೨. ದುತಿಯನಯೋ ಸಙ್ಗಹಿತೇನಅಸಙ್ಗಹಿತಪದವಣ್ಣನಾ

೧೭೧. ‘‘ಸಙ್ಗಹಿತೇನ ಅಸಙ್ಗಹಿತ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸಙ್ಗಹಿತಾಸಙ್ಗಹಿತಸದ್ದಾ ಭಿನ್ನಾಧಿಕರಣಾ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಾ ವಿಸೇಸನವಿಸೇಸಿತಬ್ಬತಾಯ ಇಚ್ಛಿತತ್ತಾ. ಯೋ ಹಿ ಧಮ್ಮೋ ಸಙ್ಗಹಿತತಾವಿಸೇಸವಿಸಿಟ್ಠೋ ಅಸಙ್ಗಹಿತೋ ಹೇಟ್ಠಾ ಉದ್ದಿಟ್ಠೋ, ಸ್ವೇವ ಇಧ ಅಸಙ್ಗಹಿತಭಾವೇನ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೀಯತೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಯಂ ತಂ…ಪೇ… ತದೇವ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ’’ತಿ ಆಹ. ಯೇ ಹಿ ಧಮ್ಮಾ ಚಕ್ಖಾಯತನೇನ ಖನ್ಧಸಙ್ಗಹೇನ ಸಙ್ಗಹಿತಾ, ಆಯತನಧಾತುಸಙ್ಗಹೇನ ಚ ಅಸಙ್ಗಹಿತಾ, ತೇಸಂಯೇವ ಪುನ ಖನ್ಧಾದೀಹಿ ಅಸಙ್ಗಹೋ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತೋ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಚಕ್ಖಾಯತನೇನ…ಪೇ… ಆಹಾ’’ತಿ. ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸು ನಯೇಸು ವಾರೇಸು ಚ. ಖನ್ಧಾದಿಸಙ್ಗಹಸಾಮಞ್ಞಾನನ್ತಿ ‘‘ಖನ್ಧಸಙ್ಗಹೇನಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಅವಿಸೇಸೇನ ವುತ್ತಾನಂ ಖನ್ಧಾದಿಸಙ್ಗಹಾನಂ. ‘‘ಸಾಮಞ್ಞಜೋತನಾ ವಿಸೇಸೇ ಅವತಿಟ್ಠತೀ’’ತಿ ಆಹ ‘‘ನಿಚ್ಚಂ ವಿಸೇಸಾಪೇಕ್ಖತ್ತಾ’’ತಿ. ವಿಸೇಸಾವಬೋಧನತ್ಥಾನಿ ಪಞ್ಹಬ್ಯಾಕರಣಾನೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಭೇದನಿಸ್ಸಿತತ್ತಾ ಚ ಪುಚ್ಛಾವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾನ’’ನ್ತಿ. ಸವಿಸೇಸಾವ ಖನ್ಧಾದಿಗಣನಾತಿ ‘‘ಖನ್ಧಸಙ್ಗಹೇನಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಅವಿಸೇಸೇನ ವುತ್ತಾಪಿ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಾದಿನಾ ಸವಿಸೇಸಾವ ಖನ್ಧಾದಿಗಣನಾ, ಖನ್ಧಾದಿನಾ ಸಙ್ಗಹೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸುದ್ಧಾತಿ ಕೇವಲಾ ಅನವಸೇಸಾ, ಸಾಮಞ್ಞಭೂತಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ತತ್ಥಾತಿ ಯಥಾಧಿಕತೇ ದುತಿಯನಯೇ. ಸಾಮಞ್ಞಜೋತನಾಯ ವಿಸೇಸನಿದ್ದಿಟ್ಠತ್ತಾ ಆಹ ‘‘ಸಙ್ಗಹಿ…ಪೇ… ನಿದ್ಧಾರಿತತ್ತಾ’’ತಿ. ತೀಸು ಸಙ್ಗಹೇಸೂತಿ ಖನ್ಧಾದಿಸಙ್ಗಹೇಸು ತೀಸು. ಅಞ್ಞೇಹೀತಿ ವುತ್ತಾವಸೇಸೇಹಿ ದ್ವೀಹಿ ಏಕೇನ ವಾ. ಏತ್ತಕೇನೇವ ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಾ ಸಿಯುಂ ತಾವತಾಪಿ ಸಙ್ಗಹಿತೇನ ಅಸಙ್ಗಹಿತಭಾವಸ್ಸ ಪಕಾಸಿತತ್ತಾ. ತೇಸನ್ತಿ ಸಙ್ಗಹಿತೇನಅಸಙ್ಗಹಿತಭಾವೇನ ವುತ್ತಧಮ್ಮಾನಂ. ಏವಂವಿಧಾನನ್ತಿ ‘‘ಚಕ್ಖಾಯತನಂ ಸೋತಾಯತನ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಅನಿದ್ಧಾರಿತವಿಸೇಸಾನಂ. ಅಸಮ್ಭವಾತಿ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇನ ನಿದ್ದಿಸಿತುಂ ಅಸಮ್ಭವಾ. ಸಙ್ಗಹಾದಿನಯದಸ್ಸನಮತ್ತಂ ನಯಮಾತಿಕಾಯ ಬ್ಯಾಪಾರೋ, ಯತ್ಥ ಪನ ಸಙ್ಗಹಾದಯೋ, ತೇ ಖನ್ಧಾದಯೋ ಕುಸಲಾದಯೋ ಚ ತೇಸಂ ವಿಸಯಭೂತಾತಿ ತೇಹಿ ವಿನಾ ಸಙ್ಗಹಾದೀನಂ ಪವತ್ತಿ ನತ್ಥಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ನಯಮಾತಿಕಾಯ ಅಬ್ಭನ್ತರಬಾಹಿರಮಾತಿಕಾಪೇಕ್ಖತ್ತಾ’’ತಿ. ಸಙ್ಗಾಹಕಂ ಅಸಙ್ಗಾಹಕಞ್ಚಾತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಯೋ ಹಿ ಇಧ ಸಙ್ಗಾಹಕಭಾವೇನ ವುತ್ತೋ ಧಮ್ಮೋ ಅಸಙ್ಗಾಹಕಭಾವೇನಪಿ ವುತ್ತೋಯೇವಾತಿ.

‘‘ಯೇ ಧಮ್ಮಾ ಖನ್ಧಸಙ್ಗಹೇನ ಸಙ್ಗಹಿತಾ, ಆಯತನಧಾತುಸಙ್ಗಹೇನ ಅಸಙ್ಗಹಿತಾ’’ತಿ, ‘‘ಯೇ ಧಮ್ಮಾ ಖನ್ಧಸಙ್ಗಹೇನ ಅಸಙ್ಗಹಿತಾ, ಆಯತನಧಾತುಸಙ್ಗಹೇನ ಸಙ್ಗಹಿತಾ’’ತಿ ಚ ಯತ್ಥ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬಧಮ್ಮವಿಸೇಸನಿದ್ಧಾರಣಂ ನತ್ಥಿ, ತತ್ಥ ಪಠಮನಯೇ ಛಟ್ಠನಯೇ ಚ ‘‘ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ಕತಿಹಿ ಖನ್ಧೇಹಿ ಸಙ್ಗಹಿತೋ? ಏಕೇನ ಖನ್ಧೇನಾ’’ತಿ (ಧಾತು. ೬), ‘‘ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ಕತಿಹಿ ಖನ್ಧೇಹಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತೋತಿ? ನತ್ಥಿ. ಚತೂಹಿ ಖನ್ಧೇಹಿ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತೋ’’ತಿ (ಧಾತು. ೨೨೮) ಚ ಏವಂ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬಭಾವೇನ. ಇತರೇಸೂತಿ ದುತಿಯಾದಿನಯೇಸು. ತಸ್ಸ ತಸ್ಸಾತಿ ಯಂ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬಞ್ಚ ‘‘ಯೇ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ಅನಿಯಮಿತರೂಪೇನ ನಿದ್ಧಾರಿತಂ, ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ‘‘ತೇ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ನಿಯಾಮಕಭಾವೇನ.

