ಉದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

ಕೇನಚೀತಿ ರೂಪೇನ ವಾ ಅರೂಪೇನ ವಾ. ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೇನ ತಾವ ರೂಪಸ್ಸ ಸಮಯವವತ್ಥಾನಂ ನ ಸಕ್ಕಾ ಕಾತುಂ ಅಬ್ಯಾಪಿತಾಯ ಅನೇಕನ್ತಿಕತಾಯ ಚಾತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಸಬ್ಭಾವತೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಂ ರೂಪಂ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ತೀಸು ಖಣೇಸು ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ತಾವ ವಾದೇ ಚಿತ್ತುಪ್ಪತ್ತಿಸಮಯೇನ ರೂಪೂಪಪತ್ತಿಸಮಯಸ್ಸ ವವತ್ಥಾನಂ ಮಾ ಹೋತು, ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇಯೇವ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ರೂಪಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ವಾದೇ ಕಥನ್ತಿ? ಏತ್ಥಾಪಿ ಅಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಂ ರೂಪಂ ಚಿತ್ತೇನ ಸಹುಪ್ಪಾದೇಪಿ ಅನಿನ್ದ್ರಿಯಬದ್ಧರೂಪಂ ವಿಯ ಅಚಿತ್ತಪಟಿ ಬನ್ಧುಪ್ಪಾದತಾಯ ನ ಚಿತ್ತೇನ ವವತ್ಥಾಪೇತಬ್ಬಸಮಯನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಸಬ್ಭಾವತೋ’’ತಿ. ತೇನ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೇನ ರೂಪಸ್ಸ ಸಮಯವವತ್ಥಾನಂ ನ ಬ್ಯಾಪೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅನೇಕಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನತಾಯ ವವತ್ಥಾನಾಭಾವತೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ನಿಯತೇ ಹಿ ಸಮುಟ್ಠಾಪಕಚಿತ್ತೇ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನರೂಪಸ್ಸ ಸಿಯಾ ವವತ್ಥಾನನ್ತಿ.

ಕೇಸಞ್ಚೀತಿ ಕಾಮಾವಚರಕುಸಲಾದೀನಂ. ಕತ್ಥಚೀತಿ ಆರುಪ್ಪೇ. ಕೇಸಞ್ಚೀತಿ ವಾ ಕೇಸಞ್ಚಿ ಪಞ್ಚವೋಕಾರವಿಪಾಕಾನಂ. ಕತ್ಥಚೀತಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಕ್ಖಣೇ ಚರಿಮಕ್ಖಣೇ ಚ. ‘‘ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಫಸ್ಸೋ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಧ. ಸ. ೧) ಚಿತ್ತಸಹಭಾವಿನಂ ಏವ ಚಿತ್ತೇನ ಸಮಯವವತ್ಥಾನಂ ಕತನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಚಿತ್ತಸಹಭುಭಾವತೋ’’ತಿ. ತೇಸನ್ತಿ ಉಪಾದಾರೂಪಾನಂ. ಯೋ ಯಸ್ಸ ಸಹಭಾವೇನ ಉಪಕಾರಕೋ, ಸೋ ಏವ ತಸ್ಸ ಸಮಯವವತ್ಥಾಪಕಭಾವೇನ ವುತ್ತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸಹಜಾತ…ಪೇ… ತ್ತನತೋ’’ತಿ. ನಾಪಿ ಮಹಾಭೂತೇಹೀತಿಆದಿನಾ ವವತ್ಥಾನಾಭಾವಮೇವ ದಸ್ಸೇತಿ. ಕೇಸಞ್ಚೀತಿ ಅಕಮ್ಮಜಾದೀನಂ. ಕೇಹಿಚೀತಿ ಕಮ್ಮಜಾದೀಹಿ. ಪವತ್ತಿತೋತಿ ಪವತ್ತನತೋ. ಸಹಾತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ. ಅಭಾವಾತಿ ನಿಯೋಗತೋ ಅಭಾವಾ.

