೧. ಮೂಲಯಮಕಂ

ಉದ್ದೇಸವಾರವಣ್ಣನಾ

೧. ಯಮಕಸಮೂಹಸ್ಸಾತಿ ಮೂಲಯಮಕಾದಿಕಸ್ಸ ಯಮಕಸಮೂಹಸ್ಸ. ಮೂಲಯಮಕಾದಯೋ ಹಿ ಪಕರಣಾಪೇಕ್ಖಾಯ ಅವಯವಭೂತಾಪಿ ನಿಚ್ಚಾವಯವಾಪೇಕ್ಖಾಯ ಯಮಕಸಮೂಹೋತಿ ವುತ್ತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ತಂಸಮೂಹಸ್ಸ ಚ ಸಕಲಸ್ಸ ಪಕರಣಸ್ಸಾ’’ತಿ.

ಕುಸಲಾಕುಸಲಮೂಲವಿಸೇಸಾನನ್ತಿ ದುತಿಯಪುಚ್ಛಾಯ ವುತ್ತಾನಂ ಸಂಸಯಪದಸಙ್ಗಹಿತಾನಂ ಕುಸಲಸಙ್ಖಾತಾನಂ, ತಥಾ ಪಠಮಪುಚ್ಛಾಯ ವುತ್ತಾನಂ ಕುಸಲಮೂಲಸಙ್ಖಾತಾನಂ ವಿಸೇಸಾನಂ ಅತ್ಥಯಮಕಭಾವಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಯಥಾ ಹಿ ಪಠಮಪುಚ್ಛಾಯ ವಿಸೇಸವನ್ತಭಾವೇನ ವುತ್ತಾಯೇವ ಕುಸಲಧಮ್ಮಾ ದುತಿಯಪುಚ್ಛಾಯಂ ವಿಸೇಸಭಾವೇನ ವುತ್ತಾ, ಏವಂ ಪಠಮಪುಚ್ಛಾಯಂ ವಿಸೇಸಭಾವೇನ ವುತ್ತಾಯೇವ ಕುಸಲಮೂಲಧಮ್ಮಾ ದುತಿಯಪುಚ್ಛಾಯಂ ವಿಸೇಸವನ್ತಭಾವೇನ ವುತ್ತಾ. ವತ್ತುವಚನಿಚ್ಛಾವಸೇನ ಹಿ ಧಮ್ಮಾನಂ ವಿಸೇಸವಿಸೇಸವನ್ತತಾವಿಭಾಗಾ ಹೋನ್ತೀತಿ. ಕುಸಲಮೂಲಕುಸಲವಿಸೇಸೇಹಿ ಸಂಸಯಿತಪದಸಙ್ಗಹಿತೇಹಿ ಕುಸಲಕುಸಲಮೂಲಾನಂ ವಿಸೇಸವನ್ತಾನನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಏತ್ಥ ಚ ವಿಸೇಸವನ್ತಾಪೇಕ್ಖವಿಸೇಸವಸೇನ ಪಠಮೋ ಅತ್ಥವಿಕಪ್ಪೋ ವುತ್ತೋ, ದುತಿಯೋ ಪನ ವಿಸೇಸಾಪೇಕ್ಖವಿಸೇಸವನ್ತವಸೇನಾತಿ ಅಯಮೇತೇಸಂ ವಿಸೇಸೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಞಾತುಂ ಇಚ್ಛಿತಾನಂ ಹೀ’’ತಿಆದಿ.

ತತ್ಥ ಞಾತುಂ ಇಚ್ಛಿತಾನನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಾಯ ವಿಸಯಭೂತಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಿಸೇಸಾನನ್ತಿ ಕುಸಲಕುಸಲಮೂಲವಿಸೇಸಾನಂ. ವಿಸೇಸವನ್ತಾಪೇಕ್ಖಾನನ್ತಿ ಕುಸಲಮೂಲಕುಸಲಸಙ್ಖಾತೇಹಿ ವಿಸೇಸವನ್ತೇಹಿ ಸಾಪೇಕ್ಖಾನಂ. ವಿಸೇಸವತನ್ತಿ ಕುಸಲಮೂಲಕುಸಲಾನಂ. ವಿಸೇಸಾಪೇಕ್ಖಾನನ್ತಿ ಕುಸಲಕುಸಲಮೂಲವಿಸೇಸೇಹಿ ಸಾಪೇಕ್ಖಾನಂ. ಏತ್ಥಾತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಮೂಲಯಮಕೇ. ಪಧಾನಭಾವೋತಿ ಪಠಮವಿಕಪ್ಪೇ ತಾವ ಸಂಸಯಿತಪ್ಪಧಾನತ್ತಾ ಪುಚ್ಛಾಯ ವಿಸೇಸಾನಂ ಪಧಾನಭಾವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತೇ ಹಿ ಸಂಸಯಿತಾನಂ ವಿಸೇಸವನ್ತೋತಿ. ದುತಿಯವಿಕಪ್ಪೇ ಪನ ವಿಸೇಸಾ ನಾಮ ವಿಸೇಸವನ್ತಾಧೀನಾತಿ ವಿಸೇಸವನ್ತಾನಂ ತತ್ಥ ಪಧಾನಭಾವೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ದ್ವಿನ್ನಂ ಪನ ಏಕಜ್ಝಂ ಪಧಾನಭಾವೋ ನ ಯುಜ್ಜತಿ. ಸತಿ ಹಿ ಅಪ್ಪಧಾನೇ ಪಧಾನಂ ನಾಮ ಸಿಯಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಏಕೇಕಾಯ ಪುಚ್ಛಾಯ ಏಕೇಕೋ ಏವ ಅತ್ಥೋ ಸಙ್ಗಹಿತೋ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಏವಞ್ಚೇತಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ, ಅಞ್ಞಥಾ ವಿನಿಚ್ಛಿತವಿಸೇಸಿತಬ್ಬಭಾವೇಹಿ ಇಧ ಪಧಾನಭಾವೋ ನ ಯುಜ್ಜತೇವಾತಿ. ನ ಧಮ್ಮವಾಚಕೋತಿ ನ ಸಭಾವಧಮ್ಮವಾಚಕೋ. ಸಭಾವಧಮ್ಮೋಪಿ ಹಿ ಅತ್ಥೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಗಮ್ಭೀರಪಞ್ಞಂ ನಿಪುಣತ್ಥದಸ್ಸಿ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಸು. ನಿ. ೧೭೮). ‘‘ಹೇತುಫಲೇ ಞಾಣಂ ಅತ್ಥಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ’’ತಿಆದೀಸು (ವಿಭ. ೭೨೦) ಅತ್ಥ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಹೇತುಫಲವಾಚಕತಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ಆದಿ-ಸದ್ದೇನಸ್ಸ ‘‘ಅತ್ಥಾಭಿಸಮಯಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೨೯) ಆಗತಾ ಹಿತಾದಿವಾಚಕತಾ ಸಙ್ಗಯ್ಹತಿ. ತೇನೇವಾತಿ ಪಾಳಿಅತ್ಥವಾಚಕತ್ತಾ ಏವ.

