೨. ಉಪೋಸಥಕ್ಖನ್ಧಕಂ

ಸನ್ನಿಪಾತಾನುಜಾನನಾದಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೩೨. ಉಪೋಸಥಕ್ಖನ್ಧಕೇ ತರನ್ತಿ ಪ್ಲವನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಬಾಲಾತಿ ತಿತ್ಥಂ. ಇತೋತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ ಲದ್ಧಿತೋ. ತಂ ಕಥೇನ್ತೀತಿ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ನಾಮ ದಿವಸೇ ಮುಹುತ್ತೇ ವಾ ಇದಂ ಕತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಕಥೇನ್ತಿ.

೧೩೪. ‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ ಭನ್ತೇ’’ತಿಆದೀಸು ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ನಿದಾನವಣ್ಣನಾ) ವಿತ್ಥಾರತೋ ಆಗತಮೇವಾತಿ ನ ಇಧ ವಿತ್ಥಾರಯಿಸ್ಸಾಮ, ಅತ್ಥಿಕೇಹಿ ಪನ ತತೋಯೇವ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

೧೩೫. ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವಾ ವುಟ್ಠಿತೋತಿ ಏತ್ಥ ಆರೋಚಿತಾಪಿ ಆಪತ್ತಿ ಅಸನ್ತೀ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತೇನೇವ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ನಿದಾನವಣ್ಣನಾ) ವುತ್ತಂ ‘‘ಯಸ್ಸ ಪನ ಏವಂ ಅನಾಪನ್ನಾ ವಾ ಆಪತ್ತಿ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಚ ಪನ ವುಟ್ಠಿತಾ ವಾ ದೇಸಿತಾ ವಾ ಆರೋಚಿತಾ ವಾ, ತಸ್ಸ ಸಾ ಆಪತ್ತಿ ಅಸನ್ತೀ ನಾಮ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಮುಸಾವಾದೋ ನಾಮ ವಚೀಭೇದಪಚ್ಚಯಾ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ನ ಮುಸಾವಾದಲಕ್ಖಣೇನಾ’’ತಿ. ಭಗವತೋ ಪನ ವಚನೇನಾತಿ ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾವಾದೇ ಕಿಂ ಹೋತಿ? ‘‘ದುಕ್ಕಟಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವಚನೇನ. ವಚೀದ್ವಾರೇ ಅಕಿರಿಯಸಮುಟ್ಠಾನಾ ಆಪತ್ತಿ ಹೋತೀತಿ ಯಸ್ಮಾ ಯಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಧಮ್ಮಿಕಾಯ ಪಟಿಞ್ಞಾಯ ತುಣ್ಹೀಭೂತಸ್ಸ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಮನೋದ್ವಾರೇ ಆಪತ್ತಿ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಆವಿ ಕಾತಬ್ಬಂ ನ ಆವಿ ಅಕಾಸಿ, ತೇನಸ್ಸ ವಚೀದ್ವಾರೇ ಅಕಿರಿಯಸಮುಟ್ಠಾನಾ ಆಪತ್ತಿ ಹೋತಿ.

ವಾಚಾತಿ ವಾಚಾಯ, ಯ-ಕಾರಲೋಪೇನಾಯಂ ನಿದ್ದೇಸೋ. ಕೇನಚಿ ಮನುಜೇನ ವಾಚಾಯ ಅನಾಲಪನ್ತೋತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ಗಿರಂ ನೋ ಚ ಪರೇ ಭಣೇಯ್ಯಾತಿ ‘‘ಇಮೇ ಸೋಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಪರಪುಗ್ಗಲೇ ಸನ್ಧಾಯ ಸದ್ದಮ್ಪಿ ನ ನಿಚ್ಛಾರೇಯ್ಯ. ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯ ವಾಚಸಿಕನ್ತಿ ವಾಚತೋ ಸಮುಟ್ಠಿತಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯ.

ಅನ್ತರಾಯಕರೋತಿ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರವತ್ಥುತಾಯ ಪಾಮೋಜ್ಜಾದಿಸಮ್ಭವಂ ನಿವಾರೇತ್ವಾ ಪಠಮಜ್ಝಾನಾದೀನಂ ಅಧಿಗಮಾಯ ಅನ್ತರಾಯಕರೋ. ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಫಾಸು ಹೋತೀತಿ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಮೂಲಕಾನಂ ಪಾಮೋಜ್ಜಾದೀನಂ ವಸೇನ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸುಖಾ ಪಟಿಪದಾ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸನ್ನಿಪಾತಾನುಜಾನನಾದಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಸೀಮಾನುಜಾನನಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೩೮. ಇತರೋಪೀತಿ ಸುದ್ಧಪಂಸುಪಬ್ಬತಾದಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ಹತ್ಥಿಪ್ಪಮಾಣೋ ನಾಮ ಪಬ್ಬತೋ ಹೇಟ್ಠಿಮಕೋಟಿಯಾ ಅಡ್ಢಟ್ಠಮರತನುಬ್ಬೇಧೋ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಏಕೇನ ನ ವಟ್ಟತಿ, ತಸ್ಮಾ. ದ್ವತ್ತಿಂಸಪಲಗುಳಪಿಣ್ಡಪ್ಪಮಾಣತಾ ಥೂಲತಾಯ ಗಹೇತಬ್ಬಾ, ನ ತುಲಗಣನಾಯ. ಅನ್ತೋಸಾರಮಿಸ್ಸಕಾನನ್ತಿ ಅನ್ತೋಸಾರರುಕ್ಖೇಹಿ ಮಿಸ್ಸಕಾನಂ. ಸೂಚಿದಣ್ಡಕಪ್ಪಮಾಣೋತಿ ಸೀಹಳದೀಪೇ ಲೇಖನದಣ್ಡಪ್ಪಮಾಣೋತಿ ವದನ್ತಿ, ಸೋ ಚ ಕನಿಟ್ಠಙ್ಗುಲಿಪರಿಮಾಣೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಏತನ್ತಿ ನವಮೂಲಸಾಖಾನಿಗ್ಗಮನಂ. ಪರಭಾಗೇ ಕಿತ್ತೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಬಹಿ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಠಿತೇಸು ಅಟ್ಠಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಏಕಿಸ್ಸಾ ದಿಸಾಯ ಏಕಂ, ಅಪರಾಯ ಏಕನ್ತಿ ಏವಂ ಚತೂಸು ಠಾನೇಸು ಕಿತ್ತೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ.

ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಉತ್ತರನ್ತಿಯಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಅನ್ತರವಾಸಕೋ ತೇಮಿಯತೀತಿ ಸಿಕ್ಖಾಕರಣೀಯಂ ಆಗತಲಕ್ಖಣೇನ ತಿಮಣ್ಡಲಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಅನ್ತರವಾಸಕಂ ಅನುಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಿತ್ಥೇನ ವಾ ಅತಿತ್ಥೇನ ವಾ ಉತ್ತರನ್ತಿಯಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಏಕದ್ವಙ್ಗುಲಮತ್ತಮ್ಪಿ ಅನ್ತರವಾಸಕೋ ತೇಮಿಯತಿ. ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಏವ ಗಹಣಞ್ಚೇತ್ಥ ಭಿಕ್ಖುನೀವಿಭಙ್ಗೇ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ವಸೇನ ನದೀಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ಪಾಳಿಯಂ ಆಗತತ್ತಾ ತೇನೇವ ನಯೇನ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಕತಂ. ಸೀಮಂ ಬನ್ಧನ್ತಾನಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ಹೋತೀತಿ ಅಯಂ ವುತ್ತಲಕ್ಖಣಾ ನದೀ ಸಮುದ್ದಂ ವಾ ಪವಿಸತು ತಳಾಕಂ ವಾ, ಪಭವತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನಿಮಿತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತ್ವಾ ಆವರಣಂ ಪವತ್ತತಿಯೇವಾತಿ ಆವರಣಂ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತ್ವಾ ಸನ್ದತಿಯೇವ. ಅಪ್ಪವತ್ತಮಾನಾತಿ ಅಸನ್ದಮಾನುದಕಾ. ಆವರಣಞ್ಹಿ ಪತ್ವಾ ನದಿಯಾ ಯತ್ತಕೇ ಪದೇಸೇ ಉದಕಂ ಅಸನ್ದಮಾನಂ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ, ತತ್ಥ ನದೀನಿಮಿತ್ತಂ ಕಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಉಪರಿ ಸನ್ದಮಾನಟ್ಠಾನೇಯೇವ ವಟ್ಟತಿ, ಅಸನ್ದಮಾನಟ್ಠಾನೇ ಪನ ಉದಕನಿಮಿತ್ತಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಠಿತಮೇವ ಹಿ ಉದಕನಿಮಿತ್ತೇ ವಟ್ಟತಿ, ನ ಸನ್ದಮಾನಂ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಪವತ್ತನಟ್ಠಾನೇ ನದೀನಿಮಿತ್ತಂ, ಅಪ್ಪವತ್ತನಟ್ಠಾನೇ ಉದಕನಿಮಿತ್ತಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ನದಿಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾತಿ ಮಾತಿಕಾಮುಖದ್ವಾರೇನ ನದೀಕೂಲಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ. ಉಕ್ಖೇಪಿಮನ್ತಿ ಕೂಪತೋ ವಿಯ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