ಏತ್ಥಾತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಪಕರಣೇ. ಯೇನ ಯೇನ ಚಕ್ಖಾಯತನಾದಿನಾ ಸಙ್ಗಾಹಕೇನ. ಖನ್ಧಾದಿಸಙ್ಗಹೇಸೂತಿ ಖನ್ಧಾಯತನಧಾತುಸಙ್ಗಹೇಸು. ತೇನ ತೇನಾತಿ ಖನ್ಧಾದಿಸಙ್ಗಹೇನ. ಅಞ್ಞನ್ತಿ ತತೋ ತತೋ ಸಙ್ಗಾಹಕತೋ ಅಞ್ಞಂ. ತಬ್ಬಿನಿಮುತ್ತಂ ಸಙ್ಗಹೇತಬ್ಬಾಸಙ್ಗಹೇತಬ್ಬಂ ಯಂ ಧಮ್ಮಜಾತಂ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ತದೇವ ‘‘ಚಕ್ಖಾಯತನೇನ ಯೇ ಧಮ್ಮಾ ಖನ್ಧಸಙ್ಗಹೇನ ಸಙ್ಗಹಿತಾ, ಆಯತನಧಾತುಸಙ್ಗಹೇನ ಅಸಙ್ಗಹಿತಾ’’ತಿ ಸಙ್ಗಾಹಕಾಸಙ್ಗಾಹಕಭಾವೇನ ಉದ್ಧಟಂ. ಅಞ್ಞೋ ಧಮ್ಮೋ ನತ್ಥಿ ತಸ್ಸ ಸಭಾಗಭಾವೇನ ಸಙ್ಗಾಹಕಸ್ಸೇವ ಅಭಾವತೋ. ಸಿಯಾ ಪನೇತಂ ಸಭಾಗೇನ ಏಕದೇಸೇನ ಸಙ್ಗಹೋತಿ, ತಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ನ ಚ ಸೋ…ಪೇ… ಹೋತೀ’’ತಿ. ಯಞ್ಚಾತಿಆದಿನಾ ವಚನನ್ತರಂ ಪರಿಹರತಿ.

ಯದಿ ಚಾತಿಆದಿನಾಪಿ ತಸ್ಸೇವ ತೇನ ಸಙ್ಗಹಾಭಾವಂ ಪಾಠಾಭಾವದಸ್ಸನೇನ ವಿಭಾವೇತಿ. ತತ್ಥ ಸೋ ಏವಾತಿ ಯೋ ರೂಪಾದಿಕ್ಖನ್ಧೋ ಸಙ್ಗಾಹಕಭಾವೇನ ವುತ್ತೋ, ಸೋ ಏವ ತೇನ ರೂಪಾದಿಕ್ಖನ್ಧೇನ ಸಙ್ಗಯ್ಹೇಯ್ಯ ಸಙ್ಗಹೇತಬ್ಬೋ ಭವೇಯ್ಯ, ತೇನೇವ ತಸ್ಸ ಸಙ್ಗಹಾಭಾವೇ ಲಕ್ಖಣಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ನ ಹಿ ಸೋ ಏವ ತಸ್ಸ ಸಭಾಗೋ ವಿಸಭಾಗೋ ಚಾ’’ತಿ. ಏಕದೇಸಾ ವಿಯ ಚಕ್ಖಾಯತನಾದಯೋ ಸಮುದಾಯಸ್ಸ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಾದಿಕಸ್ಸ. ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ಚಕ್ಖಾಯತನಾದೀನಂ ನ ಸಙ್ಗಾಹಕೋ ಅಸಙ್ಗಾಹಕೋ ಚ ಸಭಾಗವಿಸಭಾಗಭಾವಾಭಾವತೋ. ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ. ಸಮುದಾಯನ್ತೋಗಧಾನನ್ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ಪಾಕಟತರಂ ಕರೋತಿ. ತತ್ಥ ಯೇನಾತಿ ವಿಭಾಗೇನ. ತೇತಿ ಏಕದೇಸಾ. ತೇಸನ್ತಿ ಏಕದೇಸಾನಂ. ಏತ್ಥ ತದನ್ತೋಗಧತಾಯ ವಿಭಾಗಾಭಾವೋ, ವಿಭಾಗಾಭಾವೇನ ಸಭಾಗವಿಸಭಾಗತಾಭಾವೋ, ತೇನ ಸಙ್ಗಾಹಕಾಸಙ್ಗಾಹಕತಾಭಾವೋ ದಸ್ಸಿತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಯಥಾ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಸಭಾಗವಿಸಭಾಗಾಭಾವೇನ ಏಕದೇಸಾನಂ ಸಮುದಾಯೋ ಸಙ್ಗಾಹಕೋ ಅಸಙ್ಗಾಹಕೋ ಚ ನ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಏಕದೇಸಸಭಾಗವಿಸಭಾಗಾನನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ತಥಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಯಥಾತಿಆದಿ ಉದಾಹರಣದಸ್ಸನೇನ ಯಥಾವುತ್ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಪಾಕಟಕರಣಂ. ಖನ್ಧಸಙ್ಗಹೇನ ಸಙ್ಗಾಹಕಂ ಅಸಙ್ಗಾಹಕಞ್ಚಾತಿ ಯೋಜನಾ. ತಥಾ ಸೇಸೇಸುಪಿ. ನ ಹಿ ಏಕದೇಸ…ಪೇ… ವಿಸಭಾಗಂ ಯೇನ ಸಮುದಾಯೋ ಸಙ್ಗಾಹಕೋ ಅಸಙ್ಗಾಹಕೋ ಚ ಸಿಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಏತ್ಥ ಚ ಸಙ್ಗಾಹಕತ್ತಂ ತಾವ ಮಾ ಹೋತು, ಅಸಙ್ಗಾಹಕತ್ತಂ ಪನ ಕಸ್ಮಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪೀಯತೀತಿ ಚೋದನಂ ಮನಸಿ ಕತ್ವಾ ಆಹ ‘‘ತಸ್ಮಾ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ತಸ್ಮಾತಿ ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ಹೇತುಭಾವೇನ ಪರಾಮಸತಿ. ಅತ್ತತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸ, ಅತ್ತನಿ ಅನ್ತೋಗಧತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸ, ಅತ್ತೇಕದೇಸಸಭಾಗತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಸತಿಪಿ ಅಸಙ್ಗಾಹಕತ್ತೇತಿ ಯೋಜನಾ. ತಂ ಪನೇತಂ ‘‘ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೇನ ಸಙ್ಗಹಿತೋ ಅಸಙ್ಗಹಿತೋ ಚ ನ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತೇ ತಯೋ ಪಕಾರೇ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಸಙ್ಗಾಹಕತ್ತಮೇವ ಏತೇಸಂ ನತ್ಥೀತಿ ಏತೇಸಂ ಅತ್ತಾ, ಅತ್ತನಿ ಅನ್ತೋಗಧೋ, ಅತ್ತೇಕದೇಸಸಭಾಗೋ ಚಾತಿ ವುತ್ತಾನಂ ಸಙ್ಗಾಹಕಭಾವೋ ಏವ ನತ್ಥಿ ಸಭಾಗಾಭಾವತೋ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ನ ಹಿ ಸೋ ಏವ ತಸ್ಸ ಸಭಾಗೋ’’ತಿಆದಿ. ಯೇನಾತಿ ಸಙ್ಗಾಹಕತ್ತೇನ. ಏವರೂಪಾನನ್ತಿ ಯಥಾವುತ್ತಾನಂ ತಿಪ್ಪಕಾರಾನಂ ಅಗ್ಗಹಣಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ಸತಿಪಿ ವಿಸಭಾಗಭಾವೇತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ತೇನಾತಿ ‘‘ಧಮ್ಮಾಯತನ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ವಚನೇನ. ಏಕದೇಸಸ್ಸ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧಾದಿಕಸ್ಸ ಸಮುದಾಯಸ್ಸ ಧಮ್ಮಾಯತನಸ್ಸ ಸಙ್ಗಾಹಕತ್ತಂ ಏಕದೇಸೇನ ಸಮುದಾಯಸ್ಸ ಸಙ್ಗಹಿತಭಾವನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ, ಸಮುದಾಯಸ್ಸ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ಏಕದೇಸಸ್ಸ ಚಕ್ಖಾಯತನಸ್ಸ ಸೋತಾಯತನಸ್ಸ ಚ ಸಙ್ಗಾಹಕತ್ತಂ ಸಮುದಾಯೇನ ಏಕದೇಸಸ್ಸ ಸಙ್ಗಹಿತಭಾವನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಯದಿ ಏವಂ ನ ದಸ್ಸೇತಿ, ಅಥ ಕಿಂ ದಸ್ಸೇತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಚತುಕ್ಖನ್ಧಗಣನಭೇದೇಹೀ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಚತುಕ್ಖನ್ಧಗಣನಭೇದೇಹೀತಿ ರೂಪಾದಿಚತುಕ್ಖನ್ಧಗಣನವಿಭಾಗೇಹಿ. ಪಞ್ಚಧಾತಿ ರೂಪಾದಿಚತುಕ್ಖನ್ಧಸಙ್ಗಹೋ ವಿಞ್ಞಾಣಕ್ಖನ್ಧಸಙ್ಗಹೋತಿ ಏವಂ ಪಞ್ಚಪ್ಪಕಾರೇನ ಭಿನ್ನತಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಗಣೇತಬ್ಬಾಗಣೇತಬ್ಬಭಾವೇನಾ’’ತಿ. ‘‘ಏಕೇನ ಖನ್ಧೇನಾ’’ತಿಆದೀಸು ಕರಣತ್ಥೇ ಕರಣವಚನಂ, ನ ಕತ್ತುಅತ್ಥೇತಿ ಕತ್ವಾ ಆಹ ‘‘ಸಙ್ಗಾಹಕಾಸಙ್ಗಾಹಕನಿರಪೇಕ್ಖಾನ’’ನ್ತಿ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಕಮ್ಮಕರಣಮತ್ತಸಬ್ಭಾವಾ’’ತಿ. ದುತಿಯಾದಯೋ ಪನ ನಯಾ. ಅಗಣನಾದಿದಸ್ಸನಾನೀತಿ ಅಗಣನಗಣನದಸ್ಸನಾನಿ. ನನು ಚ ದುತಿಯಾದೀಸು ಗಣನಾದೀನಿಪಿ ವಿಜ್ಜನ್ತೀತಿ? ಸಚ್ಚಂ ವಿಜ್ಜನ್ತಿ, ತಾನಿ ಪನ ವಿಸೇಸನಭೂತಾನಿ ಅಪ್ಪಧಾನಾನೀತಿ ವಿಸೇಸಿತಬ್ಬಭೂತಾನಂ ಪಧಾನಾನಂ ವಸೇನೇವಂ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಚಕ್ಖಾಯತನೇನ ಯೇ ಧಮ್ಮಾ ಖನ್ಧಸಙ್ಗಹೇನ ಸಙ್ಗಹಿತಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಕತ್ತುಆದಯೋ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾತಿ ಆಹ ‘‘ಕತ್ತುಕರಣಕಮ್ಮತ್ತಯಸಬ್ಭಾವಾ’’ತಿ.

ತಥಾ ತಥಾತಿ ತೇನ ತೇನ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಾದಿಪ್ಪಕಾರೇನ. ತಂತಂಖನ್ಧಾದಿಭಾವಾಭಾವೋ ಸಭಾಗವಿಸಭಾಗತಾತಿ ರೂಪಧಮ್ಮಾದೀನಂ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಾದಿಭಾವೋ ಸಭಾಗತಾ, ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧಾದಿಅಭಾವೋ ವಿಸಭಾಗತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಥಾನಿದ್ಧಾರಿತಧಮ್ಮದಸ್ಸನೇತಿ ‘‘ಯೇ ಧಮ್ಮಾ, ತೇ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ನಿದ್ಧಾರಿತಪ್ಪಕಾರಧಮ್ಮನಿರೂಪನೇ. ಸಙ್ಗಾಹಕಸಙ್ಗಹೇತಬ್ಬಾನನ್ತಿ ಚಕ್ಖಾಯತನಾದಿಕಸ್ಸ ಸಙ್ಗಾಹಕಸ್ಸ ಸೋತಾಯತನಾದಿಕಸ್ಸ ಚ ಸಙ್ಗಹೇತಬ್ಬಸ್ಸ. ಸಮಾನಕ್ಖನ್ಧಾದಿಭಾವೋತಿ ಏಕಕ್ಖನ್ಧಾದಿಭಾವೋ, ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಾದಿಭಾವೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತದಭಾವೋತಿ ತಸ್ಸ ಸಮಾನಕ್ಖನ್ಧಾದಿಭಾವಸ್ಸ ಅಭಾವೋ ಅಞ್ಞಕ್ಖನ್ಧಾದಿಭಾವೋ. ಅಯನ್ತಿ ಯ್ವಾಯಂ ಪಠಮನಯೇ ತಥಾ ತಥಾ ಗಣೇತಬ್ಬಾಗಣೇತಬ್ಬತಾಸಙ್ಖಾತೋ ದುತಿಯಾದಿನಯೇಸು ಯಥಾವುತ್ತಾನಂ ಸಮಾನಕ್ಖನ್ಧಾದಿಭಾವಾಭಾವಸಙ್ಖಾತೋ ತಂತಂಖನ್ಧಾದಿಭಾವಾಭಾವೋ ವುತ್ತೋ, ಅಯಮೇತೇಸಂ ದ್ವಿಪ್ಪಕಾರಾನಂ ನಯಾನಂ ಸಭಾಗವಿಸಭಾಗತಾಸು ವಿಸೇಸೋ.