ತೀಣಿಪಿ ಪದಾನೀತಿ ಏತ್ಥ ಪಿ-ಸದ್ದೋ ಸಮುಚ್ಚಯತ್ಥೋ, ಸಮುಚ್ಚಯೋ ಚ ತುಲ್ಯಯೋಗೇ ಸಿಯಾ. ಕಿಂ ನಾಮ-ಪದೇನ ಅನವಸೇಸತೋ ಕುಸಲಾದೀನಂ ಸಙ್ಗಹೋತಿ ಆಸಙ್ಕಾಯ ತದಾಸಙ್ಕಾನಿವತ್ತನತ್ಥಮಾಹ ‘‘ತೀಣಿಪಿ…ಪೇ… ಸಙ್ಗಾಹಕತ್ತ’’ನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಸಙ್ಗಾಹಕತ್ತಮತ್ತನ್ತಿ ಮತ್ತ-ಸದ್ದೋ ವಿಸೇಸನಿವತ್ತಿಅತ್ಥೋತಿ. ತೇನ ನಿವತ್ತಿತಂ ವಿಸೇಸಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ನ ನಿರವಸೇಸಸಙ್ಗಾಹಕತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ನ ಹಿ ರೂಪಂ ನಾಮ-ಪದೇನ ಸಙ್ಗಯ್ಹತಿ. ಕುಸಲಾದಿಯೇವ ನಾಮನ್ತಿ ನಿಯಮೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ನ ನಾಮಂಯೇವ ಕುಸಲಾದೀತಿ ಇಮಮೇವ ಚ ನಿಯಮಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಕುಸಲಾದೀನಂ ಸಙ್ಗಾಹಕತ್ತಮತ್ತಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ. ಯದಿಪಿ ನಾಮ-ಪದಂ ನ ನಿರವಸೇಸಕುಸಲಾದಿಸಙ್ಗಾಹಕಂ, ಕುಸಲಾದಿಸಙ್ಗಾಹಕಂ ಪನ ಹೋತಿ, ತದತ್ಥಮೇವ ಚ ತಂ ಗಹಿತನ್ತಿ ನಾಮಸ್ಸ ಕುಸಲತ್ತಿಕಪರಿಯಾಪನ್ನತಾ ವುತ್ತಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಕುಸಲಾದಿ…ಪೇ… ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ.

