೫. ಖುದ್ದಕವತ್ಥುಕ್ಖನ್ಧಕಂ

ಖುದ್ದಕವತ್ಥುಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೨೪೩. ಖುದ್ದಕವತ್ಥುಕ್ಖನ್ಧಕೇ ಅಟ್ಠಪದಾಕಾರೇನಾತಿ ಅಟ್ಠಪದಫಲಕಾಕಾರೇನ, ಜೂತಫಲಕಸದಿಸನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಮಲ್ಲಕಮೂಲಸಣ್ಠಾನೇನಾತಿ ಖೇಳಮಲ್ಲಕಮೂಲಸಣ್ಠಾನೇನ.

೨೪೫. ಮುತ್ತೋಲಮ್ಬಕಾದೀನನ್ತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಕುಣ್ಡಲಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಪಲಮ್ಬಕಸುತ್ತನ್ತಿ ಯಞ್ಞೋಪಚಿತಾಕಾರೇನ ಓಲಮ್ಬಕಸುತ್ತಂ.

೨೪೬. ಚಿಕ್ಕಲೇನಾತಿ ಸಿಲೇಸೇನ.

೨೪೮. ಸಾಧುಗೀತನ್ತಿ ಅನಿಚ್ಚತಾದಿಪಟಿಸಂಯುತ್ತಗೀತಂ.

೨೪೯. ಚತುರಸ್ಸೇನ ವತ್ತೇನಾತಿ ಪರಿಪುಣ್ಣೇನ ಉಚ್ಚಾರಣವತ್ತೇನ. ತರಙ್ಗವತ್ತಾದೀನಂ ಉಚ್ಚಾರಣವಿಧಾನಾನಿ ನಟ್ಠಪ್ಪಯೋಗಾನಿ. ಬಾಹಿರಲೋಮಿನ್ತಿ ಭಾವನಪುಂಸಕನಿದ್ದೇಸೋ, ಯಥಾ ತಸ್ಸ ಉಣ್ಣಪಾವಾರಸ್ಸ ಬಹಿದ್ಧಾ ಲೋಮಾನಿ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತಥಾ ಧಾರೇನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

೨೫೧. ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಅಹಿರಾಜಕುಲಾನೀತಿ (ಅ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೨.೪.೬೭) ಇದಂ ದಟ್ಠವಿಸೇ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಯೇ ಹಿ ಕೇಚಿ ದಟ್ಠವಿಸಾ, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಇಮೇಸಂ ಚತುನ್ನಂ ಅಹಿರಾಜಕುಲಾನಂ ಅಬ್ಭನ್ತರಗತಾವ ಹೋನ್ತಿ. ಅತ್ತಗುತ್ತಿಯಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಗುತ್ತತ್ಥಾಯ. ಅತ್ತರಕ್ಖಾಯಾತಿ ಅತ್ತನೋ ರಕ್ಖಣತ್ಥಾಯ. ಅತ್ತಪರಿತ್ತಂಕಾತುನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಪರಿತ್ತಾಣತ್ಥಾಯ ಅತ್ತಪರಿತ್ತಂ ನಾಮ ಕಾತುಂ ಅನುಜಾನಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಇದಾನಿ ಯಥಾ ತಂ ಪರಿತ್ತಂ ಕಾತಬ್ಬಂ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಏವಞ್ಚ ಪನ ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ (ಜಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೨.೧೦೫) ವಿರೂಪಕ್ಖೇಹೀತಿ ವಿರೂಪಕ್ಖನಾಗಕುಲೇಹಿ. ಸೇಸೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಸಹಯೋಗೇ ಚೇತಂ ಕರಣವಚನಂ, ಏತೇಹಿ ಸಹ ಮಯ್ಹಂ ಮಿತ್ತಭಾವೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ ಅಪಾದಕೇಹೀತಿ ಅಪಾದಕಸತ್ತೇಹಿ. ಸೇಸೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಸಬ್ಬೇ ಸತ್ತಾತಿ ಇತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಏತ್ತಕೇನ ಠಾನೇನ ಓದಿಸ್ಸಕಮೇತ್ತಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಅನೋದಿಸ್ಸಕಮೇತ್ತಂ ಕಥೇತುಂ ಇದಮಾರದ್ಧಂ. ತತ್ಥ ಸತ್ತಾ ಪಾಣಾ ಭೂತಾತಿ ಸಬ್ಬಾನೇತಾನಿ ಪುಗ್ಗಲವೇವಚನಾನೇವ. ಭದ್ರಾನಿ ಪಸ್ಸನ್ತೂತಿ ಭದ್ರಾನಿ ಆರಮ್ಮಣಾನಿ ಪಸ್ಸನ್ತು. ಮಾ ಕಞ್ಚಿ ಪಾಪಮಾಗಮಾತಿ ಕಞ್ಚಿ ಸತ್ತಂ ಪಾಪಕಂ ಲಾಮಕಂ ಮಾ ಆಗಚ್ಛತು.

ಅಪ್ಪಮಾಣೋ ಬುದ್ಧೋತಿ ಏತ್ಥ ಬುದ್ಧೋತಿ ಬುದ್ಧಗುಣಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ತೇ ಹಿ ಅಪ್ಪಮಾಣಾ ನಾಮ. ಸೇಸದ್ವಯೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ, ಪಮಾಣವನ್ತಾನೀತಿ ಗುಣಪ್ಪಮಾಣೇನ ಯುತ್ತಾನಿ. ಉಣ್ಣನಾಭೀತಿ ಲೋಮಸನಾಭಿಕೋ ಮಕ್ಕಟಕೋ. ಸರಬೂತಿ ಘರಗೋಳಿಕಾ. ಕತಾ ಮೇ ರಕ್ಖಾ ಕತಂ ಮೇ ಪರಿತ್ತನ್ತಿ ಮಯಾ ಏತ್ತಕಸ್ಸ ಜನಸ್ಸ ರಕ್ಖಾ ಚ ಪರಿತ್ತಾಣಞ್ಚ ಕತಂ. ಪಟಿಕ್ಕಮನ್ತು ಭೂತಾನೀತಿ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಮೇ ಕತಪರಿತ್ತಾಣಾ ಸತ್ತಾ ಅಪಗಚ್ಛನ್ತು, ಮಾ ಮಂ ವಿಹೇಠಯಿಂಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೋಹನ್ತಿ ಯಸ್ಸ ಮಮ ಏತೇಹಿ ಸಬ್ಬೇಹಿಪಿ ಮೇತ್ತಂ, ಸೋ ಅಹಂ ಭಗವತೋ ನಮೋ ಕರೋಮಿ, ವಿಪಸ್ಸೀಆದೀನಞ್ಚ ಸತ್ತನ್ನಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾನಂ ನಮೋ ಕರೋಮೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ಅಞ್ಞಮ್ಹಿ ಛೇತಬ್ಬಮ್ಹೀತಿ ರಾಗಾನುಸಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ತಾದಿಸಂ ವಾ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಮುಟ್ಠಿಆದೀಹಿ ದುಕ್ಖಂ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತಸ್ಸ.

