໒. ອນຸສ຺ສຕິວຄ຺ໂຄ
໑. ປຐມມຫານາມສຸຕ຺ຕໍ
໑໑. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສກ຺ເກສຸ ວິຫຣຕິ ກປິລວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ນິຄ຺ໂຣຘາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ຈີວຣກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ – ‘‘ນິຏ຺ຐິຕຈີວໂຣ ຠຄວາ ເຕມາສຈ຺ຈເຍນ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກມິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ມຫານາໂມ ສກ຺ໂກ – ‘‘ສມ຺ພຫຸລາ ກິຣ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ຈີວຣກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ – ‘ນິຏ຺ຐິຕຈີວໂຣ ຠຄວາ ເຕມາສຈ຺ຈເຍນ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກມິສ຺ສຕີ’’’ຕິ.
ອຖ ໂຂ ມຫານາໂມ ສກ຺ໂກ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ມຫານາໂມ ສກ຺ໂກ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຸຕໍ ເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ – ‘ສມ຺ພຫຸລາ ກິຣ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ຈີວຣກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ – ນິຏ຺ຐິຕຈີວໂຣ ຠຄວາ ເຕມາສຈ຺ຈເຍນ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກມິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເຕສໍ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ນານາວິຫາເຣຫິ ວິຫຣຕໍ ເກນສ຺ສ [ເກນ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ວິຫາເຣນ ວິຫາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ?
‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ມຫານາມ! ເອຕໍ ໂຂ, ມຫານາມ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຕິຣູປໍ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ, ຍໍ ຕຸມ຺ເຫ ຕຖາຄຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍາຖ – ‘ເຕສໍ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ນານາວິຫາເຣຫິ ວິຫຣຕໍ ເກນສ຺ສ ວິຫາເຣນ ວິຫາຕພ຺ພ’’’ນ຺ຕິ? ສທ຺ໂຘ ໂຂ, ມຫານາມ, ອາຣາຘໂກ ໂຫຕິ, ໂນ ອສ຺ສທ຺ໂຘ; ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ອາຣາຘໂກ ໂຫຕິ, ໂນ ກຸສີໂຕ; ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕິ ອາຣາຘໂກ ໂຫຕິ, ໂນ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິ; ສມາຫິໂຕ ອາຣາຘໂກ ໂຫຕິ, ໂນ ອສມາຫິໂຕ; ປຎ຺ຎວາ ອາຣາຘໂກ ໂຫຕິ, ໂນ ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎ. ອິເມສຸ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ມຫານາມ, ປຎ຺ຈສຸ ຘມ຺ເມສຸ ປຕິຏ຺ຐາຍ ຉ ຘມ຺ເມ ອຸຕ຺ຕຣິ [ອຸຕ຺ຕຣິໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ຠາເວຍ຺ຍາສິ. [ອ. ນິ. ໖.໑໐] ‘‘ອິຘ ຕ຺ວໍ, ມຫານາມ, ຕຖາຄຕໍ ອນຸສ຺ສເຣຍ຺ຍາສິ – ‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ ສຸຄໂຕ ໂລກວິທູ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ປຸຣິສທມ຺ມສາຣຖິ ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ’ຕິ. ຍສ຺ມິໍ, ມຫານາມ, ສມເຍ ອຣິຍສາວໂກ ຕຖາຄຕໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ, ເນວສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຣາຄປຣິຍຸຏ຺ຐິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ນ ໂທສປຣິຍຸຏ຺ຐິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ນ ໂມຫປຣິຍຸຏ຺ຐິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ; ອຸຊຸຄຕເມວສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ຕຖາຄຕໍ ອາຣພ຺ຠ. ອຸຊຸຄຕຈິຕ຺ໂຕ ໂຂ ປນ, ມຫານາມ, ອຣິຍສາວໂກ ລຠຕິ ອຕ຺ຖເວທໍ, ລຠຕິ ຘມ຺ມເວທໍ, ລຠຕິ ຘມ຺ມູປສໍຫິຕໍ ປາໂມຊ຺ຊໍ. ປມຸທິຕສ຺ສ ປີຕິ ຊາຍຕິ, ປີຕິມນສ຺ສ ກາໂຍ ປສ຺ສມ຺ຠຕິ, ປສ຺ສທ຺ຘກາໂຍ ສຸຂໍ ເວທິຍຕິ, ສຸຂິໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ມຫານາມ, ອຣິຍສາວໂກ ວິສມຄຕາຍ ປຊາຍ ສມປ຺ປຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ, ສພ຺ຍາປຊ຺ຊາຍ ປຊາຍ ອພ຺ຍາປຊ຺ໂຊ ວິຫຣຕິ, ຘມ຺ມໂສຕສມາປນ຺ໂນ ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິໍ ຠາເວຕິ.
‘‘ປຸນ ຈປຣໍ ຕ຺ວໍ, ມຫານາມ, ຘມ຺ມໍ ອນຸສ຺ສເຣຍ຺ຍາສິ – ‘ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ຠຄວຕາ ຘມ຺ໂມ ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ ອກາລິໂກ ເອຫິປສ຺ສິໂກ ໂອປເນຍ຺ຍິໂກ [ໂອປນຍິໂກ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ໂພ ວິຎ຺ຎູຫີ’ຕິ. ຍສ຺ມິໍ, ມຫານາມ, ສມເຍ ອຣິຍສາວໂກ ຘມ຺ມໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ, ເນວສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຣາຄປຣິຍຸຏ຺ຐິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ນ ໂທສປຣິຍຸຏ຺ຐິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ນ ໂມຫປຣິຍຸຏ຺ຐິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ; ອຸຊຸຄຕເມວສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ຘມ຺ມໍ ອາຣພ຺ຠ. ອຸຊຸຄຕຈິຕ຺ໂຕ ໂຂ ປນ, ມຫານາມ, ອຣິຍສາວໂກ ລຠຕິ ອຕ຺ຖເວທໍ, ລຠຕິ ຘມ຺ມເວທໍ, ລຠຕິ ຘມ຺ມູປສໍຫິຕໍ ປາໂມຊ຺ຊໍ. ປມຸທິຕສ຺ສ ປີຕິ ຊາຍຕິ, ປີຕິມນສ຺ສ ກາໂຍ ປສ຺ສມ຺ຠຕິ, ປສ຺ສທ຺ຘກາໂຍ ສຸຂໍ ເວທິຍຕິ, ສຸຂິໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ມຫານາມ, ອຣິຍສາວໂກ ວິສມຄຕາຍ ປຊາຍ ສມປ຺ປຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ, ສພ຺ຍາປຊ຺ຊາຍ ປຊາຍ ອພ຺ຍາປຊ຺ໂຊ ວິຫຣຕິ, ຘມ຺ມໂສຕສມາປນ຺ໂນ ຘມ຺ມານຸສ຺ສຕິໍ ຠາເວຕິ.
‘‘ປຸນ ຈປຣໍ ຕ຺ວໍ, ມຫານາມ, ສງ຺ຆໍ ອນຸສ຺ສເຣຍ຺ຍາສິ – ‘ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ, ອຸຊຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ, ຎາຍປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ, ສາມີຈິປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ, ຍທິທໍ ຈຕ຺ຕາຣິ ປຸຣິສຍຸຄານິ ອຏ຺ຐ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄລາ, ເອສ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ ປາຫຸເນຍ຺ໂຍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ ອຎ຺ຊລິກຣຓີໂຍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສາ’ຕິ. ຍສ຺ມິໍ, ມຫານາມ, ສມເຍ ອຣິຍສາວໂກ ສງ຺ຆໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ, ເນວສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຣາຄປຣິຍຸຏ຺ຐິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ນ ໂທສປຣິຍຸຏ຺ຐິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ນ ໂມຫປຣິຍຸຏ຺ຐິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ; ອຸຊຸຄຕເມວສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ສງ຺ຆໍ ອາຣພ຺ຠ. ອຸຊຸຄຕຈິຕ຺ໂຕ ໂຂ ປນ, ມຫານາມ, ອຣິຍສາວໂກ ລຠຕິ ອຕ຺ຖເວທໍ, ລຠຕິ ຘມ຺ມເວທໍ, ລຠຕິ ຘມ຺ມູປສໍຫິຕໍ ປາໂມຊ຺ຊໍ. ປມຸທິຕສ຺ສ ປີຕິ ຊາຍຕິ, ປີຕິມນສ຺ສ ກາໂຍ ປສ຺ສມ຺ຠຕິ, ປສ຺ສທ຺ຘກາໂຍ ສຸຂໍ ເວທິຍຕິ, ສຸຂິໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ມຫານາມ, ອຣິຍສາວໂກ ວິສມຄຕາຍ ປຊາຍ ສມປ຺ປຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ, ສພ຺ຍາປຊ຺ຊາຍ ປຊາຍ ອພ຺ຍາປຊ຺ໂຊ ວິຫຣຕິ, ຘມ຺ມໂສຕສມາປນ຺ໂນ ສງ຺ຆານຸສ຺ສຕິໍ ຠາເວຕິ.
‘‘ປຸນ ຈປຣໍ ຕ຺ວໍ, ມຫານາມ, ອຕ຺ຕໂນ ສີລານິ ອນຸສ຺ສເຣຍ຺ຍາສິ ອຂຓ຺ຑານິ ອຈ຺ຉິທ຺ທານິ ອສພລານິ ອກມ຺ມາສານິ ຠຸຊິສ຺ສານິ ວິຎ຺ຎຸປ຺ປສຕ຺ຖານິ ອປຣາມຏ຺ຐານິ ສມາຘິສໍວຕ຺ຕນິການິ. ຍສ຺ມິໍ, ມຫານາມ, ສມເຍ ອຣິຍສາວໂກ ສີລໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ, ເນວສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຣາຄປຣິຍຸຏ຺ຐິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ນ ໂທສປຣິຍຸຏ຺ຐິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ນ ໂມຫປຣິຍຸຏ຺ຐິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ; ອຸຊຸຄຕເມວສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ສີລໍ ອາຣພ຺ຠ. ອຸຊຸຄຕຈິຕ຺ໂຕ ໂຂ ປນ, ມຫານາມ, ອຣິຍສາວໂກ ລຠຕິ ອຕ຺ຖເວທໍ, ລຠຕິ ຘມ຺ມເວທໍ, ລຠຕິ ຘມ຺ມູປສໍຫິຕໍ ປາໂມຊ຺ຊໍ. ປມຸທິຕສ຺ສ ປີຕິ ຊາຍຕິ, ປີຕິມນສ຺ສ ກາໂຍ ປສ຺ສມ຺ຠຕິ, ປສ຺ສທ຺ຘກາໂຍ ສຸຂໍ ເວທິຍຕິ, ສຸຂິໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ມຫານາມ, ອຣິຍສາວໂກ ວິສມຄຕາຍ ປຊາຍ ສມປ຺ປຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ, ສພ຺ຍາປຊ຺ຊາຍ ປຊາຍ ອພ຺ຍາປຊ຺ໂຊ ວິຫຣຕິ, ຘມ຺ມໂສຕສມາປນ຺ໂນ ສີລານຸສ຺ສຕິໍ ຠາເວຕິ.
‘‘ປຸນ ຈປຣໍ ຕ຺ວໍ, ມຫານາມ, ອຕ຺ຕໂນ ຈາຄໍ ອນຸສ຺ສເຣຍ຺ຍາສິ – ‘ລາຠາ ວຕ ເມ, ສຸລທ຺ຘໍ ວຕ ເມ, ໂຍຫໍ ມຈ຺ເຉຣມລປຣິຍຸຏ຺ຐິຕາຍ ປຊາຍ ວິຄຕມລມຈ຺ເຉເຣນ ເຈຕສາ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສາມິ ມຸຕ຺ຕຈາໂຄ ປຍຕປາຓິ ໂວສ຺ສຄ຺ຄຣໂຕ ຍາຈໂຍໂຄ ທານສໍວິຠາຄຣໂຕ’ຕິ. ຍສ຺ມິໍ, ມຫານາມ, ສມເຍ ອຣິຍສາວໂກ ຈາຄໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ, ເນວສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຣາຄປຣິຍຸຏ຺ຐິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ນ ໂທສປຣິຍຸຏ຺ຐິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ນ ໂມຫປຣິຍຸຏ຺ຐິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ; ອຸຊຸຄຕເມວສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ຈາຄໍ ອາຣພ຺ຠ. ອຸຊຸຄຕຈິຕ຺ໂຕ ໂຂ ປນ, ມຫານາມ, ອຣິຍສາວໂກ ລຠຕິ ອຕ຺ຖເວທໍ, ລຠຕິ ຘມ຺ມເວທໍ, ລຠຕິ ຘມ຺ມູປສໍຫິຕໍ ປາໂມຊ຺ຊໍ. ປມຸທິຕສ຺ສ ປີຕິ ຊາຍຕິ, ປີຕິມນສ຺ສ ກາໂຍ ປສ຺ສມ຺ຠຕິ, ປສ຺ສທ຺ຘກາໂຍ ສຸຂໍ ເວທິຍຕິ, ສຸຂິໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ມຫານາມ, ອຣິຍສາວໂກ ວິສມຄຕາຍ ປຊາຍ ສມປ຺ປຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ, ສພ຺ຍາປຊ຺ຊາຍ ປຊາຍ ອພ຺ຍາປຊ຺ໂຊ ວິຫຣຕິ, ຘມ຺ມໂສຕສມາປນ຺ໂນ ຈາຄານຸສ຺ສຕິໍ ຠາເວຕິ.
‘‘ປຸນ ຈປຣໍ ຕ຺ວໍ, ມຫານາມ, ເທວຕາ ອນຸສ຺ສເຣຍ຺ຍາສິ – ‘ສນ຺ຕິ ເທວາ ຈາຕຸມຫາຣາຊິກາ, ສນ຺ຕິ ເທວາ ຕາວຕິໍສາ, ສນ຺ຕິ ເທວາ ຍາມາ, ສນ຺ຕິ ເທວາ ຕຸສິຕາ, ສນ຺ຕິ ເທວາ ນິມ຺ມານຣຕິໂນ, ສນ຺ຕິ ເທວາ ປຣນິມ຺ມິຕວສວຕ຺ຕິໂນ, ສນ຺ຕິ ເທວາ ພ຺ຣຫ຺ມກາຍິກາ, ສນ຺ຕິ ເທວາ ຕຕຸຕ຺ຕຣິ. ຍຖາຣູປາຍ ສທ຺ຘາຍ ສມນ຺ນາຄຕາ ຕາ ເທວຕາ ອິໂຕ ຈຸຕາ ຕຕ຺ຖູປປນ຺ນາ, ມຍ຺ຫມ຺ປິ ຕຖາຣູປາ ສທ຺ຘາ ສໍວິຊ຺ຊຕິ. ຍຖາຣູເປນ ສີເລນ ສມນ຺ນາຄຕາ ຕາ ເທວຕາ ອິໂຕ ຈຸຕາ ຕຕ຺ຖູປປນ຺ນາ, ມຍ຺ຫມ຺ປິ ຕຖາຣູປໍ ສີລໍ ສໍວິຊ຺ຊຕິ. ຍຖາຣູເປນ ສຸເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ຕາ ເທວຕາ ອິໂຕ ຈຸຕາ ຕຕ຺ຖູປປນ຺ນາ, ມຍ຺ຫມ຺ປິ ຕຖາຣູປໍ ສຸຕໍ ສໍວິຊ຺ຊຕິ. ຍຖາຣູເປນ ຈາເຄນ ສມນ຺ນາຄຕາ ຕາ ເທວຕາ ອິໂຕ ຈຸຕາ ຕຕ຺ຖູປປນ຺ນາ, ມຍ຺ຫມ຺ປິ ຕຖາຣູໂປ ຈາໂຄ ສໍວິຊ຺ຊຕິ. ຍຖາຣູປາຍ ປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄຕາ ຕາ ເທວຕາ ອິໂຕ ຈຸຕາ ຕຕ຺ຖູປປນ຺ນາ, ມຍ຺ຫມ຺ປິ ຕຖາຣູປາ ປຎ຺ຎາ ສໍວິຊ຺ຊຕີ’ຕິ. ຍສ຺ມິໍ, ມຫານາມ, ສມເຍ ອຣິຍສາວໂກ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ຕາສຎ຺ຈ ເທວຕານໍ ສທ຺ຘຎ຺ຈ ສີລຎ຺ຈ ສຸຕຎ຺ຈ ຈາຄຎ຺ຈ ປຎ຺ຎຎ຺ຈ ອນຸສ຺ສຣຕິ, ເນວສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຣາຄປຣິຍຸຏ຺ຐິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ນ ໂທສປຣິຍຸຏ຺ຐິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ນ ໂມຫປຣິຍຸຏ຺ຐິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ; ອຸຊຸຄຕເມວສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ເທວຕາ ອາຣພ຺ຠ. ອຸຊຸຄຕຈິຕ຺ໂຕ ໂຂ ປນ, ມຫານາມ, ອຣິຍສາວໂກ ລຠຕິ ອຕ຺ຖເວທໍ, ລຠຕິ ຘມ຺ມເວທໍ, ລຠຕິ ຘມ຺ມູປສໍຫິຕໍ ປາໂມຊ຺ຊໍ. ປມຸທິຕສ຺ສ ປີຕິ ຊາຍຕິ, ປີຕິມນສ຺ສ ກາໂຍ ປສ຺ສມ຺ຠຕິ, ປສ຺ສທ຺ຘກາໂຍ ສຸຂໍ ເວທິຍຕິ, ສຸຂິໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ມຫານາມ, ອຣິຍສາວໂກ ວິສມຄຕາຍ ປຊາຍ ສມປ຺ປຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ, ສພ຺ຍາປຊ຺ຊາຍ ປຊາຍ ອພ຺ຍາປຊ຺ໂຊ ວິຫຣຕິ, ຘມ຺ມໂສຕສມາປນ຺ໂນ ເທວຕານຸສ຺ສຕິໍ ຠາເວຕີ’’ຕິ. ປຐມໍ.
໒. ທຸຕິຍມຫານາມສຸຕ຺ຕໍ
໑໒. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສກ຺ເກສຸ ວິຫຣຕິ ກປິລວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ນິຄ຺ໂຣຘາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ມຫານາໂມ ສກ຺ໂກ ຄິລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ໂຫຕິ ອຈິຣວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຄລຎ຺ຎາ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ຈີວຣກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ – ‘‘ນິຏ຺ຐິຕຈີວໂຣ ຠຄວາ ເຕມາສຈ຺ຈເຍນ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກມິສ຺ສຕີ’’ຕິ.
ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ມຫານາໂມ ສກ຺ໂກ – ‘‘ສມ຺ພຫຸລາ ກິຣ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ຈີວຣກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ – ‘ນິຏ຺ຐິຕຈີວໂຣ ຠຄວາ ເຕມາສຈ຺ຈເຍນ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກມິສ຺ສຕີ’’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ມຫານາໂມ ສກ຺ໂກ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ມຫານາໂມ ສກ຺ໂກ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຸຕໍ ເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ – ‘ສມ຺ພຫຸລາ ກິຣ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ຈີວຣກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ – ນິຏ຺ຐິຕຈີວໂຣ ຠຄວາ ເຕມາສຈ຺ຈເຍນ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກມິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເຕສໍ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ນານາວິຫາເຣຫິ ວິຫຣຕໍ ເກນສ຺ສ ວິຫາເຣນ ວິຫາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ?
‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ມຫານາມ! ເອຕໍ ໂຂ, ມຫານາມ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຕິຣູປໍ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ ຍໍ ຕຸມ຺ເຫ ຕຖາຄຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍາຖ – ‘ເຕສໍ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ນານາວິຫາເຣຫິ ວິຫຣຕໍ ເກນສ຺ສ ວິຫາເຣນ ວິຫາຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ? ສທ຺ໂຘ ໂຂ, ມຫານາມ, ອາຣາຘໂກ ໂຫຕິ, ໂນ ອສ຺ສທ຺ໂຘ; ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ອາຣາຘໂກ ໂຫຕິ, ໂນ ກຸສີໂຕ; ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕິ ອາຣາຘໂກ ໂຫຕິ, ໂນ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິ; ສມາຫິໂຕ ອາຣາຘໂກ ໂຫຕິ, ໂນ ອສມາຫິໂຕ; ປຎ຺ຎວາ ອາຣາຘໂກ ໂຫຕິ, ໂນ ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎ. ອິເມສຸ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ມຫານາມ, ປຎ຺ຈສຸ ຘມ຺ເມສຸ ປຕິຏ຺ຐາຍ ຉ ຘມ຺ເມ ອຸຕ຺ຕຣິ ຠາເວຍ຺ຍາສິ.
[ອ. ນິ. ໖.໙] ‘‘ອິຘ ຕ຺ວໍ, ມຫານາມ, ຕຖາຄຕໍ ອນຸສ຺ສເຣຍ຺ຍາສິ – ‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ…ເປ… ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ’ຕິ. ຍສ຺ມິໍ, ມຫານາມ, ສມເຍ ອຣິຍສາວໂກ ຕຖາຄຕໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ, ເນວສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຣາຄປຣິຍຸຏ຺ຐິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ນ ໂທສປຣິຍຸຏ຺ຐິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ນ ໂມຫປຣິຍຸຏ຺ຐິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ; ອຸຊຸຄຕເມວສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ຕຖາຄຕໍ ອາຣພ຺ຠ. ອຸຊຸຄຕຈິຕ຺ໂຕ ໂຂ ປນ, ມຫານາມ, ອຣິຍສາວໂກ ລຠຕິ ອຕ຺ຖເວທໍ, ລຠຕິ ຘມ຺ມເວທໍ, ລຠຕິ ຘມ຺ມູປສໍຫິຕໍ ປາໂມຊ຺ຊໍ. ປມຸທິຕສ຺ສ ປີຕິ ຊາຍຕິ, ປີຕິມນສ຺ສ ກາໂຍ ປສ຺ສມ຺ຠຕິ, ປສ຺ສທ຺ຘກາໂຍ ສຸຂໍ ເວທິຍຕິ, ສຸຂິໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕິ. ອິມໍ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ມຫານາມ, ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕປິ ຠາເວຍ຺ຍາສິ, ຐິໂຕປິ ຠາເວຍ຺ຍາສິ, ນິສິນ຺ໂນປິ ຠາເວຍ຺ຍາສິ, ສຍາໂນປິ ຠາເວຍ຺ຍາສິ, ກມ຺ມນ຺ຕໍ ອຘິຏ຺ຐຫນ຺ໂຕປິ ຠາເວຍ຺ຍາສິ, ປຸຕ຺ຕສມ຺ພາຘສຍນໍ ອຊ຺ຌາວສນ຺ໂຕປິ ຠາເວຍ຺ຍາສິ.
‘‘ປຸນ ຈປຣໍ ຕ຺ວໍ, ມຫານາມ, ຘມ຺ມໍ ອນຸສ຺ສເຣຍ຺ຍາສິ…ເປ… ສງ຺ຆໍ ອນຸສ຺ສເຣຍ຺ຍາສິ…ເປ… ອຕ຺ຕໂນ ສີລານິ ອນຸສ຺ສເຣຍ຺ຍາສິ…ເປ… ອຕ຺ຕໂນ ຈາຄໍ ອນຸສ຺ສເຣຍ຺ຍາສິ…ເປ… ເທວຕາ ອນຸສ຺ສເຣຍ຺ຍາສິ – ‘ສນ຺ຕິ ເທວາ ຈາຕຸມຫາຣາຊິກາ…ເປ… ສນ຺ຕິ ເທວາ ຕຕຸຕ຺ຕຣິ. ຍຖາຣູປາຍ ສທ຺ຘາຍ ສມນ຺ນາຄຕາ ຕາ ເທວຕາ ອິໂຕ ຈຸຕາ ຕຕ຺ຖູປປນ຺ນາ, ມຍ຺ຫມ຺ປິ ຕຖາຣູປາ ສທ຺ຘາ ສໍວິຊ຺ຊຕິ. ຍຖາຣູເປນ ສີເລນ… ສຸເຕນ… ຈາເຄນ… ປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄຕາ ຕາ ເທວຕາ ອິໂຕ ຈຸຕາ ຕຕ຺ຖູປປນ຺ນາ, ມຍ຺ຫມ຺ປິ ຕຖາຣູປາ ປຎ຺ຎາ ສໍວິຊ຺ຊຕີ’ຕິ. ຍສ຺ມິໍ, ມຫານາມ, ສມເຍ ອຣິຍສາວໂກ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ຕາສຎ຺ຈ ເທວຕານໍ ສທ຺ຘຎ຺ຈ ສີລຎ຺ຈ ສຸຕຎ຺ຈ ຈາຄຎ຺ຈ ປຎ຺ຎຎ຺ຈ ອນຸສ຺ສຣຕິ, ເນວສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຣາຄປຣິຍຸຏ຺ຐິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ນ ໂທສປຣິຍຸຏ຺ຐິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ນ ໂມຫປຣິຍຸຏ຺ຐິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ; ອຸຊຸຄຕເມວສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ເທວຕາ ອາຣພ຺ຠ. ອຸຊຸຄຕຈິຕ຺ໂຕ ໂຂ ປນ, ມຫານາມ, ອຣິຍສາວໂກ ລຠຕິ ອຕ຺ຖເວທໍ, ລຠຕິ ຘມ຺ມເວທໍ, ລຠຕິ ຘມ຺ມູປສໍຫິຕໍ ປາໂມຊ຺ຊໍ. ປມຸທິຕສ຺ສ ປີຕິ ຊາຍຕິ, ປີຕິມນສ຺ສ ກາໂຍ ປສ຺ສມ຺ຠຕິ, ປສ຺ສທ຺ຘກາໂຍ ສຸຂໍ ເວທິຍຕິ, ສຸຂິໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕິ. ອິມໍ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ມຫານາມ, ເທວຕານຸສ຺ສຕິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕປິ ຠາເວຍ຺ຍາສິ, ຐິໂຕປິ ຠາເວຍ຺ຍາສິ, ນິສິນ຺ໂນປິ ຠາເວຍ຺ຍາສິ, ສຍາໂນປິ ຠາເວຍ຺ຍາສິ, ກມ຺ມນ຺ຕໍ ອຘິຏ຺ຐຫນ຺ໂຕປິ ຠາເວຍ຺ຍາສິ, ປຸຕ຺ຕສມ຺ພາຘສຍນໍ ອຊ຺ຌາວສນ຺ໂຕປິ ຠາເວຍ຺ຍາສີ’’ຕິ. ທຸຕິຍໍ.