ಸಮುದಯಸಚ್ಚಸುಖಿನ್ದ್ರಿಯಾದೀತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಮಗ್ಗಸಚ್ಚದುಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯಾದಿ ಸಙ್ಗಯ್ಹತಿ. ಅಸಙ್ಗಾಹಕತ್ತಾಭಾವತೋತಿ ಸಙ್ಗಹಿತತಾವಿಸಿಟ್ಠಸ್ಸ ಅಸಙ್ಗಾಹಕತ್ತಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ. ನ ಹಿ ಸಕ್ಕಾ ‘‘ಸಮುದಯಸಚ್ಚೇನ ಯೇ ಧಮ್ಮಾ ಖನ್ಧಸಙ್ಗಹೇನ ಸಙ್ಗಹಿತಾ, ಆಯತನಧಾತುಸಙ್ಗಹೇನ ಅಸಙ್ಗಹಿತಾ’’ತಿಆದಿ ವತ್ತುಂ. ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಸದಿಸಾನಿ ಅಬ್ಯಾಕತಪದಾದೀನಿ. ಇತರೇಹೀತಿ ಆಯತನಧಾತುಸಙ್ಗಹೇಹಿ ಸಙ್ಗಾಹಕತ್ತಾಸಙ್ಗಾಹಕತ್ತಾಭಾವತೋ ನ ಉದ್ಧಟಾನೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಏವನ್ತಿಆದಿ ಯಥಾವುತ್ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ನಿಗಮನವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ನ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋತಿ ನ ಸಬ್ಬೋ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಧಮ್ಮೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

‘‘ಖನ್ಧಪದೇನಾ’’ತಿ ಇದಂ ಕರಣತ್ಥೇ ಕರಣವಚನಂ, ನ ಕತ್ತುಅತ್ಥೇತಿ ಆಹ ‘‘ಖನ್ಧಪದಸಙ್ಗಹೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ. ತೇನೇವಸ್ಸ ಕತ್ತುಅತ್ಥತಂ ಪಟಿಸೇಧೇತುಂ ‘‘ನ ಸಙ್ಗಾಹಕೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಕರಣಂ ಪನ ಕತ್ತುರಹಿತಂ ನತ್ಥೀತಿ ಆಹ ‘‘ಕೇನಚಿ ಸಙ್ಗಾಹಕೇನಾತಿ ಇದಂ ಪನ ಆನೇತ್ವಾ ವತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ಸಙ್ಗಾಹಕೇಸು ನ ಯುಜ್ಜತಿ ನ ಸಙ್ಗಹೇತಬ್ಬೇಸೂತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಧಮ್ಮಾ ಹಿ ‘‘ಯೇ ಧಮ್ಮಾ ಖನ್ಧಸಙ್ಗಹೇನ ಸಙ್ಗಹಿತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾತಿ. ಸಮುದಾಯೇ ವುತ್ತವಿಧಿ ತದವಯವೇಪಿ ಸಮ್ಭವತೀತಿ ಚೋದನಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇನ್ತೋ ‘‘ಏತೇನ ನಯೇನಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಪಟಿಯೋಗೀನಿವತ್ತನಂ ಏವ-ಸದ್ದೇನ ಕರೀಯತೀತಿ ಆಹ ‘‘ನ ಹಿ ಅಞ್ಞಮತ್ತನಿವಾರಣಂ ಏವ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಙ್ಗಾಹಕತೋ ಅಞ್ಞನಿವಾರಣಂ ಏವ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ. ಸೋ ಚ…ಪೇ… ಪೇಕ್ಖನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ತಮೇವತ್ಥಂ ಪಾಕಟತರಂ ಕರೋತಿ. ಸಙ್ಗಾಹಕಾಪೇಕ್ಖತ್ತೇ ಹಿ ‘‘ಸೋ ಚಾ’’ತಿಆದಿವಚನಸ್ಸ ‘‘ಚಕ್ಖಾಯತನೇನ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋವ ಸಙ್ಗಹಿತೋ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಚಕ್ಖಾಯತನಂ ಸಙ್ಗಾಹಕನ್ತಿ ಯಥಾಧಿಪ್ಪೇತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಅಸಮ್ಭವೋ ಏವಾತಿ ಇದಾನಿ ತಂ ಅಸಮ್ಭವಂ ವಿಭಾವೇನ್ತೋ ‘‘ಕಥ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ, ತಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ.