ವಿಞ್ಞತ್ತಿ …ಪೇ… ನ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ ಮಹಾಭೂತೇಹಿ ಸಮಯವವತ್ಥಾನೇ ಕರಿಯಮಾನೇ ತೇಹಿ ಅಯಾವಭಾವಿತತಾಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇತಿಆದಿನಾಪಿ ಮಹಾಭೂತೇಹಿ ಸಮಯನಿಯಮನೇ ವವತ್ಥಾನಾಭಾವಮೇವ ವಿಭಾವೇತಿ. ‘‘ತಥಾ ವಿಭಜನತ್ಥ’’ನ್ತಿ, ‘‘ಅವಿಭತ್ತಂ ಅಬ್ಯಾಕತಂ ಅತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇತು’’ನ್ತಿ ಚ ಇಮೇಸಂ ಪದಾನಂ ‘‘ವಿಭತ್ತಂ ಅವಿಭತ್ತಞ್ಚ ಸಬ್ಬಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಆಹಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಸಮಯವವತ್ಥಾನಂ ಕತ್ವಾ ನಿದ್ದಿಸಿಯಮಾನಸ್ಸ ನಿಪ್ಪದೇಸತಾಯ ಅಸಮ್ಭವತೋ ಏಕದೇಸಂ ನಿದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ಸಾಮಞ್ಞೇನ ನಿಗಮನಂ ಯುತ್ತಂ, ಅಕತ್ವಾ ಪನ ಸಮಯವವತ್ಥಾನಂ ಸರೂಪತೋ ನಿದ್ದಿಸನೇನ ತಥಾತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ಆಹ ‘‘ಸಮಯವವತ್ಥಾನೇನಾ’’ತಿಆದಿನಾ. ಅವಿಭತ್ತೇತಿ ವಿಪಾಕಕಿರಿಯಾಬ್ಯಾಕತಂ ವಿಯ ನ ಪುಬ್ಬೇ ವಿಭತ್ತೇ. ವಿಭಜಿತಬ್ಬೇತಿ ಭೇದವನ್ತತಾಯ ವಿಭಜನಾರಹೇ. ದಸ್ಸಿತೇತಿ ಉದ್ದಿಸನವಸೇನ ದಸ್ಸಿತೇ. ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ವಿತ್ಥಾರತರೇನ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಏತ್ಥ ಪನಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ.

ವಿಪಾಕಾದಿಧಮ್ಮಾನಂ ನಯನಂ ನಯೋ, ಸೋವ ದಸ್ಸನನ್ತಿ ನಯದಸ್ಸನಂ. ‘‘ದೇಸನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೇಟ್ಠಾ ಗಹಣಮೇವ ನಯದಸ್ಸನನ್ತಿ. ದುತಿಯವಿಕಪ್ಪೇ ಪನ ಕಾಮಾವಚರಾದಿಭಾವೇನ ನೀಯತೀತಿ ನಯೋ, ಕಿರಿಯಾಬ್ಯಾಕತಂ. ತಸ್ಸ ದಸ್ಸನಂ ನಯದಸ್ಸನನ್ತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ದುಕಾದೀಸು ನಿದ್ದೇಸವಾರೇ ಚ ಹದಯವತ್ಥುನೋ ಅನಾಗತತ್ತಾ ತಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪಠಮವಿಕಪ್ಪೋ ವುತ್ತೋ, ಏಕಕೇ ಪನ ವತ್ಥುಪಿ ಗಹಿತನ್ತಿ ‘‘ಹದಯವತ್ಥುಞ್ಚಾ’’ತಿ ದುತಿಯವಿಕಪ್ಪೇ ವುತ್ತಂ. ಕಿಂ ಪನ ಕಾರಣಂ ದುಕಾದೀಸು ನಿದ್ದೇಸವಾರೇ ಚ ಹದಯವತ್ಥು ನ ಗಹಿತನ್ತಿ? ಇತರವತ್ಥೂಹಿ ಅಸಮಾನಗತಿಕತ್ತಾ ದೇಸನಾಭೇದತೋ ಚ. ಯಥಾ ಹಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಾದೀನಿ ಏಕನ್ತತೋ ಚಕ್ಖಾದಿನಿಸ್ಸಯಾನಿ, ನ ಏವಂ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ ಏಕನ್ತತೋ ಹದಯವತ್ಥುನಿಸ್ಸಯಂ, ನಿಸ್ಸಿತಮುಖೇನ ಚ ವತ್ಥುದುಕಾದಿದೇಸನಾ ಪವತ್ತಾ. ಯಮ್ಪಿ ಏಕನ್ತತೋ ಹದಯವತ್ಥುನಿಸ್ಸಯಂ, ತಸ್ಸ ವಸೇನ ‘‘ಅತ್ಥಿ ರೂಪಂ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ವತ್ಥೂ’’ತಿಆದಿನಾ ದುಕಾದೀಸು ವುಚ್ಚಮಾನೇಸುಪಿ ತದನುಕೂಲಆರಮ್ಮಣದುಕಾದಯೋ ನ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ. ನ ಹಿ ‘‘ಅತ್ಥಿ ರೂಪಂ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಂ, ಅತ್ಥಿ ರೂಪಂ ನ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುನ್ತಿ ವತ್ಥಾರಮ್ಮಣದುಕದೇಸನಾ ಭಿನ್ನಗತಿಕಾ ಸಿಯುಂ, ಸಮಾನಗತಿಕಾ ಚ ತಾ ದೇಸೇತುಂ ಭಗವತೋ ಅಜ್ಝಾಸಯೋ. ಏಸಾ ಹಿ ಭಗವತೋ ದೇಸನಾ ಪಕತಿ. ತೇನೇವ ಹಿ ನಿಕ್ಖೇಪಕಣ್ಡೇ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದವಿಭಾಗೇನ ಅವುಚ್ಚಮಾನತ್ತಾ ಅವಿತಕ್ಕಾವಿಚಾರಪದವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇ ವಿಚಾರೋತಿ ವತ್ತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾತಿ ಅವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಮತ್ತಪದವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇ ಲಬ್ಭಮಾನೋಪಿ ವಿತಕ್ಕೋ ನ ಉದ್ಧಟೋ, ಅಞ್ಞಥಾ ವಿತಕ್ಕೋ ಚಾತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾತಿ. ಏವಂ ಇತರವತ್ಥೂಹಿ ಅಸಮಾನಗತಿಕತ್ತಾ ದೇಸನಾಭೇದತೋ ಚ ದುಕಾದೀಸು ಉದ್ದೇಸೇ ನ ಗಹಿತಂ. ಉದ್ದಿಟ್ಠಸ್ಸೇವ ಹಿ ನಿದ್ದಿಸನತೋ ನಿದ್ದೇಸೇಪಿ ನ ಗಹಿತಂ ಹದಯವತ್ಥೂತಿ ವದನ್ತಿ.

ಚಕ್ಖಾದಿದಸಕಾ ಸತ್ತಾತಿ ಚಕ್ಖುಸೋತಘಾನಜಿವ್ಹಾಕಾಯಇತ್ಥಿಭಾವಪುರಿಸಭಾವದಸಕಾ ಸತ್ತ, ಏಕಸನ್ತಾನವಸೇನ ವಾ ಚಕ್ಖುಸೋತಘಾನಜಿವ್ಹಾಕಾಯಭಾವವತ್ಥುದಸಕಾ ಸತ್ತ. ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಅಸತಿಪಿ ಪರಮತ್ಥತೋ ಭೇದೇ ಪರಿಕಪ್ಪಿತಭೇದೋಪಿ ಭೇದೋಯೇವ ವೋಹಾರವಿಸಯೇತಿ ಕತ್ವಾ ಸೋಪಾದಿಸೇಸಾದಿಭೇದೋ ವುತ್ತೋ.

