໒໑. ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐສຠາຄານຸໂຍໂຄ

໒໐໘. ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕິ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ເຖນາຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ປຸຄ຺ຄໂລ ສງ຺ຂໂຕຕິ? ນ ເຫວໍ ວຕ຺ຕພ຺ເພ…ເປ… ປຸຄ຺ຄໂລ ອສງ຺ຂໂຕຕິ? ນ ເຫວໍ ວຕ຺ຕພ຺ເພ…ເປ… ປຸຄ຺ຄໂລ ເນວ ສງ຺ຂໂຕ ນາສງ຺ຂໂຕຕິ? ນ ເຫວໍ ວຕ຺ຕພ຺ເພ.

໒໐໙. ປຸຄ຺ຄໂລ ເນວ ສງ຺ຂໂຕ ນາສງ຺ຂໂຕຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ສງ຺ຂຕຎ຺ຈ ອສງ຺ຂຕຎ຺ຈ ຐເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຖຎ຺ຎາ ຕຕິຍາ ໂກຏີຕິ? ນ ເຫວໍ ວຕ຺ຕພ຺ເພ…ເປ….

໒໑໐. ສງ຺ຂຕຎ຺ຈ ອສງ຺ຂຕຎ຺ຈ ຐເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຖຎ຺ຎາ ຕຕິຍາ ໂກຏີຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ນນຸ ວຸຕ຺ຕໍ ຠຄວຕາ – ‘‘ທ຺ເວມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘາຕຸໂຍ. ກຕມາ ທ຺ເວ? ສງ຺ຂຕາ ຈ ຘາຕຸ ອສງ຺ຂຕາ ຈ ຘາຕຸ. ອິມາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທ຺ເວ ຘາຕຸໂຍ’’ຕິ [ມ. ນິ. ໑.໑໒໕, ອາລປນມຕ຺ຕເມວ ນານໍ]! ອຕ຺ເຖວ ສຸຕ຺ຕນ຺ໂຕຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ເຕນ ຫິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ – ‘‘ສງ຺ຂຕຎ຺ຈ ອສງ຺ຂຕຎ຺ຈ ຐເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຖຎ຺ຎາ ຕຕິຍາ ໂກຏີ’’ຕິ.

໒໑໑. ປຸຄ຺ຄໂລ ເນວ ສງ຺ຂໂຕ ນາສງ຺ຂໂຕຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ອຎ຺ຎໍ ສງ຺ຂຕໍ, ອຎ຺ຎໍ ອສງ຺ຂຕໍ, ອຎ຺ໂຎ ປຸຄ຺ຄໂລຕິ? ນ ເຫວໍ ວຕ຺ຕພ຺ເພ…ເປ….

໒໑໒. ຂນ຺ຘາ ສງ຺ຂຕາ, ນິພ຺ພານໍ ອສງ຺ຂຕໍ, ປຸຄ຺ຄໂລ ເນວ ສງ຺ຂໂຕ ນາສງ຺ຂໂຕຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ອຎ຺ເຎ ຂນ຺ຘາ, ອຎ຺ຎໍ ນິພ຺ພານໍ, ອຎ຺ໂຎ ປຸຄ຺ຄໂລຕິ? ນ ເຫວໍ ວຕ຺ຕພ຺ເພ…ເປ….

໒໑໓. ຣູປໍ ສງ຺ຂຕໍ, ນິພ຺ພານໍ ອສງ຺ຂຕໍ, ປຸຄ຺ຄໂລ ເນວ ສງ຺ຂໂຕ ນາສງ຺ຂໂຕຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ອຎ຺ຎໍ ຣູປໍ, ອຎ຺ຎໍ ນິພ຺ພານໍ, ອຎ຺ໂຎ ປຸຄ຺ຄໂລຕິ? ນ ເຫວໍ ວຕ຺ຕພ຺ເພ. ເວທນາ… ສຎ຺ຎາ… ສງ຺ຂາຣາ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ສງ຺ຂຕໍ, ນິພ຺ພານໍ ອສງ຺ຂຕໍ, ປຸຄ຺ຄໂລ ເນວ ສງ຺ຂໂຕ ນາສງ຺ຂໂຕຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ອຎ຺ຎໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ອຎ຺ຎໍ ນິພ຺ພານໍ, ອຎ຺ໂຎ ປຸຄ຺ຄໂລຕິ? ນ ເຫວໍ ວຕ຺ຕພ຺ເພ…ເປ….

໒໑໔. ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຸປ຺ປາໂທ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ວໂຍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຐິຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ປຸຄ຺ຄໂລ ສງ຺ຂໂຕຕິ? ນ ເຫວໍ ວຕ຺ຕພ຺ເພ…ເປ… ວຸຕ຺ຕໍ ຠຄວຕາ – ‘‘ຕີຓິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ຂຕສ຺ສ ສງ຺ຂຕລກ຺ຂຓານິ. ສງ຺ຂຕານໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມານໍ [ກຕມານິ ຕີຓິ (ອ. ນິ. ໓.໔໗)] ອຸປ຺ປາໂທ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ວໂຍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຐິຕານໍ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ [ອ. ນິ. ໓.໔໗]. ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຸປ຺ປາໂທ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ວໂຍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຐິຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ; ເຕນ ຫິ ປຸຄ຺ຄໂລ ສງ຺ຂໂຕຕິ.

໒໑໕. ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ນ ອຸປ຺ປາໂທ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ນ ວໂຍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ນ ຐິຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ປຸຄ຺ຄໂລ ອສງ຺ຂໂຕຕິ? ນ ເຫວໍ ວຕ຺ຕພ຺ເພ…ເປ… ວຸຕ຺ຕໍ ຠຄວຕາ – ‘‘ຕີຓິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສງ຺ຂຕສ຺ສ ອສງ຺ຂຕລກ຺ຂຓານິ. ອສງ຺ຂຕານໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມານໍ ນ ອຸປ຺ປາໂທ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ນ ວໂຍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ນ ຐິຕານໍ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ [ອ. ນິ. ໓.໔໘]. ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ນ ອຸປ຺ປາໂທ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ນ ວໂຍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ນ ຐິຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ; ເຕນ ຫິ ປຸຄ຺ຄໂລ ອສງ຺ຂໂຕຕິ.

໒໑໖. ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຕ຺ຖຕ຺ຖມ຺ຫິ, ນຕ຺ຖຕ຺ຖມ຺ຫີຕິ? ອຕ຺ຖຕ຺ຖມ຺ຫີຕິ. ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ສສ຺ສໂຕຕິ? ນ ເຫວໍ ວຕ຺ຕພ຺ເພ…ເປ… ນຕ຺ຖຕ຺ຖມ຺ຫີຕິ. ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸຈ຺ຉິນ຺ໂນຕິ? ນ ເຫວໍ ວຕ຺ຕພ຺ເພ…ເປ….

໒໑໗. ປຸຄ຺ຄໂລ ກິໍ ນິສ຺ສາຍ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ? ຠວໍ ນິສ຺ສາຍ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ. ຠໂວ ອນິຈ຺ໂຈ ສງ຺ຂໂຕ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ໂນ ຂຍຘມ຺ໂມ ວຍຘມ຺ໂມ ວິຣາຄຘມ຺ໂມ ນິໂຣຘຘມ຺ໂມ ວິປຣິຓາມຘມ຺ໂມຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ປຸຄ຺ຄໂລປິ ອນິຈ຺ໂຈ ສງ຺ຂໂຕ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ໂນ ຂຍຘມ຺ໂມ ວຍຘມ຺ໂມ ວິຣາຄຘມ຺ໂມ ນິໂຣຘຘມ຺ໂມ ວິປຣິຓາມຘມ຺ໂມຕິ? ນ ເຫວໍ ວຕ຺ຕພ຺ເພ…ເປ….

໒໑໘. ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ – ‘‘ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕິ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ເຖນາ’’ຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ນນຸ ອຕ຺ຖິ ໂກຈິ ສຸຂໍ ເວທນໍ ເວທິຍມາໂນ ‘‘ສຸຂໍ ເວທນໍ ເວທິຍາມີ’’ຕິ ປຊານາຕີຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ຫຎ຺ຈິ ອຕ຺ຖິ ໂກຈິ ສຸຂໍ ເວທນໍ ເວທິຍມາໂນ ‘‘ສຸຂໍ ເວທນໍ ເວທິຍາມີ’’ຕິ ປຊານາຕິ, ເຕນ ວຕ ເຣ ວຕ຺ຕພ຺ເພ – ‘‘ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕິ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ເຖນາ’’ຕິ.

໒໑໙. ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ – ‘‘ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕິ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ເຖນາ’’ຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ນນຸ ອຕ຺ຖິ ໂກຈິ ທຸກ຺ຂໍ ເວທນໍ ເວທິຍມາໂນ…ເປ… ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ເວທນໍ ເວທິຍມາໂນ ‘‘ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ເວທນໍ ເວທິຍາມີ’’ຕິ ປຊານາຕີຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ຫຎ຺ຈິ ອຕ຺ຖິ ໂກຈິ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ເວທນໍ ເວທິຍມາໂນ ‘‘ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ເວທນໍ ເວທິຍາມີ’’ຕິ ປຊານາຕິ, ເຕນ ວຕ ເຣ ວຕ຺ຕພ຺ເພ – ‘‘ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕິ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ເຖນາ’’ຕິ.

໒໒໐. ອຕ຺ຖິ ໂກຈິ ສຸຂໍ ເວທນໍ ເວທິຍມາໂນ ‘‘ສຸຂໍ ເວທນໍ ເວທິຍາມີ’’ຕິ ປຊານາຕີຕິ ກຕ຺ວາ ເຕນ ຈ ກາຣເຓນ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕິ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ເຖນາຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ໂຍ ສຸຂໍ ເວທນໍ ເວທິຍມາໂນ ‘‘ສຸຂໍ ເວທນໍ ເວທິຍາມີ’’ຕິ ປຊານາຕິ, ສ຺ເວວ ປຸຄ຺ຄໂລ; ໂຍ ສຸຂໍ ເວທນໍ ເວທິຍມາໂນ ‘‘ສຸຂໍ ເວທນໍ ເວທິຍາມີ’’ຕິ ນ ປຊານາຕິ, ນ ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລຕິ? ນ ເຫວໍ ວຕ຺ຕພ຺ເພ…ເປ….

ໂຍ ທຸກ຺ຂໍ ເວທນໍ ເວທິຍມາໂນ…ເປ… ໂຍ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ເວທນໍ ເວທິຍມາໂນ ‘‘ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ເວທນໍ ເວທິຍາມີ’’ຕິ ປຊານາຕິ, ສ຺ເວວ ປຸຄ຺ຄໂລ; ໂຍ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ເວທນໍ ເວທິຍມາໂນ ‘‘ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ເວທນໍ ເວທິຍາມີ’’ຕິ ນ ປຊານາຕິ, ນ ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລຕິ? ນ ເຫວໍ ວຕ຺ຕພ຺ເພ…ເປ….

໒໒໑. ອຕ຺ຖິ ໂກຈິ ສຸຂໍ ເວທນໍ ເວທິຍມາໂນ ‘‘ສຸຂໍ ເວທນໍ ເວທິຍາມີ’’ຕິ ປຊານາຕີຕິ ກຕ຺ວາ ເຕນ ຈ ກາຣເຓນ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕິ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ເຖນາຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ອຎ຺ຎາ ສຸຂາ ເວທນາ, ອຎ຺ໂຎ ສຸຂໍ ເວທນໍ ເວທິຍມາໂນ ‘‘ສຸຂໍ ເວທນໍ ເວທິຍາມີ’’ຕິ ປຊານາຕີຕິ? ນ ເຫວໍ ວຕ຺ຕພ຺ເພ…ເປ… ອຎ຺ຎາ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ…ເປ… ອຎ຺ຎາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ ເວທນາ, ອຎ຺ໂຎ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ເວທນໍ ເວທິຍມາໂນ ‘‘ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ເວທນໍ ເວທິຍາມີ’’ຕິ ປຊານາຕີຕິ? ນ ເຫວໍ ວຕ຺ຕພ຺ເພ …ເປ….

໒໒໒. ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ – ‘‘ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕິ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ເຖນາ’’ຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ນນຸ ອຕ຺ຖິ ໂກຈິ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕີຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ຫຎ຺ຈິ ອຕ຺ຖິ ໂກຈິ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ, ເຕນ ວຕ ເຣ ວຕ຺ຕພ຺ເພ – ‘‘ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕິ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ເຖນາ’’ຕິ.

໒໒໓. ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ – ‘‘ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕິ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ເຖນາ’’ຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ນນຸ ອຕ຺ຖິ ໂກຈິ ເວທນາສຸ…ເປ… ຈິຕ຺ເຕ… ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕີຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ຫຎ຺ຈິ ອຕ຺ຖິ ໂກຈິ ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ, ເຕນ ວຕ ເຣ ວຕ຺ຕພ຺ເພ – ‘‘ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕິ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ເຖນາ’’ຕິ.

໒໒໔. ອຕ຺ຖິ ໂກຈິ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕີຕິ ກຕ຺ວາ ເຕນ ຈ ກາຣເຓນ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕິ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ເຖນາຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ໂຍ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ, ສ຺ເວວ ປຸຄ຺ຄໂລ; ໂຍ ນ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ, ນ ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລຕິ? ນ ເຫວໍ ວຕ຺ຕພ຺ເພ…ເປ….

ໂຍ ເວທນາສຸ…ເປ… ຈິຕ຺ເຕ… ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ, ສ຺ເວວ ປຸຄ຺ຄໂລ; ໂຍ ນ ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ, ນ ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລຕິ? ນ ເຫວໍ ວຕ຺ຕພ຺ເພ…ເປ….

໒໒໕. ອຕ຺ຖິ ໂກຈິ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕີຕິ ກຕ຺ວາ ເຕນ ຈ ກາຣເຓນ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕິ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ເຖນາຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ອຎ຺ໂຎ ກາໂຍ, ອຎ຺ໂຎ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕີຕິ? ນ ເຫວໍ ວຕ຺ຕພ຺ເພ…ເປ… ອຎ຺ຎາ ເວທນາ… ອຎ຺ຎໍ ຈິຕ຺ຕໍ… ອຎ຺ເຎ ຘມ຺ມາ, ອຎ຺ໂຎ ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕີຕິ? ນ ເຫວໍ ວຕ຺ຕພ຺ເພ…ເປ….

໒໒໖. ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕິ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ເຖນາຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ນນຸ ວຸຕ຺ຕໍ ຠຄວຕາ –

‘‘ສຸຎ຺ຎໂຕ ໂລກໍ ອເວກ຺ຂສ຺ສຸ, ໂມຆຣາຊ ສທາ ສໂຕ;

ອຕ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິໍ ອູຫຈ຺ຈ [ໂອຫຈ຺ຈ (ສ຺ຍາ.), ອຸຫຈ຺ຈ (ກ.)], ເອວໍ ມຈ຺ຈຸຕໂຣ ສິຍາ;

ເອວໍ ໂລກໍ ອເວກ຺ຂນ຺ຕໍ, ມຈ຺ຈຸຣາຊາ ນ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ [ສຸ. ນິ. ໑໑໒໕; ຈູຬນິ. ໘໘ ໂມຆຣາຊມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ].

ອຕ຺ເຖວ ສຸຕ຺ຕນ຺ໂຕຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ເຕນ ຫິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ – ‘‘ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕິ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ເຖນາ’’ຕິ.

໒໒໗. ປຸຄ຺ຄໂລ ອເວກ຺ຂຕີຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ສຫ ຣູເປນ ອເວກ຺ຂຕິ, ວິນາ ຣູເປນ ອເວກ຺ຂຕີຕິ? ສຫ ຣູເປນ ອເວກ຺ຂຕີຕິ. ຕໍ ຊີວໍ ຕໍ ສຣີຣນ຺ຕິ? ນ ເຫວໍ ວຕ຺ຕພ຺ເພ…ເປ… ວິນາ ຣູເປນ ອເວກ຺ຂຕີຕິ, ອຎ຺ຎໍ ຊີວໍ ອຎ຺ຎໍ ສຣີຣນ຺ຕິ? ນ ເຫວໍ ວຕ຺ຕພ຺ເພ…ເປ….

໒໒໘. ປຸຄ຺ຄໂລ ອເວກ຺ຂຕີຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ອພ຺ຠນ຺ຕຣຄໂຕ ອເວກ຺ຂຕິ, ພຫິທ຺ຘາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອເວກ຺ຂຕີຕິ? ອພ຺ຠນ຺ຕຣຄໂຕ ອເວກ຺ຂຕີຕິ. ຕໍ ຊີວໍ ຕໍ ສຣີຣນ຺ຕິ? ນ ເຫວໍ ວຕ຺ຕພ຺ເພ…ເປ… ພຫິທ຺ຘາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອເວກ຺ຂຕີຕິ, ອຎ຺ຎໍ ຊີວໍ ອຎ຺ຎໍ ສຣີຣນ຺ຕິ? ນ ເຫວໍ ວຕ຺ຕພ຺ເພ…ເປ….

໒໒໙. ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ – ‘‘ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕິ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ເຖນາ’’ຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ນນຸ ຠຄວາ ສຈ຺ຈວາທີ ກາລວາທີ ຠູຕວາທີ ຕຖວາທີ ອວິຕຖວາທີ ອນຎ຺ຎຖວາທີຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ວຸຕ຺ຕໍ ຠຄວຕາ – ‘‘ອຕ຺ຖິ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຕ຺ຕຫິຕາຍ ປຏິປນ຺ໂນ’’ຕິ. ອຕ຺ເຖວ ສຸຕ຺ຕນ຺ໂຕຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ເຕນ ຫິ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕິ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ເຖນາຕິ.

໒໓໐. ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ – ‘‘ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕິ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ເຖນາ’’ຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ນນຸ ຠຄວາ ສຈ຺ຈວາທີ ກາລວາທີ ຠູຕວາທີ ຕຖວາທີ ອວິຕຖວາທີ ອນຎ຺ຎຖວາທີຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ວຸຕ຺ຕໍ ຠຄວຕາ – ‘‘ເອກປຸຄ຺ຄໂລ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ພຫຸຊນຫິຕາຍ ພຫຸຊນສຸຂາຍ ໂລການຸກມ຺ປາຍ ອຕ຺ຖາຍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານ’’ນ຺ຕິ [ອ. ນິ. ໑.໑໖໒-໑໖໙]. ອຕ຺ເຖວ ສຸຕ຺ຕນ຺ໂຕຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ເຕນ ຫິ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕິ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ເຖນາຕິ.

໒໓໑. ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕິ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ເຖນາຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ນນຸ ຠຄວາ ສຈ຺ຈວາທີ ກາລວາທີ ຠູຕວາທີ ຕຖວາທີ ອວິຕຖວາທີ ອນຎ຺ຎຖວາທີຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ວຸຕ຺ຕໍ ຠຄວຕາ – ‘‘ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ ອນຕ຺ຕາ’’ຕິ [ມ. ນິ. ໑.໓໕໖; ຘ. ປ. ໒໗໙ ຘມ຺ມປເທ]. ອຕ຺ເຖວ ສຸຕ຺ຕນ຺ໂຕຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ເຕນ ຫິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ – ‘‘ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕິ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ເຖນາ’’ຕິ.

໒໓໒. ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕິ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ເຖນາຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ນນຸ ຠຄວາ ສຈ຺ຈວາທີ ກາລວາທີ ຠູຕວາທີ ຕຖວາທີ ອວິຕຖວາທີ ອນຎ຺ຎຖວາທີຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ວຸຕ຺ຕໍ ຠຄວຕາ – ‘‘ທຸກ຺ຂເມວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ທຸກ຺ຂເມວ [ທຸກ຺ຂໍ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໕)] ນິຣຸຊ຺ຌມານໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ນ ກງ຺ຂຕິ ນ ວິຈິກິຈ຺ຉຕິ, ອປຣປ຺ປຈ຺ຈຍຎ຺ຎາຓເມວສ຺ສ ເອຕ຺ຖ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂຂ, ກຈ຺ຈານ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ໂຫຕີ’’ຕິ [ສໍ. ນິ. ໒.໑໕]. ອຕ຺ເຖວ ສຸຕ຺ຕນ຺ໂຕຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ເຕນ ຫິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ – ‘‘ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕິ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ເຖນາ’’ຕິ.

໒໓໓. ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕິ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ເຖນາຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ນນຸ ວຊິຣາ ຠິກ຺ຂຸນີ ມາຣໍ ປາປິມນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ກິນ຺ນຸ ສຕ຺ໂຕຕິ ປຈ຺ເຈສິ, ມາຣ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ນຸ ເຕ;

ສຸທ຺ຘສງ຺ຂາຣປຸຎ຺ໂຊຍໍ, ນຍິຘ ສຕ຺ຕຸປລພ຺ຠຕິ.

‘‘ຍຖາ ຫິ [ຍຖາປິ (ພຫູສຸ)] ອງ຺ຄສມ຺ຠາຣາ, ໂຫຕິ ສທ຺ໂທ ຣໂຖ ອິຕິ;

ເອວໍ ຂນ຺ເຘສຸ ສນ຺ເຕສຸ, ໂຫຕິ ສຕ຺ໂຕຕິ ສມ຺ມຸຕິ [ສມ຺ມຕິ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)].

‘‘ທຸກ຺ຂເມວ ຫິ ສມ຺ໂຠຕິ, ທຸກ຺ຂໍ ຕິຏ຺ຐຕິ ເວຕິ ຈ;

ນາຎ຺ຎຕ຺ຣ ທຸກ຺ຂາ ສມ຺ໂຠຕິ, ນາຎ຺ຎໍ ທຸກ຺ຂາ ນິຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ [ສໍ. ນິ. ໑.໑໗໑].

໒໓໔. ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕິ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ເຖນາຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ນນຸ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘‘ສຸຎ຺ໂຎ ໂລໂກ ສຸຎ຺ໂຎ ໂລໂກ’ຕິ, ຠນ຺ເຕ, ວຸຈ຺ຈຕິ. ກິຕ຺ຕາວຕາ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ‘ສຸຎ຺ໂຎ ໂລໂກ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ? ‘‘ຍສ຺ມາ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ສຸຎ຺ຎໍ ອຕ຺ເຕນ ວາ ອຕ຺ຕນິເຍນ ວາ, ຕສ຺ມາ ‘ສຸຎ຺ໂຎ ໂລໂກ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກິຎ຺ຈານນ຺ທ, ສຸຎ຺ຎໍ ອຕ຺ເຕນ ວາ ອຕ຺ຕນິເຍນ ວາ? ຈກ຺ຂຸໍ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ສຸຎ຺ຎໍ ອຕ຺ເຕນ ວາ ອຕ຺ຕນິເຍນ ວາ, ຣູປາ ສຸຎ຺ຎາ…ເປ… ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ສຸຎ຺ຎໍ… ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ໂສ ສຸຎ຺ໂຎ… ຍມ຺ປິທໍ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເວທຍິຕໍ ສຸຂໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ວາ, ຕມ຺ປິ ສຸຎ຺ຎໍ ອຕ຺ເຕນ ວາ ອຕ຺ຕນິເຍນ ວາ, ໂສຕໍ ສຸຎ຺ຎໍ…ເປ… ສທ຺ທາ ສຸຎ຺ຎາ… ຆານໍ ສຸຎ຺ຎໍ… ຄນ຺ຘາ ສຸຎ຺ຎາ… ຊິວ຺ຫາ ສຸຎ຺ຎາ… ຣສາ ສຸຎ຺ຎາ… ກາໂຍ ສຸຎ຺ໂຎ… ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາ ສຸຎ຺ຎາ… ມໂນ ສຸຎ຺ໂຎ… ຘມ຺ມາ ສຸຎ຺ຎາ… ມໂນວິຎ຺ຎາຓໍ ສຸຎ຺ຎໍ… ມໂນສມ຺ຜສ຺ໂສ ສຸຎ຺ໂຎ… ຍມ຺ປິທໍ ມໂນສມ຺ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເວທຍິຕໍ ສຸຂໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ວາ, ຕມ຺ປິ ສຸຎ຺ຎໍ ອຕ຺ເຕນ ວາ ອຕ຺ຕນິເຍນ ວາ. ຍສ຺ມາ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ສຸຎ຺ຎໍ ອຕ຺ເຕນ ວາ ອຕ຺ຕນິເຍນ ວາ, ຕສ຺ມາ ‘ສຸຎ຺ໂຎ ໂລໂກ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ [ສໍ. ນິ. ໔.໘໕]. ອຕ຺ເຖວ ສຸຕ຺ຕນ຺ໂຕຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ເຕນ ຫິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ – ‘‘ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕິ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ເຖນາ’’ຕິ.

໒໓໕. ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕິ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ເຖນາຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ນນຸ ຠຄວາ ສຈ຺ຈວາທີ ກາລວາທີ ຠູຕວາທີ ຕຖວາທີ ອວິຕຖວາທີ ອນຎ຺ຎຖວາທີຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ວຸຕ຺ຕໍ ຠຄວຕາ – ‘‘ອຕ຺ຕນິ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕິ ‘ອຕ຺ຕນິຍໍ ເມ’ຕິ ອສ຺ສາ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ອຕ຺ຕນິເຍ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕິ ‘ອຕ຺ຕາ ເມ’ຕິ ອສ຺ສາ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ອຕ຺ຕນິ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຕນິເຍ ຈ ສຈ຺ຈໂຕ ເຖຕໂຕ ອນຸປລພ຺ຠິຍມາເນ [ອນຸປລພ຺ຠມາເນ (ມ. ນິ. ໑.໒໔໔)] ຍມ຺ປິທໍ [ຍມິທໍ (ສ຺ຍາ.) ຍມ຺ປິຕໍ (ມ. ນິ. ໑.໒໔໔)] ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານໍ ໂສ ໂລໂກ ໂສ ອຕ຺ຕາ ໂສ ເປຈ຺ຈ ຠວິສ຺ສາມິ ນິຈ຺ໂຈ ຘຸໂວ ສສ຺ສໂຕ ອວິປຣິຓາມຘມ຺ໂມ, ສສ຺ສຕິສມໍ ຕເຖວ ຐສ຺ສາມີຕິ – ‘ນນ຺ວາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເກວໂລ ປຣິປູໂຣ ພາລຘມ຺ໂມ’’’ຕິ? ‘‘ກິຎ຺ຫິ ໂນ ສິຍາ, ຠນ຺ເຕ, ເກວໂລ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ປຣິປູໂຣ ພາລຘມ຺ໂມ’’ຕິ [ມ. ນິ. ໑.໒໔໔]. ອຕ຺ເຖວ ສຸຕ຺ຕນ຺ໂຕຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ເຕນ ຫິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ – ‘‘ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕິ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ເຖນາ’’ຕິ.

໒໓໖. ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕິ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ເຖນາຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ນນຸ ຠຄວາ ສຈ຺ຈວາທີ ກາລວາທີ ຠູຕວາທີ ຕຖວາທີ ອວິຕຖວາທີ ອນຎ຺ຎຖວາທີຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ວຸຕ຺ຕໍ ຠຄວຕາ – ‘‘ຕໂຍ ເມ, ເສນິຍ, ສຕ຺ຖາໂຣ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ. ກຕເມ ຕໂຍ? ອິຘ, ເສນິຍ, ເອກຈ຺ໂຈ ສຕ຺ຖາ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ອຕ຺ຕານໍ ສຈ຺ຈໂຕ ເຖຕໂຕ ປຎ຺ຎາເປຕິ, ອຠິສມ຺ປຣາຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຕານໍ ສຈ຺ຈໂຕ ເຖຕໂຕ ປຎ຺ຎາເປຕິ.

‘‘ອິຘ ປນ, ເສນິຍ, ເອກຈ຺ໂຈ ສຕ຺ຖາ ທິຏ຺ເຐວ ຫິ ໂຂ ຘມ຺ເມ ອຕ຺ຕານໍ ສຈ຺ຈໂຕ ເຖຕໂຕ ປຎ຺ຎາເປຕິ, ໂນ ຈ ໂຂ ອຠິສມ຺ປຣາຍໍ ອຕ຺ຕານໍ ສຈ຺ຈໂຕ ເຖຕໂຕ ປຎ຺ຎາເປຕິ.

‘‘ອິຘ ປນ, ເສນິຍ, ເອກຈ຺ໂຈ ສຕ຺ຖາ ທິຏ຺ເຐ ເຈວ ຘມ຺ເມ ອຕ຺ຕານໍ ສຈ຺ຈໂຕ ເຖຕໂຕ ນ ປຎ຺ຎາເປຕິ, ອຠິສມ຺ປຣາຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຕານໍ ສຈ຺ຈໂຕ ເຖຕໂຕ ນ ປຎ຺ຎາເປຕິ.

‘‘ຕຕ຺ຣ, ເສນິຍ, ຍ຺ວາຍໍ ສຕ຺ຖາ ທິຏ຺ເຐ ເຈວ ຘມ຺ເມ ອຕ຺ຕານໍ ສຈ຺ຈໂຕ ເຖຕໂຕ ປຎ຺ຎາເປຕິ, ອຠິສມ຺ປຣາຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຕານໍ ສຈ຺ຈໂຕ ເຖຕໂຕ ປຎ຺ຎາເປຕິ – ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເສນິຍ, ສຕ຺ຖາ ສສ຺ສຕວາໂທ.

‘‘ຕຕ຺ຣ, ເສນິຍ, ຍ຺ວາຍໍ ສຕ຺ຖາ ທິຏ຺ເຐວ ຫິ ໂຂ ຘມ຺ເມ ອຕ຺ຕານໍ ສຈ຺ຈໂຕ ເຖຕໂຕ ປຎ຺ຎາເປຕິ, ໂນ ຈ ໂຂ ອຠິສມ຺ປຣາຍໍ ອຕ຺ຕານໍ ສຈ຺ຈໂຕ ເຖຕໂຕ ປຎ຺ຎາເປຕິ – ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເສນິຍ, ສຕ຺ຖາ ອຸຈ຺ເຉທວາໂທ.

‘‘ຕຕ຺ຣ, ເສນິຍ, ຍ຺ວາຍໍ ສຕ຺ຖາ ທິຏ຺ເຐ ເຈວ ຘມ຺ເມ ອຕ຺ຕານໍ ສຈ຺ຈໂຕ ເຖຕໂຕ ນ ປຎ຺ຎາເປຕິ, ອຠິສມ຺ປຣາຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຕານໍ ສຈ຺ຈໂຕ ເຖຕໂຕ ນ ປຎ຺ຎາເປຕິ – ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເສນິຍ, ສຕ຺ຖາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ. ອິເມ ໂຂ, ເສນິຍ, ຕໂຍ ສຕ຺ຖາໂຣ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ [ປຸ. ປ. ໑໓໑ ປຸຄ຺ຄລປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍໍ, ອຕ຺ຖໂຕ ເອກໍ]. ອຕ຺ເຖວ ສຸຕ຺ຕນ຺ໂຕຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ເຕນ ຫິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ – ‘‘ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕິ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ເຖນາ’’ຕິ.

໒໓໗. ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕິ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ເຖນາຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ນນຸ ຠຄວາ ສຈ຺ຈວາທີ ກາລວາທີ ຠູຕວາທີ ຕຖວາທີ ອວິຕຖວາທີ ອນຎ຺ຎຖວາທີຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ວຸຕ຺ຕໍ ຠຄວຕາ – ‘‘ສປ຺ປິກຸມ຺ໂຠ’’ຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ອຕ຺ຖິ ໂກຈິ ສປ຺ປິສ຺ສ ກຸມ຺ຠໍ ກໂຣຕີຕິ? ນ ເຫວໍ ວຕ຺ຕພ຺ເພ…ເປ… ເຕນ ຫິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ – ‘‘ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕິ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ເຖນາ’’ຕິ.

໒໓໘. ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕິ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ເຖນາຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ນນຸ ຠຄວາ ສຈ຺ຈວາທີ ກາລວາທີ ຠູຕວາທີ ຕຖວາທີ ອວິຕຖວາທີ ອນຎ຺ຎຖວາທີຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ວຸຕ຺ຕໍ ຠຄວຕາ – ‘‘ເຕລກຸມ຺ໂຠ… ມຘຸກຸມ຺ໂຠ… ຜາຓິຕກຸມ຺ໂຠ… ຂີຣກຸມ຺ໂຠ… ອຸທກກຸມ຺ໂຠ… ປານີຍຖາລກໍ… ປານີຍໂກສກໍ… ປານີຍສຣາວກໍ… ນິຈ຺ຈຠຕ຺ຕໍ… ຘຸວຍາຄູ’’ຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ອຕ຺ຖິ ກາຈິ ຍາຄຸ ນິຈ຺ຈາ ຘຸວາ ສສ຺ສຕາ ອວິປຣິຓາມຘມ຺ມາຕິ? ນ ເຫວໍ ວຕ຺ຕພ຺ເພ.…ເປ…. ເຕນ ຫິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ – ‘‘ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕິ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ເຖນາ’’ຕິ. (ສໍຂິຕ຺ຕໍ)

ອຏ຺ຐກນິຄ຺ຄຫເປຍ຺ຍາລາ, ສນ຺ຘາວນິຍາ ອຸປາທາຍ;

ຈິຕ຺ເຕນ ປຎ຺ຈມໍ ກລ຺ຍາຓໍ, ອິທ຺ຘິສຸຕ຺ຕາຫຣເຓນ ອຏ຺ຐມໍ.

ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐສຠາຄານຸໂຍໂຄ.

ປຸຄ຺ຄລກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.