ಸಿಙ್ಘಾಟಕಸಣ್ಠಾನಾತಿ ತಿಕೋಣರಚ್ಛಾಸಣ್ಠಾನಾ. ಮುದಿಙ್ಗಸಣ್ಠಾನಾತಿ ಮುದಿಙ್ಗಭೇರೀ ವಿಯ ಮಜ್ಝೇ ವಿತ್ಥತಾ ಉಭೋಸು ಕೋಟೀಸು ಸಙ್ಕೋಟಿತಾ ಹೋತಿ. ಉಪಚಾರಂ ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಪಚ್ಛಾ ಸೀಮಂ ಬನ್ಧನ್ತಾನಂ ಸೀಮಾಯ ಓಕಾಸಂ ಠಪೇತ್ವಾ. ಅನ್ತೋನಿಮಿತ್ತಗತೇಹಿ ಪನಾತಿ ಏಕಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಉಪಡ್ಢಂ ಅನ್ತೋ ಕತ್ತುಕಾಮತಾಯ ಸತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಆಗಮನೇ ಪಯೋಜನಂ ನತ್ಥೀತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ. ಆಗನ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಚ ಸಾಮೀಚಿವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ನಾಯಂ ನಿಯಮೋ ‘‘ಆಗನ್ತಬ್ಬಮೇವಾ’’ತಿ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಆಗಮನಮ್ಪಿ ಅನಾಗಮನಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಅಬದ್ಧಾಯ ಹಿ ಸೀಮಾಯ ನಾನಾಗಾಮಖೇತ್ತಾನಂ ನಾನಾಸೀಮಸಭಾವತ್ತಾ ತೇಸಂ ಅನಾಗಮನೇಪಿ ವಗ್ಗಕಮ್ಮಂ ನ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅನಾಗಮನಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ. ಬದ್ಧಾಯ ಪನ ಸೀಮಾಯ ಏಕಸೀಮಭಾವತೋ ಪುನ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಕಮ್ಮೇ ಕರಿಯಮಾನೇ ಅನ್ತೋ ಸೀಮಗತೇಹಿ ಆಗನ್ತಬ್ಬಮೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಾ…ಪೇ… ಆಗನ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ನಿಮಿತ್ತಕಿತ್ತನಕಾಲೇ ಅಸೋಧಿತಾಯಪಿ ಸೀಮಾಯ ನೇವತ್ಥಿ ದೋಸೋ ನಿಮಿತ್ತಕಿತ್ತನಸ್ಸ ಅಪಲೋಕನಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರಾಭಾವತೋ.

ಭಣ್ಡುಕಮ್ಮಾಪುಚ್ಛನಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ-ಗಹಣಂ. ಸುಖಕರಣತ್ಥನ್ತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸನ್ನಿಪಾತನಪರಿಸ್ಸಮಂ ಪಹಾಯ ಅಪ್ಪತರೇಹಿ ಸುಖಕರಣತ್ಥಂ. ಏಕವೀಸತಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ವೀಸತಿವಗ್ಗಕರಣೀಯಪರಮತ್ತಾ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕಮ್ಮಾರಹೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕವೀಸತಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಗಣ್ಹಾತಿ. ಇದಞ್ಚ ನಿಸಿನ್ನಾನಂ ವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಹೇಟ್ಠಿಮನ್ತತೋ ಹಿ ಯತ್ಥ ಏಕವೀಸತಿ ಭಿಕ್ಖೂ ನಿಸೀದಿತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ತತ್ತಕೇ ಪದೇಸೇ ಸೀಮಂ ಬನ್ಧಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಾಯ ಬದ್ಧಭಾವಂ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ‘‘ಸಮಾನಸಂವಾಸಕಮೇವ ಸಮೂಹನಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವಾಯಮನ್ತಾ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಬದ್ಧಾಯ ಹಿ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಾಯ ತಂ ಅಸಮೂಹನಿತ್ವಾ ‘‘ಸಮಾನಸಂವಾಸಕಸೀಮಂ ಸಮೂಹನಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಕತಾಯಪಿ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಅಸಮೂಹತಾವ ಹೋತಿ ಸೀಮಾ. ಪಠಮಞ್ಹಿ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಂ ಸಮೂಹನಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಸೀಮಾ ಸಮೂಹನಿತಬ್ಬಾ. ಏಕರತನಪ್ಪಮಾಣಾ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯತರಾ ಹೋತೀತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಏಕರತನಪ್ಪಮಾಣಾ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಏಕಙ್ಗುಲಮತ್ತಾಪಿ ಸೀಮನ್ತರಿಕಾ ವಟ್ಟತಿಯೇವ. ತತ್ತಕೇನಪಿ ಹಿ ಸೀಮಾ ಅಸಮ್ಭಿನ್ನಾವ ಹೋತಿ.

ಅವಸೇಸನಿಮಿತ್ತಾನೀತಿ ಮಹಾಸೀಮಾಯ ಬಾಹಿರಪಸ್ಸೇ ನಿಮಿತ್ತಾನಿ. ಖಣ್ಡಸೀಮತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಬನ್ಧನಂ ಆಚಿಣ್ಣಂ, ಆಚಿಣ್ಣಕರಣೇನೇವ ಚ ಸಮ್ಮೋಹೋ ನ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಖಣ್ಡಸೀಮತೋವ ಪಟ್ಠಾಯ ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ. ಕುಟಿಗೇಹೇತಿ ಕುಟಿಘರೇ, ಭೂಮಿಘರೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉದುಕ್ಖಲನ್ತಿ ಖುದ್ದಕಾವಾಟಂ. ನಿಮಿತ್ತಂ ನ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ತಂ ರಾಜಿಂ ವಾ ಉದುಕ್ಖಲಂ ವಾ ನಿಮಿತ್ತಂ ನ ಕಾತಬ್ಬಂ.

ಹೇಟ್ಠಾ ನ ಓತರತೀತಿ ಭಿತ್ತಿತೋ ಓರಂ ನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಕಿತ್ತಿತತ್ತಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಆಕಾಸಪ್ಪದೇಸಂ ನ ಓತರತಿ. ಹೇಟ್ಠಾಪಿ ಓತರತೀತಿ ಸಚೇ ಹೇಟ್ಠಾ ಅನ್ತೋಭಿತ್ತಿಯಂ ಏಕವೀಸತಿಯಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಓಕಾಸೋ ಹೋತಿ, ಓತರತಿ. ಓತರಮಾನಾ ಚ ಉಪರಿಸೀಮಪ್ಪಮಾಣೇನ ನ ಓತರತಿ, ಸಮನ್ತಾ ಭಿತ್ತಿಪ್ಪಮಾಣೇನ ಓತರತಿ. ಓತರಣಾನೋತರಣಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಚೇ ಹೇಟ್ಠಾ ಏಕವೀಸತಿಯಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಓಕಾಸೋ ಹೋತಿ, ಓತರತಿ. ನೋ ಚೇ, ನ ಓತರತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಸಬ್ಬೋ ಪಾಸಾದೋ ಸೀಮಟ್ಠೋ ಹೋತೀತಿ ಉಪರಿಮತಲೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಾಬದ್ಧಭಿತ್ತಿಕೋ ವಾ ಹೋತು ಮಾ ವಾ, ಸಬ್ಬೋಪಿ ಪಾಸಾದೋ ಸೀಮಟ್ಠೋವ ಹೋತಿ.