೫೮೪. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಕುಕ್ಕುಟಣ್ಡಸಣ್ಠಾನೇ ಪರಿಮಣ್ಡಲ-ಸದ್ದೋ ದಿಸ್ಸತಿ, ಚಕ್ಕಸಣ್ಠಾನತಾ ಪನ ವಟ್ಟಸಣ್ಠಾನೇ ಚಕ್ಕವಾಳೇ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ಪರಿಮಣ್ಡಲ-ಸದ್ದೋ ವಟ್ಟಪರಿಯಾಯೋ ಸಿಯಾ. ಅನೇಕತ್ಥಾ ಹಿ ಸದ್ದಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನಾಹ ‘‘ವಟ್ಟಂ ಪರಿಮಣ್ಡಲ’’ನ್ತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಸಿನೇರುಯುಗನ್ಧರಾದೀನಂ ಸಮುದ್ದತೋ ಉಪರಿಅಧೋಭಾಗಾನಂ ವಸೇನ ಉಬ್ಬೇಧೋ ವುತ್ತೋ, ಆಯಾಮವಿತ್ಥಾರೇಹಿಪಿ ಸಿನೇರು ಚತುರಾಸೀತಿಯೋಜನಸಹಸ್ಸಪರಿಮಾಣೋವ. ಯಥಾಹ ‘‘ಸಿನೇರು, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಬ್ಬತರಾಜಾ ಚತುರಾಸೀತಿ ಯೋಜನಸಹಸ್ಸಾನಿ ಆಯಾಮೇನ, ಚತುರಾಸೀತಿ ಯೋಜನಸಹಸ್ಸಾನಿ ವಿತ್ಥಾರೇನಾ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೭.೬೬). ಸಿನೇರುಂ ಪಾಕಾರಪರಿಕ್ಖೇಪವಸೇನ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಠಿತಾ ಯುಗನ್ಧರಾದಯೋ, ಸಿನೇರುಯುಗನ್ಧರಾದೀನಂ ಅನ್ತರೇಪಿ ಸೀತಸಮುದ್ದಾ ನಾಮ. ‘‘ತೇ ವಿಸಾಲತೋ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ಸಿನೇರುಆದೀನಂ ಅಚ್ಚುಗ್ಗಮನಸಮಾನಪರಿಮಾಣಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ.

ಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಚಕ್ಕವಾಳಸ್ಸೇವ ಆಣಾಖೇತ್ತಭಾವೋ ದಸಸಹಸ್ಸಚಕ್ಕವಾಳಸ್ಸ ಜಾತಿಖೇತ್ತಭಾವೋ ವಿಯ ಧಮ್ಮತಾವಸೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ವಿಕಪ್ಪಸಮಾನಸಮುಚ್ಚಯವಿಭಾವನೇಸು ವಿಯ ಅವಧಾರಣೇ ಅನಿಯಮೇ ಚ ವಾ-ಸದ್ದೋ ವತ್ತತೀತಿ ತಥಾ ಯೋಜನಾ ಕತಾ. ಅನೇಕತ್ಥಾ ಹಿ ನಿಪಾತಾತಿ. ತತ್ಥ ಅನೇಕನ್ತಿಕತ್ಥೋ ಅನಿಯಮತ್ಥೋ.