ಉದ್ದೇಸವಾರವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ನಿದ್ದೇಸವಾರವಣ್ಣನಾ

೫೨. ದುತಿಯಯಮಕೇತಿ ಏಕಮೂಲಯಮಕೇ. ಏವಮಿಧಾಪೀತಿ ಯಥಾ ಏಕಮೂಲಯಮಕೇ ‘‘ಯೇ ಕೇಚಿ ಕುಸಲಾ’’ಇಚ್ಚೇವ ಪುಚ್ಛಾ ಆರದ್ಧಾ, ಏವಂ ಇಧಾಪಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಮೂಲಯಮಕೇಪಿ ‘‘ಯೇ ಕೇಚಿ ಕುಸಲಾ’’ಇಚ್ಚೇವ ಪುಚ್ಛಾ ಆರಭಿತಬ್ಬಾ ಸಿಯಾ. ಕಸ್ಮಾ? ಪುರಿಮಯಮಕ…ಪೇ… ಅಪ್ಪವತ್ತತ್ತಾತಿ. ಇದಞ್ಚ ದುತಿಯಯಮಕಸ್ಸ ತಥಾ ಅಪ್ಪವತ್ತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ, ತತಿಯಯಮಕಂ ಪನ ತಥೇವ ಪವತ್ತಂ. ಕೇಚೀತಿ ಪದಕಾರಾ. ತೇ ಹಿ ಯಥಾ ಪಠಮದುತಿಯಯಮಕೇಸು ಪುರಿಮಪುಚ್ಛಾ ಏವ ಪರಿವತ್ತನವಸೇನ ಪಚ್ಛಿಮಪುಚ್ಛಾ ಕತಾತಿ ಪಚ್ಛಿಮಪುಚ್ಛಾಯ ಪುರಿಮಪುಚ್ಛಾ ಸಮಾನಾ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಟಿಲೋಮಭಾವಂ, ನ ತಥಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಯಮಕೇ. ತತ್ಥ ಹಿ ದ್ವೇಪಿ ಪುಚ್ಛಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞವಿಸದಿಸಾ. ಯದಿ ತತ್ಥಾಪಿ ದ್ವೀಹಿಪಿ ಪುಚ್ಛಾಹಿ ಸದಿಸಾಹಿ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ‘‘ಯೇ ಕೇಚಿ ಕುಸಲಾ’’ತಿ ಪಠಮಪುಚ್ಛಾ ಆರಭಿತಬ್ಬಾ, ಪಚ್ಛಿಮಪುಚ್ಛಾ ವಾ ‘‘ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಧಮ್ಮಾ ಕುಸಲಮೂಲೇನ ಏಕಮೂಲಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಾ ಸಿಯಾ. ಏವಂ ಪನ ಅವತ್ವಾ ಪಠಮದುತಿಯಯಮಕೇಸು ವಿಯ ಪುರಿಮಪಚ್ಛಿಮಪುಚ್ಛಾ ಸದಿಸಾ ಅಕತ್ವಾ ತತಿಯಯಮಕೇ ತಾಸಂ ವಿಸದಿಸತಾ ‘‘ಯೇ ಕೇಚಿ ಕುಸಲಾ’’ತಿ ಅನಾರದ್ಧತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ಪಟಿಲೋಮಪುಚ್ಛಾನುರೂಪಾಯ ಅನುಲೋಮಪುಚ್ಛಾಯ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಯೇ ಕೇಚಿ ಕುಸಲಾತಿ ಅಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ವದನ್ತಿ.

ಅತ್ಥವಸೇನಾತಿ ಸಮ್ಭವನ್ತಾನಂ ನಿಚ್ಛಿತಸಂಸಯಿತಾನಂ ಅತ್ಥಾನಂ ವಸೇನ. ತದನುರೂಪಾಯಾತಿ ತಸ್ಸಾ ಪುರಿಮಪುಚ್ಛಾಯ ಅತ್ಥತೋ ಬ್ಯಞ್ಜನತೋ ಚ ಅನುಚ್ಛವಿಕಾಯ. ಪುರಿಮಞ್ಹಿ ಅಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಮಾಯ ಭವಿತಬ್ಬಂ. ತೇನಾತಿ ತಸ್ಮಾ. ಯಸ್ಮಾ ಅನುಲೋಮೇ ಸಂಸಯಚ್ಛೇದೇ ಜಾತೇಪಿ ಪಟಿಲೋಮೇ ಸಂಸಯೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಯದಿ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಪಟಿಲೋಮಪುಚ್ಛಾಯ ಪಯೋಜನಮೇವ ನ ಸಿಯಾ, ತಸ್ಮಾ ನ ಪಚ್ಛಿಮಪುಚ್ಛಾನುರೂಪಾ ಪುರಿಮಪುಚ್ಛಾ, ಅಥ ಖೋ ವುತ್ತನಯೇನ ಪುರಿಮಪುಚ್ಛಾನುರೂಪಾ ಪಚ್ಛಿಮಪುಚ್ಛಾ, ತಾಯ ಚ ಅನುರೂಪತಾಯ ಅತ್ಥಾದಿವಸೇನ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪದಾನಂ ಸಮ್ಬನ್ಧತ್ತಾ ಅತ್ಥಾದಿಯಮಕತಾ ವುತ್ತಾ. ದೇಸನಾಕ್ಕಮತೋ ಚೇತ್ಥ ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ ‘‘ಕುಸಲಾ ಕುಸಲಮೂಲಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಕುಸಲಮೂಲಾ ಕುಸಲಾ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತತ್ತಾ. ಸೇಸಯಮಕೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ವಿಸೇಸವನ್ತವಿಸೇಸ, ವಿಸೇಸವಿಸೇಸವನ್ತಗ್ಗಹಣತೋ ವಾ ಇಧ ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಪಠಮಪುಚ್ಛಾಯಞ್ಹಿ ಯೇ ಧಮ್ಮಾ ವಿಸೇಸವನ್ತೋ, ತೇ ನಿಚ್ಛಯಾಧಿಟ್ಠಾನೇ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಯೇ ಕೇಚಿ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇಸು ಯಸ್ಮಿಂ ವಿಸೇಸೋ ಸಂಸಯಾಧಿಟ್ಠಾನೋ, ತಂದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಕುಸಲಮೂಲಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಾ ಕತಾ. ದುತಿಯಪುಚ್ಛಾಯಂ ಪನ ತಪ್ಪಟಿಲೋಮತೋ ಯೇನ ವಿಸೇಸೇನ ತೇ ವಿಸೇಸವನ್ತೋ, ತಂ ವಿಸೇಸಂ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಯೇ ವಾ ಪನ ಕುಸಲಮೂಲಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇ ವಿಸೇಸವನ್ತೇ ಸಂಸಯಾಧಿಟ್ಠಾನಭೂತೇ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಧಮ್ಮಾ ಕುಸಲಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಾ ಕತಾ. ಅನಿಯತವತ್ಥುಕಾ ಹಿ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಸಂಸಯಾ ಅನೇಕಜ್ಝಾಸಯತ್ತಾ ಸತ್ತಾನಂ.

