೧. ಮುಸಾವಾದವಗ್ಗೋ

೧. ಮುಸಾವಾದಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೧. ಮುಸಾವಾದವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಖುದ್ದಕಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಖುದ್ದಕ-ಸದ್ದೋ ಬಹು-ಸದ್ದಪರಿಯಾಯೋ. ಬಹುಭಾವತೋ ಇಮಾನಿ ಖುದ್ದಕಾನಿ ನಾಮ ಜಾತಾನೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ತತ್ಥಾತಿ ತೇಸು ನವಸು ವಗ್ಗೇಸು, ತೇಸು ವಾ ಖುದ್ದಕೇಸು. ಕಾರಣೇನ ಕಾರಣನ್ತರಪಟಿಚ್ಛಾದನಮೇವ ವಿಭಾವೇತುಂ ‘‘ರೂಪಂ ಅನಿಚ್ಚ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ರೂಪಂ ಅನಿಚ್ಚನ್ತಿ ಪಟಿಜಾನಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ಕಾರಣಂ ವದನ್ತೋ ‘‘ಜಾನಿತಬ್ಬತೋ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಯದಿ ಏವಂ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸಪಿ ಅನಿಚ್ಚತಾ ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಪರೇನ ವುತ್ತೋ ತಂ ಕಾರಣಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತುಂ ಪುನ ‘‘ಜಾತಿಧಮ್ಮತೋ’’ತಿ ಅಞ್ಞಂ ಕಾರಣಂ ವದತಿ.

‘‘ಸಮ್ಪಜಾನಂ ಮುಸಾ ಭಾಸತೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಸಮ್ಪಜಾನ ಮುಸಾ ಭಾಸತೀತಿ ಅನುನಾಸಿಕಲೋಪೇನ ನಿದ್ದೇಸೋತಿ ಆಹ ‘‘ಜಾನನ್ತೋ ಮುಸಾ ಭಾಸತೀ’’ತಿ.

೨. ಜಾನಿತ್ವಾ ಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಚ ಮುಸಾ ಭಣನೇತಿ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇಪಿ ಜಾನಿತ್ವಾ ವಚನಕ್ಖಣೇಪಿ ಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಮುಸಾ ಭಣನೇ. ಭಣನಞ್ಚ ನಾಮ ಇಧ ಅಭೂತಸ್ಸ ವಾ ಭೂತತಂ ಭೂತಸ್ಸ ವಾ ಅಭೂತತಂ ಕತ್ವಾ ಕಾಯೇನ ವಾ ವಾಚಾಯ ವಾ ವಿಞ್ಞಾಪನಪಯೋಗೋ. ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾವಾದೇತಿ ಚ ನಿಮಿತ್ತತ್ಥೇ ಭುಮ್ಮವಚನಂ, ತಸ್ಮಾ ಯೋ ಸಮ್ಪಜಾನ ಮುಸಾ ವದತಿ, ತಸ್ಸ ತಂನಿಮಿತ್ತಂ ತಂಹೇತು ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ಹೋತೀತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅಞ್ಞೇಸು ಚ ಈದಿಸೇಸು ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೩. ವಿಸಂವಾದೇನ್ತಿ ಏತೇನಾತಿ ವಿಸಂವಾದನಂ, ವಞ್ಚನಾಧಿಪ್ಪಾಯವಸಪ್ಪವತ್ತಂ ಚಿತ್ತಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ವಿಸಂವಾದನಚಿತ್ತಂ ಪುರತೋ ಕತ್ವಾ ವದನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ. ವದತಿ ಏತಾಯಾತಿ ವಾಚಾ, ವಚನಸಮುಟ್ಠಾಪಿಕಾ ಚೇತನಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಮಿಚ್ಛಾವಾಚಾ…ಪೇ… ಚೇತನಾ’’ತಿ. ಪಭೇದಗತಾ ವಾಚಾತಿ ಅನೇಕಭೇದಭಿನ್ನಾ. ಏವಂ ಪಠಮಪದೇನ ಸುದ್ಧಚೇತನಾ…ಪೇ… ಕಥಿತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾತಿ ಇಮಿನಾ ಇಮಂ ದೀಪೇತಿ – ಸುದ್ಧಚೇತನಾ ವಾ ಸುದ್ಧಸದ್ದೋ ವಾ ಸುದ್ಧವಿಞ್ಞತ್ತಿ ವಾ ಮುಸಾವಾದೋ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ, ವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಸದ್ದೇನ ಚ ಸಹಿತಾ ತಂಸಮುಟ್ಠಾಪಿಕಾ ಚೇತನಾ ಮುಸಾವಾದೋತಿ. ಚಕ್ಖುವಸೇನ ಅಗ್ಗಹಿತಾರಮ್ಮಣನ್ತಿ ಚಕ್ಖುಸನ್ನಿಸ್ಸಿತೇನ ವಿಞ್ಞಾಣೇನ ಅಗ್ಗಹಿತಮಾರಮ್ಮಣಂ. ಘಾನಾದೀನಂ ತಿಣ್ಣಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಸಮ್ಪತ್ತವಿಸಯಗ್ಗಾಹಕತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ತೀಹಿ ಇನ್ದ್ರಿಯೇಹಿ ಏಕಾಬದ್ಧಂ ವಿಯ ಕತ್ವಾ’’ತಿ. ‘‘ಧನುನಾ ವಿಜ್ಝತೀ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ‘‘ಚಕ್ಖುನಾ ದಿಟ್ಠ’’ನ್ತಿ ಅಯಂ ವೋಹಾರೋ ಲೋಕೇ ಪಾಕಟೋತಿ ಆಹ ‘‘ಓಳಾರಿಕೇನೇವ ನಯೇನಾ’’ತಿ.

