೩. ಅನಿಯತಕಣ್ಡಂ

೨೧. ಯಂ ತೇನ ಭಗವತಾ ಜಾನತಾ ಪಸ್ಸತಾ ಅರಹತಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ಪಠಮೋ ಅನಿಂಯತೋ ಕತ್ಥ ಪಞ್ಞತ್ತೋ? ಕಂ ಆರಬ್ಭ? ಕಿಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ? ಅತ್ಥಿ ತತ್ಥ ಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನುಪ್ಪನ್ನಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಸಬ್ಬತ್ಥಪಞ್ಞತ್ತಿ ಪದೇಸಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ ಅಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಏಕತೋಪಞ್ಞತ್ತಿ ಉಭತೋಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸಾನಂ ಕತ್ಥೋಗಧಂ ಕತ್ಥ ಪರಿಯಾಪನ್ನಂ, ಕತಮೇನ ಉದ್ದೇಸೇನ ಉದ್ದೇಸಂ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಚತುನ್ನಂ ವಿಪತ್ತೀನಂ ಕತಮಾ ವಿಪತ್ತಿ, ಸತ್ತನ್ನಂ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಾನಂ ಕತಮೋ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧೋ, ಛನ್ನಂ ಆಪತ್ತಿಸಮುಟ್ಠಾನಾನಂ ಕತಿಹಿ ಸಮುಟ್ಠಾನೇಹಿ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ, ಚತುನ್ನಂ ಅಧಿಕರಣಾನಂ ಕತಮಂ ಅಧಿಕರಣಂ, ಸತ್ತನ್ನಂ ಸಮಥಾನಂ ಕತಿಹಿ ಸಮಥೇಹಿ ಸಮ್ಮತಿ, ಕೋ ತತ್ಥ ವಿನಯೋ, ಕೋ ತತ್ಥ ಅಭಿವಿನಯೋ, ಕಿಂ ತತ್ಥ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ, ಕಿಂ ತತ್ಥ ಅಧಿಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ, ಕಾ ವಿಪತ್ತಿ, ಕಾ ಸಮ್ಪತ್ತಿ, ಕಾ ಪಟಿಪತ್ತಿ, ಕತಿ ಅತ್ಥವಸೇ ಪಟಿಚ್ಚ ಭಗವತಾ ಪಠಮೋ ಅನಿಯತೋ ಪಞ್ಞತ್ತೋ, ಕೇ ಸಿಕ್ಖನ್ತಿ, ಕೇ ಸಿಕ್ಖಿತಸಿಕ್ಖಾ, ಕತ್ಥ ಠಿತಂ, ಕೇ ಧಾರೇನ್ತಿ, ಕಸ್ಸ ವಚನಂ ಕೇನಾಭತನ್ತಿ.