ಸೀಲಾದಿವಿಸುದ್ಧಿಸಮ್ಪಾದನೇನ, ಚತುಧಾತುವವತ್ಥಾನವಸೇನೇವ ವಾ ಮಹಾಕಿಚ್ಚತಾಯ ಮಹನ್ತೇನ ವಾಯಾಮೇನ. ಸತಿಪಿ ಲಕ್ಖಣಾದಿಭೇದೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಏವ ಕಾಲೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಸನ್ತಾನೇ ಅನೇಕಸತಸಹಸ್ಸಕಲಾಪವುತ್ತಿತೋ ಮಹನ್ತಾನಿ ಬಹೂನಿ ಭೂತಾನಿ ಪರಮತ್ಥತೋ ವಿಜ್ಜಮಾನಾನೀತಿ ವಾ ಮಹಾಭೂತಾನಿ ಯಥಾ ‘‘ಮಹಾಜನೋ’’ತಿ. ಏವನ್ತಿ ‘‘ಉಪಾದಾಯ ಪವತ್ತ’’ನ್ತಿ ಅತ್ಥೇ ಸತಿ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನತಾ ವುತ್ತಾ ಹೋತಿ ಪಚ್ಚಯಸಮ್ಭೂತತಾದೀಪನತೋ. ಉಪಾದಾಯತೀತಿ ಉಪಾದಾಯತಿ ಏವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಏಕನ್ತನಿಸ್ಸಿತಸ್ಸಾ’’ತಿ. ‘‘ಭವತಿ ಹಿ ನಿಸ್ಸಯರೂಪಾನಂ ಸಾಮಿಭಾವೋ’’ತಿ ಆಧಾರಾಧೇಯ್ಯಸಮ್ಬನ್ಧವಚನಿಚ್ಛಾಯ ಅಭಾವೇ ಆಧಾರಭೂತೋಪಿ ಅತ್ಥೋ ಸಂಸಾಮಿಸಮ್ಬನ್ಧವಚನಿಚ್ಛಾಯ ಸಾಮಿಭಾವೇನ ವುಚ್ಚತಿ ಯಥಾ ‘‘ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಸಾಖಾ’’ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ತಿವಿಧರೂಪಸಙ್ಗಹವಣ್ಣನಾ

೫೮೫. ವಿಞ್ಞತ್ತಿದುಕೋ ಚಾತಿ ಚ-ಸದ್ದೇನ ಚಿತ್ತಸಹಭುಚಿತ್ತಾನುಪರಿವತ್ತಿದುಕಾಪಿ ಸಙ್ಗಹಿತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಸಕ್ಕಾ ಹಿ ಏತೇನ ನಯೇನ…ಪೇ… ವಿಞ್ಞಾತುನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪಞ್ಚವೀಸಾಯ ತಾವ ವತ್ಥುದುಕೇಸು ಪಠಮದುಕಪಞ್ಚಕಾದಯೋ ಚುದ್ದಸಹಿಪಿ ಪಕಿಣ್ಣಕದುಕೇಹಿ ಅವಸಿಟ್ಠೇಹಿ ವತ್ಥುದುಕೇಹಿ ಪಞ್ಚವೀಸಾಯ ಆರಮ್ಮಣದುಕೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಬಾಹಿರಾಯತನದುಕೇಹಿ ರೂಪಧಾತುದುಕಾದೀಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಧಾತುದುಕೇಹಿ ಪಚ್ಛಿಮಕೇಹಿ ತೀಹಿ ಇನ್ದ್ರಿಯದುಕೇಹಿ ದ್ವಾದಸಹಿಪಿ ಸುಖುಮರೂಪದುಕೇಹಿ ಪಠಮಾದಿವಜ್ಜೇಹಿ ಅವಸಿಟ್ಠೇಹಿ ಆಯತನಧಾತುಇನ್ದ್ರಿಯದುಕೇಹಿ ಚ ಯೋಜನಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಪಞ್ಚವೀಸಾಯ ಪನ ಆರಮ್ಮಣದುಕೇಸು ಪುರಿಮಕೋ ದುಕಪಞ್ಚಕೋ ಉಪಾದಿನ್ನಉಪಾದಿನ್ನುಪಾದಾನಿಯಸನಿದಸ್ಸನಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಚಿತ್ತಸಹಭುಚಿತ್ತಾನುಪರಿವತ್ತಿದುಕವಜ್ಜೇಹಿ ಪಕಿಣ್ಣಕದುಕೇಹಿ ಸಬ್ಬೇಹಿಪಿ ವತ್ಥುದುಕೇಹಿ ರೂಪಾಯತನರೂಪಧಾತುದುಕವಜ್ಜೇಹಿ ಆಯತನಧಾತುದುಕೇಹಿ ಸಬ್ಬೇಹಿಪಿ ಇನ್ದ್ರಿಯದುಕಸುಖುಮರೂಪದುಕೇಹಿ ಯೋಜನಂ ಗಚ್ಛತಿ. ದುತಿಯದುಕಪಞ್ಚಕಾದೀಸು ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ಸದ್ದಾಯತನಸದ್ದಧಾತುದುಕಾದಯೋ ಯೋಜನಂ ನ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ರೂಪಾಯತನರೂಪಧಾತುದುಕಾದಯೋ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಪಕಿಣ್ಣಕದುಕೇಸು ಸನಿದಸ್ಸನದುಕಞ್ಚಾತಿ ಅಯಮೇವ ವಿಸೇಸೋ. ಯಥಾ ಚ ವತ್ಥುದುಕೇಸು, ಏವಂ ಚಕ್ಖಾಯತನಚಕ್ಖುಧಾತುಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಾದಿದುಕಪಞ್ಚಕೇಸು. ಯಥಾ ಚ ಆರಮ್ಮಣದುಕೇಸು, ಏವಂ ರೂಪಾಯತನರೂಪಧಾತುಆದಿದುಕಪಞ್ಚಕೇಸು ತಿಕಯೋಜನಾ. ಇತ್ಥಿನ್ದ್ರಿಯಪುರಿಸಿನ್ದ್ರಿಯಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯದುಕಾ ಸುಖುಮರೂಪದುಕಾ ಚ ಸಬ್ಬೇಹಿಪಿ ದುಕೇಹಿ ಯೋಜನಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಏವಂ ತಾವ ತಿಕಯೋಜನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ನನು ಚಾಯಮ್ಪಿ ಯೋಜನಾ ಭಗವತಾ ನ ದೇಸಿತಾತಿ ನ ಕಾತಬ್ಬಾತಿ? ನಯಿದಂ ಏಕನ್ತಿಕಂ. ಕಸ್ಮಾ? ಭಗವತಾ ದಿನ್ನನಯೇನ ಯೋಜನಾಪಿ ಭಗವತೋಯೇವ ದೇಸನಾ. ತಥಾ ಹಿ ವುತ್ತಂ ಮಾತಿಕಾವಣ್ಣನಾಯಂ (ಧ. ಸ. ಅಟ್ಠ. ೧-೬) ‘‘ಹೇತೂ ಚೇವ ಧಮ್ಮಾ ಅಹೇತುಕಾ ಚಾತಿ ಇದಮ್ಪಿ ಸಮ್ಭವತೀ’’ತಿಆದಿ. ಸಮ್ಭವೋ ಹಿ ಗಹಣಸ್ಸ ಕಾರಣನ್ತಿ ಚ.

