೫. ಪಞ್ಚಮನಯೋ ಅಸಙ್ಗಹಿತೇನಅಸಙ್ಗಹಿತಪದವಣ್ಣನಾ

೧೯೩. ವುತ್ತನಯೇನಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಸಙ್ಗಹಪ್ಪವತ್ತಿವಿಸೇಸವಿರಹಿತೋ ಅಸಙ್ಗಹಿತಧಮ್ಮವಿಸೇಸನಿಸ್ಸಿತೋ ಪಞ್ಚಮನಯೋ, ತಸ್ಮಾ ಯೋ ಏತ್ಥ ಕೇನಚಿ ಅಸಙ್ಗಹಿತೇನ ಧಮ್ಮವಿಸೇಸೇನ ಪುನ ಅಸಙ್ಗಹಿತೋ ಧಮ್ಮವಿಸೇಸೋ ಅಸಙ್ಗಹಿತೇನ ಅಸಙ್ಗಹಿತೋ ಅಸಙ್ಗಹಿತತಾಯ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬೋ ಚ. ತಮೇವ ತಾವ ಯಥಾನಿದ್ಧಾರಿತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೇನ ಯೇ ಧಮ್ಮಾ ಖನ್ಧ…ಪೇ… ಅಸಙ್ಗಹಿತಾ, ತೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಯೇ ಧಮ್ಮಾ ಖನ್ಧ…ಪೇ… ಅಸಙ್ಗಹಿತಾತಿ ಆಹಾ’’ತಿ ಚತುತ್ಥನಯೇ ವುತ್ತನಯಾನುಸಾರೇನ. ಯಥಾನಿದ್ಧಾರಿತಧಮ್ಮದಸ್ಸನನ್ತಿ ಪಾಳಿಯಂ ನಿದ್ಧಾರಿತಪ್ಪಕಾರಧಮ್ಮದಸ್ಸನಂ. ಸಹ ಸುಖುಮರೂಪೇನಾತಿ ಸಸುಖುಮರೂಪಂ, ತೇನ ಸುಖುಮರೂಪೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಗಹಿತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ, ತೇನ ಸಹಿತಧಮ್ಮಸಮುದಾಯಾ ಸಸುಖುಮ…ಪೇ… ದಾಯಾ. ಕೇ ಪನ ತೇತಿ ಆಹ ‘‘ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಾ’’ತಿಆದಿ. ಕೇಸಞ್ಚೀತಿ ನಿಬ್ಬಾನಚಕ್ಖಾಯತನಾದೀನಂ. ತೀಹಿಪಿ ಸಙ್ಗಹೇಹಿ. ಪರಿಪುಣ್ಣಸಙ್ಗಹೇಹಿ ತೀಹಿಪಿ ಸಙ್ಗಹೇಹಿ ಅಸಙ್ಗಾಹಕಾ ಪರಿಪುಣ್ಣಸಙ್ಗಹಾಸಙ್ಗಾಹಕಾ. ಅಬ್ಯಾಕತಧಮ್ಮಸದಿಸಾ ನೇವದಸ್ಸನೇನನಭಾವನಾಯಪಹಾತಬ್ಬನೇವಸೇಕ್ಖಾನಾಸೇಕ್ಖಾದಯೋ. ಇತರೇತಿ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಾದಯೋ. ತಬ್ಬಿಪರಿಯಾಯೇನಾತಿ ವುತ್ತವಿಪರಿಯಾಯೇನ, ತೀಹಿಪಿ ಸಙ್ಗಹೇಹಿ ಅಸಙ್ಗಹೇತಬ್ಬಸ್ಸ ಅತ್ಥಿತಾಯ ಪರಿಪುಣ್ಣಸಙ್ಗಹಾಸಙ್ಗಾಹಕತ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಅಸಙ್ಗಾಹಕೇಸು ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನ್ತೋಗಧಂ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಅನಿದಸ್ಸನಅಪ್ಪಟಿಘೇಹಿ ಅಸಙ್ಗಹೇತಬ್ಬಂ ನ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ನ ಚ ತದೇವ ತಸ್ಸ ಅಸಙ್ಗಾಹಕ’’ನ್ತಿ. ‘‘ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೇನ ಯೇ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿಆದಯೋ ನವ ಪಞ್ಹಾ ದುತಿಯಪಞ್ಹಾದಯೋ, ತೇ ಪಠಮಪಞ್ಹೇನ ಸದ್ಧಿಂ ದಸ, ನಾಮರೂಪಪಞ್ಹಾದಯೋ ಪನ ಚತುವೀಸತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸಬ್ಬೇಪಿ ಚತುತ್ತಿಂಸ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ. ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಾದಿವಿಸೇಸಕಪದನ್ತಿ ‘‘ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೇನಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಅಸಙ್ಗಾಹಕತ್ತೇನ ವಿಸೇಸಕಂ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಾದಿಪದಂ. ಪುಚ್ಛಾಯಾತಿ ಚ ಪುಚ್ಛನತ್ಥನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೇನಾ’’ತಿಆದಿ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ವಾ ವಿಞ್ಞಾಪೇತುಂ ಇಚ್ಛಿತಭಾವೇನ ವಚನಂ ಪಞ್ಹಭಾವತೋ ಪುಚ್ಛಾ. ತೇನಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಪಞ್ಹಾ ಪನೇತ್ಥ…ಪೇ… ಚತುತ್ತಿಂಸ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ. ತೇ ಹಿ ಲಕ್ಖಣತೋ ದಸ್ಸಿತಾತಿ ತೇ ನಿದ್ಧಾರಿತಧಮ್ಮಾ ತೇನೇವ ಅಸಙ್ಗಹಿತಾಸಙ್ಗಹಿತತಾಯ ನಿದ್ಧಾರಣಸಙ್ಖಾತೇನ ಲಕ್ಖಣೇನ ದಸ್ಸಿತಾ.