೨೨. ಯಂ ತೇನ ಭಗವತಾ ಜಾನತಾ ಪಸ್ಸತಾ ಅರಹತಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ಪಠಮೋ ಅನಿಯತೋ ಕತ್ಥ ಪಞ್ಞತ್ತೋತಿ? ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಪಞ್ಞತ್ತೋ. ಕಂ ಆರಬ್ಭಾತಿ? ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಉದಾಯಿಂ ಆರಬ್ಭ. ಕಿಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿನ್ತಿ? ಆಯಸ್ಮಾ ಉದಾಯೀ ಮಾತುಗಾಮೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕೋ ಏಕಾಯ ರಹೋ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೇ ಆಸನೇ ಅಲಙ್ಕಮ್ಮನಿಯೇ ನಿಸಜ್ಜಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ, ತಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ. ಅತ್ಥಿ ತತ್ಥ ಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನುಪ್ಪನ್ನಪಞ್ಞತ್ತೀತಿ? ಏಕಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿ. ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿ ಅನುಪ್ಪನ್ನಪಞ್ಞತ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ನತ್ಥಿ. ಸಬ್ಬತ್ಥಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಪದೇಸಪಞ್ಞತ್ತೀತಿ? ಸಬ್ಬತ್ಥಪಞ್ಞತ್ತಿ. ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತೀತಿ? ಅಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ. ಏಕತೋಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಉಭತೋಪಞ್ಞತ್ತೀತಿ? ಏಕತೋಪಞ್ಞತ್ತಿ. ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸಾನಂ ಕತ್ಥೋಗಧಂ ಕತ್ಥ ಪರಿಯಾಪನ್ನನ್ತಿ? ನಿದಾನೋಗಧಂ ನಿದಾನಪರಿಯಾಪನ್ನಂ. ಕತಮೇನ ಉದ್ದೇಸೇನ ಉದ್ದೇಸಂ ಆಗಚ್ಛತೀತಿ? ಚತುತ್ಥೇನ ಉದ್ದೇಸೇನ ಉದ್ದೇಸಂ ಆಗಚ್ಛತಿ. ಚತುನ್ನಂ ವಿಪತ್ತೀನಂ ಕತಮಾ ವಿಪತ್ತೀತಿ? ಸಿಯಾ ಸೀಲವಿಪತ್ತಿ ಸಿಯಾ ಆಚಾರವಿಪತ್ತಿ. ಸತ್ತನ್ನಂ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಾನಂ ಕತಮೋ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧೋತಿ? ಸಿಯಾ ಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧೋ ಸಿಯಾ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧೋ ಸಿಯಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧೋ. ಛನ್ನಂ ಆಪತ್ತಿಸಮುಟ್ಠಾನಾನಂ ಕತಿಹಿ ಸಮುಟ್ಠಾನೇಹಿ ಸಮುಟ್ಠಾತೀತಿ? ಏಕೇ ಸಮುಟ್ಠಾನೇನ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ – ಕಾಯತೋ ಚ ಚಿತ್ತತೋ ಚ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ, ನ ವಾಚತೋ. ಚತುನ್ನಂ ಅಧಿಕರಣಾನಂ ಕತಮಂ ಅಧಿಕರಣನ್ತಿ? ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣಂ. ಸತ್ತನ್ನಂ ಸಮಥಾನಂ ಕತಿಹಿ ಸಮಥೇಹಿ ಸಮ್ಮತೀತಿ? ತೀಹಿ ಸಮಥೇಹಿ ಸಮ್ಮತಿ – ಸಿಯಾ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೇನ ಚ ಪಟಿಞ್ಞಾತಕರಣೇನ ಚ, ಸಿಯಾ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೇನ ಚ ತಿಣವತ್ಥಾರಕೇನ ಚ. ಕೋ ತತ್ಥ ವಿನಯೋ, ಕೋ ತತ್ಥ ಅಭಿವಿನಯೋತಿ? ಪಞ್ಞತ್ತಿ ವಿನಯೋ, ವಿಭತ್ತಿ ಅಭಿವಿನಯೋ. ಕಿಂ ತತ್ಥ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ, ಕಿಂ ತತ್ಥ ಅಧಿಪಾತಿಮೋಕ್ಖನ್ತಿ? ಪಞ್ಞತ್ತಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ, ವಿಭತ್ತಿ ಅಧಿಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ. ಕಾ ವಿಪತ್ತೀತಿ? ಅಸಂವರೋ ವಿಪತ್ತಿ. ಕಾ ಸಮ್ಪತ್ತೀತಿ? ಸಂವರೋ ಸಮ್ಪತ್ತಿ. ಕಾ ಪಟಿಪತ್ತೀತಿ? ನ ಏವರೂಪಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಯಾವಜೀವಂ ಆಪಾಣಕೋಟಿಕಂ ಸಮಾದಾಯ ಸಿಕ್ಖತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು. [ಅ. ನಿ. ೧೦.೩೧] ಕತಿ ಅತ್ಥವಸೇ ಪಟಿಚ್ಚ ಭಗವತಾ ಪಠಮೋ ಅನಿಯತೋ ಪಞ್ಞತ್ತೋತಿ? ದಸ ಅತ್ಥವಸೇ ಪಟಿಚ್ಚ ಭಗವತಾ ಪಠಮೋ ಅನಿಯತೋ ಪಞ್ಞತ್ತೋ – ಸಙ್ಘಸುಟ್ಠುತಾಯ, ಸಙ್ಘಫಾಸುತಾಯ, ದುಮ್ಮಙ್ಕೂನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ನಿಗ್ಗಹಾಯ, ಪೇಸಲಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಫಾಸುವಿಹಾರಾಯ, ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಾನಂ ಆಸವಾನಂ ಸಂವರಾಯ, ಸಮ್ಪರಾಯಿಕಾನಂ ಆಸವಾನಂ ಪಟಿಘಾತಾಯ, ಅಪ್ಪಸನ್ನಾನಂ ಪಸಾದಾಯ, ಪಸನ್ನಾನಂ ಭಿಯ್ಯೋಭಾವಾಯ, ಸದ್ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತಿಯಾ, ವಿನಯಾನುಗ್ಗಹಾಯ. ಕೇ ಸಿಕ್ಖನ್ತೀತಿ? ಸೇಕ್ಖಾ ಚ ಪುಥುಜ್ಜನಕಲ್ಯಾಣಕಾ ಚ ಸಿಕ್ಖನ್ತಿ. ಕೇ ಸಿಕ್ಖಿತಸಿಕ್ಖಾತಿ? ಅರಹನ್ತೋ ಸಿಕ್ಖಿತಸಿಕ್ಖಾ. ಕತ್ಥ ಠಿತನ್ತಿ? ಸಿಕ್ಖಾಕಾಮೇಸು ಠಿತಂ. ಕೇ ಧಾರೇನ್ತೀತಿ? ಯೇಸಂ ವತ್ತತಿ ತೇ ಧಾರೇನ್ತಿ. ಕಸ್ಸ ವಚನನ್ತಿ? ಭಗವತೋ ವಚನಂ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ. ಕೇನಾಭತನ್ತಿ? ಪರಮ್ಪರಾಭತಂ –