໓. ນນ຺ທິຍສຸຕ຺ຕໍ
໑໓. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສກ຺ເກສຸ ວິຫຣຕິ ກປິລວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ນິຄ຺ໂຣຘາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວສ຺ສາວາສໍ ອຸປຄນ຺ຕຸກາໂມ ໂຫຕິ [ອໂຫສິ (ກ.)].
ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ນນ຺ທິໂຍ ສກ຺ໂກ – ‘‘ຠຄວາ ກິຣ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວສ຺ສາວາສໍ ອຸປຄນ຺ຕຸກາໂມ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ນນ຺ທິຍສ຺ສ ສກ຺ກສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ຍໍນູນາຫມ຺ປິ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວສ຺ສາວາສໍ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍໍ. ຕຕ຺ຖ ກມ຺ມນ຺ຕຎ຺ເຈວ ອຘິຏ຺ຐຫິສ຺ສາມິ, ຠຄວນ຺ຕຎ຺ຈ ລຈ຺ຉາມິ ກາເລນ ກາລໍ ທສ຺ສນາຍາ’’ຕິ.
ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວສ຺ສາວາສໍ ອຸປຄຈ຺ຉິ [ອຸປຄຎ຺ຉິ (ສີ. ປີ.)]. ນນ຺ທິໂຍປິ ໂຂ ສກ຺ໂກ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວສ຺ສາວາສໍ ອຸປຄຈ຺ຉິ. ຕຕ຺ຖ ກມ຺ມນ຺ຕຎ຺ເຈວ ອຘິຏ຺ຐາສິ [ອຘິຏ຺ຐາຍ (ສ຺ຍາ.), ອຘິຏ຺ຐາຕິ (ກ.)], ຠຄວນ຺ຕຎ຺ຈ ລຠິ [ລຈ຺ຉຕິ (ສ຺ຍາ. ກ.)] ກາເລນ ກາລໍ ທສ຺ສນາຍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ຈີວຣກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ – ‘‘ນິຏ຺ຐິຕຈີວໂຣ ຠຄວາ ເຕມາສຈ຺ຈເຍນ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກມິສ຺ສຕີ’’ຕິ.
ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ນນ຺ທິໂຍ ສກ຺ໂກ – ‘‘ສມ຺ພຫຸລາ ກິຣ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ຈີວຣກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ – ‘ນິຏ຺ຐິຕຈີວໂຣ ຠຄວາ ເຕມາສຈ຺ຈເຍນ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກມິສ຺ສຕີ’’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ນນ຺ທິໂຍ ສກ຺ໂກ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ນນ຺ທິໂຍ ສກ຺ໂກ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຸຕໍ ເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ – ‘ສມ຺ພຫຸລາ ກິຣ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ຈີວຣກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ – ນິຏ຺ຐິຕຈີວໂຣ ຠຄວາ ເຕມາສຈ຺ຈເຍນ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກມິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເຕສໍ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ນານາວິຫາເຣຫິ ວິຫຣຕໍ ເກນສ຺ສ ວິຫາເຣນ ວິຫາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ?
‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ນນ຺ທິຍ! ເອຕໍ ໂຂ, ນນ຺ທິຍ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຕິຣູປໍ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ, ຍໍ ຕຸມ຺ເຫ ຕຖາຄຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍາຖ – ‘ເຕສໍ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ນານາວິຫາເຣຫິ ວິຫຣຕໍ ເກນສ຺ສ ວິຫາເຣນ ວິຫາຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ? ສທ຺ໂຘ ໂຂ, ນນ຺ທິຍ, ອາຣາຘໂກ ໂຫຕິ, ໂນ ອສ຺ສທ຺ໂຘ; ສີລວາ ອາຣາຘໂກ ໂຫຕິ, ໂນ ທຸສ຺ສີໂລ; ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ອາຣາຘໂກ ໂຫຕິ, ໂນ ກຸສີໂຕ; ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕິ ອາຣາຘໂກ ໂຫຕິ, ໂນ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິ; ສມາຫິໂຕ ອາຣາຘໂກ ໂຫຕິ, ໂນ ອສມາຫິໂຕ; ປຎ຺ຎວາ ອາຣາຘໂກ ໂຫຕິ, ໂນ ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎ. ອິເມສຸ ໂຂ ເຕ, ນນ຺ທິຍ, ຉສຸ ຘມ຺ເມສຸ ປຕິຏ຺ຐາຍ ປຎ຺ຈສຸ ຘມ຺ເມສຸ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຕິ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ພາ.
‘‘ອິຘ ຕ຺ວໍ, ນນ຺ທິຍ, ຕຖາຄຕໍ ອນຸສ຺ສເຣຍ຺ຍາສິ – ‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ ສຸຄໂຕ ໂລກວິທູ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ປຸຣິສທມ຺ມສາຣຖິ, ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ’ຕິ. ອິຕິ ໂຂ ເຕ, ນນ຺ທິຍ, ຕຖາຄຕໍ ອາຣພ຺ຠ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຕິ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ພາ.
‘‘ປຸນ ຈປຣໍ ຕ຺ວໍ, ນນ຺ທິຍ, ຘມ຺ມໍ ອນຸສ຺ສເຣຍ຺ຍາສິ – ‘ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ຠຄວຕາ ຘມ຺ໂມ ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ ອກາລິໂກ ເອຫິປສ຺ສິໂກ ໂອປເນຍ຺ຍິໂກ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ໂພ ວິຎ຺ຎູຫີ’ຕິ. ອິຕິ ໂຂ ເຕ, ນນ຺ທິຍ, ຘມ຺ມໍ ອາຣພ຺ຠ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຕິ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ພາ.
‘‘ປຸນ ຈປຣໍ ຕ຺ວໍ, ນນ຺ທິຍ, ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ເຕ ອນຸສ຺ສເຣຍ຺ຍາສິ – ‘ລາຠາ ວຕ ເມ, ສຸລທ຺ຘໍ ວຕ ເມ, ຍສ຺ສ ເມ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕາ ອນຸກມ຺ປກາ ອຕ຺ຖກາມາ ໂອວາທກາ ອນຸສາສກາ’ຕິ. ອິຕິ ໂຂ ເຕ, ນນ຺ທິຍ, ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ເຕ ອາຣພ຺ຠ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຕິ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ພາ.
‘‘ປຸນ ຈປຣໍ ຕ຺ວໍ, ນນ຺ທິຍ, ອຕ຺ຕໂນ ຈາຄໍ ອນຸສ຺ສເຣຍ຺ຍາສິ – ‘ລາຠາ ວຕ ເມ, ສຸລທ຺ຘໍ ວຕ ເມ, ໂຍຫໍ ມຈ຺ເຉຣມລປຣິຍຸຏ຺ຐິຕາຍ ປຊາຍ ວິຄຕມລມຈ຺ເຉເຣນ ເຈຕສາ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສາມິ ມຸຕ຺ຕຈາໂຄ ປຍຕປາຓິ ໂວສ຺ສຄ຺ຄຣໂຕ ຍາຈໂຍໂຄ ທານສໍວິຠາຄຣໂຕ’ຕິ. ອິຕິ ໂຂ ເຕ, ນນ຺ທິຍ, ຈາຄໍ ອາຣພ຺ຠ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຕິ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ພາ.
‘‘ປຸນ ຈປຣໍ ຕ຺ວໍ, ນນ຺ທິຍ, ເທວຕາ ອນຸສ຺ສເຣຍ຺ຍາສິ – ‘ຍາ ເທວຕາ ອຕິກ຺ກມ຺ເມວ ກພຬີກາຣາຫາຣຠກ຺ຂານໍ [ກພຬິໍກາຣຠກ຺ຂານໍ (ສີ.), ກພຬີກາຣຠກ຺ຂານໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ເທວຕານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ມໂນມຍໍ ກາຍໍ ອຸປປນ຺ນາ, ຕາ ກຣຓີຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ນ ສມນຸປສ຺ສນ຺ຕິ ກຕສ຺ສ ວາ ປຕິຈຍໍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ນນ຺ທິຍ, ຠິກ຺ຂຸ ອສມຍວິມຸຕ຺ໂຕ ກຣຓີຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ນ ສມນຸປສ຺ສຕິ ກຕສ຺ສ ວາ ປຕິຈຍໍ; ເອວເມວໍ ໂຂ, ນນ຺ທິຍ, ຍາ ຕາ ເທວຕາ ອຕິກ຺ກມ຺ເມວ ກພຬີກາຣາຫາຣຠກ຺ຂານໍ ເທວຕານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ມໂນມຍໍ ກາຍໍ ອຸປປນ຺ນາ, ຕາ ກຣຓີຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ນ ສມນຸປສ຺ສນ຺ຕິ ກຕສ຺ສ ວາ ປຕິຈຍໍ. ອິຕິ ໂຂ ເຕ, ນນ຺ທິຍ, ເທວຕາ ອາຣພ຺ຠ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຕິ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ພາ.
‘‘ອິເມຫິ ໂຂ, ນນ຺ທິຍ, ເອກາທສຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຣິຍສາວໂກ ປຊຫເຕວ ປາປເກ ອກຸສເລ ຘມ຺ເມ, ນ ອຸປາທິຍຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ນນ຺ທິຍ, ກຸມ຺ໂຠ ນິກ຺ກຸຊ຺ໂຊ [ນິກຸຊ຺ໂຊ (ກ.)] ວມເຕວ ອຸທກໍ, ໂນ ວນ຺ຕໍ ປຈ຺ຈາວມຕິ [ປຈ຺ຈາມສຕິ (ສ຺ຍາ.)]; ເສຍ຺ຍຖາປິ ວາ ປນ, ນນ຺ທິຍ, ສຸກ຺ເຂ ຕິຓທາເຍ ອຄ຺ຄິ ມຸຕ຺ໂຕ ຑຫຎ຺ເຎວ ຄຈ຺ຉຕິ, ໂນ ທຑ຺ຒໍ ປຈ຺ຈຸທາວຕ຺ຕຕິ; ເອວເມວໍ ໂຂ, ນນ຺ທິຍ, ອິເມຫິ ເອກາທສຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຣິຍສາວໂກ ປຊຫເຕວ ປາປເກ ອກຸສເລ ຘມ຺ເມ, ນ ອຸປາທິຍຕີ’’ຕິ. ຕຕິຍໍ.
໔. ສຸຠູຕິສຸຕ຺ຕໍ
໑໔. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສຸຠູຕິ ສທ຺ເຘນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສທ຺ຘິໍ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສຸຠູຕິໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ໂກ ນາມາຍໍ [ໂກ ນາໂມ ອຍໍ (ສີ. ກ.), ໂກ ນາມ ອຍໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)], ສຸຠູຕິ, ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ? ‘‘ສທ຺ໂຘ ນາມາຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ, ສຸທຕ຺ຕສ຺ສ [ສທ຺ຘສ຺ສ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ອຸປາສກສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ, ສທ຺ຘາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ’’ຕິ.
‘‘ກຈ຺ຈິ ປນາຍໍ, ສຸຠູຕິ, ສທ຺ໂຘ ຠິກ຺ຂຸ ສຸທຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປາສກສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ສທ຺ຘາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ສນ຺ທິສ຺ສຕິ ສທ຺ຘາປທາເນສູ’’ຕິ? ‘‘ເອຕສ຺ສ, ຠຄວາ, ກາໂລ; ເອຕສ຺ສ, ສຸຄຕ, ກາໂລ, ຍໍ ຠຄວາ ສທ຺ຘສ຺ສ ສທ຺ຘາປທານານິ ຠາເສຍ຺ຍ. ອິທານາຫໍ ຊານິສ຺ສາມິ ຍທິ ວາ ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ສນ຺ທິສ຺ສຕິ ສທ຺ຘາປທາເນສຸ ຍທິ ວາ ໂນ’’ຕິ.
‘‘ເຕນ ຫິ, ສຸຠູຕິ, ສຸຓາຫິ, ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຫິ; ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສຸຠູຕິ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –
‘‘ອິຘ, ສຸຠູຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ສີລວາ ໂຫຕິ, ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕ ວິຫຣຕິ ອາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປນ຺ໂນ ອຓຸມຕ຺ເຕສຸ ວຊ຺ເຊສຸ ຠຍທສ຺ສາວີ, ສມາທາຍ ສິກ຺ຂຕິ ສິກ຺ຂາປເທສຸ. ຍມ຺ປິ, ສຸຠູຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ສີລວາ ໂຫຕິ…ເປ… ສມາທາຍ ສິກ຺ຂຕິ ສິກ຺ຂາປເທສຸ, ອິທມ຺ປິ, ສຸຠູຕິ, ສທ຺ຘສ຺ສ ສທ຺ຘາປທານໍ ໂຫຕິ.
‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ສຸຠູຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ໂຫຕິ ສຸຕຘໂຣ ສຸຕສນ຺ນິຈໂຍ; ເຍ ເຕ ຘມ຺ມາ ອາທິກລ຺ຍາຓາ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓາ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓາ ສາຕ຺ຖໍ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອຠິວທນ຺ຕິ, ຕຖາຣູປາສ຺ສ ຘມ຺ມາ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ໂຫນ຺ຕິ ຘາຕາ ວຈສາ ປຣິຈິຕາ ມນສານຸເປກ຺ຂິຕາ ທິຏ຺ຐິຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘາ. ຍມ຺ປິ, ສຸຠູຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ໂຫຕິ…ເປ… ທິຏ຺ຐິຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘາ, ອິທມ຺ປິ, ສຸຠູຕິ, ສທ຺ຘສ຺ສ ສທ຺ຘາປທານໍ ໂຫຕິ.
‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ສຸຠູຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ ກລ຺ຍາຓສຫາໂຍ ກລ຺ຍາຓສມ຺ປວງ຺ໂກ. ຍມ຺ປິ, ສຸຠູຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ ກລ຺ຍາຓສຫາໂຍ ກລ຺ຍາຓສມ຺ປວງ຺ໂກ, ອິທມ຺ປິ, ສຸຠູຕິ, ສທ຺ຘສ຺ສ ສທ຺ຘາປທານໍ ໂຫຕິ.
‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ສຸຠູຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ສຸວໂຈ ໂຫຕິ ໂສວຈສ຺ສກຣເຓຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຂໂມ ປທກ຺ຂິຓຄ຺ຄາຫີ ອນຸສາສນິໍ. ຍມ຺ປິ, ສຸຠູຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ສຸວໂຈ ໂຫຕິ ໂສວຈສ຺ສກຣເຓຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຂໂມ ປທກ຺ຂິຓຄ຺ຄາຫີ ອນຸສາສນິໍ, ອິທມ຺ປິ, ສຸຠູຕິ, ສທ຺ຘສ຺ສ ສທ຺ຘາປທານໍ ໂຫຕິ.
‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ສຸຠູຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ຍານິ ຕານິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ອຸຈ຺ຈາວຈານິ ກິໍກຣຓີຍານິ ຕຕ຺ຣ ທກ຺ໂຂ ໂຫຕິ ອນລໂສ ຕຕ຺ຣຸປາຍາຍ ວີມໍສາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອລໍ ກາຕຸໍ ອລໍ ສໍວິຘາຕຸໍ. ຍມ຺ປິ, ສຸຠູຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ຍານິ ຕານິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ອຸຈ຺ຈາວຈານິ ກິໍກຣຓີຍານິ ຕຕ຺ຣ ທກ຺ໂຂ ໂຫຕິ ອນລໂສ ຕຕ຺ຣຸປາຍາຍ ວີມໍສາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອລໍ ກາຕຸໍ ອລໍ ສໍວິຘາຕຸໍ, ອິທມ຺ປິ, ສຸຠູຕິ, ສທ຺ຘສ຺ສ ສທ຺ຘາປທານໍ ໂຫຕິ.
‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ສຸຠູຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ມກາໂມ ໂຫຕິ ປິຍສມຸທາຫາໂຣ ອຠິຘມ຺ເມ ອຠິວິນເຍ ອຸຬາຣປາໂມຊ຺ໂຊ. ຍມ຺ປິ, ສຸຠູຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ມກາໂມ ໂຫຕິ ປິຍສມຸທາຫາໂຣ ອຠິຘມ຺ເມ ອຠິວິນເຍ ອຸຬາຣປາໂມຊ຺ໂຊ, ອິທມ຺ປິ, ສຸຠູຕິ, ສທ຺ຘສ຺ສ ສທ຺ຘາປທານໍ ໂຫຕິ.
‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ສຸຠູຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ວິຫຣຕິ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຫານາຍ, ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຸປສມ຺ປທາຍ, ຖາມວາ ທຬ຺ຫປຣກ຺ກໂມ ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸໂຣ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ. ຍມ຺ປິ, ສຸຠູຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ວິຫຣຕິ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຫານາຍ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຸປສມ຺ປທາຍ ຖາມວາ ທຬ຺ຫປຣກ຺ກໂມ ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸໂຣ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ, ອິທມ຺ປິ, ສຸຠູຕິ, ສທ຺ຘສ຺ສ ສທ຺ຘາປທານໍ ໂຫຕິ.
‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ສຸຠູຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ຈຕຸນ຺ນໍ ຌານານໍ ອາຠິເຈຕສິການໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣານໍ ນິກາມລາຠີ ໂຫຕິ ອກິຈ຺ຉລາຠີ ອກສິຣລາຠີ. ຍມ຺ປິ, ສຸຠູຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ຈຕຸນ຺ນໍ ຌານານໍ ອາຠິເຈຕສິການໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣານໍ ນິກາມລາຠີ ໂຫຕິ ອກິຈ຺ຉລາຠີ ອກສິຣລາຠີ, ອິທມ຺ປິ, ສຸຠູຕິ, ສທ຺ຘສ຺ສ ສທ຺ຘາປທານໍ ໂຫຕິ.
‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ສຸຠູຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ເອກມ຺ປິ ຊາຕິໍ ທ຺ເວປິ ຊາຕິໂຍ ຕິສ຺ໂສປິ ຊາຕິໂຍ ຈຕສ຺ໂສປິ ຊາຕິໂຍ ປຎ຺ຈປິ ຊາຕິໂຍ ທສປິ ຊາຕິໂຍ ວີສມ຺ປິ ຊາຕິໂຍ ຕິໍສມ຺ປິ ຊາຕິໂຍ ຈຕ຺ຕາຣີສມ຺ປິ ຊາຕິໂຍ ປຎ຺ຎາສມ຺ປິ ຊາຕິໂຍ ຊາຕິສຕມ຺ປິ ຊາຕິສຫສ຺ສມ຺ປິ ຊາຕິສຕສຫສ຺ສມ຺ປິ ອເນເກປິ ສໍວຏ຺ຏກປ຺ເປ ອເນເກປິ ວິວຏ຺ຏກປ຺ເປ ອເນເກປິ ສໍວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏກປ຺ເປ – ‘ອມຸຕ຺ຣາສິໍ ເອວໍນາໂມ ເອວໍໂຄຕ຺ໂຕ ເອວໍວຓ຺ໂຓ ເອວມາຫາໂຣ ເອວໍສຸຂທຸກ຺ຂປ຺ປຏິສໍເວທີ ເອວມາຍຸປຣິຍນ຺ໂຕ, ໂສ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ອມຸຕ຺ຣ ອຸທປາທິໍ; ຕຕ຺ຣາປາສິໍ ເອວໍນາໂມ ເອວໍໂຄຕ຺ໂຕ ເອວໍວຓ຺ໂຓ ເອວມາຫາໂຣ ເອວໍສຸຂທຸກ຺ຂປ຺ປຏິສໍເວທີ ເອວມາຍຸປຣິຍນ຺ໂຕ, ໂສ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ອິຘູປປນ຺ໂນ’ຕິ. ອິຕິ ສາກາຣໍ ສອຸທ຺ເທສໍ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ. ຍມ຺ປິ, ສຸຠູຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ, ເອກມ຺ປິ ຊາຕິໍ ທ຺ເວປິ ຊາຕິໂຍ…ເປ… ອິຕິ ສາກາຣໍ ສອຸທ຺ເທສໍ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ. ອິທມ຺ປິ, ສຸຠູຕິ, ສທ຺ຘສ຺ສ ສທ຺ຘາປທານໍ ໂຫຕິ.
‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ສຸຠູຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສຕິ ຈວມາເນ ອຸປປຊ຺ຊມາເນ ຫີເນ ປຓີເຕ ສຸວຓ຺ເຓ ທຸພ຺ພຓ຺ເຓ, ສຸຄເຕ ທຸຄ຺ຄເຕ ຍຖາກມ຺ມູປເຄ ສຕ຺ເຕ ປຊານາຕິ – ‘ອິເມ ວຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕາ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ອຣິຍານໍ ອຸປວາທກາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກມ຺ມສມາທານາ, ເຕ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປນ຺ນາ. ອິເມ ວາ ປນ ໂຠນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕາ ກາຍສຸຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ວຈີສຸຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ມໂນສຸຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ອຣິຍານໍ ອນຸປວາທກາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິກາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິກມ຺ມສມາທານາ, ເຕ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປນ຺ນາ’ຕິ. ອິຕິ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສຕິ ຈວມາເນ ອຸປປຊ຺ຊມາເນ ຫີເນ ປຓີເຕ ສຸວຓ຺ເຓ ທຸພ຺ພຓ຺ເຓ, ສຸຄເຕ ທຸຄ຺ຄເຕ ຍຖາກມ຺ມູປເຄ ສຕ຺ເຕ ປຊານາຕິ. ຍມ຺ປິ, ສຸຠູຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ…ເປ… ຍຖາກມ຺ມູປເຄ ສຕ຺ເຕ ປຊານາຕິ, ອິທມ຺ປິ, ສຸຠູຕິ, ສທ຺ຘສ຺ສ ສທ຺ຘາປທານໍ ໂຫຕິ.
‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ສຸຠູຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ຍມ຺ປິ, ສຸຠູຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ອາສວານໍ ຂຍາ…ເປ… ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ, ອິທມ຺ປິ, ສຸຠູຕິ, ສທ຺ຘສ຺ສ ສທ຺ຘາປທານໍ ໂຫຕີ’’ຕິ.
ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອາຍສ຺ມາ ສຸຠູຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຍານິມານິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ສທ຺ຘສ຺ສ ສທ຺ຘາປທານານິ ຠາສິຕານິ, ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ ຕານິ ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ, ອຍຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸ ເອເຕສຸ ສນ຺ທິສ຺ສຕິ.
‘‘ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ສີລວາ ໂຫຕິ, ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕ ວິຫຣຕິ ອາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປນ຺ໂນ ອຓຸມຕ຺ເຕສຸ ວຊ຺ເຊສຸ ຠຍທສ຺ສາວີ, ສມາທາຍ ສິກ຺ຂຕິ ສິກ຺ຂາປເທສຸ.
‘‘ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ໂຫຕິ ສຸຕຘໂຣ ສຸຕສນ຺ນິຈໂຍ; ເຍ ເຕ ຘມ຺ມາ ອາທິກລ຺ຍາຓາ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓາ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓາ ສາຕ຺ຖໍ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອຠິວທນ຺ຕິ, ຕຖາຣູປາສ຺ສ ຘມ຺ມາ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ໂຫນ຺ຕິ ຘາຕາ ວຈສາ ປຣິຈິຕາ ມນສານຸເປກ຺ຂິຕາ ທິຏ຺ຐິຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘາ.
‘‘ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ ກລ຺ຍາຓສຫາໂຍ ກລ຺ຍາຓສມ຺ປວງ຺ໂກ.
‘‘ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ສຸວໂຈ ໂຫຕິ…ເປ… ອນຸສາສນິໍ.
‘‘ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ຍານິ ຕານິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ອຸຈ຺ຈາວຈານິ ກິໍກຣຓີຍານິ ຕຕ຺ຖ ທກ຺ໂຂ ໂຫຕິ ອນລໂສ ຕຕ຺ຣຸປາຍາຍ ວີມໍສາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອລໍ ກາຕຸໍ ອລໍ ສໍວິຘາຕຸໍ.
‘‘ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ມກາໂມ ໂຫຕິ ປິຍສມຸທາຫາໂຣ ອຠິຘມ຺ເມ ອຠິວິນເຍ ອຸຬາຣປາໂມຊ຺ໂຊ.
‘‘ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ວິຫຣຕິ…ເປ… ຖາມວາ ທຬ຺ຫປຣກ຺ກໂມ ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸໂຣ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ.
‘‘ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ຈຕຸນ຺ນໍ ຌານານໍ ອາຠິເຈຕສິການໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣານໍ ນິກາມລາຠີ ໂຫຕິ ອກິຈ຺ຉລາຠີ ອກສິຣລາຠີ.
‘‘ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ເອກມ຺ປິ ຊາຕິໍ ທ຺ເວປິ ຊາຕິໂຍ…ເປ… ອິຕິ ສາກາຣໍ ສອຸທ຺ເທສໍ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ.
‘‘ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ…ເປ… ຍຖາກມ຺ມູປເຄ ສຕ຺ເຕ ປຊານາຕິ.
‘‘ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ອາສວານໍ ຂຍາ…ເປ… ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ຍານິມານິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ສທ຺ຘສ຺ສ ສທ຺ຘາປທານານິ ຠາສິຕານິ, ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ ຕານິ ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ, ອຍຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸ ເອເຕສຸ ສນ຺ທິສ຺ສຕີ’’ຕິ.
‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ສຸຠູຕິ! ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ, ສຸຠູຕິ, ອິມິນາ ຈ ສທ຺ເຘນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສທ຺ຘິໍ ວິຫເຣຍ຺ຍາສິ. ຍທາ ຈ ຕ຺ວໍ, ສຸຠູຕິ, ອາກງ຺ເຂຍ຺ຍາສິ ຕຖາຄຕໍ ທສ຺ສນາຍ, ອິມິນາ ສທ຺ເຘນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສທ຺ຘິໍ ອຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍາສິ ຕຖາຄຕໍ ທສ຺ສນາຍາ’’ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.
໕. ເມຕ຺ຕາສຸຕ຺ຕໍ
໑໕. [ປຏິ. ມ. ໒.໒໒; ມິ. ປ. ໔.໔.໖] ‘‘ເມຕ຺ຕາຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຍາ ອາເສວິຕາຍ ຠາວິຕາຍ ພຫຸລີກຕາຍ ຍານີກຕາຍ ວຕ຺ຖຸກຕາຍ ອນຸຏ຺ຐິຕາຍ ປຣິຈິຕາຍ ສຸສມາຣທ຺ຘາຍ ເອກາທສານິສໍສາ ປາຏິກງ຺ຂາ.
