೨. ಅತ್ಥಙ್ಗತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೧೫೩. ದುತಿಯೇ ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಸಾತಚ್ಚಕಿರಿಯಾಯಾತಿ ಪುಬ್ಬಭಾಗಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಮುನಾತೀತಿ ಜಾನಾತಿ. ತೇನ ಞಾಣೇನಾತಿ ತೇನ ಅರಹತ್ತಫಲಪಞ್ಞಾಸಙ್ಖಾತೇನ ಞಾಣೇನ. ಪಥೇಸೂತಿ ಉಪಾಯಮಗ್ಗೇಸು. ಅರಹತೋ ಪರಿನಿಟ್ಠಿತಸಿಕ್ಖತ್ತಾ ಆಹ ‘‘ಇದಞ್ಚ…ಪೇ… ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ. ಅಥ ವಾ ‘‘ಅಪ್ಪಮಜ್ಜತೋ ಸಿಕ್ಖತೋ’’ತಿ ಇಮೇಸಂ ಪದಾನಂ ಹೇತುಅತ್ಥತಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ, ತಸ್ಮಾ ಅಪ್ಪಮಜ್ಜನಹೇತು ಸಿಕ್ಖನಹೇತು ಚ ಅಧಿಚೇತಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೋಕಾತಿ ಚಿತ್ತಸನ್ತಾಪಾ. ಏತ್ಥ ಚ ಅಧಿಚೇತಸೋತಿ ಇಮಿನಾ ಅಧಿಚಿತ್ತಸಿಕ್ಖಾ, ಅಪ್ಪಮಜ್ಜತೋತಿ ಇಮಿನಾ ಅಧಿಸೀಲಸಿಕ್ಖಾ, ಮುನಿನೋ ಮೋನಪಥೇಸು ಸಿಕ್ಖತೋತಿ ಏತೇಹಿ ಅಧಿಪಞ್ಞಾಸಿಕ್ಖಾ, ಮುನಿನೋತಿ ವಾ ಏತೇನ ಅಧಿಪಞ್ಞಾಸಿಕ್ಖಾ, ಮೋನಪಥೇಸು ಸಿಕ್ಖತೋತಿ ಏತೇನ ತಾಸಂ ಲೋಕುತ್ತರಸಿಕ್ಖಾನಂ ಪುಬ್ಬಭಾಗಪ್ಪಟಿಪದಾ, ಸೋಕಾ ನ ಭವನ್ತೀತಿಆದೀಹಿ ಸಿಕ್ಖಾಪಾರಿಪೂರಿಯಾ ಆನಿಸಂಸಾ ಪಕಾಸಿತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಕೋಕನುದನ್ತಿ ಪದುಮವಿಸೇಸನಂ ಯಥಾ ‘‘ಕೋಕಾಸಯ’’ನ್ತಿ, ತಂ ಕಿರ ಬಹುಪತ್ತಂ ವಣ್ಣಸಮ್ಪನ್ನಂ ಅತಿವಿಯ ಸುಗನ್ಧಞ್ಚ ಹೋತಿ. ‘‘ಕೋಕನುದಂ ನಾಮ ಸೇತಪದುಮ’’ನ್ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ. ಪಾತೋತಿ ಪಗೇವ. ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ – ಯಥಾ ಕೋಕನುದಸಙ್ಖಾತಂ ಪದುಮಂ ಪಾತೋ ಸೂರಿಯುಗ್ಗಮನವೇಲಾಯಂ ಫುಲ್ಲಂ ವಿಕಸಿತಂ ಅವೀತಗನ್ಧಂ ಸಿಯಾ ವಿರೋಚಮಾನಂ, ಏವಂ ಸರೀರಗನ್ಧೇನ ಗುಣಗನ್ಧೇನ ಚ ಸುಗನ್ಧಂ ಸರದಕಾಲೇ ಅನ್ತಲಿಕ್ಖೇ ಆದಿಚ್ಚಮಿವ ಅತ್ತನೋ ತೇಜಸಾ ತಪನ್ತಂ ಅಙ್ಗೇಹಿ ನಿಚ್ಛರಣಜುತಿತಾಯ ಅಙ್ಗೀರಸಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ಪಸ್ಸಾತಿ.

ಅಭಬ್ಬೋತಿ ಪಟಿಪತ್ತಿಸಾರಮಿದಂ ಸಾಸನಂ, ಪಟಿಪತ್ತಿ ಚ ಪರಿಯತ್ತಿಮೂಲಿಕಾ, ತ್ವಞ್ಚ ಪರಿಯತ್ತಿಂ ಉಗ್ಗಹೇತುಂ ಅಸಮತ್ಥೋ, ತಸ್ಮಾ ಅಭಬ್ಬೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಸುದ್ಧಂ ಪಿಲೋತಿಕಖಣ್ಡನ್ತಿ ಇದ್ಧಿಯಾ ಅಭಿಸಙ್ಖತಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಚೋಳಖಣ್ಡಂ. ತದಾ ಕಿರ ಭಗವಾ ‘‘ನ ಸಜ್ಝಾಯಂ ಕಾತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಮಮ ಸಾಸನೇ ಅಭಬ್ಬೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಮಾ ಸೋಚಿ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ತಂ ಬಾಹಾಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಇದ್ಧಿಯಾ ಪಿಲೋತಿಕಖಣ್ಡಂ ಅಭಿನಿಮ್ಮಿನಿತ್ವಾ ‘‘ಹನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು, ಇಮಂ ಪರಿಮಜ್ಜನ್ತೋ ‘ರಜೋಹರಣಂ ರಜೋಹರಣ’ನ್ತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಸಜ್ಝಾಯಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅದಾಸಿ ತತ್ಥ ಪುಬ್ಬೇಕತಾಧಿಕಾರತ್ತಾ.

ಸೋ ಕಿರ ಪುಬ್ಬೇ ರಾಜಾ ಹುತ್ವಾ ನಗರಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕರೋನ್ತೋ ನಲಾಟತೋ ಸೇದೇ ಮುಚ್ಚನ್ತೇ ಪರಿಸುದ್ಧೇನ ಸಾಟಕೇನ ನಲಾಟಂ ಪುಞ್ಛಿ, ಸಾಟಕೋ ಕಿಲಿಟ್ಠೋ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ‘‘ಇಮಂ ಸರೀರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಏವರೂಪೋ ಪರಿಸುದ್ಧಸಾಟಕೋ ಪಕತಿಂ ಜಹಿತ್ವಾ ಕಿಲಿಟ್ಠೋ ಜಾತೋ, ಅನಿಚ್ಚಾ ವತ ಸಙ್ಖಾರಾ’’ತಿ ಅನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಂ ಪಟಿಲಭತಿ, ತೇನ ಕಾರಣೇನಸ್ಸ ರಜೋಹರಣಮೇವ ಪಚ್ಚಯೋ ಜಾತೋ. ರಜಂ ಹರತೀತಿ ರಜೋಹರಣಂ. ಸಂವೇಗಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾತಿ ಅಸುಭಸಞ್ಞಂ ಅನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಞ್ಚ ಉಪಟ್ಠಪೇನ್ತೋ ಸಂವೇಗಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ. ಸೋ ಹಿ ಯೋನಿಸೋ ಉಮ್ಮಜ್ಜನ್ತೋ ‘‘ಪರಿಸುದ್ಧಂ ವತ್ಥಂ, ನತ್ಥೇತ್ಥ ದೋಸೋ, ಅತ್ತಭಾವಸ್ಸ ಪನಾಯಂ ದೋಸೋ’’ತಿ ಅಸುಭಸಞ್ಞಂ ಅನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಞ್ಚ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ನಾಮರೂಪಪರಿಗ್ಗಹಾದಿನಾ ಪಞ್ಚಸು ಖನ್ಧೇಸು ಞಾಣಂ ಓತಾರೇತ್ವಾ ಕಲಾಪಸಮ್ಮಸನಾದಿಕ್ಕಮೇನ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಉದಯಬ್ಬಯಞಾಣಾದಿಪಅಪಾಟಿಯಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಅನುಲೋಮಗೋತ್ರಭುಸಮೀಪಂ ಪಾಪೇಸಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ವಿಪಸ್ಸನಂ ಆರಭೀ’’ತಿ. ಓಭಾಸಗಾಥಂ ಅಭಾಸೀತಿ ಓಭಾಸವಿಸ್ಸಜ್ಜನಪುಬ್ಬಕಭಾಸಿತಗಾಥಾ ಓಭಾಸಗಾಥಾ, ತಂ ಅಭಾಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಅಧಿಚೇತಸೋತಿ ಇಮಂ ಓಭಾಸಗಾಥಂ ಅಭಾಸೀ’’ತಿ ಇಧೇವ ವುತ್ತಂ. ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೨.೩೮೬) ಪನ ಧಮ್ಮಪದಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಧ. ಪ. ಅಟ್ಠ. ೧.ಚೂಳಪನ್ಥಕತ್ಥೇರವತ್ಥು) ಥೇರಗಾಥಾಸಂವಣ್ಣನಾಯಞ್ಚ (ಥೇರಗಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೫೬೬) –

‘‘ರಾಗೋ ರಜೋ ನ ಚ ಪನ ರೇಣು ವುಚ್ಚತಿ;

ರಾಗಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ ರಜೋತಿ;

ಏತಂ ರಜಂ ವಿಪ್ಪಜಹಿತ್ವಾ ಪಣ್ಡಿತಾ;

ವಿಹರನ್ತಿ ತೇ ವಿಗತರಜಸ್ಸ ಸಾಸನೇ.

‘‘ದೋಸೋ…ಪೇ… ಸಾಸನೇ.

‘‘ಮೋಹೋ ರಜೋ ನ ಚ ಪನ ರೇಣು ವುಚ್ಚತಿ;

ಮೋಹಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ ರಜೋತಿ;

ಏತಂ ರಜಂ ವಿಪ್ಪಜಹಿತ್ವಾ ಪಣ್ಡಿತಾ;

ವಿಹರನ್ತಿ ತೇ ವಿಗತರಜಸ್ಸ ಸಾಸನೇತಿ. –

ಇಮಾ ತಿಸ್ಸೋ ಓಭಾಸಗಾಥಾ ಅಭಾಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಧಿಚೇತಸೋತಿ ಚ ಅಯಂ ಚೂಳಪನ್ಥಕತ್ಥೇರಸ್ಸ ಉದಾನಗಾಥಾತಿ ಇಮಿಸ್ಸಾಯೇವ ಪಾಳಿಯಾ ಆಗತಂ. ಥೇರಗಾಥಾಯಂ ಪನ ಚೂಳಪನ್ಥಕತ್ಥೇರಸ್ಸ ಉದಾನಗಾಥಾಸು ಅಯಂ ಅನಾರುಳ್ಹಾ, ‘‘ಏಕುದಾನಿಯತ್ಥೇರಸ್ಸ ಪನ ಅಯಂ ಉದಾನಗಾಥಾ’’ತಿ (ಥೇರಗಾ. ಅಟ್ಠ. ೧.ಏಕುದಾನಿಯತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ) ತತ್ಥ ವುತ್ತಂ. ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಪಾಳಿಯಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಚ ಏವಮಾಗತತ್ತಾ ಚೂಳಪನ್ಥಕತ್ಥೇರಸ್ಸಪಿ ಅಯಂ ಉದಾನಗಾಥಾ ಓಭಾಸಗಾಥಾವಸೇನ ಚ ಭಗವತಾ ಭಾಸಿತಾತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣೀತಿ ಅಭಿಞ್ಞಾಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪರಿವಾರಂ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ಅಭಬ್ಬೋ ತ್ವನ್ತಿಆದಿವಚನತೋ ಅನುಕಮ್ಪಾವಸೇನ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಾದಿಂ ಸಙ್ಘಿಕವಿಹಾರಾ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತಿ. ಅಭಬ್ಬೋ ಹಿ ಥೇರೋ ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ತಂ ಕಾತುಂ, ನಿಕ್ಕಡ್ಢನಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವಾ ಅಪಞ್ಞತ್ತೇ ಥೇರೇನ ಏವಂ ಕತನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

೧೫೬. ಓವದನ್ತಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಅತ್ಥಙ್ಗತೇ ಸೂರಿಯೇ ಗರುಧಮ್ಮೇಹಿ ವಾ ಅಞ್ಞೇನ ವಾ ಧಮ್ಮೇನೇವ ಓವದನ್ತಸ್ಸ ಸಮ್ಮತಸ್ಸಪಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವ. ಅತ್ಥಙ್ಗತಸೂರಿಯತಾ, ಪರಿಪುಣ್ಣೂಪಸಮ್ಪನ್ನತಾ, ಓವದನನ್ತಿ ಇಮಾನಿ ಪನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ಅತ್ಥಙ್ಗತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.