ಉಪಾಲಿ ದಾಸಕೋ ಚೇವ, ಸೋಣಕೋ ಸಿಗ್ಗವೋ ತಥಾ;

ಮೋಗ್ಗಲಿಪುತ್ತೇನ ಪಞ್ಚಮಾ, ಏತೇ ಜಮ್ಬುಸಿರಿವ್ಹಯೇ.

ತತೋ ಮಹಿನ್ದೋ ಇಟ್ಟಿಯೋ, ಉತ್ತಿಯೋ ಸಮ್ಬಲೋ ತಥಾ;

ಭದ್ದನಾಮೋ ಚ ಪಣ್ಡಿತೋ.

ಏತೇ ನಾಗಾ ಮಹಾಪಞ್ಞಾ, ಜಮ್ಬುದೀಪಾ ಇಧಾಗತಾ;

ವಿನಯಂ ತೇ ವಾಚಯಿಂಸು, ಪಿಟಕಂ ತಮ್ಬಪಣ್ಣಿಯಾ.

ನಿಕಾಯೇ ಪಞ್ಚ ವಾಚೇಸುಂ, ಸತ್ತ ಚೇವ ಪಕರಣೇ;

ತತೋ ಅರಿಟ್ಠೋ ಮೇಧಾವೀ, ತಿಸ್ಸದತ್ತೋ ಚ ಪಣ್ಡಿತೋ.

ವಿಸಾರದೋ ಕಾಳಸುಮನೋ, ಥೇರೋ ಚ ದೀಘನಾಮಕೋ;

ದೀಘಸುಮನೋ ಚ ಪಣ್ಡಿತೋ.