೨೫೨. ಜಾಲಾನಿ ಪರಿಕ್ಖಿಪಾಪೇತ್ವಾತಿ ಪರಿಸ್ಸಯಮೋಚನತ್ಥಞ್ಚೇವ ಪಮಾದೇನ ಗಳಿತಾನಂ ಆಭರಣಾದೀನಂ ರಕ್ಖಣತ್ಥಞ್ಚ ಜಾಲಾನಿ ಕರಣ್ಡಕಾಕಾರೇನ ಪರಿಕ್ಖಿಪಾಪೇತ್ವಾ. ಚನ್ದನಗಣ್ಠಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಜಾಲೇ ಲಗ್ಗಾತಿ ಏಕೋ ಕಿರ ರತ್ತಚನ್ದನರುಕ್ಖೋ ಗಙ್ಗಾಯ ಉಪರಿತೀರೇ ಜಾತೋ ಗಙ್ಗೋದಕೇನ ಧೋತಮೂಲೋ ಪತಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪಾಸಾಣೇಸು ಸಮ್ಭಿಜ್ಜಮಾನೋ ವಿಪ್ಪಕಿರಿ. ತತೋ ಏಕಾ ಘಟಪ್ಪಮಾಣಾ ಘಟಿಕಾ ಪಾಸಾಣೇಸು ಘಂಸಿಯಮಾನಾ ಉದಕಊಮೀಹಿ ಪೋಥಿಯಮಾನಾ ಮಟ್ಠಾ ಹುತ್ವಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ವುಯ್ಹಮಾನಾ ಸೇವಾಲಪರಿಯೋನದ್ಧಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಜಾಲೇ ಲಗ್ಗಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಲೇಖನ್ತಿ ಲಿಖಿತಗಹಿತಂ ಚುಣ್ಣಂ. ಉಡ್ಡಿತ್ವಾತಿ ವೇಳುಪರಮ್ಪರಾಯ ಉದ್ಧಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ, ಉಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಓಹರತೂತಿ ಇದ್ಧಿಯಾ ಓತಾರೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹತು.

ಪೂರಣಕಸ್ಸಪಾದಯೋ ಛ ಸತ್ಥಾರೋ. ತತ್ಥ (ದೀ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧೫೧-೧೫೨; ಮ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೩೧೨) ಪೂರಣೋತಿ ತಸ್ಸ ಸತ್ಥುಪಟಿಞ್ಞಸ್ಸ ನಾಮಂ. ಕಸ್ಸಪೋತಿ ಗೋತ್ತಂ. ಸೋ ಕಿರ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಕುಲಸ್ಸ ಏಕೂನದಾಸಸತಂ ಪೂರಯಮಾನೋ ಜಾತೋ. ತೇನಸ್ಸ ‘‘ಪೂರಣೋ’’ತಿ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ಮಙ್ಗಲದಾಸತ್ತಾ ಚಸ್ಸ ಕತಂ ‘‘ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಾ ನತ್ಥಿ, ಅಕತಂ ವಾ ‘‘ನ ಕತ’’ನ್ತಿ. ಸೋ ‘‘ಕಿಮಹಂ ಏತ್ಥ ವಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಲಾಯಿ. ಅಥಸ್ಸ ಚೋರಾ ವತ್ಥಾನಿ ಅಚ್ಛಿನ್ದಿಂಸು. ಸೋ ಪಣ್ಣೇನ ವಾ ತಿಣೇನ ವಾ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತುಮ್ಪಿ ಅಜಾನನ್ತೋ ಜಾತರೂಪೇನೇವ ಏಕಂ ಗಾಮಂ ಪಾವಿಸಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಸಮಣೋ ಅರಹಾ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋ, ನತ್ಥಿ ಇಮಿನಾ ಸದಿಸೋ’’ತಿ ಪೂವಭತ್ತಾದೀನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತಿ. ಸೋ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಸಾಟಕಂ ಅನಿವತ್ಥಭಾವೇನ ಇದಂ ಉಪ್ಪನ್ನ’’ನ್ತಿ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಾಟಕಂ ಲಭಿತ್ವಾಪಿ ನ ನಿವಾಸೇಸಿ, ತದೇವ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ. ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಅಞ್ಞೇಪಿ ಅಞ್ಞೇಪೀತಿ ಪಞ್ಚಸತಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಪಬ್ಬಜಿಂಸು. ಏವಮಯಂ ಗಣಾಚರಿಯೋ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಸತ್ಥಾ’’ತಿ ಲೋಕೇ ಪಾಕಟೋ ಅಹೋಸಿ.

ಮಕ್ಖಲೀತಿ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ. ಗೋಸಾಲಾಯ ಜಾತತ್ತಾ ಗೋಸಾಲೋತಿ ದುತಿಯನಾಮಂ. ತಂ ಕಿರ ಸಕದ್ದಮಾಯ ಭೂಮಿಯಾ ತೇಲಘಟಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ‘‘ತಾತ ಮಾ ಖಲೀ’’ತಿ ಸಾಮಿಕೋ ಆಹ. ಸೋ ಪಮಾದೇನ ಖಲಿತ್ವಾ ಪತಿತ್ವಾ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಭಯೇನ ಪಲಾಯಿತುಂ ಆರದ್ಧೋ. ಸಾಮಿಕೋ ಉಪಧಾವಿತ್ವಾ ಸಾಟಕಕಣ್ಣೇ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ, ಸೋ ಸಾಟಕಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಅಚೇಲಕೋ ಹುತ್ವಾ ಪಲಾಯಿ. ಸೇಸಂ ಪೂರಣಸದಿಸಮೇವ.

ಅಜಿತೋತಿ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ. ಕೇಸಕಮ್ಬಲಂ ಧಾರೇತೀತಿ ಕೇಸಕಮ್ಬಲೋ. ಇತಿ ನಾಮದ್ವಯಂ ಸಂಸನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಅಜಿತೋ ಕೇಸಕಮ್ಬಲೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತತ್ಥ ಕೇಸಕಮ್ಬಲೋ ನಾಮ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಕೇಸೇಹಿ ಕತಕಮ್ಬಲೋ. ತತೋ ಪಟಿಕಿಟ್ಠತರಂ ವತ್ಥಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಯಥಾಹ ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಾನಿ ಕಾನಿಚಿ ತನ್ತಾವುತಾನಂ ವತ್ಥಾನಂ, ಕೇಸಕಮ್ಬಲೋ ತೇಸಂ ಪಟಿಕಿಟ್ಠೋ ಅಕ್ಖಾಯತಿ. ಕೇಸಕಮ್ಬಲೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೀತೇ ಸೀತೋ ಉಣ್ಹೇ ಉಣ್ಹೋ ದುಬ್ಬಣ್ಣೋ ದುಗ್ಗನ್ಧೋ ದುಕ್ಖಸಮ್ಫಸ್ಸೋ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೩.೧೩೮).

ಪಕುಧೋತಿ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ. ಕಚ್ಚಾಯನೋತಿ ಗೋತ್ತಂ. ಇತಿ ನಾಮಗೋತ್ತಂ ಸಂಸನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಪಕುಧೋ ಕಚ್ಚಾಯನೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಸೀತೂದಕಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಕೋ ಏಸ, ವಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾಪಿ ಉದಕಕಿಚ್ಚಂ ನ ಕರೋತಿ, ಉಣ್ಹೋದಕಂ ವಾ ಕಞ್ಜಿಯಂ ವಾ ಲಭಿತ್ವಾ ಕರೋತಿ, ನದಿಂ ವಾ ಮಗ್ಗೋದಕಂ ವಾ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ‘‘ಸೀಲಂ ಮೇ ಭಿನ್ನ’’ನ್ತಿ ವಾಲಿಕಥೂಪಂ ಕತ್ವಾ ಸೀಲಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ಗಚ್ಛತಿ. ಏವರೂಪನಿಸ್ಸಿರಿಕಲದ್ಧಿಕೋ ಏಸ.

ಸಞ್ಚಯೋತಿ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ. ಬೇಲಟ್ಠಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಬೇಲಟ್ಠಪುತ್ತೋ. ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಗಣ್ಠನಕಿಲೇಸೋ ಪಲಿಬುನ್ಧನಕಿಲೇಸೋ ನತ್ಥಿ, ಕಿಲೇಸಗಣ್ಠಿರಹಿತಾ ಮಯ’’ನ್ತಿ ಏವಂವಾದಿತಾಯ ಲದ್ಧನಾಮವಸೇನ ನಿಗಣ್ಠೋ. ನಾಟಸ್ಸ ಪುತ್ತೋತಿ ನಾಟಪುತ್ತೋ.

ಪಿಣ್ಡೋಲಭಾರದ್ವಾಜೋತಿ (ಉದಾ. ಅಟ್ಠ. ೩೬) ಪಿಣ್ಡಂ ಉಲಮಾನೋ ಪರಿಯೇಸಮಾನೋ ಪಬ್ಬಜಿತೋತಿ ಪಿಣ್ಡೋಲೋ. ಸೋ ಕಿರ ಪರಿಜಿಣ್ಣಭೋಗೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಹುತ್ವಾ ಮಹನ್ತಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಿಣ್ಡತ್ಥಾಯ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ. ಸೋ ಮಹನ್ತಂ ಕಪಲ್ಲಪತ್ತಂ ‘‘ಪತ್ತ’’ನ್ತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಚರತಿ, ಕಪಲ್ಲಪೂರಂ ಯಾಗುಂ ಪಿವತಿ, ಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜತಿ, ಪೂವಖಜ್ಜಕಞ್ಚ ಖಾದತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಮಹಗ್ಘಸಭಾವಂ ಸತ್ಥು ಆರೋಚಯಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಪತ್ತತ್ಥವಿಕಂ ನಾನುಜಾನಿ. ಥೇರೋ ಹೇಟ್ಠಾಮಞ್ಚೇ ಪತ್ತಂ ನಿಕುಜ್ಜಿತ್ವಾ ಠಪೇತಿ. ಸೋ ಠಪೇನ್ತೋಪಿ ಘಂಸೇನ್ತೋವ ಪಣಾಮೇತ್ವಾ ಠಪೇತಿ, ಗಣ್ಹನ್ತೋಪಿ ಘಂಸೇನ್ತೋವ ಆಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾತಿ. ತಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಕಾಲೇ ಘಂಸನೇನ ಪರಿಕ್ಖೀಣಂ ನಾಳಿಕೋದನಮತ್ತಸ್ಸೇವ ಗಣ್ಹನಕಂ ಜಾತಂ. ತತೋ ಸತ್ಥು ಆರೋಚೇಸುಂ. ಅಥಸ್ಸ ಸತ್ಥಾ ಪತ್ತತ್ಥವಿಕಂ ಅನುಜಾನಿ. ಥೇರೋ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಇನ್ದ್ರಿಯಭಾವನಂ ಭಾವೇನ್ತೋ ಅಗ್ಗಫಲೇ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ. ಇತಿ ಸೋ ಪುಬ್ಬೇ ಸವಿಸೇಸಂ ಪಿಣ್ಡತ್ಥಾಯ ಉಲತೀತಿ ಪಿಣ್ಡೋಲೋ. ಗೋತ್ತೇನ ಪನ ಭಾರದ್ವಾಜೋತಿ ಉಭಯಂ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ‘‘ಪಿಣ್ಡೋಲಭಾರದ್ವಾಜೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

‘‘ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಪಿಣ್ಡೋಲಭಾರದ್ವಾಜೋ…ಪೇ… ಏತದವೋಚಾ’’ತಿ ಕಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹಂಸು? ಸೋ ಕಿರ (ಧ. ಪ. ಅಟ್ಠ. ೨.೧೮೦ ದೇವೋರೋಹಣವತ್ಥು) ಸೇಟ್ಠಿ ನೇವ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ, ನ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ, ಮಜ್ಝತ್ತಧಾತುಕೋ. ಸೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಗೇಹೇ ಚನ್ದನಂ ಬಹು, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಇಮಿನಾ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ‘ಮಯಂ ಅರಹನ್ತೋ, ಮಯಂ ಅರಹನ್ತೋ’ತಿ ವತ್ತಾರೋ ಬಹೂ, ಅಹಂ ಏಕಂ ಅರಹನ್ತಮ್ಪಿ ನ ಜಾನಾಮಿ, ಗೇಹೇ ಭಮಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಪತ್ತಂ ಲಿಖಾಪೇತ್ವಾ ಸಿಕ್ಕಾಯ ಠಪೇತ್ವಾ ವೇಳುಪರಮ್ಪರಾಯ ಸಟ್ಠಿಹತ್ಥಮತ್ತೇ ಆಕಾಸೇ ಓಲಮ್ಬಾಪೇತ್ವಾ ‘ಸಚೇ ಅರಹಾ ಅತ್ಥಿ, ಆಕಾಸೇನಾಗನ್ತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾತೂ’ತಿ ವಕ್ಖಾಮಿ. ಯೋ ತಂ ಗಹೇಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಸ ಸಪುತ್ತದಾರೋ ಸರಣಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ಚಿನ್ತಿತನಿಯಾಮೇನೇವ ಪತ್ತಂ ಲಿಖಾಪೇತ್ವಾ ವೇಳುಪರಮ್ಪರಾಯ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಯೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ಅರಹಾ, ಸೋ ಆಕಾಸೇನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಇಮಂ ಪತ್ತಂ ಗಣ್ಹಾತೂ’’ತಿ ಆಹ.

ತದಾ ಛ ಸತ್ಥಾರೋ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಏಸ ಅನುಚ್ಛವಿಕೋ, ಅಮ್ಹಾಕಮೇವ ನಂ ದೇಹೀ’’ತಿ ವದಿಂಸು. ಸೋ ‘‘ಆಕಾಸೇನಾಗನ್ತ್ವಾ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಛಟ್ಠೇ ದಿವಸೇ ನಿಗಣ್ಠೋ ನಾಟಪುತ್ತೋ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇ ಪೇಸೇಸಿ ‘‘ಗಚ್ಛಥ ಸೇಟ್ಠಿಂ ಏವಂ ವದೇಥ ‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಚರಿಯಸ್ಸೇವ ಅನುಚ್ಛವಿಕೋ, ಮಾ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಸ್ಸ ಕಾರಣಾ ಆಕಾಸೇನ ಆಗಮನಂ ಕರಿ, ದೇಹಿ ಕಿರ ತೇ ಪತ್ತ’ನ್ತಿ’’. ತೇ ಗನ್ತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿಂ ತಥಾ ವದಿಂಸು. ಸೇಟ್ಠಿ ‘‘ಆಕಾಸೇನಾಗನ್ತ್ವಾ ಗಣ್ಹಿತುಂ ಸಮತ್ಥೋವ ಗಣ್ಹಾತೂ’’ತಿ ಆಹ. ನಾಟಪುತ್ತೋ ಸಯಂ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ಹುತ್ವಾ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾನಂ ಸಞ್ಞಂ ಅದಾಸಿ ‘‘ಅಹಂ ಏಕಂ ಹತ್ಥಞ್ಚ ಪಾದಞ್ಚ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಉಪ್ಪತಿತುಕಾಮೋ ವಿಯ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ, ತುಮ್ಹೇ ಮಂ ‘ಆಚರಿಯ ಕಿಂ ಕರೋಥ, ದಾರುಮಯಪತ್ತಸ್ಸ ಕಾರಣಾ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ಅರಹತ್ತಗುಣಂ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಮಾ ದಸ್ಸಯಿತ್ಥಾ’ತಿ ವತ್ವಾ ಮಂ ಹತ್ಥೇಸು ಚ ಪಾದೇಸು ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಕಡ್ಢನ್ತಾ ಭೂಮಿಯಂ ಪಾತೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ. ಸೋ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿಂ ಆಹ ‘‘ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ ಅಯಂ ಪತ್ತೋ ಅಞ್ಞೇಸಂ ನಾನುಚ್ಛವಿಕೋ, ಮಾ ತೇ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಸ್ಸ ಕಾರಣಾ ಮಮ ಆಕಾಸೇ ಉಪ್ಪತನಂ ರುಚ್ಚಿ, ದೇಹಿ ಮೇ ಪತ್ತ’’ನ್ತಿ. ಭನ್ತೇ, ಆಕಾಸೇನ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾವ ಗಣ್ಹಥಾತಿ. ತತೋ ನಾಟಪುತ್ತೋ ‘‘ತೇನ ಹಿ ಅಪೇಥ ಅಪೇಥಾ’’ತಿ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇ ಅಪನೇತ್ವಾ ‘‘ಆಕಾಸೇ ಉಪ್ಪತಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏಕಂ ಹತ್ಥಞ್ಚ ಪಾದಞ್ಚ ಉಕ್ಖಿಪಿ. ಅಥ ನಂ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾ ‘‘ಆಚರಿಯ, ಕಿಂ ನಾಮೇತಂ ಕರೋಥ, ಛವಸ್ಸ ದಾರುಮಯಪತ್ತಸ್ಸ ಕಾರಣಾ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಗುಣೇನ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ದಸ್ಸಿತೇನ ಕೋ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ತಂ ಹತ್ಥಪಾದೇಸು ಗಹೇತ್ವಾ ಆಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಭೂಮಿಯಂ ಪಾತೇಸುಂ. ಸೋ ಸೇಟ್ಠಿಂ ಆಹ ‘‘ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ, ಇಮೇ ಮೇ ಉಪ್ಪತಿತುಂ ನ ದೇನ್ತಿ, ದೇಹಿ ಮೇ ಪತ್ತ’’ನ್ತಿ. ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾವ ಗಣ್ಹಥ ಭನ್ತೇತಿ. ಏವಂ ತಿತ್ಥಿಯಾ ಛ ದಿವಸಾನಿ ವಾಯಮಿತ್ವಾಪಿ ಪತ್ತಂ ನ ಲಭಿಂಸುಯೇವ.

ಅಥ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಆಯಸ್ಮತೋ ಚ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಸ್ಸ ಆಯಸ್ಮತೋ ಚ ಪಿಣ್ಡೋಲಭಾರದ್ವಾಜಸ್ಸ ‘‘ರಾಜಗಹೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪಿಟ್ಠಿಪಾಸಾಣೇ ಠತ್ವಾ ಚೀವರಂ ಪಾರುಪನಕಾಲೇ ಧುತ್ತಕಾ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ ‘‘ಹಮ್ಭೋ ಪುಬ್ಬೇ ಛ ಸತ್ಥಾರೋ ‘ಮಯಂ ಅರಹನ್ತಾಮ್ಹಾ’ತಿ ವಿಚರಿಂಸು, ರಾಜಗಹಸೇಟ್ಠಿನೋ ಪನ ಅಜ್ಜ ಸತ್ತಮೋ ದಿವಸೋ ಪತ್ತಂ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ಠಪಯತೋ ‘ಸಚೇ ಅರಹಾ ಅತ್ಥಿ, ಆಕಾಸೇನಾಗನ್ತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾತೂ’ತಿ ವದನ್ತಸ್ಸ, ಏಕೋಪಿ ‘ಅಹಂ ಅರಹಾ’ತಿ ಆಕಾಸೇ ಉಪ್ಪತನ್ತೋ ನತ್ಥಿ, ಅಜ್ಜ ನೋ ಲೋಕೇ ಅರಹನ್ತಾನಂ ನತ್ಥಿಭಾವೋ ಞಾತೋ’’ತಿ. ತಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಪಿಣ್ಡೋಲಭಾರದ್ವಾಜಂ ಆಹ ‘‘ಸುತಂ ತೇ, ಆವುಸೋ ಭಾರದ್ವಾಜ, ಇಮೇಸಂ ವಚನಂ, ಇಮೇ ಬುದ್ಧಸಾಸನಂ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಾ ವಿಯ ವದನ್ತಿ, ತ್ವಞ್ಚ ಮಹಿದ್ಧಿಕೋ ಮಹಾನುಭಾವೋ, ಗಚ್ಛೇತಂ ಪತ್ತಂ ಆಕಾಸೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ. ‘‘ಆವುಸೋ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ತ್ವಂ ‘ಇದ್ಧಿಮನ್ತಾನಂ ಅಗ್ಗೋ’ತಿ ಪಾಕಟೋ, ತ್ವಂ ಏತಂ ಗಣ್ಹ, ತಯಿ ಪನ ಅಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೇ ಅಹಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ಅಥ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ‘‘ಗಣ್ಹಾವುಸೋ’’ತಿ ಆಹ. ಇತಿ ತೇ ಲೋಕಸ್ಸ ಅರಹನ್ತೇಹಿ ಅಸುಞ್ಞಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಏವಮಾಹಂಸು.

ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ರಾಜಗಹಂ ಅನುಪರಿಯಾಯೀತಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ರಾಜಗಹಂ ಅನುಗನ್ತ್ವಾ ಪರಿಬ್ಭಮಿ. ‘‘ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತು’’ನ್ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ. ಥೇರೋ ಕಿರ ಅಭಿಞ್ಞಾಪಾದಕಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯ ತಿಗಾವುತಂ ಪಿಟ್ಠಿಪಾಸಾಣಂ ಅನ್ತನ್ತೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದನ್ತೋ ತೂಲಪಿಚು ವಿಯ ಆಕಾಸೇ ಉಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ರಾಜಗಹನಗರಸ್ಸ ಉಪರಿ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ಅನುಪರಿಯಾಯಿ. ಸೋ ತಿಗಾವುತಪ್ಪಮಾಣಸ್ಸ ನಗರಸ್ಸ ಅಪಿಧಾನಂ ವಿಯ ಪಞ್ಞಾಯಿ. ನಗರವಾಸಿನೋ ‘‘ಪಾಸಾಣೋ ನೋ ಅವತ್ಥರಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾತೀ’’ತಿ ಭೀತಾ ಸುಪ್ಪಾದೀನಿ ಮತ್ಥಕೇ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ನಿಲೀಯಿಂಸು. ಸತ್ತಮೇ ವಾರೇ ಥೇರೋ ಪಿಟ್ಠಿಪಾಸಾಣಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಮಹಾಜನೋ ಥೇರಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ ಪಿಣ್ಡೋಲಭಾರದ್ವಾಜ, ತವ ಪಾಸಾಣಂ ಗಾಳ್ಹಂ ಕತ್ವಾ ಗಣ್ಹ, ಮಾ ನೋ ಸಬ್ಬೇ ನಾಸಯೀ’’ತಿ ಆಹ. ಥೇರೋ ಪಾಸಾಣಂ ಪಾದನ್ತೇನ ಖಿಪಿತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ. ಸೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಯಥಾಠಾನೇಯೇವ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ. ಥೇರೋ ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಗೇಹಮತ್ಥಕೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿ ಉರೇನ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ‘‘ಓತರ ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಆಕಾಸತೋ ಓತಿಣ್ಣಂ ಥೇರಂ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಚತುಮಧುರಪುಣ್ಣಂ ಕತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಅದಾಸಿ. ಥೇರೋ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಹಾರಾಭಿಮುಖೋ ಪಾಯಾಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಯೇ ಅರಞ್ಞಗತಾ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ನಾದ್ದಸಂಸು, ತೇ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ದಸ್ಸೇಹೀ’’ತಿ ಥೇರಂ ಅನುಬನ್ಧಿಂಸು. ಸೋ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ವಿಹಾರಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಸತ್ಥಾ ತಂ ಅನುಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಉನ್ನಾದೇನ್ತಸ್ಸ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಆನನ್ದ, ಕಸ್ಸೇಸೋ ಸದ್ದೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಸ್ಸೋಸಿ ಖೋ ಭಗವಾ…ಪೇ… ಕಿಂ ನು ಖೋ ಸೋ, ಆನನ್ದ, ಉಚ್ಚಾಸದ್ದೋ ಮಹಾಸದ್ದೋ’’ತಿ.

ವಿಕುಬ್ಬನಿದ್ಧಿಯಾ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ವಿಕುಬ್ಬನಿದ್ಧಿ ನಾಮ ‘‘ಸೋ ಪಕತಿವಣ್ಣಂ ವಿಜಹಿತ್ವಾ ಕುಮಾರಕವಣ್ಣಂ ವಾ ದಸ್ಸೇತಿ ನಾಗವಣ್ಣಂ ವಾ, ವಿವಿಧಮ್ಪಿ ಸೇನಾಬ್ಯೂಹಂ ದಸ್ಸೇತೀ’’ತಿ (ಪಟಿ. ಮ. ೩.೧೩) ಏವಮಾಗತಾ ಪಕತಿವಣ್ಣವಿಜಹನವಿಕಾರವಸೇನ ಪವತ್ತಾ ಇದ್ಧಿ. ಅಧಿಟ್ಠಾನಿದ್ಧಿ ಪನ ‘‘ಪಕತಿಯಾ ಏಕೋ ಬಹುಕಂ ಆವಜ್ಜತಿ ಸತಂ ವಾ ಸಹಸ್ಸಂ ವಾ ಸತಸಹಸ್ಸಂ ವಾ, ಆವಜ್ಜಿತ್ವಾ ಞಾಣೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ ‘ಬಹುಕೋ ಹೋಮೀ’’’ತಿ (ಪಟಿ. ಮ. ೩.೧೦ ದಸಇದ್ಧಿನಿದ್ದೇಸ) ಏವಂ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ದಸ್ಸಿತಾ ಅಧಿಟ್ಠಾನವಸೇನ ನಿಪ್ಫನ್ನಾ ಇದ್ಧಿ.

೨೫೩-೨೫೪. ನ ಅಚ್ಛುಪಿಯನ್ತೀತಿ ನ ಸುಫಸ್ಸಿತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ರೂಪಕಾಕಿಣ್ಣಾನೀತಿ ಇತ್ಥಿರೂಪಾದೀಹಿ ಆಕಿಣ್ಣಾನಿ. ಭೂಮಿಆಧಾರಕೇತಿ ವಲಯಾಧಾರಕೇ. ದಾರುಆಧಾರಕದಣ್ಡಾಧಾರಕೇಸೂತಿ ಏಕದಾರುನಾ ಕತಆಧಾರಕೇ ಬಹೂಹಿ ದಣ್ಡಕೇಹಿ ಕತಆಧಾರಕೇ ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ತೀಹಿ ದಣ್ಡೇಹಿ ಕತೋ ಪನ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಭೂಮಿಯಂ ಪನ ನಿಕ್ಕುಜ್ಜಿತ್ವಾ ಏಕಮೇವ ಠಪೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಏತ್ಥ ದ್ವೇ ಠಪೇನ್ತೇನ ಉಪರಿ ಠಪಿತಪತ್ತಂ ಏಕೇನ ಪಸ್ಸೇನ ಭೂಮಿಯಂ ಫುಸಾಪೇತ್ವಾ ಠಪೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ವದನ್ತಿ. ಆಲಿನ್ದಕಮಿಡ್ಢಿಕಾದೀನನ್ತಿ ಪಮುಖಮಿಡ್ಢಿಕಾನಂ. ಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಪತಿಟ್ಠಾತೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ ತತಿಯವಾರೇ ತತ್ಥೇವ ಮಿಡ್ಢಿಯಾ ಪತಿಟ್ಠಾತೀ’’ತಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ. ಪರಿಭಣ್ಡಂ ನಾಮ ಗೇಹಸ್ಸ ಬಹಿ ಕುಟ್ಟಪಾದಸ್ಸ ಥಿರಭಾವತ್ಥಂ ಕತಾ ತನುಕಮಿಡ್ಢಿಕಾ ವುಚ್ಚತಿ. ತನುಕಮಿಡ್ಢಿಕಾಯಾತಿ ಖುದ್ದಕಮಿಡ್ಢಿಕಾಯ. ಮಿಡ್ಢನ್ತೇಪಿ ಆಧಾರಕೇ ಠಪೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಧಾರಕ’’ನ್ತಿ ಹಿ ವಚನತೋ ಮಿಡ್ಢಾದೀಸು ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಆಧಾರಕಂ ಠಪೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಪತ್ತಂ ಠಪೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ ಆಧಾರಕೇ ಠಪನೋಕಾಸಸ್ಸ ಅನಿಯಮಿತತ್ತಾತಿ ವದನ್ತಿ. ‘‘ಪತ್ತಮಾಳೋ ನಾಮ ವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಪತ್ತಾನಂ ಅಗಮನತ್ಥಂ ವಟ್ಟಂ ವಾ ಚತುರಸ್ಸಂ ವಾ ಇಟ್ಠಕಾದೀಹಿ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಕತೋ’’ತಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ.

೨೫೫. ಘಟಿಕನ್ತಿ ಉಪರಿ ಯೋಜಿತಂ ಅಗ್ಗಳಂ. ತಾವಕಾಲಿಕಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಕಿದೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ತೇನ ಆಮಿಸಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಛಡ್ಡೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಘಟಿಕಟಾಹೇತಿ ಭಾಜನಕಪಾಲೇ. ಅಭುಂ ಮೇತಿ ಏತ್ಥ ಭವತೀತಿ ಭೂ, ವಡ್ಢಿ. ನ ಭೂತಿ ಅಭೂ, ಅವಡ್ಢಿ. ಭಯವಸೇನ ಪನ ಸಾ ಇತ್ಥೀ ‘‘ಅಭು’’ನ್ತಿ ಆಹ, ವಿನಾಸೋ ಮಯ್ಹನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಛವಸೀಸಸ್ಸ ಪತ್ತನ್ತಿ ಛವಸೀಸಮಯಂ ಪತ್ತಂ. ಪಕತಿವಿಕಾರಸಮ್ಬನ್ಧೇ ಚೇತಂ ಸಾಮಿವಚನಂ, ಅಭೇದೇಪಿ ವಾ ಭೇದೂಪಚಾರೇನಾಯಂ ವೋಹಾರೋ ‘‘ಸಿಲಾಪುತ್ತಕಸ್ಸ ಸರೀರ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ವಿಯ.

ಚಬ್ಬೇತ್ವಾತಿ ಖಾದಿತ್ವಾ. ಏಕಂ ಉದಕಗಣ್ಡುಸಂ ಗಹೇತ್ವಾತಿ ವಾಮಹತ್ಥೇನೇವ ಪತ್ತಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಮುಖೇನ ಗಣ್ಡುಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ. ಉಚ್ಛಿಟ್ಠಹತ್ಥೇನಾತಿ ಸಾಮಿಸೇನ ಹತ್ಥೇನ. ಏತ್ತಾವತಾತಿ ಏಕಗಣ್ಡುಸಗಹಣಮತ್ತೇನ. ಲುಞ್ಚಿತ್ವಾತಿ ತತೋ ಮಂಸಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ. ಏತೇಸು ಸಬ್ಬೇಸು ಪಣ್ಣತ್ತಿಂ ಜಾನಾತು ವಾ ಮಾ ವಾ, ಆಪತ್ತಿಯೇವ.

೨೫೬. ಕಿಣ್ಣಚುಣ್ಣೇನಾತಿ ಸುರಾಕಿಣ್ಣಚುಣ್ಣೇನ. ‘‘ಅನುವಾತಂ ಪರಿಭಣ್ಡನ್ತಿ ಕಿಲಞ್ಜಾದೀಸು ಕರೋನ್ತೀ’’ತಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ. ಬಿದಲಕನ್ತಿ ದುಗುಣಕರಣಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಕಿರಿಯಾವಿಸೇಸಸ್ಸ ಅಧಿವಚನಂ. ಕಸ್ಸ ದುಗುಣಕರಣಂ? ಯೇನ ಕಿಲಞ್ಜಾದಿನಾ ಮಹನ್ತಂ ಕಥಿನಂ ಅತ್ಥತಂ, ತಸ್ಸ. ತಞ್ಹಿ ದಣ್ಡಕಥಿನಪ್ಪಮಾಣೇನ ಪರಿಯನ್ತೇ ಸಂಹರಿತ್ವಾ ದುಗುಣಂ ಕಾತಬ್ಬಂ. ಪಟಿಗ್ಗಹನ್ತಿ ಅಙ್ಗುಲಿಕಞ್ಚುಕಂ.

೨೫೭-೨೫೯. ಪಾತಿ ನಾಮ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಸಣ್ಠಾನೇನ ಕತೋ ಭಾಜನವಿಸೇಸೋ. ನ ಸಮ್ಮತೀತಿ ನಪ್ಪಹೋತಿ.

೨೬೦-೨೬೨. ನೀಚವತ್ಥುಕಂ ಚಿನಿತುನ್ತಿ ಬಹಿಕುಟ್ಟಸ್ಸ ಸಮನ್ತತೋ ನೀಚವತ್ಥುಕಂ ಕತ್ವಾ ಚಿನಿತುಂ. ಅರಹಟಘಟಿಯನ್ತಂ ನಾಮ ಸಕಟಚಕ್ಕಸಣ್ಠಾನಂ ಅರೇ ಅರೇ ಘಟಿಕಾನಿ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಏಕೇನ ದ್ವೀಹಿ ವಾ ಪರಿಬ್ಭಮಿಯಮಾನಂ ಯನ್ತಂ.

೨೬೩. ಆವಿದ್ಧಪಕ್ಖಪಾಸಕನ್ತಿ ಕಣ್ಣಿಕಮಣ್ಡಲಸ್ಸ ಸಮನ್ತಾ ಠಪಿತಪಕ್ಖಪಾಸಕಂ. ಮಣ್ಡಲೇತಿ ಕಣ್ಣಿಕಮಣ್ಡಲೇ. ಪಕ್ಖಪಾಸಕೇ ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಸಮನ್ತಾ ಪಕ್ಖಪಾಸಕಫಲಕಾನಿ ಠಪೇತ್ವಾ.

೨೬೪. ‘‘ನಮತಕಂ ಸನ್ಥತಸದಿಸ’’ನ್ತಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ. ಚಮ್ಮಖಣ್ಡಪರಿಹಾರೇನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅನಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ. ಏತ್ಥೇವ ಪವಿಟ್ಠಾನೀತಿ ಮಳೋರಿಕಾಯ ಏವ ಅನ್ತೋಗಧಾನಿ. ಪುಬ್ಬೇ ಪತ್ತಸಙ್ಗೋಪನತ್ಥಂ ಆಧಾರಕೋ ಅನುಞ್ಞಾತೋ, ಇದಾನಿ ಭುಞ್ಜನತ್ಥಂ.

೨೬೫. ನಿಕ್ಕುಜ್ಜಿತಬ್ಬೋತಿ ತೇನ ದಿನ್ನಸ್ಸ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಣತ್ಥಂ ಪತ್ತನಿಕ್ಕುಜ್ಜನಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ನಿಕ್ಕುಜ್ಜಿತಬ್ಬೋ, ನ ಅಧೋಮುಖಠಪನೇನ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಏವಞ್ಚ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನಿಕ್ಕುಜ್ಜಿತಬ್ಬೋ’’ತಿಆದಿ. ಅಲಾಭಾಯಾತಿ ಚತುನ್ನಂ ಪಚ್ಚಯಾನಂ ಅಲಾಭತ್ಥಾಯ. ಅನತ್ಥಾಯಾತಿ ಉಪದ್ದವಾಯ ಅವಡ್ಢಿಯಾ.

೨೬೬. ಪಸಾದೇಸ್ಸಾಮಾತಿ ಆಯಾಚಿಸ್ಸಾಮ. ಏತದವೋಚಾತಿ ‘‘ಅಪ್ಪತಿರೂಪಂ ಮಯಾ ಕತಂ, ಭಗವಾ ಪನ ಮಹನ್ತೇಪಿ ಅಗುಣೇ ಅಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಮಯ್ಹಂ ಅಚ್ಚಯಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಏತಂ ‘‘ಅಚ್ಚಯೋ ಮಂ ಭನ್ತೇ’’ತಿಆದಿವಚನಂ ಅವೋಚ. ತತ್ಥ ಞಾಯಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಅತಿಚ್ಚ ಏತಿ ಪವತ್ತತೀತಿ ಅಚ್ಚಯೋ, ಅಪರಾಧೋ. ಮಂ ಅಚ್ಚಗಮಾತಿ ಮಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಪವತ್ತೋ. ಪುರಿಸೇನ ಮದ್ದಿತ್ವಾ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಪವತ್ತಿತೋಪಿ ಹಿ ಅಪರಾಧೋ ಅತ್ಥತೋ ಪುರಿಸಂ ಅತಿಚ್ಚ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಪವತ್ತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತೂತಿ ಖಮತು. ಆಯತಿಂ ಸಂವರಾಯಾತಿ ಅನಾಗತೇ ಸಂವರಣತ್ಥಾಯ ಪುನ ಏವರೂಪಸ್ಸ ಅಪರಾಧಸ್ಸ ದೋಸಸ್ಸ ಖಲಿತಸ್ಸ ಅಕರಣತ್ಥಾಯ. ತಗ್ಘಾತಿ ಏಕಂಸೇನ. ಯಥಾಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಕರೋಸೀತಿ ಯಥಾ ಧಮ್ಮೋ ಠಿತೋ, ತಥೇವ ಕರೋಸಿ, ಖಮಾಪೇಸೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತಂ ತೇ ಮಯಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾಮಾತಿ ತಂ ತವ ಅಪರಾಧಂ ಮಯಂ ಖಮಾಮ. ವುಡ್ಢಿ ಹೇಸಾ, ಆವುಸೋ ವಡ್ಢ, ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇತಿ ಏಸಾ, ಆವುಸೋ ವಡ್ಢ, ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಾಸನೇ ವುಡ್ಢಿ ನಾಮ. ಕತಮಾ? ಅಚ್ಚಯಂ ಅಚ್ಚಯತೋ ದಿಸ್ವಾ ಯಥಾಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಕರಿತ್ವಾ ಆಯತಿಂ ಸಂವರಾಪಜ್ಜನಾ. ದೇಸನಂ ಪನ ಪುಗ್ಗಲಾಧಿಟ್ಠಾನಂ ಕರೋನ್ತೋ ‘‘ಯೋ ಅಚ್ಚಯಂ ಅಚ್ಚಯತೋ ದಿಸ್ವಾ ಯಥಾಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಕರೋತಿ, ಆಯತಿಂ ಸಂವರಂ ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಆಹ.

೨೬೮. ಬೋಧಿರಾಜಕುಮಾರವತ್ಥುಮ್ಹಿ (ಮ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೨.೩೨೪ ಆದಯೋ) ಕೋಕನದೋತಿ ಕೋಕನದಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪದುಮಂ, ಸೋ ಚ ಮಙ್ಗಲಪಾಸಾದೋ ಓಲೋಕನಪದುಮಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕತೋ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಕೋಕನದೋ’’ತಿ ಸಙ್ಖಂ ಲಭಿ. ಯಾವ ಪಚ್ಛಿಮಸೋಪಾನಕಳೇವರಾತಿ ಏತ್ಥ ಪಚ್ಛಿಮಸೋಪಾನಕಳೇವರನ್ತಿ ಪಠಮಸೋಪಾನಫಲಕಂ ವುತ್ತಂ ತಸ್ಸ ಸಬ್ಬಪಚ್ಛಾ ದುಸ್ಸೇನ ಸನ್ಥತತ್ತಾ. ಉಪರಿಮಸೋಪಾನಫಲಕತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಹಿ ಸೋಪಾನಂ ಸನ್ಥತಂ. ಅದ್ದಸಾ ಖೋತಿ ಓಲೋಕನತ್ಥಂಯೇವ ದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇ ಠಿತೋ ಅದ್ದಸ.

ಭಗವಾ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸೀತಿ ‘‘ಕಿಸ್ಸ ನು ಖೋ ಅತ್ಥಾಯ ರಾಜಕುಮಾರೇನ ಅಯಂ ಮಹಾಸಕ್ಕಾರೋ ಕತೋ’’ತಿ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ಪುತ್ತಪತ್ಥನಾಯ ಕತಭಾವಂ ಅಞ್ಞಾಸಿ. ಸೋ ಹಿ ರಾಜಪುತ್ತೋ ಅಪುತ್ತಕೋ. ಸುತಞ್ಚಾನೇನ ಅಹೋಸಿ ‘‘ಬುದ್ಧಾನಂ ಕಿರ ಅಧಿಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ಮನಸಾ ಇಚ್ಛಿತಂ ಲಭನ್ತೀ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ಸಚಾಹಂ ಪುತ್ತಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮಿ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಇಮಂ ಚೇಲಪಟಿಕಂ ಅಕ್ಕಮಿಸ್ಸತಿ. ನೋ ಚೇ ಲಭಿಸ್ಸಾಮಿ, ನ ಅಕ್ಕಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪತ್ಥನಂ ಕತ್ವಾ ಸನ್ಥರಾಪೇಸಿ. ಅಥ ಭಗವಾ ‘‘ನಿಬ್ಬತ್ತಿಸ್ಸತಿ ನು ಖೋ ಏತಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ’’ತಿ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ‘‘ನ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಅದ್ದಸ. ಪುಬ್ಬೇ ಕಿರ ಸೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ದೀಪೇ ವಸಮಾನೋ ಸಮಾನಚ್ಛನ್ದೇನ ಸಕುಣಪೋತಕೇ ಖಾದಿ. ಸಚಸ್ಸ ಮಾತುಗಾಮೋ ಪುಞ್ಞವಾ ಭವೇಯ್ಯ, ಪುತ್ತಂ ಲಭೇಯ್ಯ. ಉಭೋಹಿ ಪನ ಸಮಾನಚ್ಛನ್ದೇಹಿ ಹುತ್ವಾ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಕತಂ, ತೇನಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ನ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಸ್ಸತೀತಿ ಅಞ್ಞಾಸಿ. ದುಸ್ಸೇ ಪನ ಅಕ್ಕನ್ತೇ ‘‘ಬುದ್ಧಾನಂ ಅಧಿಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ಪತ್ಥಿತಂ ಲಭನ್ತೀತಿ ಲೋಕೇ ಅನುಸ್ಸವೋ, ಮಯಾ ಚ ಮಹಾಅಧಿಕಾರೋ ಕತೋ, ನ ಚ ಪುತ್ತಂ ಲಭಾಮಿ, ತುಚ್ಛಂ ಇದಂ ವಚನ’’ನ್ತಿ ಮಿಚ್ಛಾಗಹಣಂ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ. ತಿತ್ಥಿಯಾಪಿ ‘‘ನತ್ಥಿ ಸಮಣಾನಂ ಅಕತ್ತಬ್ಬಂ ನಾಮ, ಚೇಲಪಟಿಕಂ ಮದ್ದನ್ತಾ ಆಹಿಣ್ಡನ್ತೀ’’ತಿ ಉಜ್ಝಾಯೇಯ್ಯುಂ. ಏತರಹಿ ಚ ಅಕ್ಕಮನ್ತೇಸು ಬಹೂ ಭಿಕ್ಖೂ ಪರಚಿತ್ತವಿದುನೋ, ತೇ ಭಬ್ಬತಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ಅಕ್ಕಮಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಅಭಬ್ಬತಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ನ ಅಕ್ಕಮಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಅನಾಗತೇ ಪನ ಉಪನಿಸ್ಸಯೋ ಮನ್ದೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಅನಾಗತಂ ನ ಜಾನಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇಸು ಅಕ್ಕಮನ್ತೇಸು ಸಚೇ ಪತ್ಥಿತಂ ಇಜ್ಝಿಸ್ಸತಿ, ಇಚ್ಚೇತಂ ಕುಸಲಂ. ನೋ ಚೇ ಇಜ್ಝಿಸ್ಸತಿ, ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅಧಿಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಂ ಲಭನ್ತಿ, ಇದಾನಿ ನ ಲಭನ್ತಿ, ತೇಯೇವ ಮಞ್ಞೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಟಿಪತ್ತಿಪೂರಕಾ ಅಹೇಸುಂ, ಇಮೇ ಪನ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಪೂರೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತೀ’’ತಿ ಮನುಸ್ಸಾ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಿನೋ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಇಮೇಹಿ ತೀಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಭಗವಾ ಅಕ್ಕಮಿತುಂ ಅನಿಚ್ಛನ್ತೋ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸಿ. ಪಚ್ಛಿಮಂ ಜನತಂ ತಥಾಗತೋ ಅನುಕಮ್ಪತೀತಿ ಇದಂ ಪನ ಥೇರೋ ವುತ್ತೇಸು ಕಾರಣೇಸು ತತಿಯಂ ಕಾರಣಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ. ಮಙ್ಗಲಂ ಇಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಮಙ್ಗಲಿಕಾ.

೨೬೯. ಬೀಜನಿನ್ತಿ ಚತುರಸ್ಸಬೀಜನಿಂ. ತಾಲವಣ್ಟನ್ತಿ ತಾಲಪತ್ತಾದೀಹಿ ಕತಂ ಮಣ್ಡಲಿಕಬೀಜನಿಂ.

೨೭೦-೨೭೫. ‘‘ಏಕಪಣ್ಣಚ್ಛತ್ತಂ ನಾಮ ತಾಲಪತ್ತ’’ನ್ತಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ. ಕಮ್ಮಸತೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಸತ-ಸದ್ದೋ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೋ, ಅನೇಕೇನ ಕಮ್ಮೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ಮಹತಾ ಉಸ್ಸಾಹೇನಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ರುಧೀತಿ ಖುದ್ದಕವಣಂ.

೨೭೮. ‘‘ಅಕಾಯಬನ್ಧನೇನ ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ವಾ ಗಾಮಪ್ಪವೇಸನೇ ಆಪತ್ತಿ. ಸರಿತಟ್ಠಾನತೋ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಪವಿಸಿತಬ್ಬಂ ನಿವತ್ತಿತಬ್ಬಂ ವಾ’’ತಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ. ಮುರಜವಟ್ಟಿಸಣ್ಠಾನಂ ವೇಠೇತ್ವಾ ಕತನ್ತಿ ಬಹೂ ರಜ್ಜುಕೇ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ನಾನಾವಣ್ಣೇಹಿ ಸುತ್ತೇಹಿ ವೇಠೇತ್ವಾ ಮುರಜವಟ್ಟಿಸದಿಸಂ ಕತಂ. ತೇನೇವ ದುತಿಯಪಾರಾಜಿಕವಣ್ಣನಾಯಂ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೧.೮೫ ಪಾಳಿಮುತ್ತಕವಿನಿಚ್ಛಯ) ವುತ್ತಂ ‘‘ಬಹೂ ರಜ್ಜುಕೇ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ಏಕೇನ ನಿರನ್ತರಂ ವೇಠೇತ್ವಾ ಕತಂ ಬಹುರಜ್ಜುಕನ್ತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಮೇವ. ಮುದ್ದಿಕಕಾಯಬನ್ಧನಂ ನಾಮ ಚತುರಸ್ಸಂ ಅಕತ್ವಾ ಸಜ್ಜಿತಂ. ಪಾಮಙ್ಗದಸಾ ಚತುರಸ್ಸಾ. ಮುದಿಙ್ಗಸಣ್ಠಾನೇನಾತಿ ವರಕಸೀಸಾಕಾರೇನ. ಪಾಸನ್ತೋತಿ ದಸಾಮೂಲಂ.

೨೮೦-೨೮೨. ಮುಣ್ಡವಟ್ಟೀತಿ ಮಲ್ಲಕಮ್ಮಕರಾದಯೋ. ಪಮಾಣಙ್ಗುಲೇನಾತಿ ವಡ್ಢಕೀಅಙ್ಗುಲಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಪಾಳಿತೋ ಅಟ್ಠಕಥಾತೋ ಚ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ.

ಖುದ್ದಕವತ್ಥುಕ್ಖನ್ಧಕವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.