວຄ຺ໂຄ ປຣິຫາຍຕິ, ຕໂຕ ມຫາວຄ຺ໂຄ, ຕໂຕ ສີລກ຺ຂນ຺ຘວຄ຺ໂຄຕິ. ເອວໍ ທີຆນິກາເຍ ປຣິຫີເນ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປິຏກໍ ປຣິຫີນໍ ນາມ ໂຫຕິ. ວິນຍປິຏເກນ ສທ຺ຘິໍ ຊາຕກເມວ ຘາເຣນ຺ຕິ. ວິນຍປິຏກໍ ລຊ຺ຊິໂນວ ຘາເຣນ຺ຕິ, ລາຠກາມາ ປນ ‘‘ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ກຖິເຕປິ ສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ຕາ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ຊາຕກເມວ ຘາເຣນ຺ຕິ. ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກາເລ ຊາຕກມ຺ປິ ຘາເຣຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ອຖ ເຕສໍ ປຐມໍ ເວສ຺ສນ຺ຕຣຊາຕກໍ ປຣິຫາຍຕິ, ຕໂຕ ປຏິໂລມກ຺ກເມນ ປຸຓ຺ຓກຊາຕກໍ, ມຫານາຣທຊາຕກນ຺ຕິ ປຣິໂຍສາເນ ອປຓ຺ຓກຊາຕກໍ ປຣິຫາຍຕິ. ເອວໍ ຊາຕເກ ປຣິຫີເນ ວິນຍປິຏກເມວ ຘາເຣນ຺ຕິ.

ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກາເລ ວິນຍປິຏກມ຺ປິ ມຕ຺ຖກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຣິຫາຍຕິ. ປຐມຎ຺ຫິ ປຣິວາໂຣ ປຣິຫາຍຕິ, ຕໂຕ ຂນ຺ຘໂກ, ຠິກ຺ຂຸນີວິຠງ຺ໂຄ, ມຫາວິຠງ຺ໂຄຕິ ອນຸກ຺ກເມນ ອຸໂປສຖກ຺ຂນ຺ຘກມຕ຺ຕເມວ ຘາເຣນ຺ຕິ. ຕທາປິ ປຣິຍຕ຺ຕິ ອນ຺ຕຣຫິຕາ ນ ໂຫຕິ. ຍາວ ປນ ມນຸສ຺ເສສຸ ຈາຕຸປ຺ປທິກຄາຖາປິ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕາວ ປຣິຍຕ຺ຕິ ອນນ຺ຕຣຫິຕາວ ໂຫຕິ. ຍທາ ສທ຺ໂຘ ປສນ຺ໂນ ຣາຊາ ຫຕ຺ຖິກ຺ຂນ຺ເຘ ສຸວຓ຺ຓຈງ຺ໂກຏກມ຺ຫິ ສຫສ຺ສຕ຺ຖວິກໍ ຐປາເປຕ຺ວາ ‘‘ພຸທ຺ເຘຫິ ກຖິຕໍ ຈາຕຸປ຺ປທິກຄາຖໍ ຊານນ຺ໂຕ ອິມໍ ສຫສ຺ສໍ ຄຓ຺ຫຕູ’’ຕິ ນຄເຣ ເຠຣິໍ ຈຣາເປຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນກໍ ອລຠິຕ຺ວາ ‘‘ເອກວາຣໍ ຈຣາປິເຕ ນາມ ສຸຓນ຺ຕາປິ ໂຫນ຺ຕິ ອສ຺ສຸຓນ຺ຕາປີ’’ຕິ ຍາວຕຕິຍໍ ຈຣາເປຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນກໍ ອລຠິຕ຺ວາ ຣາຊປຸຣິສາ ຕໍ ສຫສ຺ສຕ຺ຖວິກໍ ປຸນ ຣາຊກຸລໍ ປເວເສນ຺ຕິ, ຕທາ ປຣິຍຕ຺ຕິ ອນ຺ຕຣຫິຕາ ນາມ ໂຫຕິ. ອິທໍ ປຣິຍຕ຺ຕິອນ຺ຕຣຘານໍ ນາມ.

ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກາເລ ຈີວຣຄ຺ຄຫຓໍ ປຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓໍ ສມ຺ມິຎ຺ຊນປສາຣຓໍ ອາໂລກິຕວິໂລກິຕໍ ນ ປາສາທິກໍ ໂຫຕິ. ນິຄຓ຺ຐສມຓາ ວິຍ ອລາພຸປຕ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂູ ປຕ຺ຕໍ ອຄ຺ຄພາຫາຍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອາທາຍ ວິຈຣນ຺ຕິ, ເອຕ຺ຕາວຕາປິ ລິງ຺ຄໍ ອນນ຺ຕຣຫິຕເມວ ໂຫຕິ. ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ປນ ກາເລ ອຄ຺ຄພາຫໂຕ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖນ ວາ ສິກ຺ກາຍ ວາ ໂອລມ຺ພິຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ຕິ, ຈີວຣມ຺ປິ ຣຊນສາຣຸປ຺ປໍ ອກຕ຺ວາ ໂອຏ຺ຐຏ຺ຐິວຓ຺ຓໍ ກຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ຕິ. ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກາເລ ຣຊນມ຺ປິ ນ ໂຫຕິ ທສຈ຺ຉິນ຺ທນມ຺ປິ ໂອວຏ຺ຏິກວິຊ຺ຌນມ຺ປິ, ກປ຺ປມຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ວຬຎ຺ເຊນ຺ຕິ. ປຸນ ໂອວຏ຺ຏິກໍ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ກປ຺ປໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ. ຕໂຕ ອຸຠຍມ຺ປິ ອກຕ຺ວາ ທສາ ເຉຕ຺ວາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ວິຍ ຈຣນ຺ຕິ. ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກາເລ ‘‘ໂກ ອິມິນາ ອມ຺ຫາກໍ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ຂຸທ຺ທກໍ ກາສາວຂຓ຺ຑໍ ຫຕ຺ເຖ ວາ ຄີວາຍ ວາ ພນ຺ຘນ຺ຕິ, ເກເສສຸ ວາ ອລ຺ລີຍາເປນ຺ຕິ, ທາຣຠຣຓໍ ວາ ກໂຣນ຺ຕາ ກສິຕ຺ວາ ວປິຕ຺ວາ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ຕິ. ຕທາ ທກ຺ຂິຓໍ ເທນ຺ຕາ ສງ຺ຆໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ເອເຕສໍ ເທນ຺ຕິ. ອິທໍ ສນ຺ຘາຍ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ໂຂ, ປນານນ຺ທ, ອນາຄຕມທ຺ຘານໍ ໂຄຕ຺ຣຠຸໂນ ກາສາວກຓ຺ຐາ ທຸສ຺ສີລາ ປາປຘມ຺ມາ, ເຕສຸ ທຸສ຺ສີເລສຸ ສງ຺ຆໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ທານໍ ທສ຺ສນ຺ຕິ, ຕທາປາຫໍ, ອານນ຺ທ, ສງ຺ຆຄຕໍ ທກ຺ຂິຓໍ ອສງ຺ເຂຍ຺ຍໍ ອປ຺ປເມຍ຺ຍໍ ວທາມີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໓໘໐). ຕໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກາເລ ນານາວິຘານິ ກມ຺ມານິ ກໂຣນ຺ຕາ ‘‘ປປຎ຺ໂຈ ເອສ, ກິໍ ອິມິນາ ອມ຺ຫາກ’’ນ຺ຕິ ກາສາວຂຓ຺ຑໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຣຎ຺ເຎ ຂິປນ຺ຕິ. ເອຕສ຺ມິໍ ກາເລ ລິງ຺ຄໍ ອນ຺ຕຣຫິຕໍ ນາມ ໂຫຕິ. ກສ຺ສປທສພລສ຺ສ ກິຣ ກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂຍນການໍ ເສຕວຕ຺ຖໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ຈຣຓໍ ຈາຣິຕ຺ຕໍ ຊາຕນ຺ຕິ. ອິທໍ ລິງ຺ຄອນ຺ຕຣຘານໍ ນາມ.