ಪುನದೇವ ಕಾಳಸುಮನೋ, ನಾಗತ್ಥೇರೋ ಚ ಬುದ್ಧರಕ್ಖಿತೋ;

ತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ಚ ಮೇಧಾವೀ, ದೇವತ್ಥೇರೋ ಚ ಪಣ್ಡಿತೋ.

ಪುನದೇವ ಸುಮನೋ ಮೇಧಾವೀ, ವಿನಯೇ ಚ ವಿಸಾರದೋ;

ಬಹುಸ್ಸುತೋ ಚೂಳನಾಗೋ, ಗಜೋವ ದುಪ್ಪಧಂಸಿಯೋ.

ಧಮ್ಮಪಾಲಿತನಾಮೋ ಚ, ರೋಹಣೇ ಸಾಧುಪೂಜಿತೋ;

ತಸ್ಸ ಸಿಸ್ಸೋ ಮಹಾಪಞ್ಞೋ, ಖೇಮನಾಮೋ ತಿಪೇಟಕೋ.

ದೀಪೇ ತಾರಕರಾಜಾವ ಪಞ್ಞಾಯ ಅತಿರೋಚಥ;

ಉಪತಿಸ್ಸೋ ಚ ಮೇಧಾವೀ, ಫುಸ್ಸದೇವೋ ಮಹಾಕಥೀ.

ಪುನದೇವ ಸುಮನೋ ಮೇಧಾವೀ, ಪುಪ್ಫನಾಮೋ ಬಹುಸ್ಸುತೋ;

ಮಹಾಕಥೀ ಮಹಾಸಿವೋ, ಪಿಟಕೇ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಕೋವಿದೋ.

ಪುನದೇವ ಉಪಾಲಿ ಮೇಧಾವೀ, ವಿನಯೇ ಚ ವಿಸಾರದೋ;

ಮಹಾನಾಗೋ ಮಹಾಪಞ್ಞೋ, ಸದ್ಧಮ್ಮವಂಸಕೋವಿದೋ.

ಪುನದೇವ ಅಭಯೋ ಮೇಧಾವೀ, ಪಿಟಕೇ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಕೋವಿದೋ;

ತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ಚ ಮೇಧಾವೀ, ವಿನಯೇ ಚ ವಿಸಾರದೋ.

ತಸ್ಸ ಸಿಸ್ಸೋ ಮಹಾಪಞ್ಞೋ, ಪುಪ್ಫನಾಮೋ ಬಹುಸ್ಸುತೋ;

ಸಾಸನಂ ಅನುರಕ್ಖನ್ತೋ, ಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ.

ಚೂಳಾಭಯೋ ಚ ಮೇಧಾವೀ, ವಿನಯೇ ಚ ವಿಸಾರದೋ;

ತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ಚ ಮೇಧಾವೀ, ಸದ್ಧಮ್ಮವಂಸಕೋವಿದೋ.

ಚೂಳದೇವೋ ಚ ಮೇಧಾವೀ, ವಿನಯೇ ಚ ವಿಸಾರದೋ;

ಸಿವತ್ಥೇರೋ ಚ ಮೇಧಾವೀ, ವಿನಯೇ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಕೋವಿದೋ.

ಏತೇ ನಾಗಾ ಮಹಾಪಞ್ಞಾ, ವಿನಯಞ್ಞೂ ಮಗ್ಗಕೋವಿದಾ;

ವಿನಯಂ ದೀಪೇ ಪಕಾಸೇಸುಂ, ಪಿಟಕಂ ತಮ್ಬಪಣ್ಣಿಯಾತಿ.