ಇಮಿನಾಪಿ ಬ್ಯಞ್ಜನೇನಾತಿ ‘‘ಯೇ ಕೇಚಿ ಕುಸಲಮೂಲೇನ ಏಕಮೂಲಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾಪಿ ವಾಕ್ಯೇನ. ಏವಂ ನ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುನ್ತಿ ಯೇನಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ವುತ್ತಂ, ತಮೇವಾಧಿಪ್ಪಾಯಂ ವಿವರತಿ ‘‘ನ ಹೀ’’ತಿಆದಿನಾ. ತತ್ಥ ತೇನೇವಾತಿ ಕುಸಲಬ್ಯಞ್ಜನತ್ಥಸ್ಸ ಕುಸಲಮೂಲೇನ ಏಕಮೂಲಬ್ಯಞ್ಜನತ್ಥಸ್ಸ ಭಿನ್ನತ್ತಾ ಏವ. ವಿಸ್ಸಜ್ಜನನ್ತಿ ವಿಭಜನಂ. ಇತರಥಾತಿ ಕುಸಲಮೂಲೇನ ಏಕಮೂಲಬ್ಯಞ್ಜನೇನ ಪುಚ್ಛಾಯ ಕತಾಯ. ತಾನಿ ವಚನಾನೀತಿ ಕುಸಲವಚನಂ ಕುಸಲಮೂಲೇನ ಏಕಮೂಲವಚನಞ್ಚ. ಕುಸಲಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನರೂಪವಸೇನ ಚಸ್ಸ ಅಬ್ಯಾಕತದೀಪನತಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ಏತ್ಥಾತಿ ‘‘ಇಮಿನಾಪಿ ಬ್ಯಞ್ಜನೇನ ತಸ್ಸೇವತ್ಥಸ್ಸ ಸಮ್ಭವತೋ’’ತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ವಚನೇ. ಯೇ ಕೇಚಿ ಕುಸಲಾ…ಪೇ… ಸಮ್ಭವತೋತಿ ಏತೇನ ಕುಸಲಾನಂ ಕುಸಲಮೂಲೇನ ಏಕಮೂಲತಾಯ ಬ್ಯಭಿಚಾರಾಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ನ ಹಿ…ಪೇ… ಸನ್ತೀ’’ತಿ. ವುತ್ತಬ್ಯಞ್ಜನತ್ಥಸ್ಸೇವ ಸಮ್ಭವತೋತಿ ಹಿ ಇಮಿನಾ ಅವುತ್ತಬ್ಯಞ್ಜನತ್ಥಸ್ಸ ಸಮ್ಭವಾಭಾವವಚನೇನ ಸ್ವಾಯಮಧಿಪ್ಪಾಯಮತ್ಥೋ ವಿಭಾವಿತೋ. ಯಥಾ ಹಿ ಕುಸಲಮೂಲೇನ ಏಕಮೂಲಬ್ಯಞ್ಜನತ್ಥೋ ಕುಸಲಬ್ಯಞ್ಜನತ್ಥಂ ಬ್ಯಭಿಚರತಿ, ನ ಏವಂ ತಂ ಕುಸಲಬ್ಯಞ್ಜನತ್ಥೋ. ಕಥಂ ಕತ್ವಾ ಚೋದನಾ, ಕಥಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ಪರಿಹಾರೋ? ಕುಸಲಮೂಲೇನ ಏಕಮೂಲಾ ಕುಸಲಾ ಏವಾತಿ ಚೋದನಾ ಕತಾ, ಕುಸಲಮೂಲೇನ ಏಕಮೂಲಾ ಏವ ಕುಸಲಾತಿ ಪನ ಪರಿಹಾರೋ ಪವತ್ತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ದುತಿಯಯಮಕೇ ವಿಯ ಅಪುಚ್ಛಿತ್ವಾತಿ ‘‘ಯೇ ಕೇಚಿ ಕುಸಲಾ’’ತಿ ಅಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ. ಕುಸಲಮೂಲೇಹೀತಿ ಕುಸಲೇಹಿ ಮೂಲೇಹಿ. ತೇತಿ ಕುಸಲಮೂಲೇನ ಏಕಮೂಲಾ.

ಏಕತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಇತಿ-ಸದ್ದೋ ಆದಿಅತ್ಥೋ ಪಕಾರತ್ಥೋ ವಾ. ತೇನ ‘‘ಕುಸಲಮೂಲಾನಿ ಏಕಮೂಲಾನಿ ಚೇವ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಮೂಲಾನಿ ಚಾ’’ತಿಆದಿಪಾಳಿಸೇಸಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಕಾತಬ್ಬಂ ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಹೇಟ್ಠಾತಿ ಅನುಲೋಮಪುಚ್ಛಾವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇ. ವುತ್ತನಯೇನಾತಿ ‘‘ಮೂಲಾನಿ ಯಾನಿ ಏಕತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತನಯೇನ. ತಮ್ಪೀತಿ ‘‘ಕುಸಲಮೂಲೇನಾ’’ತಿಆದಿ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನಮ್ಪಿ. ತಥಾತಿ ತೇನ ಪಕಾರೇನ, ಅನುಲೋಮಪುಚ್ಛಾಯಂ ವಿಯ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಕಾತಬ್ಬಂ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಇಮಿನಾ ಪಕಾರೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತು’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯೇ ವಾ ಪನಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ‘‘ಆಮನ್ತಾ’’ಇಚ್ಚೇವ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇನ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ‘‘ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಧಮ್ಮಾ ಕುಸಲಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಾಯಂ ವಿಯ ‘‘ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಧಮ್ಮಾ ಕುಸಲಮೂಲೇನ ಏಕಮೂಲಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತೇಪಿ ಪಟಿವಚನವಿಸ್ಸಜ್ಜನಮೇವ ಲಬ್ಭತಿ, ನ ಅನುಲೋಮಪುಚ್ಛಾಯಂ ವಿಯ ಸರೂಪದಸ್ಸನವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ. ಯೇ ಹಿ ಧಮ್ಮಾ ಕುಸಲಮೂಲೇನ ಏಕಮೂಲಾ, ನ ತೇ ಧಮ್ಮಾ ಕುಸಲಮೂಲೇನ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಮೂಲಾವ. ಯೇ ಪನ ಕುಸಲಮೂಲೇನ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಮೂಲಾ, ತೇ ಕುಸಲಮೂಲೇನ ಏಕಮೂಲಾವ. ತೇನಾಹ ‘‘ನ ಹಿ…ಪೇ… ವಿಭಾಗೋ ಕಾತಬ್ಬೋ ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಯೇನಾತಿ ಯೇನ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಮೂಲೇಸು ಏಕಮೂಲಸ್ಸ ಅಭಾವೇನ. ಯತ್ಥಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೇ. ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಮೂಲಕತ್ತಾ ಏಕಮೂಲಕತ್ತಾ ಚಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ದ್ವಿನ್ನಂ ದ್ವಿನ್ನಞ್ಹಿ ಏಕೇಕೇನ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಮೂಲಕತ್ತೇ ವುತ್ತೇ ತೇಸಂ ಏಕೇಕೇನ ಏಕಮೂಲಕತ್ತಮ್ಪಿ ವುತ್ತಮೇವ ಹೋತಿ ಸಮಾನತ್ಥೋ ಏಕಸದ್ದೋತಿ ಕತ್ವಾ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಯತ್ಥ ಪನ…ಪೇ… ನ ಏಕಮೂಲಾನೀ’’ತಿ. ತಯಿದಂ ಮಿಚ್ಛಾ, ದ್ವೀಸುಪಿ ಏಕೇಕೇನ ಇತರಸ್ಸ ಏಕಮೂಲಕತ್ತಂ ಸಮ್ಭವತಿ ಏವಾತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಏತಸ್ಸ ಗಹಣಸ್ಸ ನಿವಾರಣತ್ಥ’’ನ್ತಿಆದಿ. ‘‘ಯೇ ಧಮ್ಮಾ ಕುಸಲಮೂಲೇನ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಮೂಲಾ, ತೇ ಕುಸಲಮೂಲೇನ ಏಕಮೂಲಾ’’ತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ವಿಭಾವೇನ್ತೇನ ಇಧ ‘‘ಆಮನ್ತಾ’’ತಿ ಪದೇನ ಯತ್ಥ ದ್ವೇ ಮೂಲಾನಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತತ್ಥ ಏಕೇಕೇನ ಇತರಸ್ಸ ಏಕಮೂಲಕತ್ತಂ ಪಕಾಸಿತಮೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಆಮನ್ತಾತಿ ಇಮಿನಾವ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇನ ತಂಗಹಣನಿವಾರಣತೋ’’ತಿ. ನಿಚ್ಛಿತತ್ತಾತಿ ಏತ್ಥ ಏಕತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾನಂ ತಿಣ್ಣನ್ನಂ ತಾವ ಮೂಲಾನಂ ನಿಚ್ಛಿತಂ ಹೋತು ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇಕಮೂಲಕತ್ತಂ, ದ್ವಿನ್ನಂ ಪನ ಕಥನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಮೂಲಾನಂ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಸಮಾನಮೂಲತಾ ಏವಾತಿ ಅವಧಾರಣೇನ ನಿವತ್ತಿತತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ನ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸಮಾನಮೂಲತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತೇನ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಮೂಲಾನಂ ಸಮಾನಮೂಲತಾಮತ್ತವಚನಿಚ್ಛಾಯ ಏಕಮೂಲಗ್ಗಹಣಂ, ನ ತೇಸಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪಚ್ಚಯತಾವಿಸಿಟ್ಠಸಮಾನಮೂಲತಾದಸ್ಸನತ್ಥನ್ತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ದ್ವಿನ್ನಂ ಮೂಲಾನನ್ತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಏಕಮೂಲಾನಂ ಏಕತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾನಂ. ಯಥಾ ತೇಸಂ ಸಮಾನಮೂಲತಾ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತೇಸು ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತಂಮೂಲೇಹಿ ಅಞ್ಞೇಹೀತಿ ಇತರಮೂಲೇಹಿ ಮೂಲದ್ವಯತೋ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಸಹಜಾತಧಮ್ಮೇಹಿ.

ಇದಾನಿ ಯೇನ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಪಟಿಲೋಮೇ ‘‘ಕುಸಲಾ’’ಇಚ್ಚೇವ ಪುಚ್ಛಾ ಕತಾ, ನ ‘‘ಕುಸಲಮೂಲೇನ ಏಕಮೂಲಾ’’ತಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಮೂಲತ್ತೇ ಪನ…ಪೇ… ಕತಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ನ ಹಿ ಕುಸಲಮೂಲೇನ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಮೂಲೇಸು ಕಿಞ್ಚಿ ಏಕಮೂಲಂ ನ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತೋವಾಯಮತ್ಥೋ. ಮೂಲಯುತ್ತತಮೇವ ವದತಿ, ನ ಮೂಲೇಹಿ ಅಯುತ್ತನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಅಞ್ಞಥಾ ಪುಬ್ಬೇನಾಪರಂ ವಿರುಜ್ಝೇಯ್ಯ. ತೇನೇವಾತಿ ಮೂಲಯುತ್ತತಾಯ ಏವ ವುಚ್ಚಮಾನತ್ತಾ. ಉಭಯತ್ಥಾಪೀತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಮೂಲಾ ಏಕಮೂಲಾತಿ ದ್ವೀಸುಪಿ ಪದೇಸು. ‘‘ಕುಸಲಮೂಲೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಕುಸಲಮೂಲೇನ ಸಮ್ಪಯುತ್ತೇನಾತಿ ಹಿ ಅತ್ಥೋ. ಯದಿ ಉಭಯಮ್ಪಿ ವಚನಂ ಮೂಲಯುತ್ತತಮೇವ ವದತಿ, ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ಅನುಲೋಮಪುಚ್ಛಾಯಮೇವ ಏಕಮೂಲಗ್ಗಹಣಂ ಕತಂ, ನ ಪಟಿಲೋಮಪುಚ್ಛಾಯನ್ತಿ ಉಭಯತ್ಥಾಪಿ ತಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ ನ ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಏವಞ್ಹಿ ಮೂಲೇಕಮೂಲಯಮಕದೇಸನಾಹಿ ಅಯಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಯಮಕದೇಸನಾ ಸಮಾನರಸಾ ಸಿಯಾತಿ ಚೋದನಂ ಮನಸಿ ಕತ್ವಾ ಆಹ ‘‘ತತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿ.

ತತ್ಥ ತತ್ಥಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಯಮಕೇ. ಯದಿಪಿ ಏಕಮೂಲಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಮೂಲಾತಿ ಇದಂ ಪದದ್ವಯಂ ವುತ್ತನಯೇನ ಮೂಲಯುತ್ತತಮೇವ ವದತಿ, ತಥಾಪಿ ಸಾಮಞ್ಞವಿಸೇಸಲಕ್ಖಣೇ ಅತ್ಥೇವ ಭೇದೋತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಮೂಲಯೋಗಸಾಮಞ್ಞೇ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಸಮೂಲಕಾನಂ ಸಮಾನಮೂಲತಾ ಏಕಮೂಲತ್ತನ್ತಿ ಏಕಮೂಲವಚನಂ ತೇಸು ಅವಿಸೇಸತೋ ಮೂಲಸಬ್ಭಾವಮತ್ತಂ ವದತಿ, ನ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಮೂಲಸದ್ದೋ ವಿಯ ಮೂಲೇಸು ಲಬ್ಭಮಾನಂ ವಿಸೇಸಂ, ನ ಚ ಸಾಮಞ್ಞೇ ನಿಚ್ಛಯೋ ವಿಸೇಸೇ ಸಂಸಯಂ ವಿಧಮತೀತಿ ಇಮಮತ್ಥಮಾಹ ‘‘ಮೂಲಯೋಗಸಾಮಞ್ಞೇ…ಪೇ… ಪವತ್ತಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ. ವಿಸೇಸೇ ಪನ ನಿಚ್ಛಯೋ ಸಾಮಞ್ಞೇ ಸಂಸಯಂ ವಿಧಮನ್ತೋ ಏವ ಪವತ್ತತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಮೂಲಯೋಗವಿಸೇಸೇ ಪನ…ಪೇ… ನಿಚ್ಛಿತಮೇವ ಹೋತೀ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾತಿ ವುತ್ತಸ್ಸೇವ ತಸ್ಸ ಹೇತುಭಾವೇನ ಪರಾಮಸನಂ, ವಿಸೇಸನಿಚ್ಛಯೇನೇವ ಅವಿನಾಭಾವತೋ, ಸಾಮಞ್ಞಸ್ಸ ನಿಚ್ಛಿತತ್ತಾ ತತ್ಥ ವಾ ಸಂಸಯಾಭಾವತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಏಕಮೂಲಾತಿ ಪುಚ್ಛಂ ಅಕತ್ವಾ’’ತಿ. ಕುಸಲಭಾವದೀಪಕಂ ನ ಹೋತೀತಿ ಕುಸಲಭಾವಸ್ಸೇವ ದೀಪಕಂ ನ ಹೋತಿ ತದಞ್ಞಜಾತಿಕಸ್ಸಪಿ ದೀಪನತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಕುಸಲಭಾವೇ ಸಂಸಯಸಬ್ಭಾವಾ’’ತಿ. ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಮೂಲವಚನನ್ತಿ ಕೇವಲಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಮೂಲವಚನನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಕುಸಲಾಧಿಕಾರಸ್ಸ ಅನುವತ್ತಮಾನತ್ತಾತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಧಮ್ಮಾ ಕುಸಲಾ’’ತಿ ಕುಸಲಗ್ಗಹಣೇ ಕಾರಣಮಾಹ. ಏಕಮೂಲಗ್ಗಹಣೇ ಹಿ ಪಯೋಜನಾಭಾವೋ ದಸ್ಸಿತೋ, ಕುಸಲಸ್ಸ ವಸೇನ ಚಾಯಂ ದೇಸನಾತಿ.