೧೧. ಅವೀಮಂಸಿತ್ವಾತಿ ಅನುಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ. ಅನುಪಧಾರೇತ್ವಾತಿ ಅವಿನಿಚ್ಛಿನಿತ್ವಾ. ಜಳತ್ತಾತಿ ಅಞ್ಞಾಣತಾಯ. ದಾರುಸಕಟಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಗತೋತಿ ದಾರುಸಕಟಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಗತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಗತೋ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ತಥೇವ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತತ್ತಾ ಮುಸಾವಾದೋ ಜಾತೋ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಕೇಳಿಂ ಕುರುಮಾನೋತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಏವಂ ವದನ್ತೋ ದುಬ್ಭಾಸಿತಂ ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಜಾತಿಆದೀಹಿಯೇವ ಹಿ ದಸಹಿ ಅಕ್ಕೋಸವತ್ಥೂಹಿ ದವಕಮ್ಯತಾಯ ವದನ್ತಸ್ಸ ದುಬ್ಭಾಸಿತಂ ವುತ್ತಂ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –

‘‘ಹೀನುಕ್ಕಟ್ಠೇಹಿ ಉಕ್ಕಟ್ಠಂ, ಹೀನಂ ವಾ ಜಾತಿಆದಿಹಿ;

ಉಜುಂ ವಾಞ್ಞಾಪದೇಸೇನ, ವದೇ ದುಬ್ಭಾಸಿತಂ ದವಾ’’ತಿ.

ಚಿತ್ತೇನ ಥೋಕತರಭಾವಂಯೇವ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಬಹುಭಾವಂಯೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಗಾಮೋ ಏಕತೇಲೋ’’ತಿಆದಿನಾಪಿ ಮುಸಾವಾದೋ ಜಾತೋ. ಚಾರೇಸುನ್ತಿ ಉಪನೇಸುಂ. ವಿಸಂವಾದನಪುರೇಕ್ಖಾರತಾ, ವಿಸಂವಾದನಚಿತ್ತೇನ ಯಮತ್ಥಂ ವತ್ತುಕಾಮೋ, ತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಪನಪಯೋಗೋ ಚಾತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ದ್ವೇ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಾರೋಚನತ್ಥಂ ಮುಸಾ ಭಣನ್ತಸ್ಸ ಪಾರಾಜಿಕಂ, ಅಮೂಲಕೇನ ಪಾರಾಜಿಕೇನ ಅನುದ್ಧಂಸನತ್ಥಂ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ, ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೇನ ಅನುದ್ಧಂಸನತ್ಥಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಆಚಾರವಿಪತ್ತಿಯಾ ದುಕ್ಕಟಂ, ‘‘ಯೋ ತೇ ವಿಹಾರೇ ವಸತೀ’’ತಿಆದಿಪರಿಯಾಯೇನ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಾರೋಚನತ್ಥಂ ಪಟಿವಿಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಮುಸಾ ಭಣಿತೇ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ, ಅಪ್ಪಟಿವಿಜಾನನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ, ಕೇವಲಂ ಮುಸಾ ಭಣನ್ತಸ್ಸ ಇಧ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ವುತ್ತಂ.

ಮುಸಾವಾದಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಓಮಸವಾದಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೧೨. ದುತಿಯೇ ಕಣ್ಣಕಟುಕತಾಯ ಅಮನಾಪಂ ವದನ್ತಾ ಕಣ್ಣೇಸು ವಿಜ್ಝನ್ತಾ ವಿಯ ಹೋನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಓಮಸನ್ತೀತಿ ಓವಿಜ್ಝನ್ತೀ’’ತಿ. ಪಧಂಸೇನ್ತೀತಿ ಅಭಿಭವನ್ತಿ.

೧೩. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತೇನ ಸಮಯೇನ ಹೋತೀತಿ ತೇನ ಸಮಯೇನ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ನನ್ದಿವಿಸಾಲೋ ನಾಮ ಅಹೋಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅತೀತತ್ಥೇ ವತ್ತಮಾನವಚನಂ, ಕಿರಿಯಾಕಾಲವಚನಿಚ್ಛಾಯ ವಾ ವತ್ತಮಾನಪ್ಪಯೋಗೋ ಸದ್ದನ್ತರಸನ್ನಿಧಾನೇನ ಭೂತತಾವಗಮೋ ಸಿಯಾತಿ. ಪಚ್ಚೇಸೀತಿ ‘‘ಅಮನಾಪಂ ಇದ’’ನ್ತಿ ಅಞ್ಞಾಸಿ. ಹೇಟ್ಠಾರುಕ್ಖೇ ದತ್ವಾತಿ ಉಪತ್ಥಮ್ಭಕೇ ದತ್ವಾ. ಪುಬ್ಬೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಾರಪ್ಪದೇಸಂ ಪುನ ಅರೇ ಪತ್ತೇತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಉಜುಕಂ ಹೇಟ್ಠಾಮುಖಂ ಪತಿಟ್ಠಿತಅರಸ್ಸ ಭೂಮಿಪ್ಪದೇಸಂ ಪುನ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅರೇ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಹೇಟ್ಠಾಮುಖಭಾವೇನ ಸಮ್ಪತ್ತೇ, ಪಠಮಂ ಭೂಮಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಿತನೇಮಿಪ್ಪದೇಸೇ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಪುನ ಭೂಮಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಿತೇತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸಿಥಿಲಕರಣನ್ತಿ ಸಿಥಿಲಕಿರಿಯಾ.

೧೫. ಪುಬ್ಬೇತಿ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಯಂ. ತಚ್ಛಕಕಮ್ಮನ್ತಿ ವಡ್ಢಕೀಕಮ್ಮಂ. ಕೋಟ್ಟಕಕಮ್ಮನ್ತಿ ವಾ ಪಾಸಾಣಕೋಟ್ಟಕಕಮ್ಮಂ. ಹತ್ಥಮುದ್ದಾಗಣನಾತಿ ಅಙ್ಗುಲಿಸಙ್ಕೋಚೇನೇವ ಗಣನಾ. ಪಾದಸಿಕಮಿಲಕ್ಖಕಾದಯೋ ವಿಯ ನವನ್ತವಸೇನ ಗಣನಾ ಅಚ್ಛಿದ್ದಕಗಣನಾ. ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಸಙ್ಕಲನಪಟುಪ್ಪಾದನವೋಕ್ಲನಭಾಗಹಾರಾದಿವಸೇನ ಪವತ್ತಾ ಪಿಣ್ಡಗಣನಾ ಗಹಿತಾ. ಯಸ್ಸ ಸಾ ಪಗುಣಾ ಹೋತಿ, ಸೋ ರುಕ್ಖಮ್ಪಿ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಏತ್ತಕಾನಿ ಏತ್ಥ ಪಣ್ಣಾನೀ’’ತಿ ಜಾನಾತಿ. ಯಭ ಮೇಥುನೇತಿ ವಚನತೋ ಯ-ಕಾರ ಭ-ಕಾರೇ ಏಕತೋ ಯೋಜಿತೇ ಅಸದ್ಧಮ್ಮವಚನಂ ಹೋತಿ.

೧೬-೨೬. ಆಪತ್ತಿಯಾ ಕಾರೇತಬ್ಬೋತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯೇನ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ ಉಪಸಗ್ಗಾದಿಮತ್ತವಿಸಿಟ್ಠಾನಂ ಅತಿಚಣ್ಡಾಲಾದಿಪದಾನಂ ಪಾಳಿಯಂ ಆಗತೇಸುಯೇವ ಸಙ್ಗಹಿತತ್ತಾ. ಚೋರೋಸೀತಿಆದೀನಂ ಪನ ಕೇನಚಿ ಪರಿಯಾಯೇನ ಪಾಳಿಯಂ ಅನಾಗತತ್ತಾ ದುಕ್ಕಟಂ ವುತ್ತಂ. ಹಸಾಧಿಪ್ಪಾಯತಾತಿ ಪುರಿಮಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥವಿವರಣಂ. ಪಾಳಿಯಂ ಅವುತ್ತೇಪಿ ‘‘ಜಾತಿಆದೀಹಿ ಅಕ್ಕೋಸವತ್ಥೂಹಿ ಪರಮ್ಮುಖಾ ಅಕ್ಕೋಸನ್ತಸ್ಸ ವತ್ಥೂನಂ ಅನಞ್ಞಭಾವತೋ ಯಥಾ ದುಕ್ಕಟಂ, ತಥಾ ದವಕಮ್ಯತಾಯ ಪರಮ್ಮುಖಾ ವದನ್ತಸ್ಸಪಿ ದುಬ್ಭಾಸಿತಮೇವಾ’’ತಿ ಆಚರಿಯಾ ವದನ್ತಿ. ಸಬ್ಬಸತ್ತಾತಿ ಏತ್ಥ ವಚನತ್ಥವಿಜಾನನಪಕತಿಕಾ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾಪಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾ.