ຘາຕຸອນ຺ຕຣຘານໍ ປນ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ພໍ – ຕີຓິ ປຣິນິພ຺ພານານິ, ກິເລສປຣິນິພ຺ພານໍ – ຂນ຺ຘປຣິນິພ຺ພານໍ, ຘາຕຸປຣິນິພ຺ພານນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ກິເລສປຣິນິພ຺ພານໍ ໂພຘິປລ຺ລງ຺ເກ ອໂຫສິ, ຂນ຺ຘປຣິນິພ຺ພານໍ ກຸສິນາຣາຍໍ, ຘາຕຸປຣິນິພ຺ພານໍ ອນາຄເຕ ຠວິສ຺ສຕິ. ກຖໍ? ຕໂຕ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສກ຺ກາຣສມ຺ມານໍ ອລຠມານາ ຘາຕຸໂຍ ພຸທ຺ຘານໍ ອຘິຏ຺ຐານພເລນ ສກ຺ກາຣສມ຺ມານລຠນກຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກາເລ ສພ຺ພຏ຺ຐາເນສຸ ສກ຺ກາຣສມ຺ມາໂນ ນ ໂຫຕິ. ສາສນສ຺ສ ຫິ ໂອສກ຺ກນກາເລ ອິມສ຺ມິໍ ຕມ຺ພປຓ຺ຓິທີເປ ສພ຺ພາ ຘາຕຸໂຍ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ມຫາເຈຕິຍໍ, ຕໂຕ ນາຄທີເປ ຣາຊາຍຕນເຈຕິຍໍ, ຕໂຕ ໂພຘິປລ຺ລງ຺ກໍ ຄມິສ຺ສນ຺ຕິ. ນາຄຠວນໂຕປິ ເທວໂລກໂຕປິ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໂຕປິ ຘາຕຸໂຍ ມຫາໂພຘິປລ຺ລງ຺ກເມວ ຄມິສ຺ສນ຺ຕິ. ສາສປມຕ຺ຕາປິ ຘາຕຸ ອນ຺ຕຣາ ນ ນສ຺ສິສ຺ສຕິ. ສພ຺ພາ ຘາຕຸໂຍ ມຫາໂພຘິມຓ຺ເຑ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘຣູປໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂພຘິມຓ຺ເຑ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສິນ຺ນພຸທ຺ຘສຣີຣສິຣິໍ ທສ຺ເສນ຺ຕິ. ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓານິ ອສີຕິ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນານິ ພ຺ຍາມປ຺ປຠາຕິ ສພ຺ພໍ ປຣິປຸຓ຺ຓເມວ ໂຫຕິ. ຕໂຕ ຍມກປາຏິຫາຣິຍທິວເສ ວິຍ ປາຏິຫາຣິຍໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ຕິ. ຕທາ ມນຸສ຺ສຠູຕສຕ຺ໂຕ ນາມ ຕຕ຺ຖ ຄໂຕ ນຕ຺ຖິ, ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາເຬ ປນ ເທວຕາ ສພ຺ພາວ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ ທສພໂລ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ, ອິໂຕທານິ ປຏ຺ຐາຍ ອນ຺ຘກາຣໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຣິເທວນ຺ຕິ. ອຖ ຘາຕຸສຣີຣໂຕ ເຕໂຊ ສມຸຏ຺ຐາຍ ຕໍ ສຣີຣໍ ອປຓ຺ຓຕ຺ຕິກຠາວໍ ຄເມຕິ. ຘາຕຸສຣີຣໂຕ ສມຸຏ຺ຐິຕາ ຊາລາ ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉິສ຺ສຕິ, ສາສປມຕ຺ຕາຍ ເສສາຍປິ ຘາຕຸຍາ ສຕິ ເອກຊາລາວ ຠວິສ຺ສຕິ. ຘາຕູສຸ ປຣິຍາທານໍ ຄຕາສຸ ປຈ຺ຉິຊ຺ຊິສ຺ສຕິ. ເອວໍ ມຫນ຺ຕໍ ອານຸຠາວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຘາຕຸໂຍ ອນ຺ຕຣຘາຍນ຺ຕິ. ຕທາ ສນ຺ນິປຕິຕາ ເທວສງ຺ຆາ ພຸທ຺ຘານໍ ປຣິນິພ຺ພຸຕທິວເສ ວິຍ ທິພ຺ພຄນ຺ຘມາລາຕູຣິຍາທີຫິ ສກ຺ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ອນາຄເຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກໍ ພຸທ຺ຘໍ ປສ຺ສິຕຸໍ ລຠິສ຺ສາມ ຠຄວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສກສກຏ຺ຐານເມວ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອິທໍ ຘາຕຸອນ຺ຕຣຘານໍ ນາມ.

