೧. ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೬೫೬. ಭಿಕ್ಖುನೀವಿಭಙ್ಗೇ ಯೋತಿ ಯೋ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ವಿಭಙ್ಗೋ. ಮಿಗಾರನತ್ತಾತಿ ಮಜ್ಝಪದಲೋಪೇನೇತಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಮಿಗಾರಮಾತುಯಾ ಪನ ನತ್ತಾ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಮಿಗಾರಮಾತಾತಿ ವಿಸಾಖಾಯೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ನವಕಮ್ಮಾಧಿಟ್ಠಾಯಿಕನ್ತಿ ನವಕಮ್ಮಸಂವಿಧಾಯಿಕಂ. ಬ್ಯಞ್ಜನಾನಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತಬ್ಬೋ ಆಕಾರೋ ನಾತಿಗಮ್ಭೀರೋ, ಯಥಾಸುತಂ ಧಾರಣಮೇವ ತತ್ಥ ಕರಣೀಯನ್ತಿ ಸತಿಯಾ ಬ್ಯಾಪಾರೋ ಅಧಿಕೋ, ಪಞ್ಞಾ ತತ್ಥ ಗುಣೀಭೂತಾತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸತಿಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾಯ ಪಞ್ಞಾಯಾ’’ತಿ. ಸತಿ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾ ಏತಿಸ್ಸಾತಿ ಸತಿಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾ. ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮತಾ ಚೇತ್ಥ ಪಧಾನಭಾವೋ ‘‘ಮನೋಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ. ಅತ್ಥಗ್ಗಹಣೇ ಪನ ಪಞ್ಞಾಯ ಬ್ಯಾಪಾರೋ ಅಧಿಕೋ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತಬ್ಬಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಅತಿಗಮ್ಭೀರತ್ತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಪಞ್ಞಾಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾಯ ಸತಿಯಾ’’ತಿ. ಆಲಸಿಯವಿರಹಿತಾತಿ ಕೋಸಜ್ಜರಹಿತಾ. ಯಥಾ ಅಞ್ಞಾ ಕುಸೀತಾ ನಿಸಿನ್ನಟ್ಠಾನೇ ನಿಸಿನ್ನಾವ ಹೋನ್ತಿ, ಠಿತಟ್ಠಾನೇ ಠಿತಾವ, ಏವಂ ಅಹುತ್ವಾ ವಿಪ್ಫಾರಿಕೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಸಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ ನಿಪ್ಫಾದೇತಿ.

ಸಬ್ಬಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಸತ್ಥುಲದ್ಧೂಪಸಮ್ಪದಾ ಸಙ್ಘತೋ ಲದ್ಧೂಪಸಮ್ಪದಾತಿ ದುವಿಧಾ. ಗರುಧಮ್ಮಪಅಗ್ಗಹಣೇನ ಹಿ ಲದ್ಧೂಪಸಮ್ಪದಾ ಮಹಾಪಜಾಪತಿಗೋತಮೀ ಸತ್ಥುಸನ್ತಿಕಾವ ಲದ್ಧೂಪಸಮ್ಪದತ್ತಾ ಸತ್ಥುಲದ್ಧೂಪಸಮ್ಪದಾ ನಾಮ. ಸೇಸಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಸಙ್ಘತೋ ಲದ್ಧೂಪಸಮ್ಪದಾ. ತಾಪಿ ಏಕತೋಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾ ಉಭತೋಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾತಿ ದುವಿಧಾ. ತತ್ಥ ಯಾ ತಾ ಮಹಾಪಜಾಪತಿಗೋತಮಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ನಿಕ್ಖನ್ತಾ ಪಞ್ಚಸತಾ ಸಾಕಿಯಾನಿಯೋ, ತಾ ಏಕತೋಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘತೋ ಏವ ಲದ್ಧೂಪಸಮ್ಪದತ್ತಾ, ಇತರಾ ಉಭತೋಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾ ಉಭತೋಸಙ್ಘೇ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನತ್ತಾ. ಏಹಿಭಿಕ್ಖುನೀಭಾವೇನ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ನ ಸನ್ತಿ ತಾಸಂ ತಥಾ ಉಪಸಮ್ಪದಾಯ ಅಭಾವತೋ. ಯದಿ ಏವಂ ‘‘ಏಹಿ ಭಿಕ್ಖುನೀ’’ತಿ ಇಧ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತನ್ತಿ? ದೇಸನಾಯ ಸೋತಪತಿತಭಾವತೋ. ಅಯಞ್ಹಿ ಸೋತಪತಿತತಾ ನಾಮ ಕತ್ಥಚಿ ಲಬ್ಭಮಾನಸ್ಸಪಿ ಅಗ್ಗಹಣೇನ ಹೋತಿ, ಯಥಾ ಅಭಿಧಮ್ಮೇ ಮನೋಧಾತುನಿದ್ದೇಸೇ (ಧ. ಸ. ೧೬೦-೧೬೧) ಲಬ್ಭಮಾನಮ್ಪಿ ಝಾನಙ್ಗಂ ಪಞ್ಚವಿಞ್ಞಾಣಸೋತೇ ಪತಿತಾಯ ನ ಉದ್ಧಟಂ ಕತ್ಥಚಿ ದೇಸನಾಯ ಅಸಮ್ಭವತೋ, ಯಥಾ ತತ್ಥೇವ ವತ್ಥುನಿದ್ದೇಸೇ (ಧ. ಸ. ೯೮೪ ಆದಯೋ) ಹದಯವತ್ಥು. ಕತ್ಥಚಿ ಅಲಬ್ಭಮಾನಸ್ಸಪಿ ಗಹಣವಸೇನ ಯಥಾಠಿತಕಪ್ಪೀನಿದ್ದೇಸೇ. ಯಥಾಹ –