೨೩. ಯಂ ತೇನ ಭಗವತಾ ಜಾನತಾ ಪಸ್ಸತಾ ಅರಹತಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ದುತಿಯೋ ಅನಿಯತೋ ಕತ್ಥ ಪಞ್ಞತ್ತೋತಿ? ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಪಞ್ಞತ್ತೋ. ಕಂ ಆರಬ್ಭಾತಿ? ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಉದಾಯಿಂ ಆರಬ್ಭ. ಕಿಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿನ್ತಿ? ಆಯಸ್ಮಾ ಉದಾಯೀ ಮಾತುಗಾಮೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕೋ ಏಕಾಯ ರಹೋ ನಿಸಜ್ಜಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ, ತಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ. ಅತ್ಥಿ ತತ್ಥ ಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿ ಅನುಪ್ಪನ್ನಪಞ್ಞತ್ತೀತಿ? ಏಕಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿ. ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿ ಅನುಪ್ಪನ್ನಪಞ್ಞತ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ನತ್ಥಿ. ಸಬ್ಬತ್ಥಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಪದೇಸಪಞ್ಞತ್ತೀತಿ? ಸಬ್ಬತ್ಥಪಞ್ಞತ್ತಿ. ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ ಅಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತೀತಿ? ಅಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ. ಏಕತೋಪಞ್ಞತ್ತಿ ಉಭತೋಪಞ್ಞತ್ತೀತಿ? ಏಕತೋಪಞ್ಞತ್ತಿ. ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸಾನಂ ಕತ್ಥೋಗಧಂ ಕತ್ಥ ಪರಿಯಾಪನ್ನನ್ತಿ? ನಿದಾನೋಗಧಂ ನಿದಾನಪರಿಯಾಪನ್ನಂ. ಕತಮೇನ ಉದ್ದೇಸೇನ ಉದ್ದೇಸಂ ಆಗಚ್ಛತೀತಿ? ಚತುತ್ಥೇನ ಉದ್ದೇಸೇನ ಉದ್ದೇಸಂ ಆಗಚ್ಛತಿ. ಚತುನ್ನಂ ವಿಪತ್ತೀನಂ ಕತಮಾ ವಿಪತ್ತೀತಿ? ಸಿಯಾ ಸೀಲವಿಪತ್ತಿ, ಸಿಯಾ ಆಚಾರವಿಪತ್ತಿ. ಸತ್ತನ್ನಂ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಾನಂ ಕತಮೋ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧೋತಿ? ಸಿಯಾ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧೋ, ಸಿಯಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧೋ. ಛನ್ನಂ ಆಪತ್ತಿಸಮುಟ್ಠಾನಾನಂ ಕತಿಹಿ ಸಮುಟ್ಠಾನೇಹಿ ಸಮುಟ್ಠಾತೀತಿ? ತೀಹಿ ಸಮುಟ್ಠಾನೇಹಿ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ – ಸಿಯಾ ಕಾಯತೋ ಚ ಚಿತ್ತತೋ ಚ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ, ನ ವಾಚತೋ; ಸಿಯಾ ವಾಚತೋ ಚ ಚಿತ್ತತೋ ಚ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ, ನ ಕಾಯತೋ; ಸಿಯಾ ಕಾಯತೋ ಚ ವಾಚತೋ ಚ ಚಿತ್ತತೋ ಚ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ. ಚತುನ್ನಂ ಅಧಿಕರಣಾನಂ ಕತಮಂ ಅಧಿಕರಣನ್ತಿ? ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣಂ. ಸತ್ತನ್ನಂ ಸಮಥಾನಂ ಕತಿಹಿ ಸಮಥೇಹಿ ಸಮ್ಮತೀತಿ? ತೀಹಿ ಸಮಥೇಹಿ ಸಮ್ಮತಿ – ಸಿಯಾ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೇನ ಚ ಪಟಿಞ್ಞಾತಕರಣೇನ ಚ, ಸಿಯಾ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೇನ ಚ ತಿಣವತ್ಥಾರಕೇನ ಚ…ಪೇ….

ದ್ವೇ ಅನಿಯತಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ಅಲಙ್ಕಮ್ಮನಿಯಞ್ಚೇವ, ತಥೇವ ಚ ನ ಹೇವ ಖೋ;

ಅನಿಯತಾ ಸುಪಞ್ಞತ್ತಾ, ಬುದ್ಧಸೇಟ್ಠೇನ ತಾದಿನಾತಿ.