ತಾಲಮೂಲಕಪಬ್ಬತೇತಿ ತಾಲಮೂಲಸದಿಸೇ ಪಬ್ಬತೇ. ಸೋ ಚ ಹೇಟ್ಠಾ ಮಹನ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ತನುಕೋ ಹೋತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಪಣವಸಣ್ಠಾನೋ ಮಜ್ಝೇ ತನುಕೋ ಹೋತಿ ಮೂಲೇ ಅಗ್ಗೇ ಚ ವಿತ್ಥತೋ. ಹೇಟ್ಠಾ ವಾ ಮಜ್ಝೇ ವಾತಿ ಮುದಿಙ್ಗಸಣ್ಠಾನಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ ಪಣವಸಣ್ಠಾನಸ್ಸ ಮಜ್ಝೇ. ಆಕಾಸಪಬ್ಭಾರನ್ತಿ ಭಿತ್ತಿಯಾ ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಪಬ್ಭಾರಂ. ಅನ್ತೋಲೇಣಂ ಹೋತೀತಿ ಪಬ್ಬತಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಲೇಣಂ ಹೋತಿ. ಸೀಮಾಮಾಳಕೇತಿ ಖಣ್ಡಸೀಮಾಮಾಳಕೇ. ಮಹಾಸೀಮಂ ಸೋಧೇತ್ವಾ ವಾ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಮಹಾಸೀಮಗತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಹತ್ಥಪಾಸಂ ವಾ ಆನೇತಬ್ಬಾ, ಸೀಮತೋ ವಾ ಬಹಿ ಕಾತಬ್ಬಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ಪನ ‘‘ಮಹಾಸೀಮಗತೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ತಂ ಸಾಖಂ ವಾ ಪಾರೋಹಂ ವಾ ಅನಾಮಸಿತ್ವಾ ಠಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಪುರಿಮನಯೇಪೀತಿ ಖಣ್ಡಸೀಮಾಯ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಮಹಾಸೀಮಾಯ ಓಣತರುಕ್ಖೇಪಿ. ಉಕ್ಖಿಪಾಪೇತ್ವಾ ಕಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಖಣ್ಡಸೀಮಾಯ ಅನ್ತೋ ಠಿತತ್ತಾ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ತತ್ಥ ಠಿತೋ ಹತ್ಥಪಾಸಂಯೇವ ಆನೇತಬ್ಬೋತಿ ಉಕ್ಖಿಪಾಪೇತ್ವಾ ಕಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ.

೧೪೦. ಪಾರಯತೀತಿ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರತಿ. ಪಾರಾತಿ ಸೀಮಾಪೇಕ್ಖೋ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗನಿದ್ದೇಸೋ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಭವೇಯ್ಯ. ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತನಾವಾಯ ಪಮಾಣಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಯಾ ಸಬ್ಬನ್ತಿಮೇನ ಪರಿಚ್ಛೇದೇನ…ಪೇ… ತಯೋ ಜನೇ ವಹತೀ’’ತಿ. ಇಮಿನಾ ಚ ವುತ್ತಪ್ಪಮಾಣತೋ ಖುದ್ದಕಾ ನಾವಾ ವಿಜ್ಜಮಾನಾಪಿ ಇಧ ಅಸನ್ತಪಕ್ಖಂ ಭಜತೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ಅವಸ್ಸಂ ಲಬ್ಭನೇಯ್ಯಾ ಧುವನಾವಾವ ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ರುಕ್ಖಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಕತೋತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ. ಪರತೀರೇ ಸಮ್ಮುಖಟ್ಠಾನೇತಿ ಓರಿಮತೀರೇ ಸಬ್ಬಪರಿಯನ್ತನಿಮಿತ್ತಸ್ಸ ಸಮ್ಮುಖಟ್ಠಾನೇ. ಸಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಾನಂ ಅನ್ತೋ ಠಿತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಹತ್ಥಪಾಸಗತೇ ಕತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಚೇ ಏಕಂ ಗಾಮಖೇತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಉಭೋಸು ತೀರೇಸು ಸಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಾನಂ ಅನ್ತೋ ಠಿತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಹತ್ಥಪಾಸಗತೇ ಕತ್ವಾ ಸಮ್ಮನ್ನಿತಬ್ಬಾ. ನಾನಾಗಾಮಕ್ಖೇತ್ತಂ ಚೇ, ಸಮಾನಸಂವಾಸಕಸೀಮಾಬನ್ಧನಕಾಲೇ ಅನಾಗನ್ತುಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ. ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಾಸಮ್ಮುತಿಯಂ ಪನ ಆಗನ್ತಬ್ಬಮೇವ. ಯಸ್ಮಾ ಉಭೋಸು ತೀರೇಸು ನಿಮಿತ್ತಕಿತ್ತನಮತ್ತೇನ ದೀಪಕೋ ಸಙ್ಗಹಿತೋ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ದೀಪಕೇಪಿ ನಿಮಿತ್ತಾನಿ ವಿಸುಂ ಕಿತ್ತೇತಬ್ಬಾನೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ದೀಪಕಸ್ಸ ಓರಿಮನ್ತೇ ಚ ಪಾರಿಮನ್ತೇ ಚ ನಿಮಿತ್ತಂ ಕಿತ್ತೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ದೀಪಕಸಿಖರನ್ತಿ ದೀಪಕಮತ್ಥಕಂ. ಪಬ್ಬತಸಣ್ಠಾನಾತಿ ದೀಪಕಸ್ಸ ಏಕತೋ ಅಧಿಕತರತ್ತಾ ವುತ್ತಂ.

ಸೀಮಾನುಜಾನನಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಉಪೋಸಥಾಗಾರಾದಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೪೨. ವತ್ಥುವಸೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ‘‘ಮಯಞ್ಚಮ್ಹಾ ಅಸಮ್ಮತಾಯ ಭೂಮಿಯಾ ನಿಸಿನ್ನಾ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಅಸ್ಸುಮ್ಹಾ’’ತಿ ವತ್ಥುಮ್ಹಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸವನಸ್ಸ ಆಗತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ. ಉಪೋಸಥಪ್ಪಮುಖಂ ನಾಮ ಉಪೋಸಥಾಗಾರಸ್ಸ ಸಮ್ಮುಖಟ್ಠಾನಂ. ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಪಠಮಂ ನಿಮಿತ್ತಾ ಕಿತ್ತೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ವತ್ವಾ ಸೀಮಾಸಮ್ಮುತಿಯಂ ವಿಯ ‘‘ಪಬ್ಬತನಿಮಿತ್ತಂ ಪಾಸಾಣನಿಮಿತ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ನಿಮಿತ್ತಾನಂ ಅದಸ್ಸಿತತ್ತಾ ‘‘ಖುದ್ದಕಾನಿ ವಾ…ಪೇ… ಯಾನಿ ಕಾನಿಚಿ ನಿಮಿತ್ತಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಕಿತ್ತೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಾನುಜಾನನಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೪೪. ಅಸ್ಸಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಸಙ್ಘಸ್ಸ. ದ್ವೇಪಿ ಸೀಮಾಯೋತಿ ಪಠಮಂ ವುತ್ತಾ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಾ ಸಮಾನಸಂವಾಸಕಸೀಮಾ ಚ. ನ ಕಮ್ಮವಾಚಂ ವಗ್ಗಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಕಮ್ಮವಾಚಂ ನ ಭಿನ್ದನ್ತಿ, ಕಮ್ಮಂ ನ ಕೋಪೇನ್ತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಏತ್ಥಾತಿ ‘‘ಠಪೇತ್ವಾ ಗಾಮಞ್ಚ ಗಾಮೂಪಚಾರಞ್ಚಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ. ಗಾಮಞ್ಚ ಗಾಮೂಪಚಾರಞ್ಚ ನ ಓತ್ಥರತೀತಿ ‘‘ಠಪೇತ್ವಾ ಗಾಮಞ್ಚ ಗಾಮೂಪಚಾರಞ್ಚಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ. ಸೀಮಾಸಙ್ಖ್ಯಮೇವ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಾಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಏಕಮ್ಪಿ ಕುಲಂ ಪವಿಟ್ಠಂ ವಾತಿ ಅಭಿನವಕತಗೇಹೇಸು ಸಬ್ಬಪಠಮಂ ಏಕಮ್ಪಿ ಕುಲಂ ಪವಿಟ್ಠಂ ಅತ್ಥಿ. ಅಗತಂ ವಾತಿ ಪೋರಾಣಕಗಾಮೇ ಅಞ್ಞೇಸು ಗೇಹಾನಿ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಗತೇಸು ಏಕಮ್ಪಿ ಕುಲಂ ಅಗತಂ ಅತ್ಥಿ.

ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಾ ನ ಸಮೂಹನ್ತಬ್ಬಾತಿ ಮಹಾಸೀಮಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ನಿರಾಸಙ್ಕಟ್ಠಾನೇಸು ಠತ್ವಾತಿ ಚೇತಿಯಙ್ಗಣಾದೀನಂ ಖಣ್ಡಸೀಮಾಯ ಅನೋಕಾಸತ್ತಾ ವುತ್ತಂ. ಖಣ್ಡಸೀಮಞ್ಹಿ ಬನ್ಧನ್ತಾ ತಾದಿಸಂ ಠಾನಂ ಪಹಾಯ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ವಿವಿತ್ತೇ ಓಕಾಸೇ ಬನ್ಧನ್ತಿ. ಅಪ್ಪೇವ ನಾಮ ಸಮೂಹನಿತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಂಯೇವ ಸಮೂಹನಿತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತಿ, ನ ಖಣ್ಡಸೀಮಂ. ಪಟಿಬನ್ಧಿತುಂ ಪನ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತೇವಾತಿ ಖಣ್ಡಸೀಮಾಯ ಅಞ್ಞಾತತ್ತಾ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತಿ. ನ ಸಮೂಹನಿತಬ್ಬಾತಿ ಖಣ್ಡಸೀಮಂ ಅಜಾನನ್ತೇಹಿ ನ ಸಮೂಹನಿತಬ್ಬಾ. ಉಪೋಸಥಸ್ಸ ವಿಸುಂ ಗಹಿತತ್ತಾ ಅವಸೇಸಕಮ್ಮವಸೇನ ಸಮಾನಸಂವಾಸತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಗಾಮಸೀಮಾದಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೪೭. ಅಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಾಯಾತಿ ಬದ್ಧಸೀಮಾವಸೇನ ಅಕತಪರಿಚ್ಛೇದಾಯ. ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಖಣಿತ್ವಾ ಅಕತೋತಿ ಅನ್ತಮಸೋ ತಿರಚ್ಛಾನೇನಪಿ ಖಣಿತ್ವಾ ಅಕತೋ. ತಸ್ಸ ಅನ್ತೋಹತ್ಥಪಾಸಂ ವಿಜಹಿತ್ವಾ ಠಿತೋ ಕಮ್ಮಂ ಕೋಪೇತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಬಹಿಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಠಿತೋ ಕಮ್ಮಂ ನ ಕೋಪೇತೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ಯಂ ಪನ ವುತ್ತಂ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ನಿದಾನವಣ್ಣನಾ) ‘‘ಪರಿಚ್ಛೇದಬ್ಭನ್ತರೇ ಹತ್ಥಪಾಸಂ ವಿಜಹಿತ್ವಾ ಠಿತೋಪಿ ಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ಬಹಿ ಅಞ್ಞಂ ತತ್ತಕಂಯೇವ ಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಅನತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಠಿತೋಪಿ ಕಮ್ಮಂ ಕೋಪೇತಿ, ಇದಂ ಸಬ್ಬಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ, ತತ್ಥ ‘‘ಅಞ್ಞಂ ತತ್ತಕಂಯೇವ ಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಅನತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಠಿತೋಪಿ ಕಮ್ಮಂ ಕೋಪೇತೀ’’ತಿ ಇದಂ ನೇವ ಪಾಳಿಯಂ, ನ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಉಪಲಬ್ಭತಿ. ಯದಿ ಚೇತಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸಙ್ಘಾನಂ ವಿಸುಂ ಉಪೋಸಥಾದಿಕಮ್ಮಕರಣಾಧಿಕಾರೇ ವುತ್ತತ್ತಾ ಉದಕುಕ್ಖೇಪತೋ ಬಹಿ ಅಞ್ಞಂ ಉದಕುಕ್ಖೇಪಂ ಅನತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಾದಿಕರಣತ್ಥಂ ಠಿತೋ ಸಙ್ಘೋ ಸೀಮಾಸಮ್ಭೇದಸಮ್ಭವತೋ ಕಮ್ಮಂ ಕೋಪೇತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ವುತ್ತಂ ಸಿಯಾ, ಏವಂ ಸತಿ ಯುಜ್ಜೇಯ್ಯ. ತೇನೇವ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಿಯಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಞ್ಞಂ ತತ್ತಕಂಯೇವ ಪರಿಚ್ಛೇದನ್ತಿ ದುತಿಯಂ ಉದಕುಕ್ಖೇಪಂ ಅನತಿಕ್ಕನ್ತೋಪಿ ಕೋಪೇತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಅತ್ತನೋ ಉದಕುಕ್ಖೇಪಸೀಮಾಯ ಪರೇಸಂ ಉದಕುಕ್ಖೇಪಸೀಮಾಯ ಅಜ್ಝೋತ್ಥಟತ್ತಾ ಸೀಮಾಸಮ್ಭೇದೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಕೋಪೇತೀ’’ತಿ. ‘‘ಇದಂ ಸಬ್ಬಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ಚ ಇಮಿನಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ ಸಬ್ಬಾಸುಪಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಸೀಮಾಸಮ್ಭೇದಸ್ಸ ಅನಿಚ್ಛಿತತ್ತಾ. ತೇನೇವ ಹಿ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಚ ಅಞ್ಞೇಸಞ್ಚ ಉದಕುಕ್ಖೇಪಪರಿಚ್ಛೇದಸ್ಸ ಅನ್ತರಾ ಅಞ್ಞೋ ಉದಕುಕ್ಖೇಪೋ ಸೀಮನ್ತರಿಕತ್ಥಾಯ ಠಪೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಞ್ಞೇ ಪನೇತ್ಥ ಅಞ್ಞಥಾಪಿ ಪಪಞ್ಚೇನ್ತಿ, ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸಙ್ಘೋ ನಿಸೀದತೀತಿ ಹತ್ಥಪಾಸಂ ಅವಿಜಹಿತ್ವಾ ನಿಸೀದತಿ. ಉದಕುಕ್ಖೇಪಸೀಮಾಕಮ್ಮಂ ನತ್ಥೀತಿ ಯಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬೋಪಿ ನದೀಪದೇಸೋ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಅಜ್ಝೋತ್ಥಟೋ, ತಸ್ಮಾ ಸಮನ್ತತೋ ನದಿಯಾ ಅಭಾವಾ ಉದಕುಕ್ಖೇಪೇ ಪಯೋಜನಂ ನತ್ಥಿ. ಉದಕುಕ್ಖೇಪಪ್ಪಮಾಣಾ ಸೀಮನ್ತರಿಕಾ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯತರಾ ಹೋತಿ, ಸೀಮಾಸಮ್ಭೇದಸಙ್ಕಾ ನ ಚ ಸಿಯಾತಿ ಸಾಮೀಚಿದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಅಞ್ಞೋ ಉದಕುಕ್ಖೇಪೋ ಸೀಮನ್ತರಿಕತ್ಥಾಯ ಠಪೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಯತ್ತಕೇನ ಪನ ಸೀಮಾಸಮ್ಭೇದೋ ನ ಹೋತಿ, ತತ್ತಕಂ ಠಪೇತುಂ ವಟ್ಟತಿಯೇವ. ತೇನೇವಾಹು ಪೋರಾಣಾ ‘‘ಯತ್ತಕೇನ ಸೀಮಾಸಙ್ಕರೋ ನ ಹೋತಿ, ತತ್ತಕಮ್ಪಿ ಠಪೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಊನಕಂ ಪನ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಇದಮ್ಪಿ ಉದಕುಕ್ಖೇಪಸೀಮಾಯ ಪರಿಸವಸೇನ ವಡ್ಢನತೋ ಸೀಮಾಸಮ್ಭೇದಸಙ್ಕಾ ಸಿಯಾತಿ ತಂನಿವಾರಣತ್ಥಮೇವ ವುತ್ತಂ.

ಗಚ್ಛನ್ತಿಯಾ ಪನ ನಾವಾಯ ಕಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಏತ್ಥ ಉದಕುಕ್ಖೇಪಮನತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪರಿವತ್ತಮಾನಾಯ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಸೀಮಂ ವಾ ಸೋಧೇತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಸೀಮಸೋಧನಂ ನಾಮ ಗಾಮಸೀಮಾದೀಸು ಠಿತಾನಂ ಹತ್ಥಪಾಸಾನಯನಾದಿ. ‘‘ನದಿಂ ವಿನಾಸೇತ್ವಾ ತಳಾಕಂ ಕರೋನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ವಿಭಾವೇತಿ ‘‘ಹೇಟ್ಠಾ ಪಾಳಿ ಬದ್ಧಾ’’ತಿ, ಹೇಟ್ಠಾನದಿಂ ಆವರಿತ್ವಾ ಪಾಳಿ ಬದ್ಧಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಛಡ್ಡಿತಮೋದಕನ್ತಿ ತಳಾಕರಕ್ಖಣತ್ಥಂ ಏಕಮನ್ತೇನ ಛಡ್ಡಿತಮುದಕಂ. ದೇವೇ ಅವಸ್ಸನ್ತೇತಿ ದುಬ್ಬುಟ್ಠಿಕಾಲೇ ವಸ್ಸಾನೇಪಿ ದೇವೇ ಅವಸ್ಸನ್ತೇ. ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾತಿ ಉತ್ತರಿತ್ವಾ. ಗಾಮನಿಗಮಸೀಮಂ ಓತ್ಥರಿತ್ವಾ ಪವತ್ತತೀತಿ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇ ವಸ್ಸಕಾಲೇ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸೇ ಅಬ್ಬೋಚ್ಛಿನ್ನಾ ಪವತ್ತತಿ. ವಿಹಾರಸೀಮನ್ತಿ ಬದ್ಧಸೀಮಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ.

ಅಗಮನಪಥೇತಿ ಯತ್ಥ ತದಹೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಚ್ಚಾಗನ್ತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ ಹೋತಿ, ತಾದಿಸೇ ಪದೇಸೇ ಅರಞ್ಞಸೀಮಾಸಙ್ಖಮೇವ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಸೀಮಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ತೇಸನ್ತಿ ಮಚ್ಛಬನ್ಧಾನಂ. ಗಮನಪರಿಯನ್ತಸ್ಸ ಓರತೋತಿ ಗಮನಪರಿಯನ್ತಸ್ಸ ಓರಿಮಭಾಗೇ ದೀಪಕಂ ಪಬ್ಬತಞ್ಚ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ನ ಸಮುದ್ದಪ್ಪದೇಸಂ.

೧೪೮. ಸಂಸಟ್ಠವಿಟಪಾತಿ ಇಮಿನಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಆಸನ್ನತಂ ದೀಪೇತಿ. ಬದ್ಧಾ ಹೋತೀತಿ ಪಚ್ಛಿಮದಿಸಾಭಾಗೇ ಸೀಮಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಸಾ ಪದೇಸನ್ತಿ ಯತ್ಥ ಠತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ಸಕ್ಕಾ ಹೋತಿ, ತಾದಿಸಂ ಪದೇಸಂ. ಯತ್ಥ ಪನ ಠಿತೇಹಿ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ ಹೋತಿ, ತಾದಿಸಂ ಪದೇಸಂ ಅನ್ತೋಕರಿತ್ವಾ ಬನ್ಧನ್ತಾ ಸೀಮಾಯ ಸೀಮಂ ಸಮ್ಭಿನ್ದನ್ತಿ ನಾಮ. ದ್ವಿನ್ನಂ ಸೀಮಾನಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ಹೋತೀತಿ ನಿಮಿತ್ತಸ್ಸ ಸೀಮತೋ ಬಾಹಿರತ್ತಾ ಸೀಮಾಸಮ್ಭೇದೋ ನ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ. ಸೀಮಾಸಙ್ಕರಂ ಕರೋತೀತಿ ವಡ್ಢಿತ್ವಾ ಸೀಮಪ್ಪದೇಸಂ ಪವಿಟ್ಠೇ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸೀಮಾನಂ ಗತಟ್ಠಾನಸ್ಸ ದುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯತ್ತಾ ವುತ್ತಂ, ನ ಪನ ತತ್ಥ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ನ ಹಿ ಸೀಮಾ ತತ್ತಕೇನ ಅಸೀಮಾ ಹೋತಿ, ದ್ವೇ ಪನ ಸೀಮಾ ಪಚ್ಛಾ ವಡ್ಢಿತೇನ ರುಕ್ಖೇನ ಅಜ್ಝೋತ್ಥಟತ್ತಾ ಏಕಾಬದ್ಧಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಏಕತ್ಥ ಠತ್ವಾ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೇಹಿ ಇತರಂ ಸೋಧೇತ್ವಾ ಕಾತಬ್ಬಂ.

ಗಾಮಸೀಮಾದಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಉಪೋಸಥಭೇದಾದಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೪೯. ಅಧಮ್ಮೇನ ವಗ್ಗಂ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಯತ್ಥ ಚತ್ತಾರೋ ವಸನ್ತಿ, ತತ್ಥ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸೋ ಅನುಞ್ಞಾತೋ. ಯತ್ಥ ದ್ವೇ ವಾ ತಯೋ ವಾ ವಸನ್ತಿ, ತತ್ಥ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಉಪೋಸಥೋ. ಇಧ ಪನ ತಥಾ ಅಕತ್ವಾ ಚತುನ್ನಂ ವಸನಟ್ಠಾನೇ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಉಪೋಸಥಸ್ಸ ಕತತ್ತಾ ತಿಣ್ಣಂ ವಸನಟ್ಠಾನೇ ಚ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸ್ಸ ಉದ್ದಿಟ್ಠತ್ತಾ ‘‘ಅಧಮ್ಮೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಯಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬೇವ ನ ಸನ್ನಿಪತಿಂಸು, ಛನ್ದಪಾರಿಸುದ್ಧಿ ಚ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝಂಯೇವ ಆಗಚ್ಛತಿ, ನ ಗಣಮಜ್ಝಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ವಗ್ಗ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೫೦. ಏವಮೇತಂ ಧಾರಯಾಮೀತಿ ‘‘ಸುತಾ ಖೋ ಪನಾಯಸ್ಮನ್ತೇಹೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಏವಮೇತಂ ಧಾರಯಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಉದ್ದಿಟ್ಠಂ ಖೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ನಿದಾನಂ, ಸುತಾ ಖೋ ಪನಾಯಸ್ಮನ್ತೇಹಿ ಚತ್ತಾರೋ ಪಾರಾಜಿಕಾ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ತೇನೇವ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ನಿದಾನವಣ್ಣನಾ) ‘‘ತತ್ಥಾಯಸ್ಮನ್ತೇ ಪುಚ್ಛಾಮಿ ಕಚ್ಚಿತ್ಥ ಪರಿಸುದ್ಧಾ, ದುತಿಯಮ್ಪಿ ಪುಚ್ಛಾಮಿ…ಪೇ… ತಸ್ಮಾ ತುಣ್ಹೀ, ಏವಮೇತಂ ಧಾರಯಾಮೀತಿ ವತ್ವಾ ‘ಉದ್ದಿಟ್ಠಂ ಖೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ನಿದಾನ’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಅವಸೇಸೇ ಸುತೇನ ಸಾವಿತೇ ಉದ್ದಿಟ್ಠೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸುತೇನಾತಿ ಸುತಪದೇನ. ಸವರಭಯನ್ತಿ ವನಚರಕಭಯಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅಟವಿಮನುಸ್ಸಭಯ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಅವಸೇಸಂ ಸುತೇನ ಸಾವೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ ನಿದಾನುದ್ದೇಸೇ ಅನಿಟ್ಠಿತೇ ಸುತೇನ ಸಾವೇತಬ್ಬಂ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ಆಹ ‘‘ದುತಿಯಾದೀಸು ಉದ್ದೇಸೇಸೂ’’ತಿ. ಉದ್ದಿಟ್ಠಉದ್ದೇಸಾಪೇಕ್ಖಞ್ಹಿ ಅವಸೇಸಗ್ಗಹಣಂ, ತಸ್ಮಾ ನಿದಾನೇ ಉದ್ದಿಟ್ಠೇ ಪಾರಾಜಿಕುದ್ದೇಸಾದೀಸು ಯಸ್ಮಿಂ ವಿಪ್ಪಕತೇ ಅನ್ತರಾಯೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅವಸೇಸಂ ಸುತೇನ ಸಾವೇತಬ್ಬಂ.