೫೩-೬೧. ಮೂಲನಯೇ ವುತ್ತೇ ಏವ ಅತ್ಥೇತಿ ಮೂಲನಯೇ ವುತ್ತೇ ಏವ ಕುಸಲಾದಿಧಮ್ಮೇ. ಕುಸಲಾದಯೋ ಹಿ ಸಭಾವಧಮ್ಮಾ ಇಧ ಪಾಳಿಅತ್ಥತಾಯ ಅತ್ಥೋತಿ ವುತ್ತೋ. ಕುಸಲಮೂಲಭಾವೇನ, ಮೂಲಸ್ಸ ವಿಸೇಸನೇನ, ಮೂಲಯೋಗದೀಪನೇನ ಚ ಪಕಾಸೇತುಂ. ಕುಸಲಮೂಲಭೂತಾ ಮೂಲಾ ಕುಸಲಮೂಲಮೂಲಾತಿ ಸಮಾಸಯೋಜನಾ. ಮೂಲವಚನಞ್ಹಿ ನಿವತ್ತೇತಬ್ಬಗಹೇತಬ್ಬಸಾಧಾರಣಂ. ಅಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಾಪಿ ಮೂಲಧಮ್ಮಾ ಅತ್ಥೀತಿ ಕುಸಲಮೂಲಭಾವೇನ ಮೂಲಧಮ್ಮಾ ವಿಸೇಸಿತಾ. ಮೂಲಗ್ಗಹಣೇನ ಚ ಮೂಲವನ್ತಾನಂ ಮೂಲಯೋಗೋ ದೀಪಿತೋ ಹೋತಿ. ಸಮಾನೇನ ಮೂಲೇನ, ಮೂಲಸ್ಸ ವಿಸೇಸನೇನ, ಮೂಲಯೋಗದೀಪನೇನ ಚ ಪಕಾಸೇತುಂ ‘‘ಏಕಮೂಲಮೂಲಾ’’ತಿ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಮೂಲೇನ ಮೂಲಭಾವೇನ, ಮೂಲಸ್ಸ ವಿಸೇಸನೇನ, ಮೂಲಯೋಗದೀಪನೇನ ಚ ಪಕಾಸೇತುಂ ‘‘ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಮೂಲಮೂಲಾ’’ತಿ ಮೂಲಮೂಲನಯೋ ವುತ್ತೋತಿ ಯೋಜನಾ. ತೀಸುಪಿ ಯಮಕೇಸು ಯಥಾವುತ್ತವಿಸೇಸನಮೇವೇತ್ಥ ಪರಿಯಾಯನ್ತರಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ಮೂಲಯೋಗಂ ದೀಪೇತುನ್ತಿ ಮೂಲಯೋಗಮೇವ ಪಧಾನಂ ಸಾತಿಸಯಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ದೀಪೇತುನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಯಥಾ ಹಿ ಕುಸಲಾನಿ ಮೂಲಾನಿ ಏತೇಸನ್ತಿ ಕುಸಲಮೂಲಕಾನೀತಿ ಬಾಹಿರತ್ಥಸಮಾಸೇ ಮೂಲಯೋಗೋ ಪಧಾನಭಾವೇನ ವುತ್ತೋ ಹೋತಿ, ನ ಏವಂ ‘‘ಕುಸಲಸಙ್ಖಾತಾ ಮೂಲಾ ಕುಸಲಮೂಲಾ’’ತಿ ಕೇವಲಂ, ‘‘ಕುಸಲಮೂಲಮೂಲಾ’’ತಿ ಸವಿಸೇಸನಂ ವಾ ವುತ್ತೇ ಉತ್ತರಪದತ್ಥಪ್ಪಧಾನಸಮಾಸೇ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅಞ್ಞಪದತ್ಥ…ಪೇ… ದೀಪೇತು’’ನ್ತಿ. ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೋವಾತಿ ‘‘ಕುಸಲಮೂಲಭಾವೇನ ಮೂಲಸ್ಸ ವಿಸೇಸನೇನಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಮೂಲಮೂಲನಯೇ ಚ, ‘‘ಅಞ್ಞಪದತ್ಥಸಮಾಸನ್ತೇನ ಕ-ಕಾರೇನಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಮೂಲಕನಯೇ ಚ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೋ ಏವ. ವಚನಪರಿಯಾಯೋ ಮೂಲಮೂಲಕನಯೇ ಏಕಜ್ಝಂ ಕತ್ವಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ.