ກຕເມ ເອກາທສ? ສຸຂໍ ສຸປຕິ, ສຸຂໍ ປຏິພຸຊ຺ຌຕິ, ນ ປາປກໍ ສຸປິນໍ ປສ຺ສຕິ, ມນຸສ຺ສານໍ ປິໂຍ ໂຫຕິ, ອມນຸສ຺ສານໍ ປິໂຍ ໂຫຕິ, ເທວຕາ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ, ນາສ຺ສ ອຄ຺ຄິ ວາ ວິສໍ ວາ ສຕ຺ຖໍ ວາ ກມຕິ, ຕຸວຏໍ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕິ, ມຸຂວຓ຺ໂຓ ວິປ຺ປສີທຕິ, ອສມ຺ມູຬ຺ໂຫ ກາລໍ ກໂຣຕິ, ອຸຕ຺ຕຣິ ອປ຺ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກູປໂຄ ໂຫຕິ. ເມຕ຺ຕາຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຍາ ອາເສວິຕາຍ ຠາວິຕາຍ ພຫຸລີກຕາຍ ຍານີກຕາຍ ວຕ຺ຖຸກຕາຍ ອນຸຏ຺ຐິຕາຍ ປຣິຈິຕາຍ ສຸສມາຣທ຺ຘາຍ ອິເມ ເອກາທສານິສໍສາ ປາຏິກງ຺ຂາ’’ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.
໖. ອຏ຺ຐກນາຄຣສຸຕ຺ຕໍ
໑໖. ເອກໍ ສມຍໍ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເວສາລິຍໍ ວິຫຣຕິ ເພລຸວຄາມເກ [ເວຬຸວຄາມເກ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)]. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ທສໂມ ຄຫປຕິ ອຏ຺ຐກນາຄໂຣ ປາຏລິປຸຕ຺ຕໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ.
ອຖ ໂຂ ທສໂມ ຄຫປຕິ ອຏ຺ຐກນາຄໂຣ ເຍນ ກຸກ຺ກຸຏາຣາໂມ ເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກຫໍ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເອຕຣຫິ ວິຫຣຕິ? ທສ຺ສນກາມາ ຫິ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອໂສ, ຄຫປຕິ, ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເວສາລິຍໍ ວິຫຣຕິ ເພລຸວຄາມເກ’’ຕິ.
ອຖ ໂຂ ທສໂມ ຄຫປຕິ ອຏ຺ຐກນາຄໂຣ ປາຏລິປຸຕ຺ເຕ ຕໍ ກຣຓີຍໍ ຕີເຣຕ຺ວາ ເຍນ ເວສາລີ ເພລຸວຄາມໂກ ເຍນາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ທສໂມ ຄຫປຕິ ອຏ຺ຐກນາຄໂຣ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ ອານນ຺ທ, ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ເອກຘມ຺ໂມ ສມ຺ມທກ຺ຂາໂຕ, ຍຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອປ຺ປມຕ຺ຕສ຺ສ ອາຕາປິໂນ ປຫິຕຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫຣໂຕ ອວິມຸຕ຺ຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ, ອປຣິກ຺ຂີຓາ ວາ ອາສວາ ປຣິກ຺ຂຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອນນຸປ຺ປຕ຺ຕໍ ວາ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ໂຍຄກ຺ເຂມໍ ອນຸປາປຸຓາຕີ’’ຕິ? ‘‘ອຕ຺ຖິ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ເອກຘມ຺ໂມ ສມ຺ມທກ຺ຂາໂຕ, ຍຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອປ຺ປມຕ຺ຕສ຺ສ ອາຕາປິໂນ ປຫິຕຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫຣໂຕ ອວິມຸຕ຺ຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ, ອປຣິກ຺ຂີຓາ ວາ ອາສວາ ປຣິກ຺ຂຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອນນຸປ຺ປຕ຺ຕໍ ວາ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ໂຍຄກ຺ເຂມໍ ອນຸປາປຸຓາຕີ’’ຕິ.
‘‘ກຕໂມ ປນ, ຠນ຺ເຕ ອານນ຺ທ, ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ເອກຘມ຺ໂມ ສມ຺ມທກ຺ຂາໂຕ, ຍຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອປ຺ປມຕ຺ຕສ຺ສ ອາຕາປິໂນ ປຫິຕຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫຣໂຕ ອວິມຸຕ຺ຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ, ອປຣິກ຺ຂີຓາ ວາ ອາສວາ ປຣິກ຺ຂຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອນນຸປ຺ປຕ຺ຕໍ ວາ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ໂຍຄກ຺ເຂມໍ ອນຸປາປຸຓາຕີ’’ຕິ? ‘‘ອິຘ, ຄຫປຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ ວິວິຈ຺ຈ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສວິຕກ຺ກໍ ສວິຈາຣໍ ວິເວກຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ໂສ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ອິທມ຺ປິ ໂຂ ປຐມໍ ຌານໍ ອຠິສງ຺ຂຕໍ ອຠິສຎ຺ເຈຕຍິຕໍ’. ‘ຍໍ ໂຂ ປນ ກິຎ຺ຈິ ອຠິສງ຺ຂຕໍ ອຠິສຎ຺ເຈຕຍິຕໍ, ຕທນິຈ຺ຈໍ ນິໂຣຘຘມ຺ມ’ນ຺ຕິ ປຊານາຕິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ຐິໂຕ ອາສວານໍ ຂຍໍ ປາປຸຓາຕິ; ໂນ ເຈ ອາສວານໍ ຂຍໍ ປາປຸຓາຕິ, ເຕເນວ ຘມ຺ມຣາເຄນ ຕາຍ ຘມ຺ມນນ຺ທິຍາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ໂອປປາຕິໂກ ໂຫຕິ ຕຕ຺ຖ ປຣິນິພ຺ພາຍີ ອນາວຕ຺ຕິຘມ຺ໂມ ຕສ຺ມາ ໂລກາ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ເອກຘມ຺ໂມ ສມ຺ມທກ຺ຂາໂຕ, ຍຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອປ຺ປມຕ຺ຕສ຺ສ ອາຕາປິໂນ ປຫິຕຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫຣໂຕ ອວິມຸຕ຺ຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ, ອປຣິກ຺ຂີຓາ ວາ ອາສວາ ປຣິກ຺ຂຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອນນຸປ຺ປຕ຺ຕໍ ວາ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ໂຍຄກ຺ເຂມໍ ອນຸປາປຸຓາຕິ.
‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຄຫປຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສມ຺ປສາທນໍ ເຈຕໂສ ເອໂກທິຠາວໍ ອວິຕກ຺ກໍ ອວິຈາຣໍ ສມາຘິຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ທຸຕິຍໍ ຌານໍ…ເປ… ຕຕິຍໍ ຌານໍ…ເປ… ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ໂສ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ອິທມ຺ປິ ໂຂ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ອຠິສງ຺ຂຕໍ ອຠິສຎ຺ເຈຕຍິຕໍ’. ‘ຍໍ ໂຂ ປນ ກິຎ຺ຈິ ອຠິສງ຺ຂຕໍ ອຠິສຎ຺ເຈຕຍິຕໍ ຕທນິຈ຺ຈໍ ນິໂຣຘຘມ຺ມ’ນ຺ຕິ ປຊານາຕິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ຐິໂຕ ອາສວານໍ ຂຍໍ ປາປຸຓາຕິ; ໂນ ເຈ ອາສວານໍ ຂຍໍ ປາປຸຓາຕິ, ເຕເນວ ຘມ຺ມຣາເຄນ ຕາຍ ຘມ຺ມນນ຺ທິຍາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ໂອປປາຕິໂກ ໂຫຕິ ຕຕ຺ຖ ປຣິນິພ຺ພາຍີ ອນາວຕ຺ຕິຘມ຺ໂມ ຕສ຺ມາ ໂລກາ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ເອກຘມ຺ໂມ ສມ຺ມທກ຺ຂາໂຕ, ຍຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອປ຺ປມຕ຺ຕສ຺ສ ອາຕາປິໂນ ປຫິຕຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫຣໂຕ ອວິມຸຕ຺ຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ ອປຣິກ຺ຂີຓາ ວາ ອາສວາ ປຣິກ຺ຂຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອນນຸປ຺ປຕ຺ຕໍ ວາ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ໂຍຄກ຺ເຂມໍ ອນຸປາປຸຓາຕິ.
‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຄຫປຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ເອກໍ ທິສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ ຕຖາ ທຸຕິຍໍ ຕຖາ ຕຕິຍໍ ຕຖາ ຈຕຸຕ຺ຖໍ. ອິຕິ ອຸທ຺ຘມໂຘ ຕິຣິຍໍ ສພ຺ພຘິ ສພ຺ພຕ຺ຕຕາຍ ສພ຺ພາວນ຺ຕໍ ໂລກໍ ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ເອກໍ ທິສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ອປ຺ປມາເຓນ ອເວເຣນ ອພ຺ຍາປຊ຺ເຊນ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ. ໂສ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ອຍມ຺ປິ ໂຂ ເມຕ຺ຕາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ ອຠິສງ຺ຂຕາ ອຠິສຎ຺ເຈຕຍິຕາ’. ‘ຍໍ ໂຂ ປນ ກິຎ຺ຈິ ອຠິສງ຺ຂຕໍ ອຠິສຎ຺ເຈຕຍິຕໍ ຕທນິຈ຺ຈໍ ນິໂຣຘຘມ຺ມ’ນ຺ຕິ ປຊານາຕິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ຐິໂຕ ອາສວານໍ ຂຍໍ ປາປຸຓາຕິ; ໂນ ເຈ ອາສວານໍ ຂຍໍ ປາປຸຓາຕິ, ເຕເນວ ຘມ຺ມຣາເຄນ ຕາຍ ຘມ຺ມນນ຺ທິຍາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ໂອປປາຕິໂກ ໂຫຕິ ຕຕ຺ຖ ປຣິນິພ຺ພາຍີ ອນາວຕ຺ຕິຘມ຺ໂມ ຕສ຺ມາ ໂລກາ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ…ເປ. … ອນນຸປ຺ປຕ຺ຕໍ ວາ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ໂຍຄກ຺ເຂມໍ ອນຸປາປຸຓາຕິ.
‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຄຫປຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ກຣຸຓາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ…ເປ… ມຸທິຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ…ເປ… ອຸເປກ຺ຂາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ເອກໍ ທິສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ ຕຖາ ທຸຕິຍໍ ຕຖາ ຕຕິຍໍ ຕຖາ ຈຕຸຕ຺ຖໍ. ອິຕິ ອຸທ຺ຘມໂຘ ຕິຣິຍໍ ສພ຺ພຘິ ສພ຺ພຕ຺ຕຕາຍ ສພ຺ພາວນ຺ຕໍ ໂລກໍ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ອປ຺ປມາເຓນ ອເວເຣນ ອພ຺ຍາປຊ຺ເຊນ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ. ໂສ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ອຍມ຺ປິ ໂຂ ອຸເປກ຺ຂາເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ ອຠິສງ຺ຂຕາ ອຠິສຎ຺ເຈຕຍິຕາ’. ‘ຍໍ ໂຂ ປນ ກິຎ຺ຈິ ອຠິສງ຺ຂຕໍ ອຠິສຎ຺ເຈຕຍິຕໍ ຕທນິຈ຺ຈໍ ນິໂຣຘຘມ຺ມ’ນ຺ຕິ ປຊານາຕິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ຐິໂຕ ອາສວານໍ ຂຍໍ ປາປຸຓາຕິ; ໂນ ເຈ ອາສວານໍ ຂຍໍ ປາປຸຓາຕິ, ເຕເນວ ຘມ຺ມຣາເຄນ ຕາຍ ຘມ຺ມນນ຺ທິຍາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ໂອປປາຕິໂກ ໂຫຕິ ຕຕ຺ຖ ປຣິນິພ຺ພາຍີ ອນາວຕ຺ຕິຘມ຺ໂມ ຕສ຺ມາ ໂລກາ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ…ເປ… ອນນຸປ຺ປຕ຺ຕໍ ວາ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ໂຍຄກ຺ເຂມໍ ອນຸປາປຸຓາຕິ.
‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຄຫປຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ສພ຺ພໂສ ຣູປສຎ຺ຎານໍ ສມຕິກ຺ກມາ ປຏິຆສຎ຺ຎານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎານໍ ອມນສິກາຣາ ‘ອນນ຺ໂຕ ອາກາໂສ’ຕິ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ໂສ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ອຍມ຺ປິ ໂຂ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນສມາປຕ຺ຕິ ອຠິສງ຺ຂຕາ ອຠິສຎ຺ເຈຕຍິຕາ’. ‘ຍໍ ໂຂ ປນ ກິຎ຺ຈິ ອຠິສງ຺ຂຕໍ ອຠິສຎ຺ເຈຕຍິຕໍ ຕທນິຈ຺ຈໍ ນິໂຣຘຘມ຺ມ’ນ຺ຕິ ປຊານາຕິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ຐິໂຕ ອາສວານໍ ຂຍໍ ປາປຸຓາຕິ; ໂນ ເຈ ອາສວານໍ ຂຍໍ ປາປຸຓາຕິ, ເຕເນວ ຘມ຺ມຣາເຄນ ຕາຍ ຘມ຺ມນນ຺ທິຍາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ໂອປປາຕິໂກ ໂຫຕິ ຕຕ຺ຖ ປຣິນິພ຺ພາຍີ ອນາວຕ຺ຕິຘມ຺ໂມ ຕສ຺ມາ ໂລກາ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ…ເປ… ອນນຸປ຺ປຕ຺ຕໍ ວາ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ໂຍຄກ຺ເຂມໍ ອນຸປາປຸຓາຕິ.
‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຄຫປຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ສພ຺ພໂສ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມ ‘ອນນ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓ’ນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ…ເປ… ສພ຺ພໂສ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມ ‘ນຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈີ’ຕິ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ໂສ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ອຍມ຺ປິ ໂຂ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນສມາປຕ຺ຕິ ອຠິສງ຺ຂຕາ ອຠິສຎ຺ເຈຕຍິຕາ’. ‘ຍໍ ໂຂ ປນ ກິຎ຺ຈິ ອຠິສງ຺ຂຕໍ ອຠິສຎ຺ເຈຕຍິຕໍ ຕທນິຈ຺ຈໍ ນິໂຣຘຘມ຺ມ’ນ຺ຕິ ປຊານາຕິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ຐິໂຕ ອາສວານໍ ຂຍໍ ປາປຸຓາຕິ; ໂນ ເຈ ອາສວານໍ ຂຍໍ ປາປຸຓາຕິ, ເຕເນວ ຘມ຺ມຣາເຄນ ຕາຍ ຘມ຺ມນນ຺ທິຍາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ໂອປປາຕິໂກ ໂຫຕິ ຕຕ຺ຖ ປຣິນິພ຺ພາຍີ ອນາວຕ຺ຕິຘມ຺ໂມ ຕສ຺ມາ ໂລກາ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ…ເປ… ອນນຸປ຺ປຕ຺ຕໍ ວາ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ໂຍຄກ຺ເຂມໍ ອນຸປາປຸຓາຕີ’’ຕິ.
ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ທສໂມ ຄຫປຕິ ອຏ຺ຐກນາຄໂຣ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ ອານນ຺ທ, ປຸຣິໂສ ເອກໍ ນິຘິມຸຂໍ ຄເວສນ຺ໂຕ ສກິເທວ [ສພ຺ພຕ຺ຖປິ ເອວເມວ ທິສ຺ສຕິ] ເອກາທສ ນິຘິມຸຂານິ ອຘິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ; ເອວເມວໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອກໍ ອມຕທ຺ວາຣໍ ຄເວສນ຺ໂຕ ສກິເທວ ເອກາທສ ອມຕທ຺ວາຣານິ [ເອກາທສນ຺ນໍ ອມຕທ຺ວາຣານໍ (ສພ຺ພຕ຺ຖ) ມ. ນິ. ໒.໒໑ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ] ອລຕ຺ຖໍ ເສວນາຍ [ສວນາຍ (ສ຺ຍາ.) ສີ. ປີ. ມຊ຺ຌິມປຓ຺ຓາສກທຸຕິຍສຸຕ຺ເຕປິ, ຠາວນາຍ (ມ. ນິ. ໒.໒໑)]. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ປຸຣິສສ຺ສ ອຄາຣໍ ເອກາທສ ທ຺ວາຣໍ. ໂສ ຕສ຺ມິໍ ອຄາເຣ ອາທິຕ຺ເຕ ເອກເມເກນປິ ທ຺ວາເຣນ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍ ອຕ຺ຕານໍ ໂສຕ຺ຖິໍ ກາຕຸໍ; ເອວເມວໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອິເມສໍ ເອກາທສນ຺ນໍ ອມຕທ຺ວາຣານໍ ເອກເມເກນປິ ອມຕທ຺ວາເຣນ ສກ຺ກຸຓິສ຺ສາມິ ອຕ຺ຕານໍ ໂສຕ຺ຖິໍ ກາຕຸໍ. ອິເມ ຫິ ນາມ, ຠນ຺ເຕ, ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ອາຈຣິຍສ຺ສ ອາຈຣິຍຘນໍ ປຣິເຍສິສ຺ສນ຺ຕິ. ກິໍ [ກິມງ຺ຄໍ (ມ. ນິ. ໒.໒໑)] ປນາຫໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ ປູຊໍ ນ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ!
ອຖ ໂຂ ທສໂມ ຄຫປຕິ ອຏ຺ຐກນາຄໂຣ ເວສາລິກຎ຺ຈ ປາຏລິປຸຕ຺ຕກຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ສນ຺ນິປາຕາເປຕ຺ວາ ປຓີເຕນ ຂາທນີເຍນ ໂຠຊນີເຍນ ສຫຕ຺ຖາ ສນ຺ຕປ຺ເປສິ ສມ຺ປວາເຣສິ. ເອກເມກຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຈ຺ເຈກໍ ທຸສ຺ສຍຸເຄນ ອຈ຺ຉາເທສິ, ອາຍສ຺ມນ຺ຕຎ຺ຈ ອານນ຺ທໍ ຕິຈີວເຣນ. ອາຍສ຺ມໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ ປຎ຺ຈສຕໍ ວິຫາຣໍ ກາຣາເປສີຕິ. ຉຏ຺ຐໍ.
໗. ໂຄປາລສຸຕ຺ຕໍ
໑໗. ‘‘ເອກາທສຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຄປາລໂກ ອຠພ຺ໂພ ໂຄຄຓໍ ປຣິຫຣິຕຸໍ ຜາຕິໍ ກາຕຸໍ [ຜາຕິກຕ຺ຕຸໍ (ສີ.), ຜາຕິກາຕຸໍ (ສ຺ຍາ. ປີ.)]. ກຕເມຫິ ເອກາທສຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຄປາລໂກ ນ ຣູປຎ຺ຎູ ໂຫຕິ, ນ ລກ຺ຂຓກຸສໂລ ໂຫຕິ, ນ ອາສາຏິກໍ ຫາເຣຕາ [ສາເຏຕາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ໂຫຕິ, ນ ວຓໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕາ ໂຫຕິ, ນ ຘູມໍ ກຕ຺ຕາ ໂຫຕິ, ນ ຕິຕ຺ຖໍ ຊານາຕິ, ນ ປີຕໍ ຊານາຕິ, ນ ວີຖິໍ ຊານາຕິ, ນ ໂຄຈຣກຸສໂລ ໂຫຕິ, ອນວເສສໂທຫີ ຈ ໂຫຕິ, ເຍ ເຕ ອຸສຠາ ໂຄປິຕໂຣ ໂຄປຣິຓາຍກາ ເຕ ນ ອຕິເຣກປູຊາຍ ປູເຊຕາ ໂຫຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກາທສຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຄປາລໂກ ອຠພ຺ໂພ ໂຄຄຓໍ ປຣິຫຣິຕຸໍ ຜາຕິໍ ກາຕຸໍ.
‘‘ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກາທສຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອຠພ຺ໂພ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ວຸທ຺ຘິໍ ວິຣູຬ຺ຫິໍ ເວປຸລ຺ລໍ ອາປຊ຺ຊິຕຸໍ. ກຕເມຫິ ເອກາທສຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ຣູປຎ຺ຎູ ໂຫຕິ, ນ ລກ຺ຂຓກຸສໂລ ໂຫຕິ, ນ ອາສາຏິກໍ ຫາເຣຕາ ໂຫຕິ, ນ ວຓໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕາ ໂຫຕິ, ນ ຘູມໍ ກຕ຺ຕາ ໂຫຕິ, ນ ຕິຕ຺ຖໍ ຊານາຕິ, ນ ປີຕໍ ຊານາຕິ, ນ ວີຖິໍ ຊານາຕິ, ນ ໂຄຈຣກຸສໂລ ໂຫຕິ, ອນວເສສໂທຫີ ຈ ໂຫຕິ, ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເຖຣາ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎູ ຈິຣປພ຺ພຊິຕາ ສງ຺ຆປິຕໂຣ ສງ຺ຆປຣິຓາຍກາ ເຕ ນ ອຕິເຣກປູຊາຍ ປູເຊຕາ ໂຫຕິ.
‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ຣູປຎ຺ຎູ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຣູປໍ ( ) [(ສພ຺ພໍ ຣູປໍ) ມ. ນິ. ໑.໓໔໗ ( ) ກຕ຺ຖຈິ ທິສ຺ສຕິ] ‘ຈຕ຺ຕາຣິ ມຫາຠູຕານິ, ຈຕຸນ຺ນຎ຺ຈ ມຫາຠູຕານໍ ອຸປາທາຍຣູປ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ຣູປຎ຺ຎູ ໂຫຕິ.
‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ລກ຺ຂຓກຸສໂລ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ‘ກມ຺ມລກ຺ຂໂຓ ພາໂລ, ກມ຺ມລກ຺ຂໂຓ ປຓ຺ຑິໂຕ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ລກ຺ຂຓກຸສໂລ ໂຫຕິ.
‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ອາສາຏິກໍ ຫາເຣຕາ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກາມວິຕກ຺ກໍ ອຘິວາເສຕິ ນປ຺ປຊຫຕິ ນ ວິໂນເທຕິ ນ ພ຺ຍນ຺ຕີກໂຣຕິ ນ ອນຠາວໍ ຄເມຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ກໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ວິຫິໍສາວິຕກ຺ກໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນຸປ຺ປນ຺ເນ ປາປເກ ອກຸສເລ ຘມ຺ເມ ອຘິວາເສຕິ ນປ຺ປຊຫຕິ ນ ວິໂນເທຕິ ນ ພ຺ຍນ຺ຕີກໂຣຕິ ນ ອນຠາວໍ ຄເມຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ອາສາຏິກໍ ຫາເຣຕາ ໂຫຕິ.
‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ວຓໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕາ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫີ ໂຫຕິ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນຄ຺ຄາຫີ; ຍຕ຺ວາຘິກຣຓເມນໍ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອສໍວຸຕໍ ວິຫຣນ຺ຕໍ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອນ຺ວາສ຺ສເວຍ຺ຍຸໍ, ຕສ຺ສ ສໍວຣາຍ ນ ປຏິປຊ຺ຊຕິ; ນ ຣກ຺ຂຕິ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິເຍ ສໍວຣໍ ນາປຊ຺ຊຕິ. ໂສເຕນ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ… ຆາເນນ ຄນ຺ຘໍ ຆາຍິຕ຺ວາ… ຊິວ຺ຫາຍ ຣສໍ ສາຍິຕ຺ວາ… ກາເຍນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ຜຸສິຕ຺ວາ… ມນສາ ຘມ຺ມໍ ວິຎ຺ຎາຍ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫີ ໂຫຕິ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນຄ຺ຄາຫີ; ຍຕ຺ວາຘິກຣຓເມນໍ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອສໍວຸຕໍ ວິຫຣນ຺ຕໍ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອນ຺ວາສ຺ສເວຍ຺ຍຸໍ, ຕສ຺ສ ສໍວຣາຍ ນ ປຏິປຊ຺ຊຕິ; ນ ຣກ຺ຂຕິ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ມນິນ຺ທ຺ຣິເຍ ສໍວຣໍ ນາປຊ຺ຊຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ວຓໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕາ ໂຫຕິ.
‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ຘູມໍ ກຕ຺ຕາ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນ [ມ. ນິ. ໑.໓໔໖-໓໔໗ ປນ ອຍໍ ນກາໂຣ ຘມ຺ມນ຺ຕິປທສ຺ສ ອນນ຺ຕຣໍ ທິສ຺ສຕິ] ຍຖາສຸຕໍ ຍຖາປຣິຍຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ປເຣສໍ ເທເສຕາ ໂຫຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ຘູມໍ ກຕ຺ຕາ ໂຫຕິ.
‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ຕິຕ຺ຖໍ ຊານາຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ອາຄຕາຄມາ ຘມ຺ມຘຣາ ວິນຍຘຣາ ມາຕິກາຘຣາ, ເຕ ກາເລນ ກາລໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ນ ປຣິປຸຈ຺ຉຕິ ນ ປຣິປຎ຺ຫຕິ – ‘ອິທໍ, ຠນ຺ເຕ, ກຖໍ, ອິມສ຺ສ ໂກ ອຕ຺ໂຖ’ຕິ? ຕສ຺ສ ເຕ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ອວິວຏຎ຺ເຈວ ນ ວິວຣນ຺ຕິ, ອນຸຕ຺ຕານີກຕຎ຺ຈ ນ ອຸຕ຺ຕານີກໂຣນ຺ຕິ, ອເນກວິຫິເຕສຸ ຈ ກງ຺ຂາຐານິເຍສຸ ຘມ຺ເມສຸ ກງ຺ຂໍ ນ ປຏິວິໂນເທນ຺ຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ຕິຕ຺ຖໍ ຊານາຕິ.
‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ປີຕໍ ຊານາຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ເທສິຍມາເນ ນ ລຠຕິ ອຕ຺ຖເວທໍ, ນ ລຠຕິ ຘມ຺ມເວທໍ, ນ ລຠຕິ ຘມ຺ມູປສໍຫິຕໍ ປາໂມຊ຺ຊໍ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ປີຕໍ ຊານາຕິ.
‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ວີຖິໍ ຊານາຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຣິຍໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກໍ ມຄ຺ຄໍ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ວີຖິໍ ຊານາຕິ.
‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ໂຄຈຣກຸສໂລ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐາເນ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ໂຄຈຣກຸສໂລ ໂຫຕິ.
‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອນວເສສໂທຫີ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໍ ສທ຺ຘາ ຄຫປຕິກາ ອຠິຫຏ຺ຐຸໍ ປວາເຣນ຺ຕິ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາເຣຫິ. ຕຕ຺ຣ ຠິກ຺ຂຸ ມຕ຺ຕໍ ນ ຊານາຕິ ປຏິຄ຺ຄຫຓາຍ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອນວເສສໂທຫີ ໂຫຕິ.
‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເຖຣາ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎູ ຈິຣປພ຺ພຊິຕາ ສງ຺ຆປິຕໂຣ ສງ຺ຆປຣິຓາຍກາ, ເຕ ນ ອຕິເຣກປູຊາຍ ປູເຊຕາ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເຖຣາ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎູ ຈິຣປພ຺ພຊິຕາ ສງ຺ຆປິຕໂຣ ສງ຺ຆປຣິຓາຍກາ, ເຕສຸ ນ ເມຕ຺ຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາເປຕິ ອາວິ ເຈວ ຣໂຫ ຈ, ນ ເມຕ຺ຕໍ ວຈີກມ຺ມໍ… ນ ເມຕ຺ຕໍ ມໂນກມ຺ມໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາເປຕິ ອາວິ ເຈວ ຣໂຫ ຈ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເຖຣາ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎູ ຈິຣປພ຺ພຊິຕາ ສງ຺ຆປິຕໂຣ ສງ຺ຆປຣິຓາຍກາ, ນ ເຕ ອຕິເຣກປູຊາຍ ປູເຊຕາ ໂຫຕິ.
‘‘ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກາທສຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອຠພ຺ໂພ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ວຸທ຺ຘິໍ ວິຣູຬ຺ຫິໍ ເວປຸລ຺ລໍ ອາປຊ຺ຊິຕຸໍ.
‘‘ເອກາທສຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຄປາລໂກ ຠພ຺ໂພ ໂຄຄຓໍ ປຣິຫຣິຕຸໍ ຜາຕິໍ ກາຕຸໍ. ກຕເມຫິ ເອກາທສຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຄປາລໂກ ຣູປຎ຺ຎູ ໂຫຕິ, ລກ຺ຂຓກຸສໂລ ໂຫຕິ, ອາສາຏິກໍ ຫາເຣຕາ ໂຫຕິ, ວຓໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕາ ໂຫຕິ, ຘູມໍ ກຕ຺ຕາ ໂຫຕິ, ຕິຕ຺ຖໍ ຊານາຕິ, ປີຕໍ ຊານາຕິ, ວີຖິໍ ຊານາຕິ, ໂຄຈຣກຸສໂລ ໂຫຕິ, ສາວເສສໂທຫີ ຈ ໂຫຕິ, ເຍ ເຕ ອຸສຠາ ໂຄປິຕໂຣ ໂຄປຣິຓາຍກາ ເຕ ອຕິເຣກປູຊາຍ ປູເຊຕາ ໂຫຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກາທສຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຄປາລໂກ ຠພ຺ໂພ ໂຄຄຓໍ ປຣິຫຣິຕຸໍ ຜາຕິໍ ກາຕຸໍ.
‘‘ເອວເມວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກາທສຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ຠພ຺ໂພ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ວຸທ຺ຘິໍ ວິຣູຬ຺ຫິໍ ເວປຸລ຺ລໍ ອາປຊ຺ຊິຕຸໍ. ກຕເມຫິ ເອກາທສຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຣູປຎ຺ຎູ ໂຫຕິ, ລກ຺ຂຓກຸສໂລ ໂຫຕິ, ອາສາຏິກໍ ຫາເຣຕາ ໂຫຕິ, ວຓໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕາ ໂຫຕິ, ຘູມໍ ກຕ຺ຕາ ໂຫຕິ, ຕິຕ຺ຖໍ ຊານາຕິ, ປີຕໍ ຊານາຕິ, ວີຖິໍ ຊານາຕິ, ໂຄຈຣກຸສໂລ ໂຫຕິ, ສາວເສສໂທຫີ ຈ ໂຫຕິ, ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເຖຣາ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎູ ຈິຣປພ຺ພຊິຕາ ສງ຺ຆປິຕໂຣ ສງ຺ຆປຣິຓາຍກາ ເຕ ອຕິເຣກປູຊາຍ ປູເຊຕາ ໂຫຕິ.
‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຣູປຎ຺ຎູ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຣູປໍ ‘ຈຕ຺ຕາຣິ ມຫາຠູຕານິ, ຈຕຸນ຺ນຎ຺ຈ ມຫາຠູຕານໍ ອຸປາທາຍຣູປ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຣູປຎ຺ຎູ ໂຫຕິ.
‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ລກ຺ຂຓກຸສໂລ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ‘ກມ຺ມລກ຺ຂໂຓ ພາໂລ, ກມ຺ມລກ຺ຂໂຓ ປຓ຺ຑິໂຕ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ລກ຺ຂຓກຸສໂລ ໂຫຕິ.
‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອາສາຏິກໍ ຫາເຣຕາ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກາມວິຕກ຺ກໍ ນາຘິວາເສຕິ ປຊຫຕິ ວິໂນເທຕິ ພ຺ຍນ຺ຕີກໂຣຕິ ອນຠາວໍ ຄເມຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ກໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ວິຫິໍສາວິຕກ຺ກໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນຸປ຺ປນ຺ເນ ປາປເກ ອກຸສເລ ຘມ຺ເມ ນາຘິວາເສຕິ ປຊຫຕິ ວິໂນເທຕິ ພ຺ຍນ຺ຕີກໂຣຕິ ອນຠາວໍ ຄເມຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອາສາຏິກໍ ຫາເຣຕາ ໂຫຕິ.
‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ວຓໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕາ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ນ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫີ ໂຫຕິ ນານຸພ຺ຍຎ຺ຊນຄ຺ຄາຫີ; ຍຕ຺ວາຘິກຣຓເມນໍ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອສໍວຸຕໍ ວິຫຣນ຺ຕໍ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອນ຺ວາສ຺ສເວຍ຺ຍຸໍ, ຕສ຺ສ ສໍວຣາຍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ; ຣກ຺ຂຕິ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິເຍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ໂສເຕນ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ… ຆາເນນ ຄນ຺ຘໍ ຆາຍິຕ຺ວາ… ຊິວ຺ຫາຍ ຣສໍ ສາຍິຕ຺ວາ… ກາເຍນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ຜຸສິຕ຺ວາ… ມນສາ ຘມ຺ມໍ ວິຎ຺ຎາຍ ນ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫີ ໂຫຕິ ນານຸພ຺ຍຎ຺ຊນຄ຺ຄາຫີ; ຍຕ຺ວາຘິກຣຓເມນໍ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອສໍວຸຕໍ ວິຫຣນ຺ຕໍ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອນ຺ວາສ຺ສເວຍ຺ຍຸໍ, ຕສ຺ສ ສໍວຣາຍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ; ຣກ຺ຂຕິ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ມນິນ຺ທ຺ຣິເຍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ວຓໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕາ ໂຫຕິ.
‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຘູມໍ ກຕ຺ຕາ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຍຖາສຸຕໍ ຍຖາປຣິຍຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ປເຣສໍ ເທເສຕາ ໂຫຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຘູມໍ ກຕ຺ຕາ ໂຫຕິ.
‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຕິຕ຺ຖໍ ຊານາຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ອາຄຕາຄມາ ຘມ຺ມຘຣາ ວິນຍຘຣາ ມາຕິກາຘຣາ, ເຕ ກາເລນ ກາລໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຣິປຸຈ຺ຉຕິ ປຣິປຎ຺ຫຕິ – ‘ອິທໍ, ຠນ຺ເຕ, ກຖໍ, ອິມສ຺ສ ໂກ ອຕ຺ໂຖ’ຕິ? ຕສ຺ສ ເຕ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ອວິວຏຎ຺ເຈວ ວິວຣນ຺ຕິ, ອນຸຕ຺ຕານີກຕຎ຺ຈ ອຸຕ຺ຕານີກໂຣນ຺ຕິ, ອເນກວິຫິເຕສຸ ຈ ກງ຺ຂາຐານິເຍສຸ ຘມ຺ເມສຸ ກງ຺ຂໍ ປຏິວິໂນເທນ຺ຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຕິຕ຺ຖໍ ຊານາຕິ.
‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ປີຕໍ ຊານາຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ເທສິຍມາເນ ລຠຕິ ອຕ຺ຖເວທໍ, ລຠຕິ ຘມ຺ມເວທໍ, ລຠຕິ ຘມ຺ມູປສໍຫິຕໍ ປາໂມຊ຺ຊໍ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ປີຕໍ ຊານາຕິ.
‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ວີຖິໍ ຊານາຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຣິຍໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກໍ ມຄ຺ຄໍ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ວີຖິໍ ຊານາຕິ.
‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ໂຄຈຣກຸສໂລ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐາເນ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ໂຄຈຣກຸສໂລ ໂຫຕິ.
‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສາວເສສໂທຫີ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໍ ສທ຺ຘາ ຄຫປຕິກາ ອຠິຫຏ຺ຐຸໍ ປວາເຣນ຺ຕິ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາເຣຫິ. ຕຕ຺ຣ ຠິກ຺ຂຸ ມຕ຺ຕໍ ຊານາຕິ ປຏິຄ຺ຄຫຓາຍ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສາວເສສໂທຫີ ໂຫຕິ.
‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເຖຣາ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎູ ຈິຣປພ຺ພຊິຕາ ສງ຺ຆປິຕໂຣ ສງ຺ຆປຣິຓາຍກາ, ເຕ ອຕິເຣກປູຊາຍ ປູເຊຕາ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເຍ ເຕ ເຖຣາ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎູ ຈິຣປພ຺ພຊິຕາ ສງ຺ຆປິຕໂຣ ສງ຺ຆປຣິຓາຍກາ, ເຕສຸ ເມຕ຺ຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາເປຕິ ອາວິ ເຈວ ຣໂຫ ຈ, ເມຕ຺ຕໍ ວຈີກມ຺ມໍ… ເມຕ຺ຕໍ ມໂນກມ຺ມໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາເປຕິ ອາວິ ເຈວ ຣໂຫ ຈ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເຖຣາ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎູ ຈິຣປພ຺ພຊິຕາ ສງ຺ຆປິຕໂຣ ສງ຺ຆປຣິຓາຍກາ, ເຕ ອຕິເຣກປູຊາຍ ປູເຊຕາ ໂຫຕິ.
‘‘ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກາທສຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ຠພ຺ໂພ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ວຸທ຺ຘິໍ ວິຣູຬ຺ຫິໍ ເວປຸລ຺ລໍ ອາປຊ຺ຊິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ສຕ຺ຕມໍ.
໘. ປຐມສມາຘິສຸຕ຺ຕໍ
໑໘. [ອ. ນິ. ໑໐.໖] ອຖ ໂຂ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ –
‘‘ສິຍາ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕຖາຣູໂປ ສມາຘິປຏິລາໂຠ ຍຖາ ເນວ ປຖວິຍໍ ປຖວິສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ, ນ ອາປສ຺ມິໍ ອາໂປສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ, ນ ເຕຊສ຺ມິໍ ເຕໂຊສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ, ນ ວາຍສ຺ມິໍ ວາໂຍສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ, ນ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕເນ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ, ນ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕເນ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ, ນ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕເນ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ, ນ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕເນ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ, ນ ອິຘໂລເກ ອິຘໂລກສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ, ນ ປຣໂລເກ ປຣໂລກສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ, ຍມ຺ປິທໍ ທິຏ຺ຐໍ ສຸຕໍ ມຸຕໍ ວິຎ຺ຎາຕໍ ປຕ຺ຕໍ ປຣິເຍສິຕໍ ອນຸວິຈຣິຕໍ ມນສາ ຕຕ຺ຣາປິ ນ ສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ; ສຎ຺ຎີ ຈ ປນ ອສ຺ສາ’’ຕິ?
‘‘ສິຍາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕຖາຣູໂປ ສມາຘິປຏິລາໂຠ ຍຖາ ເນວ ປຖວິຍໍ ປຖວິສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ…ເປ. … ຍມ຺ປິທໍ ທິຏ຺ຐໍ ສຸຕໍ ມຸຕໍ ວິຎ຺ຎາຕໍ ປຕ຺ຕໍ ປຣິເຍສິຕໍ ອນຸວິຈຣິຕໍ ມນສາ ຕຕ຺ຣາປິ ນ ສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ; ສຎ຺ຎີ ຈ ປນ ອສ຺ສາ’’ຕິ.
‘‘ຍຖາ ກຖໍ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ສິຍາ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕຖາຣູໂປ ສມາຘິປຏິລາໂຠ ຍຖາ ເນວ ປຖວິຍໍ ປຖວິສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ…ເປ… ຍມ຺ປິທໍ ທິຏ຺ຐໍ ສຸຕໍ ມຸຕໍ ວິຎ຺ຎາຕໍ ປຕ຺ຕໍ ປຣິເຍສິຕໍ ອນຸວິຈຣິຕໍ ມນສາ ຕຕ຺ຣາປິ ນ ສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ; ສຎ຺ຎີ ຈ ປນ ອສ຺ສາ’’ຕິ?