ತೀಹಿಪಿ ವಿಧೀಹೀತಿ ಓಸಾರಣಕಥನಸರಭಞ್ಞೇಹಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಅತ್ಥಂ ಭಣಿತುಕಾಮತಾಯ ಸುತ್ತಸ್ಸ ಓಸಾರಣಾ ಓಸಾರಣಂ ನಾಮ. ತಸ್ಸೇವ ಅತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ ಕಥನಂ ನಾಮ. ಸುತ್ತಸ್ಸ ತದತ್ಥಸ್ಸ ವಾ ಸರೇನ ಭಣನಂ ಸರಭಞ್ಞಂ ನಾಮ. ಸಜ್ಝಾಯಂ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾತಿ ‘‘ಸಜ್ಝಾಯಂ ಕರೋಮೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ. ಓಸಾರೇತ್ವಾ ಪನ ಕಥೇನ್ತೇನಾತಿ ಪಠಮಂ ಉಸ್ಸಾರೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಅತ್ಥಂ ಕಥೇನ್ತೇನ. ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪನ ‘‘ಭಣಾಹೀ’’ತಿ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಏತ್ಥ ಉಚ್ಚತರೇ ನಿಸಿನ್ನೇನಪಿ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಭಣಾಹೀತಿ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾಯೇವ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಅವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ಪನ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಸಜ್ಝಾಯಂ ಕರೋನ್ತೇನಾತಿ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಸಜ್ಝಾಯಂ ಕರೋನ್ತೇನ. ಥೇರೋತಿ ಯೋ ಕೋಚಿ ಅತ್ತನಾ ವುಡ್ಢತರೋ. ಏಕಂ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾತಿ ಏಕಂ ವುಡ್ಢತರಂ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ. ಅಪರೋ ಆಗಚ್ಛತೀತಿ ಅಪರೋ ತತೋಪಿ ವುಡ್ಢತರೋ ಆಗಚ್ಛತಿ.

ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸಕಅಜ್ಝೇಸನಾದಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೫೫. ಚೋದನಾವತ್ಥು ನಾಮ ಏಕಂ ನಗರಂ. ಸಙ್ಘಉಪೋಸಥಾದಿಭೇದೇನ ನವವಿಧನ್ತಿ ಸಙ್ಘೇ ಉಪೋಸಥೋ ಗಣೇ ಉಪೋಸಥೋ ಪುಗ್ಗಲೇ ಉಪೋಸಥೋತಿ ಏವಂ ಕಾರಕವಸೇನ ತಯೋ, ಸುತ್ತುದ್ದೇಸೋ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಉಪೋಸಥೋ ಅಧಿಟ್ಠಾನುಪೋಸಥೋತಿ ಏವಂ ಕತ್ತಬ್ಬಾಕಾರವಸೇನ ತಯೋ, ಚಾತುದ್ದಸಿಕೋ ಪನ್ನರಸಿಕೋ ಸಾಮಗ್ಗೀಉಪೋಸಥೋತಿ ಏವಂ ದಿವಸವಸೇನ ತಯೋತಿ ನವವಿಧಂ. ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮನ್ತಿ ಅಧಮ್ಮೇನ ವಗ್ಗಂ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ, ಅಧಮ್ಮೇನ ಸಮಗ್ಗಂ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ, ಧಮ್ಮೇನ ವಗ್ಗಂ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ, ಧಮ್ಮೇನ ಸಮಗ್ಗಂ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮನ್ತಿ ಏವಂ ಚತುಬ್ಬಿಧಮ್ಪಿ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ. ದುವಿಧಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖುಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಭಿಕ್ಖುನೀಪಾತಿಮೋಕ್ಖನ್ತಿ ದುವಿಧಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ. ನವವಿಧಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಞ್ಚ ಉದ್ದೇಸಾ, ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅನಿಯತುದ್ದೇಸಂ ಅವಸೇಸಾ ಚತ್ತಾರೋತಿ ನವವಿಧಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸಂ.

ಪಕ್ಖಗಣನಾದಿಉಗ್ಗಹಣಾನುಜಾನನಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೫೮-೧೬೧. ಸಮನ್ನಾಹರಥಾತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇಥ. ಪರಿಯೇಸಿತಬ್ಬಾನೀತಿ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರೇನ ಪರಿಯೇಸಿತಬ್ಬಾನಿ.

ದಿಸಂಗಮಿಕಾದಿವತ್ಥುಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೬೩. ಉತುವಸ್ಸೇಯೇವಾತಿ ಹೇಮನ್ತಗಿಮ್ಹೇಸುಯೇವ.

ಪಾರಿಸುದ್ಧಿದಾನಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೬೪. ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಅಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗೇನ ವಿಞ್ಞಾಪೇತೀತಿ ಮನಸಾ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಹತ್ಥಪ್ಪಯೋಗಾದಿನಾ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಿ. ಸಙ್ಘೋ ನಪ್ಪಹೋತೀತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಅನ್ತರಾ ಹತ್ಥಪಾಸಂ ಅವಿಜಹಿತ್ವಾ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಠಾತುಂ ನಪ್ಪಹೋತಿ. ಇತರಾ ಪನ ಬಿಳಾಲಸಙ್ಖಲಿಕಪಾರಿಸುದ್ಧಿ ನಾಮಾತಿ ಏತ್ಥ ಕೇಚಿ ವದನ್ತಿ ‘‘ಬಿಳಾಲಸಙ್ಖಲಿಕಾ ಬದ್ಧಾವ ಹೋತಿ ಅನ್ತೋಗೇಹೇ ಏವ ಸಮ್ಪಯೋಜನತ್ತಾ, ಯಥಾ ಸಾ ನ ಕತ್ಥಚಿ ಗಚ್ಛತಿ, ತಥಾ ಸಾಪಿ ನ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಇತರಥಾ ವಿಸೇಸನಂ ನಿರತ್ಥಕಂ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಅಪರೇ ಪನ ‘‘ಯಥಾ ಬಹೂಹಿ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಏಕಸ್ಸ ಬಿಳಾಲಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಸಙ್ಖಲಿಕಾ ಗೀವಾಯ ಆಬದ್ಧಾ ಬಿಳಾಲೇ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಆಬದ್ಧತ್ತಾ, ನ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಬಿಳಾಲೇ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಅನಾಬದ್ಧತ್ತಾ, ಏವಮೇವಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಬಹೂಹಿ ಸಙ್ಖಲಿಕಸದಿಸಾ ಛನ್ದಪಾರಿಸುದ್ಧಿ ದಿನ್ನಾ, ಸಾ ತಸ್ಮಿಂ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಮಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಗಚ್ಛತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಙ್ಖಲಿಕಾ ವಿಯ ಆಬದ್ಧತ್ತಾ, ನ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಅನಾಬದ್ಧತ್ತಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಸಬ್ಬಮ್ಪೇತಂ ನ ಸಾರತೋ ಪಚ್ಚೇತಬ್ಬಂ. ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಸಾರೋ – ಯಥಾ ಸಙ್ಖಲಿಕಾಯ ಪಠಮವಲಯಂ ದುತಿಯಂಯೇವ ವಲಯಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ನ ತತಿಯಂ, ಏವಮಯಮ್ಪಿ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿದಾಯಕೇನ ಯಸ್ಸ ದಿನ್ನಾ, ತತೋ ಅಞ್ಞತ್ಥ ನ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಸಙ್ಖಲಿಕಸದಿಸತ್ತಾ ‘‘ಬಿಳಾಲಸಙ್ಖಲಿಕಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ. ಬಿಳಾಲಸಙ್ಖಲಿಕಗಹಣಞ್ಚೇತ್ಥ ಯಾಸಂ ಕಾಸಞ್ಚಿ ಸಙ್ಖಲಿಕಾನಂ ಉಪಲಕ್ಖಣಮತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ಛನ್ದದಾನಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೬೫. ‘‘ಸನ್ತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಕರಣೀಯಾನೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ವಚನವಿಪಲ್ಲಾಸೇನ ‘‘ಕರಣೀಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಸ ಸಮ್ಮುತಿದಾನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ. ‘‘ಹತ್ಥಪಾಸಂ ಆನೇತಬ್ಬೋಯೇವಾ’’ತಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ.