ອິມສ຺ສ ປຎ຺ຈວິຘສ຺ສ ອນ຺ຕຣຘານສ຺ສ ປຣິຍຕ຺ຕິອນ຺ຕຣຘານເມວ ມູລໍ. ປຣິຍຕ຺ຕິຍາ ຫິ ອນ຺ຕຣຫິຕາຍ ປຏິປຕ຺ຕິ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ, ປຣິຍຕ຺ຕິຍາ ຐິຕາຍ ປຏິປຕ຺ຕິ ປຕິຏ຺ຐາຕິ. ເຕເນວ ອິມສ຺ມິໍ ທີເປ ຈຓ຺ຑາລຕິສ຺ສມຫາຠເຍ ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ມຫາອຸຬຸມ຺ປໍ ມາເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາໂຣຈາເປສິ ‘‘ມຫນ຺ຕໍ ຠຍໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ນ ສມ຺ມາ ເທໂວ ວສ຺ສິສ຺ສຕິ, ຠິກ຺ຂູ ປຈ຺ຈເຍຫິ ກິລມນ຺ຕາ ປຣິຍຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ, ປຣຕີຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຍ຺ເຍຫິ ຊີວິຕໍ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອິມໍ ມຫາອຸຬຸມ຺ປໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ຄຈ຺ຉຖ, ຠນ຺ເຕ. ເຍສໍ ເອຕ຺ຖ ນິສຊ຺ຊຏ຺ຐານໍ ນປ຺ປໂຫຕິ, ເຕ ກຏ຺ຐຂຓ຺ເຑປິ ອຸຣໍ ຐເປຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕຸ, ສພ຺ເພສມ຺ປິ ຠຍໍ ນ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຕທາ ສມຸທ຺ທຕີຣໍ ປຕ຺ວາ ສຏ຺ຐິ ຠິກ຺ຂູ ກຕິກໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ເອຕ຺ຖ ຄມນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ມຍໍ ອິເຘວ ຫຸຕ຺ວາ ເຕປິຏກໍ ຣກ຺ຂິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຕໂຕ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓມລຍຊນປທໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກນ຺ທມູລປຓ຺ເຓຫິ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປນ຺ຕາ ວສິໍສຸ. ກາເຍ ວຫນ຺ເຕ ນິສີທິຕ຺ວາ ສຊ຺ຌາຍໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ອວຫນ຺ເຕ ວາລິກໍ ອຸສ຺ສາເຣຕ຺ວາ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ສີສານິ ເອກຏ຺ຐາເນ ກຕ຺ວາ ປຣິຍຕ຺ຕິໍ ສມ຺ມສນ຺ຕິ. ອິມິນາ ນິຍາເມນ ທ຺ວາທສ ສໍວຈ຺ຉຣານິ ສາຏ຺ຐກຖໍ ເຕປິຏກໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ກຕ຺ວາ ຘາຣຍິໍສຸ.