೩೫. ಅನುಸಾಸನಿಪುರೇಕ್ಖಾರತಾಯ ಠತ್ವಾ ವದನ್ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಲಹುಪರಿವತ್ತಿಭಾವತೋ ಅನ್ತರಾ ಕೋಪೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಯಂ ಅಕ್ಕೋಸತಿ, ತಸ್ಸ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನತಾ, ಅನಞ್ಞಾಪದೇಸೇನ ಜಾತಿಆದೀಹಿ ಅಕ್ಕೋಸನಂ, ‘‘ಮಂ ಅಕ್ಕೋಸತೀ’’ತಿ ಜಾನನಾ, ಅತ್ಥಪುರೇಕ್ಖಾರತಾದೀನಂ ಅಭಾವತಾತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ಓಮಸವಾದಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಪೇಸುಞ್ಞಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೩೬. ತತಿಯೇ ಭಣ್ಡನಂ ಜಾತಂ ಏತೇಸನ್ತಿ ಭಣ್ಡನಜಾತಾ. ಸಮ್ಮನ್ತನನ್ತಿ ರಹೋ ಸಂಸನ್ದನಂ. ಹತ್ಥಪರಾಮಾಸಾದಿವಸೇನ ಮತ್ಥಕಂ ಪತ್ತೋ ಕಲಹೋ ಜಾತೋ ಏತೇಸನ್ತಿ ಕಲಹಜಾತಾ. ಅನಾಪತ್ತಿಗಾಮಿಕಂ ವಿರುದ್ಧವಾದಭೂತಂ ವಿವಾದಂ ಆಪನ್ನಾತಿ ವಿವಾದಾಪನ್ನಾ. ವಿಗ್ಗಹಸಂವತ್ತನಿಕಾ ಕಥಾ ವಿಗ್ಗಾಹಿಕಕಥಾ. ಪಿಸತೀತಿ ಪಿಸುಣಾ, ವಾಚಾ, ಸಮಗ್ಗೇ ಸತ್ತೇ ಅವಯವಭೂತೇ ವಗ್ಗೇ ಭಿನ್ನೇ ಕರೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಿಸುಣಾ ಏವ ಪೇಸುಞ್ಞಂ. ತಾಯ ವಾಚಾಯ ವಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಪಿಸುಣೋ, ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ ಪೇಸುಞ್ಞಂ. ಪಿಯಭಾವಸ್ಸ ಸುಞ್ಞಕರಣವಾಚನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪನ ‘‘ಪಿಯಸುಞ್ಞಕರಣತೋ ಪಿಸುಣಾ’’ತಿ ನಿರುತ್ತಿನಯೇನ ಅತ್ಥಂ ವದತಿ.

ಇಧಾಪಿ ‘‘ದಸಹಾಕಾರೇಹಿ ಪೇಸುಞ್ಞಂ ಉಪಸಂಹರತೀ’’ತಿ ವಚನತೋ ದಸವಿಧಅಕ್ಕೋಸವತ್ಥುವಸೇನೇವ ಪೇಸುಞ್ಞಂ ಉಪಸಂಹರನ್ತಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಪಾಳಿಮುತ್ತಕಾನಂ ಚೋರೋತಿಆದೀನಂ ವಸೇನ ಪನ ದುಕ್ಕಟಮೇವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ‘‘ಅನಕ್ಕೋಸವತ್ಥುಭೂತಂ ಪನ ಪೇಸುಞ್ಞಕರಂ ತಸ್ಸ ಕಿರಿಯಂ ವಚನಂ ವಾ ಪಿಯಕಮ್ಯತಾಯ ಉಪಸಂಹರನ್ತಸ್ಸ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಇಮಿನಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಆಪತ್ತಿ ನ ದಿಸ್ಸತಿ, ತಥಾಪಿ ದುಕ್ಕಟೇನೇತ್ಥ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ಜಾತಿಆದೀಹಿ ಅನಞ್ಞಾಪದೇಸೇನ ಅಕ್ಕೋಸನ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸುತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಉಪಸಂಹರಣಂ, ಪಿಯಕಮ್ಯತಾಭೇದಾಧಿಪ್ಪಾಯೇಸು ಅಞ್ಞತರತಾ, ತಸ್ಸ ವಿಜಾನನಾತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ಪೇಸುಞ್ಞಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಪದಸೋಧಮ್ಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೪೫. ಚತುತ್ಥೇ ಏಕತೋತಿ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಸದ್ಧಿಂ. ಪುರಿಮಬ್ಯಞ್ಜನೇನ ಸದಿಸಂ ಪಚ್ಛಾಬ್ಯಞ್ಜನನ್ತಿ ‘‘ರೂಪಂ ಅನಿಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅನಿಚ್ಚ-ಸದ್ದೇನ ಸದಿಸಂ ‘‘ವೇದನಾ ಅನಿಚ್ಚಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಅನಿಚ್ಚ-ಸದ್ದಂ ವದತಿ. ಅಕ್ಖರಸಮೂಹೋತಿ ಅವಿಭತ್ತಿಕೋ ಅಕ್ಖರಸಮೂಹೋ. ಅಕ್ಖರಾನುಬ್ಯಞ್ಜನಸಮೂಹೋ ಪದನ್ತಿ ವಿಭತ್ತಿಅನ್ತಂ ಪದಮಾಹ. ವಿಭತ್ತಿಅನ್ತಮೇವ ಪದಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಪಠಮಪದಂ ಪದಮೇವ, ದುತಿಯಂ ಅನುಪದ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಏಕಂ ಪದನ್ತಿ ಗಾಥಾಪದಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ಪದಗಣನಾಯಾತಿ ಗಾಥಾಪದಗಣನಾಯ. ಅಪಾಪುಣಿತ್ವಾತಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅಕಥೇತ್ವಾ. ರುನ್ತಿ ಓಪಾತೇತೀತಿ ಏತ್ಥ ಅನುನಾಸಿಕೋ ಆಗಮವಸೇನ ವುತ್ತೋ, ಸಂಯೋಗಪುಬ್ಬಸ್ಸ ರಸ್ಸತ್ತಂ ಕತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ರೂ-ಕಾರಮತ್ತಮೇವಾ’’ತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ರೂಪಂ ಅನಿಚ್ಚನ್ತಿ ಭಣ ಸಾಮಣೇರಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ಸಚೇ ರೂ-ಕಾರಂ ಅವತ್ವಾ ರು-ಇತಿ ರಸ್ಸಂ ಕತ್ವಾ ವದತಿ, ಅಞ್ಞಂ ಭಣಿತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಏವಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ‘‘ವೇದನಾ ಅನಿಚ್ಚಾ’’ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಅನಿಚ್ಚ-ಸದ್ದಮತ್ತೇನೇವ ಆಪತ್ತಿ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಏಸ ನಯೋತಿ ಏಕಮೇವಕ್ಖರಂ ವತ್ವಾ ಠಾನಂ. ‘‘ಮನೋಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ಹಿ ಮ-ಕಾರಮತ್ತಮೇವ ವತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ. ‘‘ಏವಂ ಮೇ ಸುತ’’ನ್ತಿಆದಿಸುತ್ತಂ ಭಣಾಪಿಯಮಾನೋ ಏ-ಕಾರಂ ವತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ ಚೇ, ಅನ್ವಕ್ಖರೇನ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಅಪರಿಪುಣ್ಣಪದಂ ವತ್ವಾ ಠಿತೇ ಅನುಬ್ಯಞ್ಜನೇನ. ಪದೇಸು ಏಕಂ ಪಠಮಪದಂ ವಿರಜ್ಝತಿ, ದುತಿಯೇನ ಅನುಪದೇನ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ.

ಅನಙ್ಗಣಸುತ್ತಂ (ಮ. ನಿ. ೧.೫೭ ಆದಯೋ) ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಸುತ್ತಂ (ಮ. ನಿ. ೧.೮೯ ಆದಯೋ) ಮಹಾವೇದಲ್ಲಞ್ಚ (ಮ. ನಿ. ೧.೪೪೯ ಆದಯೋ) ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿನಾ ಭಾಸಿತಂ, ಅನುಮಾನಸುತ್ತಂ (ಮ. ನಿ. ೧.೧೮೧ ಆದಯೋ) ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರೇನ, ಚೂಳವೇದಲ್ಲಸುತ್ತಂ (ಮ. ನಿ. ೧.೪೬೦ ಆದಯೋ) ಧಮ್ಮದಿನ್ನಾಯ ಥೇರಿಯಾ ಭಾಸಿತಂ. ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಭಾಸಿತಮ್ಪಿ ಬುದ್ಧಭಾಸಿತೇಯೇವ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಅಟ್ಠಕಥಾನಿಸ್ಸಿತೋತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಮಗಧಭಾಸಾಯ ವುತ್ತಂ ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಹಾರುಳ್ಹಂ ಅಟ್ಠಕಥಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ಇದಾನಿಪಿ ‘‘ಯಥಾಪಿ ದೀಪಿಕೋ ನಾಮ, ನಿಲೀಯಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹತೇ ಮಿಗೇ’’ತಿ (ಮಿ. ಪ. ೬.೧.೫) ಏವಮಾದಿಕಂ ಸಙ್ಗಹಾರುಳ್ಹಂ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನಂ ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ಪಾಳಿನಿಸ್ಸಿತೋತಿ ‘‘ಮಕ್ಕಟೀ ವಜ್ಜಿಪುತ್ತಾ ಚಾ’’ತಿಏವಮಾದಿನಾ (ಪಾರಾ. ೬೬) ಪಾಳಿಯಂಯೇವ ಆಗತೋ. ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಿತನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನುಪನಿಸ್ಸಿತಂ. ವಿವಟ್ಟನಿಸ್ಸಿತಂ ಪನ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಕಿಞ್ಚಾಪೀ’’ತಿಆದಿ. ಥೇರಸ್ಸಾತಿ ನಾಗಸೇನತ್ಥೇರಸ್ಸ. ಮಗ್ಗಕಥಾದೀನಿ ಪಕರಣಾನಿ. ‘‘ಅಕ್ಖರೇನ ವಾಚೇತಿ, ಅಕ್ಖರಕ್ಖರೇ ಆಪತ್ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ‘‘ಅಕ್ಖರಾಯ ವಾಚೇತಿ, ಅಕ್ಖರಕ್ಖರಾಯ ಆಪತ್ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತಂ.

೪೮. ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಸಹ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಉದ್ದೇಸಂ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ ವುತ್ತಾ. ದಹರಭಿಕ್ಖು ನಿಸಿನ್ನೋ…ಪೇ… ಭಣತೋ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ದ್ವೀಸುಪಿ ಠಿತೇಸು ನಿಸಿನ್ನೇಸು ವಾ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಭಣಾಮೀತಿ ಭಣನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿಯೇವ. ಉಪಚಾರಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾತಿ ಪರಿಸಪರಿಯನ್ತತೋ ದ್ವಾದಸಹತ್ಥಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ. ‘‘ನಿಸಿನ್ನೇ ವಾಚೇಮೀ’’ತಿ ಭಣನ್ತಸ್ಸಪಿ ಉಪಚಾರಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನತ್ತಾ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಸಚೇ ಪನ ದೂರೇ ನಿಸಿನ್ನಮ್ಪಿ ವಾಚೇಮೀತಿ ವಿಸುಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಭಣತಿ, ಆಪತ್ತಿಯೇವ. ಏಕೋ ಪಾದೋ ನ ಆಗಚ್ಛತೀತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಪಗುಣೋಯೇವ ಪಚ್ಛಾ ಅಸರನ್ತಸ್ಸ ನ ಆಗಚ್ಛತಿ, ತಂ ‘‘ಏವಂ ಭಣಾಹೀ’’ತಿ ಏಕತೋ ಭಣನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಓಪಾತೇತೀತಿ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥೇತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವ. ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನತಾ, ವುತ್ತಲಕ್ಖಣಧಮ್ಮಂ ಪದಸೋ ವಾಚನತಾ, ಏಕತೋ ಭಣನಞ್ಚಾತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ಪದಸೋಧಮ್ಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಸಹಸೇಯ್ಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೪೯-೫೦. ಪಞ್ಚಮೇ ವಿಕೂಜಮಾನಾತಿ ನಿತ್ಥುನನ್ತಾ. ಕಾಕಚ್ಛಮಾನಾತಿ ರೋದನ್ತಾ. ತತ್ರಿದಂ ವತ್ಥುನಿದಸ್ಸನಂ ವಾ. ತೇನ ನು ಖೋ ಪಾತಿತನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಾವಸೇನ ಕಥಿತತ್ತಾ ನತ್ಥಿ ಮುಸಾವಾದೋ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಸನ್ದೇಹವಸೇನ ವಚನಂ ಮುಸಾ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಏವಂ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗನ್ತ್ವಾತಿ ‘‘ಯಂ ಏತೇಸಂ ನ ಕಪ್ಪತಿ, ತಂ ತೇಸಮ್ಪಿ ನ ಕಪ್ಪತೀ’’ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಅಗನ್ತ್ವಾ.

೫೧. ದಿರತ್ತತಿರತ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ವಚನಸಿಲಿಟ್ಠತಾಮತ್ತೇನ ದಿರತ್ತ-ಗ್ಗಹಣಂ ಕತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತಿರತ್ತಞ್ಹಿ ಸಹವಾಸೇ ಲಬ್ಭಮಾನೇ ದಿರತ್ತೇ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥೀತಿ ದಿರತ್ತಗ್ಗಹಣಂ ವಿಸುಂ ನ ಯೋಜೇತಿ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಉತ್ತರಿದಿರತ್ತತಿರತ್ತನ್ತಿ ಭಗವಾ ಸಾಮಣೇರಾನಂ ಸಙ್ಗಹಕರಣತ್ಥಾಯ ತಿರತ್ತಪರಿಹಾರಂ ಅದಾಸೀ’’ತಿ. ನಿರನ್ತರಂ ತಿರತ್ತದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವಾ ದಿರತ್ತಗ್ಗಹಣಂ ಕತಂ. ಕೇವಲಞ್ಹಿ ತಿರತ್ತನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಅಞ್ಞತ್ಥ ವಾಸೇನ ಅನ್ತರಿಕಮ್ಪಿ ತಿರತ್ತಂ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ, ದಿರತ್ತವಿಸಿಟ್ಠಂ ಪನ ತಿರತ್ತಂ ವುಚ್ಚಮಾನಂ ತೇನ ಅನನ್ತರಿಕಮೇವ ತಿರತ್ತಂ ದೀಪೇತಿ. ಸಯನಂ ಸೇಯ್ಯಾ, ಸಯನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿಪಿ ಸೇಯ್ಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ಕಾಯಪ್ಪಸಾರಣಸಙ್ಖಾತ’’ನ್ತಿಆದಿ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಉಭಯಮ್ಪಿ ಪರಿಗ್ಗಹಿತಂ, ತಸ್ಮಾ. ಪಞ್ಚಹಿ ಛದನೇಹೀತಿ ಇಟ್ಠಕಸಿಲಾಸುಧಾತಿಣಪಣ್ಣಸಙ್ಖಆತೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಛದನೇಹಿ. ವಾಚುಗ್ಗತವಸೇನಾತಿ ಪಗುಣವಸೇನ. ದಿಯಡ್ಢಹತ್ಥುಬ್ಬೇಧೋ ವಡ್ಢಕೀಹತ್ಥೇನ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಏಕೂಪಚಾರೋತಿ ವಳಞ್ಜನದ್ವಾರಸ್ಸ ಏಕತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಸತಗಬ್ಭಂ ವಾ ಚತುಸ್ಸಾಲಂ ಏಕೂಪಚಾರಂ ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ಉಪರಿಮತಲೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅಸಮ್ಬದ್ಧಭಿತ್ತಿಕಸ್ಸಾತಿ ಇದಂ ತುಲಾಯ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಸಯಿತ್ವಾ ಪುನ ತೇನೇವ ಸುಸಿರೇನ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಭಿತ್ತಿಅನ್ತರೇನ ಹೇಟ್ಠಿಮತಲಂ ಪವಿಸಿತುಂ ಯೋಗ್ಗೇಪಿ ಉಪರಿಮತಲೇನ ಅಸಮ್ಬದ್ಧಭಿತ್ತಿಕೇ ಸೇನಾಸನೇ ಅನಾಪತ್ತಿಯಾ ವುತ್ತಾಯ ತಥಾ ಪವಿಸಿತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯೇ ಸಮ್ಬದ್ಧಭಿತ್ತಿಕೇ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ, ನ ಪನ ಸಮ್ಬದ್ಧಭಿತ್ತಿಕೇ ಆಪತ್ತೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಹೇಟ್ಠಾಪಾಸಾದೇ ಸಯಿತಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಇದಮ್ಪಿ ತಾದಿಸೇ ಸೇನಾಸನೇ ಹೇಟ್ಠಿಮತಲೇ ಸಯಿತಸ್ಸೇವ ಆಪತ್ತಿಪ್ಪಸಙ್ಕಾ ಸಿಯಾತಿ ತಂನಿವಾರಣತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ, ನ ಪನ ಉಪರಿಮತಲೇ ಸಯಿತಸ್ಸ ಆಪತ್ತೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ನಾನೂಪಚಾರೇತಿ ಯತ್ಥ ಬಹಿ ನಿಸ್ಸೇಣಿಂ ಕತ್ವಾ ಉಪರಿಮತಲಂ ಆರೋಹನ್ತಿ, ತಾದಿಸಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಉಪರಿಮತಲೇಪಿ ಆಕಾಸಙ್ಗಣೇ ನಿಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅಭಾವತೋ ‘‘ಛದನಬ್ಭನ್ತರೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಸಭಾಸಙ್ಖೇಪೇನಾತಿ ಸಭಾಕಾರೇನ. ಅಡ್ಢಕುಟ್ಟಕೇ ಸೇನಾಸನೇತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಅಡ್ಢಕುಟ್ಟಕಂ ನಾಮ ಯತ್ಥ ಏಕಂ ಪಸ್ಸಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ತೀಸು ಪಸ್ಸೇಸು ಭಿತ್ತಿಯೋ ಬದ್ಧಾ ಹೋನ್ತಿ, ಯತ್ಥ ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪಸ್ಸೇ ಭಿತ್ತಿಂ ಉಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಉಭೋಸು ಪಸ್ಸೇಸು ಉಪಡ್ಢಂ ಉಪಡ್ಢಂ ಕತ್ವಾ ಭಿತ್ತಿಯೋ ಉಟ್ಠಾಪೇನ್ತಿ, ತಾದಿಸಂ ಸೇನಾಸನ’’ನ್ತಿ ತೀಸುಪಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ. ಗಣ್ಠಿಪದೇ ಪನ ‘‘ಅಡ್ಢಕುಟ್ಟಕೇತಿ ಛದನಂ ಅಡ್ಢೇನ ಅಸಮ್ಪತ್ತಕುಟ್ಟಕೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಮ್ಪಿ ನೋ ನ ಯುತ್ತಂ. ‘‘ವಾಳಸಙ್ಘಾಟೋ ನಾಮ ಥಮ್ಭಾನಂ ಉಪರಿ ವಾಳರೂಪೇಹಿ ಕತಸಙ್ಘಾಟೋ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಪರಿಕ್ಖೇಪಸ್ಸ ಬಹಿಗತೇತಿ ಏತ್ಥ ಯಸ್ಮಿಂ ಪಸ್ಸೇ ಪರಿಕ್ಖೇಪೋ ನತ್ಥಿ, ತತ್ಥಾಪಿ ಪರಿಕ್ಖೇಪಾರಹಪ್ಪದೇಸತೋ ಬಹಿಗತೇ ಅನಾಪತ್ತಿಯೇವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಅಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಗಬ್ಭೂಪಚಾರೇತಿ ಏತ್ಥ ಮಜ್ಝೇ ವಿವಟಙ್ಗಣವನ್ತಾಸು ಪಮುಖಮಹಾಚತುಸ್ಸಾಲಾಸು ಯಥಾ ಆಕಾಸಙ್ಗಣಂ ಅನೋತರಿತ್ವಾ ಪಮುಖೇನೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಬ್ಬಗಬ್ಭೇ ಪವಿಸಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಏಕೇಕಗಬ್ಭಸ್ಸ ದ್ವೀಸು ಪಸ್ಸೇಸು ಕುಟ್ಟಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಕತಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಗಬ್ಭೂಪಚಾರಂ ನಾಮ, ಇದಂ ಪನ ತಾದಿಸಂ ನ ಹೋತೀತಿ ‘‘ಅಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಗಬ್ಭೂಪಚಾರೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸಬ್ಬಗಬ್ಭೇ ಪವಿಸನ್ತೀತಿ ಗಬ್ಭೂಪಚಾರಸ್ಸ ಅಪರಿಚ್ಛಿನ್ನತ್ತಾ ಆಕಾಸಙ್ಗಣಂ ಅನೋತರಿತ್ವಾ ಪಮುಖೇನೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ತಂ ಗಬ್ಭಂ ಪವಿಸನ್ತಿ. ಅಥ ಕುತೋ ತಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖೇಪೋಯೇವ ಸಬ್ಬಪರಿಚ್ಛನ್ನತ್ತಾತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಗಬ್ಭಪರಿಕ್ಖೇಪೋಯೇವ ಹಿಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖೇಪೋ’’ತಿ. ಇದಞ್ಚ ಸಮನ್ತಾ ಗಬ್ಭಭಿತ್ತಿಯೋ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಚತುಸ್ಸಾಲವಸೇನ ಸನ್ನಿವಿಟ್ಠೇಪಿ ಸೇನಾಸನೇ ಗಬ್ಭಪಮುಖಂ ವಿಸುಂ ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಮ್ಪಿ ಸಮನ್ತಾ ಠಿತಗಬ್ಭಭಿತ್ತೀನಂ ವಸೇನ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ.