ಸಙ್ಘುಪೋಸಥಾದಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೬೮. ಸಙ್ಘಸನ್ನಿಪಾತತೋ ಪಠಮಂ ಕಾತಬ್ಬಂ ಪುಬ್ಬಕರಣನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ಪುಬ್ಬಕರಣತೋ ಪಚ್ಛಾ ಕಾತಬ್ಬಮ್ಪಿ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮತೋ ಪಠಮಂ ಕಾತಬ್ಬತ್ತಾ ಪುಬ್ಬಕಿಚ್ಚನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಉಭಯಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮತೋ ಪಠಮಂ ಕತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ಕತ್ಥಚಿ ಪುಬ್ಬಕಿಚ್ಚಮಿಚ್ಚೇವ ವೋಹರೀಯತಿ ‘‘ಕಿಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಕಿಚ್ಚ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ವಿಯ.

ಉಪೋಸಥೋತಿ ತೀಸು ಉಪೋಸಥದಿವಸೇಸು ಅಞ್ಞತರದಿವಸೋ. ತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸತಿ ಇದಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ಪತ್ತಕಲ್ಲಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ನಾಸತಿ. ಯಥಾಹ ‘‘ನ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನುಪೋಸಥೇ ಉಪೋಸಥೋ ಕಾತಬ್ಬೋ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೧೮೩). ಯಾವತಿಕಾ ಚ ಭಿಕ್ಖೂ ಕಮ್ಮಪ್ಪತ್ತಾತಿ ಯತ್ತಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ತಸ್ಸ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಸ್ಸ ಪತ್ತಾ ಯುತ್ತಾ ಅನುರೂಪಾ ಸಬ್ಬನ್ತಿಮೇನ ಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಚತ್ತಾರೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಕತತ್ತಾ, ತೇ ಚ ಖೋ ಹತ್ಥಪಾಸಂ ಅವಿಜಹಿತ್ವಾ ಏಕಸೀಮಾಯಂ ಠಿತಾ. ಸಭಾಗಾಪತ್ತಿಯೋ ಚ ನ ವಿಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಯಂ ಸಬ್ಬೋ ಸಙ್ಘೋ ವಿಕಾಲಭೋಜನಾದಿನಾ ಸಭಾಗವತ್ಥುನಾ ಲಹುಕಾಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಏವರೂಪಾ ‘‘ವತ್ಥುಸಭಾಗಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಏತಾಸು ಹಿ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಾಸು ವಿಸಭಾಗಾಸು ವಿಜ್ಜಮಾನಾಸುಪಿ ಪತ್ತಕಲ್ಲಂ ಹೋತಿಯೇವ.