ತಿವಿಧರೂಪಸಙ್ಗಹವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಚತುಬ್ಬಿಧಾದಿರೂಪಸಙ್ಗಹವಣ್ಣನಾ

೫೮೬. ಚಿತ್ತತೋ ಏವ ಸಮುಟ್ಠಾತೀತಿ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಇಮಮೇವ ಅತ್ಥಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ವಿಞ್ಞತ್ತಿದುಕಾದೀಹಿ ಸಮಾನಗತಿಕೋ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನದುಕೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ವಿನಿವತ್ತಿತೇ ಹಿ ಸಾಮಞ್ಞೇ ಯಂ ರೂಪಂ ಜನಕಪಚ್ಚಯೇಸು ಚಿತ್ತತೋ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ, ತಂ ಚಿತ್ತತೋ ಏವ ಸಮುಟ್ಠಾತೀತಿ. ವಿಞ್ಞತ್ತಿದುಕಾದೀಹೀತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಚಿತ್ತಸಹಭುಚಿತ್ತಾನುಪರಿವತ್ತಿದುಕೇ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಲಬ್ಭಮಾನೋತಿ ಯಂ ತಂ ರೂಪಂ ಉಪಾದಾ, ತಂ ಅತ್ಥಿ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಂ, ಅತ್ಥಿ ನ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಂ. ಯಂ ತಂ ರೂಪಂ ನುಪಾದಾ, ತಂ ಅತ್ಥಿ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಂ, ಅತ್ಥಿ ನ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಏವಂ ಲಬ್ಭಮಾನೋ. ಸನಿದಸ್ಸನದುಕಾದೀನನ್ತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಸಪ್ಪಟಿಘಮಹಾಭೂತದುಕಾದಯೋ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ತೇನಾತಿ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನದುಕೇನ. ತಸ್ಸಾತಿ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನದುಕಸ್ಸೇವ. ಅಞ್ಞೇ ಪನಾತಿ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಚಿತ್ತಸಹಭುಚಿತ್ತಾನುಪರಿವತ್ತಿದುಕೇಹಿ ಅಞ್ಞೇಪಿ ಪಕಿಣ್ಣಕದುಕಾ.

ಸದ್ದಾಯತನಸ್ಸ ಏಕನ್ತತೋ ಅನುಪಾದಿನ್ನತ್ತಾ ‘‘ಸೋತಸಮ್ಫಸ್ಸಾರಮ್ಮಣದುಕಾದಯೋ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಚತುಕ್ಕಾ ಲಬ್ಭನ್ತೀತಿ ಯಂ ತಂ ರೂಪಂ ಉಪಾದಿನ್ನಂ, ತಂ ಅತ್ಥಿ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಂ, ಅತ್ಥಿ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಸ್ಸ ನಾರಮ್ಮಣಂ. ಯಂ ತಂ ರೂಪಂ ಅನುಪಾದಿನ್ನಂ, ತಂ ಅತ್ಥಿ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಂ, ಅತ್ಥಿ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಸ್ಸ ನಾರಮ್ಮಣನ್ತಿ ಏವಮಾದಯೋ ಸಬ್ಬಾರಮ್ಮಣಬಾಹಿರಾಯತನಾದಿಲಬ್ಭಮಾನದುಕೇಹಿ ಯೋಜನಾಯಂ ಚತುಕ್ಕಾ ಲಬ್ಭನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅವಸೇಸೇಹೀತಿ ಆರಮ್ಮಣಬಾಹಿರಾಯತನರೂಪಧಾತುದುಕಾದಿತೋ ಲಬ್ಭಮಾನದುಕೇಹೀತಿ ವುತ್ತದುಕರಾಸಿತೋ ಅವಸೇಸೇಹಿ. ತೇಸನ್ತಿ ಉಪಾದಿನ್ನಉಪಾದಿನ್ನುಪಾದಾನಿಯಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನದುಕಾನಂ. ಅಞ್ಞೇಸನ್ತಿ ಉಪಾದಿನ್ನದುಕಾದಿತೋ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಉಪಾದಾದುಕಾದೀನಂ. ವತ್ಥುದುಕಾದೀಹೀತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಚಕ್ಖಾಯತನದುಕಾದಯೋ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಏತ್ಥಾಪಿ ಅವಸೇಸೇಹಿ ತೇಸಂ ಅಞ್ಞೇಸಞ್ಚ ಯೋಜನಾಯ ಚತುಕ್ಕಾ ನ ಲಬ್ಭನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ಚತುಬ್ಬಿಧಾದಿರೂಪಸಙ್ಗಹವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಉದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.