ຠເຍ ວູປສນ຺ເຕ ສຕ຺ຕສຕາ ຠິກ຺ຂູ ອຕ຺ຕໂນ ຄຕຏ຺ຐາເນ ສາຏ຺ຐກເຖ ເຕປິຏເກ ເອກກ຺ຂຣມ຺ປິ ເອກພ຺ຍຎ຺ຊນມ຺ປິ ອນາເສຕ຺ວາ ອິມເມວ ທີປມາຄມ຺ມ ກລ຺ລຄາມຊນປເທ ມຓ຺ຑລາຣາມວິຫາຣໍ ປວິສິໍສຸ. ເຖຣານໍ ອາຄມນປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ທີເປ ໂອຫີນາ ສຏ຺ຐິ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ເຖເຣ ປສ຺ສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຖເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ເຕປິຏກໍ ໂສເຘນ຺ຕາ ເອກກ຺ຂຣມ຺ປິ ເອກພ຺ຍຎ຺ຊນມ຺ປິ ອສເມນ຺ຕໍ ນາມ ນ ປສ຺ສິໍສຸ. ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ເຖຣານໍ ອຍໍ ກຖາ ອຸທປາທິ ‘‘ປຣິຍຕ຺ຕິ ນຸ ໂຂ ສາສນສ຺ສ ມູລໍ, ອຸທາຫຸ ປຏິປຕ຺ຕີ’’ຕິ. ປໍສຸກູລິກຕ຺ເຖຣາ ‘‘ປຏິປຕ຺ຕິມູລ’’ນ຺ຕິ ອາຫໍສຸ, ຘມ຺ມກຖິກາ ‘‘ປຣິຍຕ຺ຕີ’’ຕິ. ອຖ ເນ ເຖຣາ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ຊນານໍ ວຈນມຕ຺ເຕເນວ ນ ກໂຣມ, ຊິນຠາສິຕໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອາຫຣຖາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ສຸຕ຺ຕໍ ອາຫຣິຕຸໍ ນ ຠາໂຣຕິ ‘‘ອິເມ ຈ, ສຸຠທ຺ທ, ຠິກ຺ຂູ ສມ຺ມາ ວິຫເຣຍ຺ຍຸໍ, ອສຸຎ຺ໂຎ ໂລໂກ ອຣຫນ຺ເຕຫິ ອສ຺ສາຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໒໑໔). ປຏິປຕ຺ຕິມູລກໍ, ມຫາຣາຊ, ສຕ຺ຖຸສາສນໍ ປຏິປຕ຺ຕິສາຣກໍ. ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ຘຣນ຺ຕາຍ ຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິ (ມິ. ປ. ໔.໑.໗) ສຸຕ຺ຕໍ ອາຫຣິໍສຸ. ອິມໍ ສຸຕ຺ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຘມ຺ມກຖິກາ ອຕ຺ຕໂນ ວາທຐປນຕ຺ຖາຍ ອິມໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອາຫຣິໍສຸ –

‘‘ຍາວ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕາ, ວິນໂຍ ຍາວ ທິປ຺ປຕິ;

ຕາວ ທກ຺ຂນ຺ຕິ ອາໂລກໍ, ສູຣິເຍ ອພ຺ຠຸຏ຺ຐິເຕ ຍຖາ.

‘‘ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕສຸ ອສນ຺ເຕສຸ, ປມຸຏ຺ເຐ ວິນຍມ຺ຫິ ຈ;

ຕໂມ ຠວິສ຺ສຕິ ໂລເກ, ສູຣິເຍ ອຕ຺ຖງ຺ຄເຕ ຍຖາ.

‘‘ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ຣກ຺ຂິເຕ ສນ຺ເຕ, ປຏິປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ ຣກ຺ຂິຕາ;

ປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ຐິໂຕ ຘີໂຣ, ໂຍຄກ຺ເຂມາ ນ ຘໍສຕີ’’ຕິ.

ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ອາຫເຏ ປໍສຸກູລິກຕ຺ເຖຣາ ຕຸຓ຺ຫີ ອເຫສຸໍ, ຘມ຺ມກຖິກຕ຺ເຖຣານໍເຍວ ວຈນໍ ປຸຣໂຕ ອໂຫສິ. ຍຖາ ຫິ ຄວສຕສ຺ສ ວາ ຄວສຫສ຺ສສ຺ສ ວາ ອນ຺ຕເຣ ປເວຓິປາລິກາຍ ເຘນຸຍາ ອສຕິ ໂສ ວໍໂສ ສາ ປເວຓິ ນ ຆຏີຍຕິ, ເອວເມວໍ ອາຣທ຺ຘວິປສ຺ສການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສເຕປິ ສຫສ຺ເສປິ ສໍວິຊ຺ຊມາເນ ປຣິຍຕ຺ຕິຍາ ອສຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄປຏິເວໂຘ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ຍຖາ ຈ ນິຘິກຸມ຺ຠິຍາ ຊານນຕ຺ຖາຍ ປາສາຓປິຏ຺ເຐ ອກ຺ຂເຣສຸ ຐປິເຕສຸ ຍາວ ອກ຺ຂຣານິ ຘຣນ຺ຕິ, ຕາວ ນິຘິກຸມ຺ຠິ ນຏ຺ຐາ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ເອວເມວໍ ປຣິຍຕ຺ຕິຍາ ຘຣມານາຍ ສາສນໍ ອນ຺ຕຣຫິຕໍ ນາມ ນ ໂຫຕີຕິ.

ທຸຕິຍປມາທາທິວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ.