໒. ອຘິກຣຓວຄ຺ໂຄ

໑໑. ‘‘ທ຺ເວມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ພລານິ. ກຕມານິ ທ຺ເວ? ປຏິສງ຺ຂານພລຎ຺ຈ ຠາວນາພລຎ຺ຈ. ກຕມຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິສງ຺ຂານພລໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕສ຺ສ ໂຂ ປາປໂກ ວິປາໂກ ທິຏ຺ເຐ ເຈວ ຘມ຺ເມ ອຠິສມ຺ປຣາຍຎ຺ຈ, ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕສ຺ສ ປາປໂກ ວິປາໂກ ທິຏ຺ເຐ ເຈວ ຘມ຺ເມ ອຠິສມ຺ປຣາຍຎ຺ຈ, ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕສ຺ສ ປາປໂກ ວິປາໂກ ທິຏ຺ເຐ ເຈວ ຘມ຺ເມ ອຠິສມ຺ປຣາຍຎ຺ຈາ’ຕິ. ໂສ ອິຕິ ປຏິສງ຺ຂາຍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ປຫາຍ ກາຍສຸຈຣິຕໍ ຠາເວຕິ, ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ປຫາຍ ວຈີສຸຈຣິຕໍ ຠາເວຕິ, ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ປຫາຍ ມໂນສຸຈຣິຕໍ ຠາເວຕິ, ສຸທ຺ຘໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣຕິ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິສງ຺ຂານພລໍ.

‘‘ກຕມຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠາວນາພລໍ. ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍມິທໍ [ຍທິທໍ (ສີ.)] ຠາວນາພລໍ ເສຂານເມຕໍ [ເສຂເມຕໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ພລໍ. ເສຂຎ຺ຫິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ພລໍ ອາຄມ຺ມ ຣາຄໍ ປຊຫຕິ, ໂທສໍ ປຊຫຕິ, ໂມຫໍ ປຊຫຕິ. ຣາຄໍ ປຫາຍ, ໂທສໍ ປຫາຍ, ໂມຫໍ ປຫາຍ ຍໍ ອກຸສລໍ ນ ຕໍ ກໂຣຕິ, ຍໍ ປາປໍ ນ ຕໍ ເສວຕິ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠາວນາພລໍ. ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທ຺ເວ ພລານີ’’ຕິ.

໑໒. ‘‘ທ຺ເວມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ພລານິ. ກຕມານິ ທ຺ເວ? ປຏິສງ຺ຂານພລຎ຺ຈ ຠາວນາພລຎ຺ຈ. ກຕມຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິສງ຺ຂານພລໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕສ຺ສ ໂຂ ປາປໂກ ວິປາໂກ ທິຏ຺ເຐ ເຈວ ຘມ຺ເມ ອຠິສມ຺ປຣາຍຎ຺ຈ, ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕສ຺ສ ປາປໂກ ວິປາໂກ ທິຏ຺ເຐ ເຈວ ຘມ຺ເມ ອຠິສມ຺ປຣາຍຎ຺ຈ, ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕສ຺ສ ປາປໂກ ວິປາໂກ ທິຏ຺ເຐ ເຈວ ຘມ຺ເມ ອຠິສມ຺ປຣາຍຎ຺ຈາ’ຕິ. ໂສ ອິຕິ ປຏິສງ຺ຂາຍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ປຫາຍ ກາຍສຸຈຣິຕໍ ຠາເວຕິ, ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ປຫາຍ ວຈີສຸຈຣິຕໍ ຠາເວຕິ, ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ປຫາຍ ມໂນສຸຈຣິຕໍ ຠາເວຕິ, ສຸທ຺ຘໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣຕິ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິສງ຺ຂານພລໍ.

‘‘ກຕມຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠາວນາພລໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວຕິ ວິເວກນິສ຺ສິຕໍ ວິຣາຄນິສ຺ສິຕໍ ນິໂຣຘນິສ຺ສິຕໍ ໂວສຄ຺ຄປຣິຓາມິໍ, ຘມ຺ມວິຈຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວຕິ… ວີຣິຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວຕິ… ປີຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວຕິ… ປສ຺ສທ຺ຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວຕິ… ສມາຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວຕິ… ອຸເປກ຺ຂາສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວຕິ ວິເວກນິສ຺ສິຕໍ ວິຣາຄນິສ຺ສິຕໍ ນິໂຣຘນິສ຺ສິຕໍ ໂວສຄ຺ຄປຣິຓາມິໍ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠາວນາພລໍ. ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທ຺ເວ ພລານີ’’ຕິ.

໑໓. ‘‘ທ຺ເວມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ພລານິ. ກຕມານິ ທ຺ເວ? ປຏິສງ຺ຂານພລຎ຺ຈ ຠາວນາພລຎ຺ຈ. ກຕມຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິສງ຺ຂານພລໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕສ຺ສ ໂຂ ປາປໂກ ວິປາໂກ ທິຏ຺ເຐ ເຈວ ຘມ຺ເມ ອຠິສມ຺ປຣາຍຎ຺ຈ, ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕສ຺ສ ໂຂ ປາປໂກ ວິປາໂກ ທິຏ຺ເຐ ເຈວ ຘມ຺ເມ ອຠິສມ຺ປຣາຍຎ຺ຈ, ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕສ຺ສ ໂຂ ປາປໂກ ວິປາໂກ ທິຏ຺ເຐ ເຈວ ຘມ຺ເມ ອຠິສມ຺ປຣາຍຎ຺ຈາ’ຕິ. ໂສ ອິຕິ ປຏິສງ຺ຂາຍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ປຫາຍ ກາຍສຸຈຣິຕໍ ຠາເວຕິ, ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ປຫາຍ ວຈີສຸຈຣິຕໍ ຠາເວຕິ, ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ປຫາຍ ມໂນສຸຈຣິຕໍ ຠາເວຕິ, ສຸທ຺ຘໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣຕິ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິສງ຺ຂານພລໍ.

‘‘ກຕມຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠາວນາພລໍ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ, ວິວິຈ຺ຈ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສວິຕກ຺ກໍ ສວິຈາຣໍ ວິເວກຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສມ຺ປສາທນໍ ເຈຕໂສ ເອໂກທິຠາວໍ ອວິຕກ຺ກໍ ອວິຈາຣໍ ສມາຘິຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ທຸຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ປີຕິຍາ ຈ ວິຣາຄາ ອຸເປກ຺ຂໂກ ຈ ວິຫຣຕິ ສໂຕ ຈ ສມ຺ປຊາໂນ, ສຸຂຎ຺ຈ ກາເຍນ ປຏິສໍເວເທຕິ, ຍໍ ຕໍ ອຣິຍາ ອາຈິກ຺ຂນ຺ຕິ – ‘ອຸເປກ຺ຂໂກ ສຕິມາ ສຸຂວິຫາຣີ’ຕິ ຕຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ສຸຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ ປຸພ຺ເພວ ໂສມນສ຺ສໂທມນສ຺ສານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ອຸເປກ຺ຂາສຕິປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠາວນາພລໍ. ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທ຺ເວ ພລານີ’’ຕິ.

໑໔. ‘‘ທ຺ເວມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນາ. ກຕມາ ທ຺ເວ? ສໍຂິຕ຺ເຕນ ຈ ວິຕ຺ຖາເຣນ ຈ. ອິມາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທ຺ເວ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນາ’’ຕິ.

໑໕. ‘‘ຍສ຺ມິໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘິກຣເຓ ອາປນ຺ໂນ [ອາປຕ຺ຕາປນ຺ໂນ (ກ.)] ຈ ຠິກ຺ຂຸ ໂຈທໂກ ຈ ຠິກ຺ຂຸ ນ ສາຘຸກໍ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕານໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຕິ ຕສ຺ເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘິກຣເຓ ປາຏິກງ຺ຂໍ ທີຆຕ຺ຕາຍ ຂຣຕ຺ຕາຍ ວາຬຕ຺ຕາຍ ສໍວຕ຺ຕິສ຺ສຕິ, ຠິກ຺ຂູ ຈ ນ ຜາສຸໍ [ນ ຜາສຸ (ກ.)] ວິຫຣິສ຺ສນ຺ຕີຕິ [ວິຫຣິສ຺ສນ຺ຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)]. ຍສ຺ມິຎ຺ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘິກຣເຓ ອາປນ຺ໂນ ຈ ຠິກ຺ຂຸ ໂຈທໂກ ຈ ຠິກ຺ຂຸ ສາຘຸກໍ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕານໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຕິ ຕສ຺ເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘິກຣເຓ ປາຏິກງ຺ຂໍ ນ ທີຆຕ຺ຕາຍ ຂຣຕ຺ຕາຍ ວາຬຕ຺ຕາຍ ສໍວຕ຺ຕິສ຺ສຕິ, ຠິກ຺ຂູ ຈ ຜາສຸໍ ວິຫຣິສ຺ສນ຺ຕີຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາປນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸ ສາຘຸກໍ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕານໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາປນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ອຫໍ ໂຂ ອກຸສລໍ ອາປນ຺ໂນ ກຎ຺ຈິເທວ [ກິຎ຺ຈິເທວ (ກ.)] ເທສໍ ກາເຍນ. ມໍ ໂສ [ຕສ຺ມາ ມໍ ໂສ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ຠິກ຺ຂຸ ອທ຺ທສ ອກຸສລໍ ອາປຊ຺ຊມານໍ ກິຎ຺ຈິເທວ ເທສໍ ກາເຍນ. ໂນ ເຈ ອຫໍ ອກຸສລໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍໍ ກິຎ຺ຈິເທວ ເທສໍ ກາເຍນ, ນ ມໍ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ອກຸສລໍ ອາປຊ຺ຊມານໍ ກິຎ຺ຈິເທວ ເທສໍ ກາເຍນ. ຍສ຺ມາ ຈ ໂຂ, ອຫໍ ອກຸສລໍ ອາປນ຺ໂນ ກິຎ຺ຈິເທວ ເທສໍ ກາເຍນ, ຕສ຺ມາ ມໍ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອທ຺ທສ ອກຸສລໍ ອາປຊ຺ຊມານໍ ກິຎ຺ຈິເທວ ເທສໍ ກາເຍນ. ທິສ຺ວາ ຈ ປນ ມໍ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອກຸສລໍ ອາປຊ຺ຊມານໍ ກິຎ຺ຈິເທວ ເທສໍ ກາເຍນ ອນຕ຺ຕມໂນ ອໂຫສິ. ອນຕ຺ຕມໂນ ສມາໂນ ອນຕ຺ຕມນວຈນໍ [ອນຕ຺ຕມນວາຈໍ (ກ.)] ມໍ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອວຈ. ອນຕ຺ຕມນວຈນາຫໍ [ອນຕ຺ຕມນວາຈໍ ນາຫໍ (ກ.)] ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ວຸຕ຺ໂຕ ສມາໂນ ອນຕ຺ຕມໂນ [ອຕ຺ຕມໂນ (ກ.)] ອໂຫສິໍ. ອນຕ຺ຕມໂນ ສມາໂນ ປເຣສໍ ອາໂຣເຈສິໍ. ອິຕິ ມເມວ ຕຕ຺ຖ ອຈ຺ຈໂຍ ອຈ຺ຈຄມາ ສຸງ຺ກທາຍກໍວ ຠຓ຺ຑສ຺ມິນ຺ຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາປນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸ ສາຘຸກໍ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕານໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຈທໂກ ຠິກ຺ຂຸ ສາຘຸກໍ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕານໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຈທໂກ ຠິກ຺ຂຸ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ອຍໍ ໂຂ ຠິກ຺ຂຸ ອກຸສລໍ ອາປນ຺ໂນ ກິຎ຺ຈິເທວ ເທສໍ ກາເຍນ. ອຫໍ ອິມໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອທ຺ທສໍ ອກຸສລໍ ອາປຊ຺ຊມານໍ ກິຎ຺ຈິເທວ ເທສໍ ກາເຍນ. ໂນ ເຈ ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ອກຸສລໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ ກິຎ຺ຈິເທວ ເທສໍ ກາເຍນ, ນາຫໍ ອິມໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍໍ ອກຸສລໍ ອາປຊ຺ຊມານໍ ກິຎ຺ຈິເທວ ເທສໍ ກາເຍນ. ຍສ຺ມາ ຈ ໂຂ, ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ອກຸສລໍ ອາປນ຺ໂນ ກິຎ຺ຈິເທວ ເທສໍ ກາເຍນ, ຕສ຺ມາ ອຫໍ ອິມໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອທ຺ທສໍ ອກຸສລໍ ອາປຊ຺ຊມານໍ ກິຎ຺ຈິເທວ ເທສໍ ກາເຍນ. ທິສ຺ວາ ຈ ປນາຫໍ ອິມໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອກຸສລໍ ອາປຊ຺ຊມານໍ ກິຎ຺ຈິເທວ ເທສໍ ກາເຍນ ອນຕ຺ຕມໂນ ອໂຫສິໍ. ອນຕ຺ຕມໂນ ສມາໂນ ອນຕ຺ຕມນວຈນາຫໍ ອິມໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອວຈໍ. ອນຕ຺ຕມນວຈນາຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ມຍາ ວຸຕ຺ໂຕ ສມາໂນ ອນຕ຺ຕມໂນ ອໂຫສິ. ອນຕ຺ຕມໂນ ສມາໂນ ປເຣສໍ ອາໂຣເຈສິ. ອິຕິ ມເມວ ຕຕ຺ຖ ອຈ຺ຈໂຍ ອຈ຺ຈຄມາ ສຸງ຺ກທາຍກໍວ ຠຓ຺ຑສ຺ມິນ຺ຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຈທໂກ ຠິກ຺ຂຸ ສາຘຸກໍ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕານໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຕິ.

‘‘ຍສ຺ມິໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘິກຣເຓ ອາປນ຺ໂນ ຈ ຠິກ຺ຂຸ ໂຈທໂກ ຈ ຠິກ຺ຂຸ ນ ສາຘຸກໍ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕານໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຕິ ຕສ຺ເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘິກຣເຓ ປາຏິກງ຺ຂໍ ທີຆຕ຺ຕາຍ ຂຣຕ຺ຕາຍ ວາຬຕ຺ຕາຍ ສໍວຕ຺ຕິສ຺ສຕິ, ຠິກ຺ຂູ ຈ ນ ຜາສຸໍ ວິຫຣິສ຺ສນ຺ຕີຕິ. ຍສ຺ມິຎ຺ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘິກຣເຓ ອາປນ຺ໂນ ຈ ຠິກ຺ຂຸ ໂຈທໂກ ຈ ຠິກ຺ຂຸ ສາຘຸກໍ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕານໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຕິ ຕສ຺ເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘິກຣເຓ ປາຏິກງ຺ຂໍ ນ ທີຆຕ຺ຕາຍ ຂຣຕ຺ຕາຍ ວາຬຕ຺ຕາຍ ສໍວຕ຺ຕິສ຺ສຕິ, ຠິກ຺ຂູ ຈ ຜາສຸ ວິຫຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ.

໑໖. ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎຕໂຣ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ໂຠ ໂຄຕມ, ເຫຕຸ ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ ເຍນ ມິເຘກຈ຺ເຈ ສຕ຺ຕາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ອຘມ຺ມຈຣິຍາວິສມຈຣິຍາເຫຕຸ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເອວມິເຘກຈ຺ເຈ ສຕ຺ຕາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ.

‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ໂຠ ໂຄຕມ, ເຫຕຸ ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ ເຍນ ມິເຘກຈ຺ເຈ ສຕ຺ຕາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ຘມ຺ມຈຣິຍາສມຈຣິຍາເຫຕຸ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເອວມິເຘກຈ຺ເຈ ສຕ຺ຕາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ.

‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ! ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ! ເສຍ຺ຍຖາປິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕໍ [ນິກຸຊ຺ຊິຕໍ (ກ.)] ວາ ອຸກ຺ກຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ວາ ວິວເຣຍ຺ຍ, ມູຬ຺ຫສ຺ສ ວາ ມຄ຺ຄໍ ອາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍ, ອນ຺ຘກາເຣ ວາ ເຕລປຊ຺ໂຊຕໍ ຘາເຣຍ຺ຍ – ‘ຈກ຺ຂຸມນ຺ໂຕ ຣູປານິ ທກ຺ຂນ຺ຕີ’ຕິ, ເອວເມວໍ ໂຠຕາ ໂຄຕເມນ ອເນກປຣິຍາເຍນ ຘມ຺ໂມ ປກາສິໂຕ. ເອສາຫໍ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມິ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈ. ອຸປາສກໍ ມໍ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຘາເຣຕຸ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປຕໍ ສຣຓໍ ຄຕ’’ນ຺ຕິ.

໑໗. ອຖ ໂຂ ຊາຓຸສ຺ໂສຓິ [ຊາຓຸໂສຓິ (ກ.)] ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ຊາຓຸສ຺ໂສຓິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ໂຠ ໂຄຕມ, ເຫຕຸ ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ ເຍນ ມິເຘກຈ຺ເຈ ສຕ຺ຕາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ກຕຕ຺ຕາ ຈ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອກຕຕ຺ຕາ ຈ. ເອວມິເຘກຈ຺ເຈ ສຕ຺ຕາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ໂກ ປນ, ໂຠ ໂຄຕມ, ເຫຕຸ ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ ເຍນ ມິເຘກຈ຺ເຈ ສຕ຺ຕາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ກຕຕ຺ຕາ ຈ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອກຕຕ຺ຕາ ຈ. ເອວມິເຘກຈ຺ເຈ ສຕ຺ຕາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ນ ໂຂ ອຫໍ ອິມສ຺ສ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ຠາສິຕສ຺ສ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ຖໍ ອວິຠຕ຺ຕສ຺ສ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ຖໍ ອາຊານາມິ. ສາຘຸ ເມ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຕຖາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸ ຍຖາ ອຫໍ ອິມສ຺ສ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ຠາສິຕສ຺ສ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ຖໍ ອວິຠຕ຺ຕສ຺ສ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ຖໍ ອາຊາເນຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ສຸຓາຫິ, ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຫິ; ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ໂຠ’’ຕິ ໂຂ ຊາຓຸສ຺ໂສຓິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ອິຘ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ກຕໍ ໂຫຕິ, ອກຕໍ ໂຫຕິ ກາຍສຸຈຣິຕໍ; ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ກຕໍ ໂຫຕິ, ອກຕໍ ໂຫຕິ ວຈີສຸຈຣິຕໍ; ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ກຕໍ ໂຫຕິ, ອກຕໍ ໂຫຕິ ມໂນສຸຈຣິຕໍ. ເອວໍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ກຕຕ຺ຕາ ຈ ອກຕຕ຺ຕາ ຈ ເອວມິເຘກຈ຺ເຈ ສຕ຺ຕາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອິຘ ປນ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ກາຍສຸຈຣິຕໍ ກຕໍ ໂຫຕິ, ອກຕໍ ໂຫຕິ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ; ວຈີສຸຈຣິຕໍ ກຕໍ ໂຫຕິ, ອກຕໍ ໂຫຕິ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ; ມໂນສຸຈຣິຕໍ ກຕໍ ໂຫຕິ, ອກຕໍ ໂຫຕິ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕໍ. ເອວໍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ກຕຕ຺ຕາ ຈ ອກຕຕ຺ຕາ ຈ ເອວມິເຘກຈ຺ເຈ ສຕ຺ຕາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ.

‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ…ເປ… ອຸປາສກໍ ມໍ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຘາເຣຕຸ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປຕໍ ສຣຓໍ ຄຕ’’ນ຺ຕິ.

໑໘. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເອກໍເສນາຫໍ, ອານນ຺ທ, ອກຣຓີຍໍ ວທາມິ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຍມິທໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ເອກໍເສນ ອກຣຓີຍໍ ອກ຺ຂາຕໍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຕສ຺ມິໍ ອກຣຓີເຍ ກຍິຣມາເນ ໂກ ອາທີນໂວ ປາຏິກງ຺ໂຂ’’ຕິ? ‘‘ຍມິທໍ, ອານນ຺ທ, ມຍາ ເອກໍເສນ ອກຣຓີຍໍ ອກ຺ຂາຕໍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຕສ຺ມິໍ ອກຣຓີເຍ ກຍິຣມາເນ ອຍໍ ອາທີນໂວ ປາຏິກງ຺ໂຂ – ອຕ຺ຕາປິ ອຕ຺ຕານໍ ອຸປວທຕິ, ອນຸວິຈ຺ຈ ວິຎ຺ຎູ ຄຣຫນ຺ຕິ, ປາປໂກ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ, ສມ຺ມູຬ຺ໂຫ ກາລໍ ກໂຣຕິ, ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ຍມິທໍ, ອານນ຺ທ, ມຍາ ເອກໍເສນ ອກຣຓີຍໍ ອກ຺ຂາຕໍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຕສ຺ມິໍ ອກຣຓີເຍ ກຍິຣມາເນ ອຍໍ ອາທີນໂວ ປາຏິກງ຺ໂຂ’’ຕິ.

‘‘ເອກໍເສນາຫໍ, ອານນ຺ທ, ກຣຓີຍໍ ວທາມິ ກາຍສຸຈຣິຕໍ ວຈີສຸຈຣິຕໍ ມໂນສຸຈຣິຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຍມິທໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ເອກໍເສນ ກຣຓີຍໍ ອກ຺ຂາຕໍ ກາຍສຸຈຣິຕໍ ວຈີສຸຈຣິຕໍ ມໂນສຸຈຣິຕໍ ຕສ຺ມິໍ ກຣຓີເຍ ກຍິຣມາເນ ໂກ ອານິສໍໂສ ປາຏິກງ຺ໂຂ’’ຕິ? ‘‘ຍມິທໍ, ອານນ຺ທ, ມຍາ ເອກໍເສນ ກຣຓີຍໍ ອກ຺ຂາຕໍ ກາຍສຸຈຣິຕໍ ວຈີສຸຈຣິຕໍ ມໂນສຸຈຣິຕໍ ຕສ຺ມິໍ ກຣຓີເຍ ກຍິຣມາເນ ອຍໍ ອານິສໍໂສ ປາຏິກງ຺ໂຂ – ອຕ຺ຕາປິ ອຕ຺ຕານໍ ນ ອຸປວທຕິ, ອນຸວິຈ຺ຈ ວິຎ຺ຎູ ປສໍສນ຺ຕິ, ກລ຺ຍາໂຓ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ, ອສມ຺ມູຬ຺ໂຫ ກາລໍ ກໂຣຕິ, ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ຍມິທໍ, ອານນ຺ທ, ມຍາ ເອກໍເສນ ກຣຓີຍໍ ອກ຺ຂາຕໍ ກາຍສຸຈຣິຕໍ ວຈີສຸຈຣິຕໍ ມໂນສຸຈຣິຕໍ ຕສ຺ມິໍ ກຣຓີເຍ ກຍິຣມາເນ ອຍໍ ອານິສໍໂສ ປາຏິກງ຺ໂຂ’’ຕິ.

໑໙. ‘‘ອກຸສລໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຊຫຖ. ສກ຺ກາ, ຠິກ຺ຂເວ, ອກຸສລໍ ປຊຫິຕຸໍ. ໂນ ເຈທໍ [ໂນ ເຈຕໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ. ກ.) ສໍ. ນິ. ໓.໒໘ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ], ຠິກ຺ຂເວ, ສກ຺ກາ ອຠວິສ຺ສ ອກຸສລໍ ປຊຫິຕຸໍ, ນາຫໍ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍໍ – ‘ອກຸສລໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຊຫຖາ’ຕິ. ຍສ຺ມາ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສກ຺ກາ ອກຸສລໍ ປຊຫິຕຸໍ ຕສ຺ມາຫໍ ເອວໍ ວທາມິ – ‘ອກຸສລໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຊຫຖາ’ຕິ. ອກຸສລຎ຺ຈ ຫິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ [ອກຸສລໍ ຠິກ຺ຂເວ (ກ.)], ປຫີນໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍ ນາຫໍ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍໍ – ‘ອກຸສລໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຊຫຖາ’ຕິ. ຍສ຺ມາ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອກຸສລໍ ປຫີນໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ ຕສ຺ມາຫໍ ເອວໍ ວທາມິ – ‘ອກຸສລໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຊຫຖາ’’’ຕິ.

‘‘ກຸສລໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠາເວຖ. ສກ຺ກາ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸສລໍ ຠາເວຕຸໍ. ໂນ ເຈທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສກ຺ກາ ອຠວິສ຺ສ ກຸສລໍ ຠາເວຕຸໍ, ນາຫໍ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍໍ – ‘ກຸສລໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠາເວຖາ’ຕິ. ຍສ຺ມາ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສກ຺ກາ ກຸສລໍ ຠາເວຕຸໍ ຕສ຺ມາຫໍ ເອວໍ ວທາມິ – ‘ກຸສລໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠາເວຖາ’ຕິ. ກຸສລຎ຺ຈ ຫິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠາວິຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ນາຫໍ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍໍ – ‘ກຸສລໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠາເວຖາ’ຕິ. ຍສ຺ມາ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸສລໍ ຠາວິຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ ຕສ຺ມາຫໍ ເອວໍ ວທາມິ – ‘ກຸສລໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠາເວຖາ’’’ຕິ.

໒໐. ‘‘ທ຺ເວເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ສມ຺ໂມສາຍ ອນ຺ຕຣຘານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ກຕເມ ທ຺ເວ? ທຸນ຺ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຎ຺ຈ ປທພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ອຕ຺ໂຖ ຈ ທຸນ຺ນີໂຕ. ທຸນ຺ນິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ປທພ຺ຍຎ຺ຊນສ຺ສ ອຕ຺ໂຖປິ ທຸນ຺ນໂຍ ໂຫຕິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ສມ຺ໂມສາຍ ອນ຺ຕຣຘານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ.

໒໑. ‘‘ທ຺ເວເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ຐິຕິຍາ ອສມ຺ໂມສາຍ ອນນ຺ຕຣຘານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ກຕເມ ທ຺ເວ? ສຸນິກ຺ຂິຕ຺ຕຎ຺ຈ ປທພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ອຕ຺ໂຖ ຈ ສຸນີໂຕ. ສຸນິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ປທພ຺ຍຎ຺ຊນສ຺ສ ອຕ຺ໂຖປິ ສຸນໂຍ ໂຫຕິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ຐິຕິຍາ ອສມ຺ໂມສາຍ ອນນ຺ຕຣຘານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ.

ອຘິກຣຓວຄ຺ໂຄ ທຸຕິໂຍ.