೭೪-೮೫. ನ ಏಕಮೂಲಭಾವಂ ಲಭಮಾನೇಹೀತಿ ಅಬ್ಯಾಕತಮೂಲೇನ ನ ಏಕಮೂಲಕಂ ತಥಾವತ್ತಬ್ಬತಂ ಲಭಮಾನೇಹಿ ಅಟ್ಠಾರಸಅಹೇತುಕಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಾಹೇತುಕಸಮುಟ್ಠಾನರೂಪನಿಬ್ಬಾನೇಹಿ ಏಕತೋ ಅಲಬ್ಭಮಾನತ್ತಾ. ಯಥಾ ಹಿ ಯಥಾವುತ್ತಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಾದಯೋ ಹೇತುಪಚ್ಚಯವಿರಹಿತಾ ಅಹೇತುಕವೋಹಾರಂ ಲಭನ್ತಿ, ನ ಏವಂ ಸಹೇತುಕಸಮುಟ್ಠಾನಂ ರೂಪಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅಹೇತುಕವೋಹಾರರಹಿತಂ ಕತ್ವಾ’’ತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಸಬ್ಬಂ ರೂಪಂ ನ ಹೇತುಕಮೇವ, ಅಹೇತುಕಮೇವಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಸಹೇತುಕಸಮುಟ್ಠಾನಮ್ಪಿ ರೂಪಂ ಅಹೇತುಕಂ, ‘‘ಅಬ್ಯಾಕತೋ ಧಮ್ಮೋ ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಹೇತುಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ, ವಿಪಾಕಾಬ್ಯಾಕತಾ ಕಿರಿಯಾಬ್ಯಾಕತಾ ಹೇತೂ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಾನಂ ಖನ್ಧಾನಂ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಾನಞ್ಚ ರೂಪಾನಂ ಹೇತುಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ’’ತಿ (ಪಟ್ಠಾ. ೧.೧.೪೦೩) ಪನ ವಚನತೋ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಯೋಗೇನ ಸಹೇತುಕಸಮುಟ್ಠಾನಸ್ಸ ರೂಪಸ್ಸ ಅಹೇತುಕವೋಹಾರಾಭಾವೋ ವುತ್ತೋ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕಂ ಕತ್ವಾತಿ ಸಹೇತುಕವೋಹಾರೇನ ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕಂ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥಂ ವತ್ವಾ ಅಞ್ಞಥಾ ‘ಅಹೇತುಕಂ ಅಬ್ಯಾಕತಂ ಅಬ್ಯಾಕತಮೂಲೇನ ಏಕಮೂಲ’ನ್ತಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತು’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ವುತ್ತಮೇವ ಅಹೇತುಕವೋಹಾರಾಭಾವೇನ ಸಹೇತುಕತಾಪರಿಯಾಯಸ್ಸ ಅತ್ಥಸಿದ್ಧತ್ತಾ. ಅಪಿಚ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಸಬ್ಭಾವತೋ ತಸ್ಸ ಸಹೇತುಕತಾಪರಿಯಾಯೋ ಲಬ್ಭತೇವ. ತೇನಾಹ ‘‘ನ ವಾ ಸಹೇತುಕದುಕೇ ವಿಯ…ಪೇ… ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕಂ ಕತ’’ನ್ತಿ. ಏತ್ಥ ಏತ್ಥಾತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಏಕಮೂಲಕದುಕೇ. ಹೇತುಪಚ್ಚಯಯೋಗಾಯೋಗವಸೇನಾತಿ ಹೇತುಪಚ್ಚಯೇನ ಯೋಗಾಯೋಗವಸೇನ, ಹೇತುಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಸಬ್ಭಾವಾಸಬ್ಭಾವವಸೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಹೇತುಕವೋಹಾರಮೇವ ಲಭತಿ ಪಚ್ಚಯಭೂತಹೇತುಸಬ್ಭಾವತೋ.

ಅಪರೇ ಪನ ಭಣನ್ತಿ ‘‘ಸಹೇತುಕಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಂ ರೂಪಂ ಅಹೇತುಕಂ ಅಬ್ಯಾಕತನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ವಚನೇನ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛನ್ತಮ್ಪಿ ಸಮೂಲಕತ್ತಾ ‘ಅಬ್ಯಾಕತಮೂಲೇನ ನ ಏಕಮೂಲ’ನ್ತಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ, ಸತಿಪಿ ಸಮೂಲಕತ್ತೇ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯೇನ ಸಹೇತುಕಂ ನ ಹೋತೀತಿ ‘ಅಬ್ಯಾಕತಮೂಲೇನ ಏಕಮೂಲ’ನ್ತಿ ಚ ನ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ, ತಸ್ಮಾ ‘ಅಹೇತುಕಂ ಅಬ್ಯಾಕತಂ ಅಬ್ಯಾಕತಮೂಲೇನ ನ ಏಕಮೂಲಂ, ಸಹೇತುಕಂ ಅಬ್ಯಾಕತಂ ಅಬ್ಯಾಕತಮೂಲೇನ ಏಕಮೂಲ’ನ್ತಿ ದ್ವೀಸುಪಿ ಪದೇಸು ಅನವರೋಧತೋ ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕಂ ಕತ್ವಾತಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ, ತಂ ತೇಸಂ ಮತಿಮತ್ತಂ ‘‘ಸಹೇತುಕಅಬ್ಯಾಕತಸಮುಟ್ಠಾನಂ ರೂಪಂ ಅಬ್ಯಾಕತಮೂಲೇನ ಏಕಮೂಲಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ತಸ್ಸ ಏಕಮೂಲಭಾವಸ್ಸ ನಿಚ್ಛಿತತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಚೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೮೬-೯೭. ಕುಸಲಾಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತರಾಸಿತೋ ನಮನನಾಮನಸಙ್ಖಾತೇನ ವಿಸೇಸೇನ ಅರೂಪಧಮ್ಮಾನಂ ಗಹಣಂ ನಿದ್ಧಾರಣಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ನಾಮಾನಂ ನಿದ್ಧಾರಿತತ್ತಾ’’ತಿ. ತೇನ ತೇಸಂ ಅಧಿಕಭಾವಮಾಹ ವಿಞ್ಞಾಯಮಾನಮೇವ ಪಕರಣೇನ ಅಪರಿಚ್ಛಿನ್ನತ್ತಾ. ಯದಿ ಏವಂ ‘‘ಅಹೇತುಕಂ ನಾಮಂ ಸಹೇತುಕಂ ನಾಮ’’ನ್ತಿ ಪಾಠನ್ತರೇ ಕಸ್ಮಾ ನಾಮಗ್ಗಹಣಂ ಕತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸುಪಾಕಟಭಾವತ್ಥ’’ನ್ತಿ, ಪರಿಬ್ಯತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತೇ ಕಿಂ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ನಿದ್ದೇಸವಾರವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಮೂಲಯಮಕವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.