‘‘ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍສຎ຺ຎີ ໂຫຕິ – ‘ເອຕໍ ສນ຺ຕໍ ເອຕໍ ປຓີຕໍ, ຍທິທໍ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣສມໂຖ ສພ຺ພູປຘິປຏິນິສ຺ສຄ຺ໂຄ ຕຓ຺ຫາກ຺ຂໂຍ ວິຣາໂຄ ນິໂຣໂຘ ນິພ຺ພານ’ນ຺ຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສິຍາ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕຖາຣູໂປ ສມາຘິປຏິລາໂຠ ຍຖາ ເນວ ປຖວິຍໍ ປຖວິສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ, ນ ອາປສ຺ມິໍ ອາໂປສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ, ນ ເຕຊສ຺ມິໍ ເຕໂຊສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ, ນ ວາຍສ຺ມິໍ ວາໂຍສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ, ນ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕເນ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ, ນ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕເນ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ, ນ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕເນ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ, ນ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕເນ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ, ນ ອິຘໂລເກ ອິຘໂລກສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ, ນ ປຣໂລເກ ປຣໂລກສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ, ຍມ຺ປິທໍ ທິຏ຺ຐໍ ສຸຕໍ ມຸຕໍ ວິຎ຺ຎາຕໍ ປຕ຺ຕໍ ປຣິເຍສິຕໍ ອນຸວິຈຣິຕໍ ມນສາ ຕຕ຺ຣາປິ ນ ສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ; ສຎ຺ຎີ ຈ ປນ ອສ຺ສາ’’ຕິ. ອຏ຺ຐມໍ.
໙. ທຸຕິຍສມາຘິສຸຕ຺ຕໍ
໑໙. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ. ‘‘ຠທນ຺ເຕ’’ຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –
‘‘ສິຍາ ນຸ ໂຂ ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕຖາຣູໂປ ສມາຘິປຏິລາໂຠ ຍຖາ ເນວ ປຖວິຍໍ ປຖວິສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ, ນ ອາປສ຺ມິໍ ອາໂປສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ…ເປ… ນ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕເນ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ, ນ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕເນ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ, ນ ອິຘໂລເກ ອິຘໂລກສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ, ນ ປຣໂລເກ ປຣໂລກສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ, ຍມ຺ປິທໍ ທິຏ຺ຐໍ ສຸຕໍ ມຸຕໍ ວິຎ຺ຎາຕໍ ປຕ຺ຕໍ ປຣິເຍສິຕໍ ອນຸວິຈຣິຕໍ ມນສາ ຕຕ຺ຣາປິ ນ ສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ; ສຎ຺ຎີ ຈ ປນ ອສ຺ສາ’’ຕິ? ‘‘ຠຄວໍມູລກາ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ຘມ຺ມາ ຠຄວໍເນຕ຺ຕິກາ ຠຄວໍປຏິສຣຓາ. ສາຘຸ ວຕ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍເຍວ ປຏິຠາຕຸ ເອຕສ຺ສ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ. ຠຄວໂຕ ສຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ຘາເຣສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ.
‘‘ເຕນ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸຓາຖ, ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຖ; ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –
‘‘ສິຍາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕຖາຣູໂປ ສມາຘິປຏິລາໂຠ ຍຖາ ເນວ ປຖວິຍໍ ປຖວິສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ…ເປ… ຍມ຺ປິທໍ ທິຏ຺ຐໍ ສຸຕໍ ມຸຕໍ ວິຎ຺ຎາຕໍ ປຕ຺ຕໍ ປຣິເຍສິຕໍ ອນຸວິຈຣິຕໍ ມນສາ ຕຕ຺ຣາປິ ນ ສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ; ສຎ຺ຎີ ຈ ປນ ອສ຺ສາ’’ຕິ.
‘‘ຍຖາ ກຖໍ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ສິຍາ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕຖາຣູໂປ ສມາຘິປຏິລາໂຠ ຍຖາ ເນວ ປຖວິຍໍ ປຖວິສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ…ເປ… ຍມ຺ປິທໍ ທິຏ຺ຐໍ ສຸຕໍ ມຸຕໍ ວິຎ຺ຎາຕໍ ປຕ຺ຕໍ ປຣິເຍສິຕໍ ອນຸວິຈຣິຕໍ ມນສາ ຕຕ຺ຣາປິ ນ ສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ; ສຎ຺ຎີ ຈ ປນ ອສ຺ສາ’’ຕິ?
‘‘ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍສຎ຺ຎີ ໂຫຕິ – ‘ເອຕໍ ສນ຺ຕໍ ເອຕໍ ປຓີຕໍ, ຍທິທໍ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣສມໂຖ ສພ຺ພູປຘິປຏິນິສ຺ສຄ຺ໂຄ ຕຓ຺ຫາກ຺ຂໂຍ ວິຣາໂຄ ນິໂຣໂຘ ນິພ຺ພານ’ນ຺ຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສິຍາ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕຖາຣູໂປ ສມາຘິປຏິລາໂຠ ຍຖາ ເນວ ປຖວິຍໍ ປຖວິສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ…ເປ. … ຍມ຺ປິທໍ ທິຏ຺ຐໍ ສຸຕໍ ມຸຕໍ ວິຎ຺ຎາຕໍ ປຕ຺ຕໍ ປຣິເຍສິຕໍ ອນຸວິຈຣິຕໍ ມນສາ ຕຕ຺ຣາປິ ນ ສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ; ສຎ຺ຎີ ຈ ປນ ອສ຺ສາ’’ຕິ. ນວມໍ.
໑໐. ຕຕິຍສມາຘິສຸຕ຺ຕໍ
໒໐. [ອ. ນິ. ໑໐.໗] ອຖ ໂຂ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ເຍນາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມຕາ ສາຣິປຸຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິໍສຸ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ –
‘‘ສິຍາ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕຖາຣູໂປ ສມາຘິປຏິລາໂຠ ຍຖາ ເນວ ປຖວິຍໍ ປຖວິສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ…ເປ… ຍມ຺ປິທໍ ທິຏ຺ຐໍ ສຸຕໍ ມຸຕໍ ວິຎ຺ຎາຕໍ ປຕ຺ຕໍ ປຣິເຍສິຕໍ ອນຸວິຈຣິຕໍ ມນສາ ຕຕ຺ຣາປິ ນ ສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ; ສຎ຺ຎີ ຈ ປນ ອສ຺ສາ’’ຕິ? ‘‘ສິຍາ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕຖາຣູໂປ ສມາຘິປຏິລາໂຠ ຍຖາ ເນວ ປຖວິຍໍ ປຖວິສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ…ເປ… ຍມ຺ປິທໍ ທິຏ຺ຐໍ ສຸຕໍ ມຸຕໍ ວິຎ຺ຎາຕໍ ປຕ຺ຕໍ ປຣິເຍສິຕໍ ອນຸວິຈຣິຕໍ ມນສາ ຕຕ຺ຣາປິ ນ ສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ; ສຎ຺ຎີ ຈ ປນ ອສ຺ສາ’’ຕິ.
‘‘ຍຖາ ກຖໍ ປນ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ສິຍາ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕຖາຣູໂປ ສມາຘິປຏິລາໂຠ ຍຖາ ເນວ ປຖວິຍໍ ປຖວິສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ…ເປ… ຍມ຺ປິທໍ ທິຏ຺ຐໍ ສຸຕໍ ມຸຕໍ ວິຎ຺ຎາຕໍ ປຕ຺ຕໍ ປຣິເຍສິຕໍ ອນຸວິຈຣິຕໍ ມນສາ ຕຕ຺ຣາປິ ນ ສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ; ສຎ຺ຎີ ຈ ປນ ອສ຺ສາ’’ຕິ?
‘‘ອິຘ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍສຎ຺ຎີ ໂຫຕິ – ‘ເອຕໍ ສນ຺ຕໍ ເອຕໍ ປຓີຕໍ, ຍທິທໍ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣສມໂຖ ສພ຺ພູປຘິປຏິນິສ຺ສຄ຺ໂຄ ຕຓ຺ຫາກ຺ຂໂຍ ວິຣາໂຄ ນິໂຣໂຘ ນິພ຺ພານ’ນ຺ຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ສິຍາ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕຖາຣູໂປ ສມາຘິປຏິລາໂຠ ຍຖາ ເນວ ປຖວິຍໍ ປຖວິສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ…ເປ… ຍມ຺ປິທໍ ທິຏ຺ຐໍ ສຸຕໍ ມຸຕໍ ວິຎ຺ຎາຕໍ ປຕ຺ຕໍ ປຣິເຍສິຕໍ ອນຸວິຈຣິຕໍ ມນສາ ຕຕ຺ຣາປິ ນ ສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ; ສຎ຺ຎີ ຈ ປນ ອສ຺ສາ’’ຕິ. ທສມໍ.
໑໑. ຈຕຸຕ຺ຖສມາຘິສຸຕ຺ຕໍ
໒໑. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ສິຍາ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕຖາຣູໂປ ສມາຘິປຏິລາໂຠ ຍຖາ ເນວ ປຖວິຍໍ ປຖວິສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ, ນ ອາປສ຺ມິໍ ອາໂປສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ, ນ ເຕຊສ຺ມິໍ ເຕໂຊສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ, ນ ວາຍສ຺ມິໍ ວາໂຍສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ, ນ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕເນ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ, ນ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕເນ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ, ນ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕເນ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ, ນ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕເນ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ, ນ ອິຘໂລເກ ອິຘໂລກສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ, ນ ປຣໂລເກ ປຣໂລກສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ, ຍມ຺ປິທໍ ທິຏ຺ຐໍ ສຸຕໍ ມຸຕໍ ວິຎ຺ຎາຕໍ ປຕ຺ຕໍ ປຣິເຍສິຕໍ ອນຸວິຈຣິຕໍ ມນສາ ຕຕ຺ຣາປິ ນ ສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ; ສຎ຺ຎີ ຈ ປນ ອສ຺ສາ’’ຕິ?
‘‘ທູຣໂຕປິ ໂຂ ມຍໍ, ອາວຸໂສ, ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາມ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ເອຕສ຺ສ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖມຎ຺ຎາຕຸໍ. ສາຘຸ ວຕາຍສ຺ມນ຺ຕໍເຍວ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ປຏິຠາຕຸ ເອຕສ຺ສ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ. ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ຘາເຣສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ.
‘‘ເຕນຫາວຸໂສ, ສຸຓາຖ, ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຖ; ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເອຕທໂວຈ –
‘‘ສິຍາ, ອາວຸໂສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕຖາຣູໂປ ສມາຘິປຏິລາໂຠ ຍຖາ ເນວ ປຖວິຍໍ ປຖວິສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ…ເປ… ຍມ຺ປິທໍ ທິຏ຺ຐໍ ສຸຕໍ ມຸຕໍ ວິຎ຺ຎາຕໍ ປຕ຺ຕໍ ປຣິເຍສິຕໍ ອນຸວິຈຣິຕໍ ມນສາ ຕຕ຺ຣາປິ ນ ສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ; ສຎ຺ຎີ ຈ ປນ ອສ຺ສາ’’ຕິ.
‘‘ຍຖາ ກຖໍ ປນາວຸໂສ, ສິຍາ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕຖາຣູໂປ ສມາຘິປຏິລາໂຠ ຍຖາ ເນວ ປຖວິຍໍ ປຖວິສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ…ເປ… ຍມ຺ປິທໍ ທິຏ຺ຐໍ ສຸຕໍ ມຸຕໍ ວິຎ຺ຎາຕໍ ປຕ຺ຕໍ ປຣິເຍສິຕໍ ອນຸວິຈຣິຕໍ ມນສາ ຕຕ຺ຣາປິ ນ ສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ; ສຎ຺ຎີ ຈ ປນ ອສ຺ສາ’’ຕິ?
‘‘ອິຘ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍສຎ຺ຎີ ໂຫຕິ – ‘ເອຕໍ ສນ຺ຕໍ ເອຕໍ ປຓີຕໍ, ຍທິທໍ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣສມໂຖ ສພ຺ພູປຘິປຏິນິສ຺ສຄ຺ໂຄ ຕຓ຺ຫາກ຺ຂໂຍ ວິຣາໂຄ ນິໂຣໂຘ ນິພ຺ພານ’ນ຺ຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ສິຍາ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕຖາຣູໂປ ສມາຘິປຏິລາໂຠ ຍຖາ ເນວ ປຖວິຍໍ ປຖວິສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ, ນ ອາປສ຺ມິໍ ອາໂປສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ, ນ ເຕຊສ຺ມິໍ ເຕໂຊສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ, ນ ວາຍສ຺ມິໍ ວາໂຍສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ, ນ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕເນ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ, ນ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕເນ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ, ນ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕເນ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ, ນ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕເນ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ, ນ ອິຘໂລເກ ອິຘໂລກສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ, ນ ປຣໂລເກ ປຣໂລກສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ, ຍມ຺ປິທໍ ທິຏ຺ຐໍ ສຸຕໍ ມຸຕໍ ວິຎ຺ຎາຕໍ ປຕ຺ຕໍ ປຣິເຍສິຕໍ ອນຸວິຈຣິຕໍ ມນສາ ຕຕ຺ຣາປິ ນ ສຎ຺ຎີ ອສ຺ສ; ສຎ຺ຎີ ຈ ປນ ອສ຺ສາ’’ຕິ. ເອກາທສມໍ.
ອນຸສ຺ສຕິວຄ຺ໂຄ ທຸຕິໂຍ.