ಏತ್ಥಾತಿ ‘‘ಅಡ್ಢೇಕಾದಸಹಿ ಆಯತನಧಾತೂಹೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ. ‘‘ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೇನಾ’’ತಿ ಆನೇತ್ವಾ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಆಯತನಧಾತುವಿಸೇಸನತ್ಥಂ. ನ ಸೋ ಏವ ತಸ್ಸ, ಸಮುದಾಯೋ ವಾ ತದೇಕದೇಸಾನಂ ಸಙ್ಗಾಹಕೋ ಅಸಙ್ಗಾಹಕೋ ಚ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತೋವಾಯಮತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ…ಪೇ… ನ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಇಮಿನಾ ಪರಿಯಾಯೇನಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ಸಙ್ಗಾಹಕತ್ತಂ ನತ್ಥಿ ‘‘ಯೇನ ಸಙ್ಗಹಿತಸ್ಸ ಅಸಙ್ಗಾಹಕಂ ಸಿಯಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪರಿಯಾಯೇನ. ಅಸಙ್ಗಹಿತತಾಯ ಅಭಾವೋ ವುತ್ತೋ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಧಾತು. ಅಟ್ಠ. ೧೭೧) ‘‘ಸೋ ಚ…ಪೇ… ನತ್ಥೀ’’ತಿ. ಸಙ್ಗಹಿತತಾಯಾತಿ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯೇನ ಸಙ್ಗಹಿತಭಾವೇನ ಅಸಙ್ಗಹಿತತಾಯ ಅಭಾವೋ ವುತ್ತೋತಿ ನ ಯುಜ್ಜತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಸಾ ಸಙ್ಗಹಿತತಾತಿ ಅತ್ತನಾ ಅತ್ತನೋ, ಅತ್ತೇಕದೇಸಾನಂ ವಾ ಸಙ್ಗಹಿತತಾ. ತೇನಾತಿ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೇನ. ತೇಸನ್ತಿ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧತದೇಕದೇಸಾನಂ. ಅತ್ಥಿ ಚ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತತಾ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧಾದೀಹಿ. ಚಕ್ಖಾಯತನಾದೀಹಿ ವಿಯಾತಿ ವಿಸದಿಸುದಾಹರಣಂ. ಏತೇಹಿ ರೂಪವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧಾದೀಹಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಚ ಏವರೂಪೇಹಿ. ಏತಾನಿ ಅಞ್ಞಾನಿ ಚಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ತೇನೇವ ತಸ್ಸ ಸಙ್ಗಹಿತತ್ತಾಭಾವದಸ್ಸನೇನ ಹೇಟ್ಠಾ ದಸ್ಸಿತೇನ. ಏತ್ಥಾತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ವಾರೇ. ಅಗ್ಗಹಣೇತಿ ಅಕಥನೇ, ಅದೇಸನಾಯನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಮುದಯಸಚ್ಚಾದೀಸೂತಿ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಸುಖಿನ್ದ್ರಿಯಾದೀಸು ಯುಜ್ಜೇಯ್ಯ ತಂ ಕಾರಣಂ. ಕಸ್ಮಾ? ತೇಹಿ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಾದೀಹಿ ಖನ್ಧಾದಿಸಙ್ಗಹೇನ ಸಙ್ಗಹಿತೇ ಧಮ್ಮಜಾತೇ ಸತಿ ತಸ್ಸ ಆಯತನಸಙ್ಗಹಾದೀಹಿ ಅಸಙ್ಗಹಿತತ್ತಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ. ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಾದೀಹೀತಿ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧಾದೀಹಿ. ಸಙ್ಗಹಿತಮೇವ ನತ್ಥಿ, ಕಸ್ಮಾ? ‘‘ಸೋ ಏವ ತಸ್ಸ ಸಙ್ಗಾಹಕೋ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೋವಾಯಮತ್ಥೋ. ಯದಿಪಿ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಾದಿನಾ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಾದಿಕಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ…ಪೇ… ನತ್ಥೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಪನ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧಾದಿಕಸ್ಸ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಾದಿನಾ ಸಙ್ಗಹಿತತ್ತಾಭಾವೇನ ಅಸಙ್ಗಹಿತತ್ತಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಉಭಯಾಭಾವೋತಿ ಸಙ್ಗಹಿತತ್ತಾಸಙ್ಗಹಿತತ್ತಾಭಾವೋ. ಏತ್ಥ ಏತಸ್ಮಿಂ ವಾರೇ. ಧಮ್ಮಾಯತನಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಾದೀನನ್ತಿ ಧಮ್ಮಾಯತನಾದೀನಂ ಖನ್ಧಚತುಕ್ಕಸಙ್ಗಾಹಕತ್ತೇ, ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಾದೀನಂ ಖನ್ಧದುಕಸಙ್ಗಾಹಕತ್ತೇತಿ ಯೋಜನಾ. ಪಾಳಿಯಂ ಅನಾಗತತ್ತಾ ‘‘ಸತೀ’’ತಿ ಸಾಸಙ್ಕಂ ವದತಿ. ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಪಠಮೇನ ಧಮ್ಮಧಾತುಸಳಾಯತನಾದೀನಂ ಸುಖಿನ್ದ್ರಿಯಾದೀನಞ್ಚ, ದುತಿಯೇನ ಏಕಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ಸಙ್ಗಹೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಸುಖಿನ್ದ್ರಿಯಞ್ಹಿ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸೇವ ಸಙ್ಗಾಹಕಂ. ತೇಸನ್ತಿ ಖನ್ಧಚತುಕ್ಕಖನ್ಧದುಕಾದೀನಂ ಅಸಙ್ಗಹಿತತಾ ನ ನತ್ಥಿ ಅತ್ಥೇವಾತಿ ತಸ್ಸಾ ಅಭಾವೋ ಅನೇಕನ್ತಿಕೋ. ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತನಯೇನಾತಿ ‘‘ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಾದೀಹಿ ಪನಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತನಯೇನ.

ತತ್ಥೇವಾತಿ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತೇ ಸನಿದಸ್ಸನಸಪ್ಪಟಿಘಪದೇ. ನಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತೋತಿ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಂ ಪಟಿನಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಪಚ್ಚಾಮಸನ್ತೋ. ತದವತ್ತಬ್ಬತಾತಿ ತೇಸಂ ಸಙ್ಗಾಹಕಾಸಙ್ಗಾಹಕಸಙ್ಗಹಿತತ್ತಾಸಙ್ಗಹಿತತ್ತಾನಂ ಅವತ್ತಬ್ಬತಾ. ಅಸಙ್ಗಾಹಕತ್ತಾಭಾವತೋ ಏವ…ಪೇ… ನ ಸಙ್ಗಾಹಕತ್ತಾಭಾವತೋತಿ ಯಸ್ಮಾ ನೇಸಂ ಅಸಙ್ಗಾಹಕತ್ತಂ ವಿಯ ಸಙ್ಗಾಹಕತ್ತಮ್ಪಿ ನತ್ಥಿ, ತತೋ ಏವ ಸಙ್ಗಹಿತತ್ತಾಸಙ್ಗಹಿತತ್ತಮ್ಪೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ದುತಿಯನಯಸಙ್ಗಹಿತೇನಅಸಙ್ಗಹಿತಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.