‘‘ಕತಮೋ ಚ ಪುಗ್ಗಲೋ ಠಿತಕಪ್ಪೀ? ಅಯಞ್ಚ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಅಸ್ಸ, ಕಪ್ಪಸ್ಸ ಚ ಉಡ್ಡಯ್ಹನವೇಲಾ ಅಸ್ಸ, ನೇವ ತಾವ ಕಪ್ಪೋ ಉಡ್ಡಯ್ಹೇಯ್ಯ, ಯಾವಾಯಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ನ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ಸಚ್ಛಿಕರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ (ಪು. ಪ. ೧೭).

ಏವಮಿಧಾಪಿ ಅಲಬ್ಭಮಾನಗಹಣವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಪರಿಕಪ್ಪವಚನಞ್ಹೇತಂ ‘‘ಸಚೇ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖುನೀಭಾವಯೋಗ್ಯಂ ಕಞ್ಚಿ ಮಾತುಗಾಮಂ ‘ಏಹಿ ಭಿಕ್ಖುನೀ’ತಿ ವದೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಭಿಕ್ಖುನೀಭಾವೋ ಸಿಯಾ’’ತಿ.

ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಭಗವಾ ಏವಂ ನ ಕಥೇಸೀತಿ? ತಥಾ ಕತಾಧಿಕಾರಾನಂ ಅಭಾವತೋ. ಯೇ ಪನ ‘‘ಅನಾಸನ್ನಾಸನ್ನಿಹಿತಭಾವತೋ’’ತಿ ಕಾರಣಂ ವತ್ವಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂ ಏವ ಹಿ ಸತ್ಥು ಆಸನ್ನಚಾರಿನೋ ಸದಾ ಸನ್ನಿಹಿತಾ ಚ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇ ಏವ ‘ಏಹಿಭಿಕ್ಖೂ’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ಅರಹನ್ತಿ, ನ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ತೇಸಂ ಮತಿಮತ್ತಂ ಸತ್ಥು ಆಸನ್ನದೂರಭಾವಸ್ಸ ಭಬ್ಬಾಭಬ್ಬಭಾವಸಿದ್ಧತ್ತಾ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಭಗವತಾ –

‘‘ಸಙ್ಘಾಟಿಕಣ್ಣೇ ಚೇಪಿ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಗಹೇತ್ವಾ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಅನುಬನ್ಧೋ ಅಸ್ಸ ಪಾದೇ ಪಾದಂ ನಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ, ಸೋ ಚ ಹೋತಿ ಅಭಿಜ್ಝಾಲು ಕಾಮೇಸು ತಿಬ್ಬಸಾರಾಗೋ ಬ್ಯಾಪನ್ನಚಿತ್ತೋ ಪದುಟ್ಠಮನಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಮುಟ್ಠಸ್ಸತಿ ಅಸಮ್ಪಜಾನೋ ಅಸಮಾಹಿತೋ ವಿಬ್ಭನ್ತಚಿತ್ತೋ ಪಾಕತಿನ್ದ್ರಿಯೋ, ಅಥ ಖೋ ಸೋ ಆರಕಾವ ಮಯ್ಹಂ, ಅಹಞ್ಚ ತಸ್ಸ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಧಮ್ಮಞ್ಹಿ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ನ ಪಸ್ಸತಿ, ಧಮ್ಮಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ನ ಮಂ ಪಸ್ಸತಿ. ಯೋಜನಸತೇ ಚೇಪಿ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ವಿಹರೇಯ್ಯ, ಸೋ ಚ ಹೋತಿ ಅನಭಿಜ್ಝಾಲು ಕಾಮೇಸು ನ ತಿಬ್ಬಸಾರಾಗೋ ಅಬ್ಯಾಪನ್ನಚಿತ್ತೋ ಅಪ್ಪದುಟ್ಠಮನಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಉಪಟ್ಠಿತಸ್ಸತಿ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸಮಾಹಿತೋ ಏಕಗ್ಗಚಿತ್ತೋ ಸಂವುತಿನ್ದ್ರಿಯೋ, ಅಥ ಖೋ ಸೋ ಸನ್ತಿಕೇವ ಮಯ್ಹಂ, ಅಹಞ್ಚ ತಸ್ಸ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಧಮ್ಮಞ್ಹಿ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಪಸ್ಸತಿ, ಧಮ್ಮಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಮಂ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ (ಇತಿವು. ೯೨).