ತದೇವಾತಿ ಏವ-ಸದ್ದೇನಾತಿ ‘‘ತದೇವಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಏವ-ಸದ್ದೇನ. ‘‘ಯಂ ಪುಚ್ಛಾಯ ಉದ್ಧಟಂ ಪದಂ, ತಂ ಖನ್ಧಾದೀಹಿ ಅಸಙ್ಗಹಿತ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಖನ್ಧಾದೀಹೇವಾ’’ತಿ ಅವಧಾರಣಂ ನಿಪ್ಪಯೋಜನಂ ಪಕಾರನ್ತರಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ. ‘‘ತೀಹಿ ಅಸಙ್ಗಹೋ’’ತಿ ಹಿ ವುತ್ತಂ. ತಥಾ ‘‘ಅಸಙ್ಗಹಿತಮೇವಾ’’ತಿ ಸಙ್ಗಹಿತತಾನಿವತ್ತನಸ್ಸ ಅನಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ. ತದೇವಾತಿ ಪನ ಇಚ್ಛಿತಂ ಉದ್ಧಟಸ್ಸೇವ ಅಸಙ್ಗಹಿತೇನಅಸಙ್ಗಹಿತಭಾವಸ್ಸ ಅವಧಾರೇತಬ್ಬತ್ತಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ನ ಕದಾಚೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅಞ್ಞಸ್ಸಾತಿ ಅನುದ್ಧಟಸ್ಸ. ಅನಿಯತತಂ ದಸ್ಸೇತೀತಿ ಇದಂ ಅವಧಾರಣಫಲದಸ್ಸನಂ. ನಿಯಮತೋತಿ ಸಕ್ಕಾ ವಚನಸೇಸೋ ಯೋಜೇತುನ್ತಿ ಇದಮ್ಪಿ ಏವ-ಕಾರೇನ ಸಿದ್ಧಮೇವತ್ಥಂ ಪಾಕಟತರಂ ಕಾತುಂ ವುತ್ತಂ. ಯತೋ ಹಿ ಏವ-ಕಾರೋ, ತತೋ ಅಞ್ಞತ್ಥ ನಿಯಮೋತಿ. ಏವಂಪಕಾರಮೇವಾತಿ ಪುಚ್ಛಾಯ ಉದ್ಧಟಪ್ಪಕಾರಮೇವ, ಯಂ ಪಕಾರಂ ಪುಚ್ಛಾಯ ಉದ್ಧಟಂ, ತಂಪಕಾರಮೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಸ್ಸಾತಿ ಅಸಙ್ಗಹಿತಸ್ಸ. ಅಞ್ಞಸ್ಸಾತಿ ಪುಚ್ಛಾಯ ಅನುದ್ಧಟಪ್ಪಕಾರಸ್ಸ. ಏತೇನ ಯೋ ಪುಚ್ಛಾಯ ಉದ್ಧಟೋ ತೀಹಿಪಿ ಸಙ್ಗಹೇಹಿ ಅಸಙ್ಗಹಿತೋ, ತಸ್ಸೇವ ಇಧ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬಭಾವೋ, ನ ಅಞ್ಞಸ್ಸಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಪುಚ್ಛಾಯ ಉದ್ಧಟಞ್ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಆಯತನಧಾತುಸಙ್ಗಹವಸೇನ ಚೇತ್ಥ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಾದೀನಂ ಅಞ್ಞಸಹಿತತಾ, ವಿಞ್ಞಾಣಕ್ಖನ್ಧಾದೀನಂ ಅಸಹಿತತಾ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಅವಸೇಸಾ ವೇದನಾದಯೋ ತಯೋ ಖನ್ಧಾ ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ ಸಕಲೇನ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೇನ ತೇಸಂ ಸಙ್ಗಹೋ ನತ್ಥೀತಿ ‘‘ಸಙ್ಗಹಿತಾ’’ತಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ, ಏಕದೇಸೇನ ಪನ ಸಙ್ಗಹೋ ಅತ್ಥೀತಿ ‘‘ಅಸಙ್ಗಹಿತಾ ನ ಹೋನ್ತೀತಿ ಏವಂ ದಟ್ಠಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ‘‘ರೂಪಧಮ್ಮಾವಾ’’ತಿ ನಿಯಮನಂ ಪುಚ್ಛಾಯ ಉದ್ಧಟಭಾವಾಪೇಕ್ಖನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಪುಚ್ಛಾಯ…ಪೇ… ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ’’ತಿ ಆಹ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅನುದ್ಧಟಾ ವೇದನಾದಯೋಪಿ ಹಿ ಅಸಙ್ಗಹಿತಾ ಏವಾ’’ತಿ. ಏತ್ಥಾತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಚಮನಯನಿದ್ದೇಸೇ. ಪಠಮೇ ನಯೇತಿ ಪಠಮೇ ಅತ್ಥವಿಕಪ್ಪೇ. ತಥಾ ದುತಿಯೇತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ. ರೂಪವಿಞ್ಞಾಣೇಹೀತಿ ಅಸುಖುಮರೂಪಧಮ್ಮೇಹಿ ವಿಞ್ಞಾಣೇನ ಚಾತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಓಳಾರಿಕ…ಪೇ… ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ಆಹ. ಕಥಂ ಪನ ರೂಪಧಮ್ಮಾತಿ ವುತ್ತೇ ಓಳಾರಿಕರೂಪಸ್ಸೇವ ಗಹಣನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ರೂಪೇಕದೇಸೋ ಹಿ ಏತ್ಥ ರೂಪಗ್ಗಹಣೇನ ಗಹಿತೋ’’ತಿ.

೧೯೬. ಅಸಙ್ಗಾಹಕನ್ತಿ ‘‘ಚಕ್ಖಾಯತನೇನ…ಪೇ… ಅಸಙ್ಗಹಿತಾ’’ತಿ ಏವಂ ಅಸಙ್ಗಾಹಕಭಾವೇನ ವುತ್ತಂ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಬ್ಬಭಾವೇನ ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಕಾಮಂ ವೇದನಾದೀಹೇವ ಚತೂಹಿ ಅಸಙ್ಗಹಿತಂ, ತಂ ಪನ ನ ಚಕ್ಖಾಯತನಮೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಚಕ್ಖಾಯತನೇನ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಯೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹೀತಿ ಖನ್ಧಾದೀಸು ಯೇಹಿ. ಸಬ್ಬಂ ಧಮ್ಮಜಾತಂ ತೇವ ರೂಪಾದಿಕೇ ಧಮ್ಮೇ ಉದಾನೇತಿ ಪಾಳಿಯಂ. ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತಂ ಉದಾನೇತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸದಿಸವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾ’’ತಿಆದಿ. ಪಠಮೇನ ಉದಾನೇನ. ದ್ವೇತಿ ‘‘ಬಾಹಿರಾ ಉಪಾದಾ ದ್ವೇ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತಂ ದ್ವೇ-ಸದ್ದಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ. ತಸ್ಸ ಅಸಙ್ಗಹಿತಸ್ಸ. ಯಥಾದಸ್ಸಿತಸ್ಸಾತಿ ‘‘ರೂಪ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ದಸ್ಸಿತಪ್ಪಕಾರಸ್ಸ. ಧಮ್ಮನ್ವಯಞಾಣುಪ್ಪಾದನಂ ನಯದಾನಂ. ‘‘ರೂಪಂ ಧಮ್ಮಾಯತನ’’ನ್ತಿಆದೀನಂ ಪದಾನಂ ವಸೇನ ದ್ವೇವೀಸಪದಿಕೋ ಏಸ ನಯೋ.

ಪಞ್ಚಮನಯಅಸಙ್ಗಹಿತೇನಅಸಙ್ಗಹಿತಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.