ವಜ್ಜನೀಯಾ ಚ ಪುಗ್ಗಲಾ ತಸ್ಮಿಂ ನ ಹೋನ್ತೀತಿ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಗಹಟ್ಠಾಯ ಪರಿಸಾಯಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೧೫೪) ವಚನತೋ ಗಹಟ್ಠೋ, ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ನಿಸಿನ್ನಪರಿಸಾಯ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಉದ್ದಿಸಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಮಹಾವ. ೧೮೩) ನಯೇನ ವುತ್ತಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಸಿಕ್ಖಮಾನಾ ಸಾಮಣೇರೋ ಸಾಮಣೇರೀ ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಕೋ ಅನ್ತಿಮವತ್ಥುಅಜ್ಝಾಪನ್ನಕೋ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅದಸ್ಸನೇ ಉಕ್ಖಿತ್ತಕೋ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅಪ್ಪಟಿಕಮ್ಮೇ ಉಕ್ಖಿತ್ತಕೋ ಪಾಪಿಕಾಯ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಅಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೇ ಉಕ್ಖಿತ್ತಕೋ ಪಣ್ಡಕೋ ಥೇಯ್ಯಸಂವಾಸಕೋ ತಿತ್ಥಿಯಪಕ್ಕನ್ತಕೋ ತಿರಚ್ಛಾನಗತೋ ಮಾತುಘಾತಕೋ ಪಿತುಘಾತಕೋ ಅರಹನ್ತಘಾತಕೋ ಭಿಕ್ಖುನೀದೂಸಕೋ ಸಙ್ಘಭೇದಕೋ ಲೋಹಿತುಪ್ಪಾದಕೋ ಉಭತೋಬ್ಯಞ್ಜನಕೋತಿ ಇಮೇ ವೀಸತಿ ಚಾತಿ ಏಕವೀಸತಿ ಪುಗ್ಗಲಾ ವಜ್ಜನೀಯಾ ನಾಮ, ತೇ ಹತ್ಥಪಾಸತೋ ಬಹಿಕರಣವಸೇನ ವಜ್ಜೇತಬ್ಬಾ. ಏತೇಸು ಹಿ ತಿವಿಧೇ ಉಕ್ಖಿತ್ತಕೇ ಸತಿ ಉಪೋಸಥಂ ಕರೋನ್ತೋ ಸಙ್ಘೋ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಸೇಸೇಸು ದುಕ್ಕಟಂ. ಏತ್ಥ ಚ ತಿರಚ್ಛಾನಗತೋತಿ ಯಸ್ಸ ಉಪಸಮ್ಪದಾ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಾ, ಸೋವ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ, ತಿತ್ಥಿಯಾ ಗಹಟ್ಠೇನೇವ ಸಙ್ಗಹಿತಾ. ಏತೇಪಿ ಹಿ ವಜ್ಜನೀಯಾ. ಏವಂ ಪತ್ತಕಲ್ಲಂ ಇಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಙ್ಗಹಿತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಅಜ್ಜ ಮೇ ಉಪೋಸಥೋ ಪನ್ನರಸೋತಿಪೀತಿ ಪಿ-ಸದ್ದೇನ ಪಾಳಿಯಂ ಆಗತನಯೇನೇವ ‘‘ಅಜ್ಜ ಮೇ ಉಪೋಸಥೋ’’ತಿಪಿ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ನಿದಾನವಣ್ಣನಾ) ಪನ ‘‘ಅಜ್ಜ ಮೇ ಉಪೋಸಥೋ ಚಾತುದ್ದಸೋತಿ ವಾ ಪನ್ನರಸೋತಿ ವಾ ವತ್ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾಮೀತಿ ವತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಸಙ್ಘುಪೋಸಥಾದಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಆಪತ್ತಿಪಟಿಕಮ್ಮವಿಧಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೬೯. ನನು ಚ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾಪತ್ತಿಕೇನ ಉಪೋಸಥೋ ಕಾತಬ್ಬೋ, ಯೋ ಕರೇಯ್ಯ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ ಏವಂ ಸಾಪತ್ತಿಕಸ್ಸ ಉಪೋಸಥಕರಣೇ ವಿಸುಂ ಪಞ್ಞತ್ತಾ ಆಪತ್ತಿ ನ ದಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಮಾ ಭಗವತಾ ಪಞ್ಞತ್ತಂ ‘‘ನ ಸಾಪತ್ತಿಕೇನ ಉಪೋಸಥೋ ಕಾತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಇದಂ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಯಸ್ಸ ಸಿಯಾ ಆಪತ್ತಿ…ಪೇ… ಪಞ್ಞತ್ತಂ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ವಿಸುಂ ಪಞ್ಞತ್ತಾ ಆಪತ್ತಿ ನ ದಿಸ್ಸತಿ, ಅಥ ಖೋ ‘‘ಯಸ್ಸ ಸಿಯಾ ಆಪತ್ತಿ, ಸೋ ಆವಿಕರೇಯ್ಯಾ’’ತಿಆದಿಂ ವದನ್ತೇನ ಅತ್ಥತೋ ಪಞ್ಞತ್ತಾಯೇವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಪಾರಿಸುದ್ಧಿದಾನಪಞ್ಞಾಪನೇನ ಚಾತಿ ಇಮಿನಾವ ‘‘ಸಾಪತ್ತಿಕೇನ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಪಿ ನ ದಾತಬ್ಬಾ’’ತಿ ದೀಪಿತಂ ಹೋತಿ. ನ ಹಿ ಸಾಪತ್ತಿಕೋ ಸಮಾನೋ ‘‘ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಂ ದಮ್ಮಿ, ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಂ ಮೇ ಹರ, ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಂ ಮೇ ಆರೋಚೇಹೀ’’ತಿ ವತ್ತುಮರಹತಿ. ತಸ್ಮಾ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಂ ದೇನ್ತೇನ ಪಠಮಂ ಸನ್ತೀ ಆಪತ್ತಿ ದೇಸೇತಬ್ಬಾ ‘‘ಅಹಂ, ಆವುಸೋ, ಇತ್ಥನ್ನಾಮಾಯ ಆಪತ್ತಿಯಾ ವೇಮತಿಕೋ, ಯದಾ ನಿಬ್ಬೇಮತಿಕೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ, ತದಾ ತಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಪಟಿಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಉಪೋಸಥೋ ಕಾತಬ್ಬೋ. ‘‘ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಸೋತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ ಯಾವ ನಿಬ್ಬೇಮತಿಕೋ ನ ಹೋತಿ, ತಾವ ಸಭಾಗಾಪತ್ತಿಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತುಂ ನ ಲಭತಿ, ಅಞ್ಞೇಸಞ್ಚ ಕಮ್ಮಾನಂ ಪರಿಸುದ್ಧೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ‘‘ಪುನ ನಿಬ್ಬೇಮತಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ದೇಸೇತಬ್ಬಂ ನ ಚಾ’’ತಿ ನೇವ ಪಾಳಿಯಂ ನ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಅತ್ಥಿ, ದೇಸಿತೇ ಪನ ದೋಸೋ ನತ್ಥಿ. ‘‘ಇತೋ ವುಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪಟಿಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ’’ತಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ. ಯಥಾ ಸಬ್ಬೋ ಸಙ್ಘೋ ಸಭಾಗಾಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ ಭನ್ತೇ, ಸಙ್ಘೋ…ಪೇ… ಪಟಿಕರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಞತ್ತಿಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಂ ಕಾತುಂ ಲಭತಿ, ಏವಂ ತೀಹಿ ‘‘ಸುಣನ್ತು ಮೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತಾ, ಇಮೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಭಾಗಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನಾ. ಯದಾ ಅಞ್ಞಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಸುದ್ಧಂ ಅನಾಪತ್ತಿಕಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತದಾ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ತಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಪಟಿಕರಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಗಣಞತ್ತಿಂ ಠಪೇತ್ವಾ, ದ್ವೀಹಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಏಕೇನಪಿ ‘‘ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಪಟಿಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಭೋಗಂ ಕತ್ವಾ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಚ ವದನ್ತಿ.

ಆಪತ್ತಿಪಟಿಕಮ್ಮವಿಧಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಲಿಙ್ಗಾದಿದಸ್ಸನಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೭೯. ಆಚಾರಸಣ್ಠಾನನ್ತಿ ಆಚಾರಸಣ್ಠಿತಿ. ಆಕರೀಯತಿ ಪಕಾಸೀಯತಿ ಏತೇನಾತಿ ಆಕಾರೋ. ಲೀನಂ ಗಮಯತಿ ಬೋಧೇತೀತಿ ಲಿಙ್ಗಂ. ನಿಮಿಯನ್ತಿ ಪರಿಚ್ಛಿಜ್ಜ ಞಾಯನ್ತಿ ಏತೇನಾತಿ ನಿಮಿತ್ತಂ. ಉದ್ದಿಸೀಯನ್ತಿ ಅಪದಿಸೀಯನ್ತಿ ಏತೇನಾತಿ ಉದ್ದೇಸೋ. ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಇದ’’ನ್ತಿ ಅಞ್ಞಾತಂ ಅವಿದಿತನ್ತಿ ಅಞ್ಞಾತಕಂ. ತಞ್ಚ ಅತ್ಥತೋ ಪರಸನ್ತಕಂಯೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅಞ್ಞೇಸಂ ಸನ್ತಕ’’ನ್ತಿ.

೧೮೦. ನಾನಾಸಂವಾಸಕಭಾವನ್ತಿ ಲದ್ಧಿನಾನಾಸಂವಾಸಕಭಾವಂ. ತಸ್ಸ ಅಭಿಭವೋ ನಾಮ ತೇಸಂ ಲದ್ಧಿವಿಸ್ಸಜ್ಜಾಪನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ತಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ನ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಾಪೇನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ.

ನಗನ್ತಬ್ಬಗನ್ತಬ್ಬವಾರಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೮೧. ಉಪೋಸಥಾಧಿಟ್ಠಾನತ್ಥಂ ಸೀಮಾಪಿ ನದೀಪಿ ನ ಗನ್ತಬ್ಬಾತಿ ಗರುಕಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಲಹುಕಸ್ಸ ಅಕತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ವುತ್ತಂ. ಆರಞ್ಞಕೇನಾಪಿ ಭಿಕ್ಖುನಾತಿ ಏಕಚಾರಿಕೇನ ಆರಞ್ಞಕಭಿಕ್ಖುನಾ, ಯತ್ಥ ವಾ ಸಙ್ಘಪಹೋನಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ನ ಸನ್ತಿ, ತಾದಿಸೇ ಅರಞ್ಞೇ ವಸನ್ತೇನ. ತತ್ಥ ಉಪೋಸಥಂ ಕತ್ವಾವ ಗನ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ತಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನೇ ಸಙ್ಘುಪೋಸಥಸ್ಸ ಅಪ್ಪವತ್ತನತೋ ವುತ್ತಂ. ಉಪೋಸಥನ್ತರಾಯೋತಿ ಅತ್ತನೋ ಉಪೋಸಥನ್ತರಾಯೋ.

ವಜ್ಜನೀಯಪುಗ್ಗಲಸನ್ದಸ್ಸನಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೮೩. ಹತ್ಥಪಾಸುಪಗಮನಮೇವ ಪಮಾಣನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖುನೀಆದಯೋ ಠಿತಾ ವಾ ಹೋನ್ತು ನಿಸಿನ್ನಾ ವಾ, ತೇಸಂ ಹತ್ಥಪಾಸುಪಗಮನಮೇವ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಪಮಾಣನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ, ತಸ್ಮಾ ಏಕಸೀಮಾಯಮ್ಪಿ ಹತ್ಥಪಾಸಂ ಜಹಾಪೇತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

ಉಪೋಸಥಕ್ಖನ್ಧಕವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.