ತಸ್ಮಾ ಅಕಾರಣಂ ದೇಸತೋ ಸತ್ಥು ಆಸನ್ನಾನಾಸನ್ನತಾ. ಅಕತಾಧಿಕಾರತಾಯ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಏಹಿಭಿಕ್ಖುನೂಪಸಮ್ಪದಾಯ ಅಯೋಗ್ಯತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಯದಿ ಏವಂ ಯಂ ತಂ ಥೇರೀಗಾಥಾಸು ಭದ್ದಾಯ ಕುಣ್ಡಲಕೇಸಾಯ ವುತ್ತಂ –

‘‘ನಿಹಚ್ಚ ಜಾಣುಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ, ಸಮ್ಮುಖಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಅಕಂ;

ಏಹಿ ಭದ್ದೇತಿ ಮಂ ಅವಚ, ಸಾ ಮೇ ಆಸೂಪಸಮ್ಪದಾ’’ತಿ. (ಥೇರೀಗಾ. ೧೦೯);

ತಥಾ ಅಪದಾನೇಪಿ –

‘‘ಆಯಾಚಿತೋ ತದಾ ಆಹ, ಏಹಿ ಭದ್ದೇತಿ ನಾಯಕೋ;

ತದಾಹಂ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾ, ಪರಿತ್ತಂ ತೋಯಮದ್ದಸ’’ನ್ತಿ. (ಅಪ. ಥೇರೀ ೨.೩.೪೪);

ತಂ ಕಥನ್ತಿ? ನಯಿದಂ ಏಹಿಭಿಕ್ಖುನೀಭಾವೇನ ಉಪಸಮ್ಪದಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ಉಪಸಮ್ಪದಾಯ ಪನ ಹೇತುಭಾವತೋ ‘‘ಯಾ ಸತ್ಥು ಆಣತ್ತಿ, ಸಾ ಮೇ ಆಸೂಪಸಮ್ಪದಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ. ತಥಾ ಹಿ ವುತ್ತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಥೇರೀಗಾ. ಅಟ್ಠ. ೧೧೧) ‘‘ಏಹಿ ಭದ್ದೇ ಭಿಕ್ಖುನುಪಸ್ಸಯಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜಸ್ಸೂತಿ ಮಂ ಅವಚ ಆಣಾಪೇಸಿ, ಸಾ ಸತ್ಥು ಆಣಾ ಮಯ್ಹಂ ಉಪಸಮ್ಪದಾಯ ಕಾರಣತ್ತಾ ಉಪಸಮ್ಪದಾ ಆಸಿ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ. ಅಪದಾನಗಾಥಾಯಮ್ಪಿ ಏವಮೇವ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ತಸ್ಮಾ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಏಹಿಭಿಕ್ಖುನೂಪಸಮ್ಪದಾ ನತ್ಥಿಯೇವಾತಿ ನಿಟ್ಠಮೇತ್ಥ ಗನ್ತಬ್ಬಂ. ಯಥಾ ಚೇತಂ ಸೋತಪತಿತವಸೇನ ‘‘ಏಹಿ ಭಿಕ್ಖುನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಏವಂ ‘‘ತೀಹಿ ಸರಣಗಮನೇಹಿ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನೀ’’ತಿ ಇದಮ್ಪಿ ಸೋತಪತಿತವಸೇನೇವ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ ಸರಣಗಮನೂಪಸಮ್ಪದಾಯಪಿ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಅಸಮ್ಭವತೋ.

೬೫೯. ಭಿಕ್ಖುವಿಭಙ್ಗೇ ‘‘ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗಂ ಸಾದಿಯೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಸಮಾಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖು ಆಪತ್ತಿಯಾ ನ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಬ್ಬಹುಲನಯೇನಾತಿ ಕಿರಿಯಾಸಮುಟ್ಠಾನಸ್ಸೇವ ಬಹುಲಭಾವತೋ. ದಿಸ್ಸತಿ ಹಿ ತಬ್ಬಹುಲನಯೇನ ತಬ್ಬೋಹಾರೋ ಯಥಾ ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಾಮೋ’’ತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಾಮೇಪಿ ಹಿ ಅನ್ತಮಸೋ ರಜಕಾದೀನಿ ಪಞ್ಚ ಕುಲಾನಿ ಸನ್ತಿ. ಸಾತಿ ಕಿರಿಯಾಸಮುಟ್ಠಾನತಾ.

೬೬೨. ತಥೇವಾತಿ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗೇನ ಅವಸ್ಸುತೋಯೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.