‘‘ನನು ಚ ‘ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೇ ಪಮುಖೇ ಅನಾಪತ್ತೀ’ತಿ ಅನ್ಧಕಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಅವಿಸೇಸೇನ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಚತುಸ್ಸಾಲವಸೇನ ಸನ್ನಿವಿಟ್ಠೇಪಿ ಸೇನಾಸನೇ ವಿಸುಂ ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೇ ಪಮುಖೇ ಅನಾಪತ್ತಿಯೇವಾ’’ತಿ ಯೋ ವದೇಯ್ಯ, ತಸ್ಸ ವಾದಪರಿಮೋಚನತ್ಥಂ ಇದಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಯಂ ಪನ…ಪೇ… ಪಾಟೇಕ್ಕಸನ್ನಿವೇಸಾ ಏಕಚ್ಛದನಾ ಗಬ್ಭಪಾಳಿಯೋ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೇ ಪಮುಖೇ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಯಂ ವುತ್ತಂ, ತಂ ನ ಚತುಸ್ಸಾಲವಸೇನ ಸನ್ನಿವಿಟ್ಠಾ ಗಬ್ಭಪಾಳಿಯೋ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ಕಿಞ್ಚರಹಿ ವಿಸುಂ ಸನ್ನಿವಿಟ್ಠಂ ಏಕಮೇವ ಗಬ್ಭಪಾಳಿಂ ಸನ್ಧಾಯ. ತಾದಿಸಾಯ ಹಿ ಗಬ್ಭಪಾಳಿಯಾ ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೇ ಪಮುಖೇ ಅನಾಪತ್ತಿ, ನ ಚತುಸ್ಸಾಲವಸೇನ ಸನ್ನಿವಿಟ್ಠಾಯಾ’’ತಿ. ಏಕಾಯ ಚ ಗಬ್ಭಪಾಳಿಯಾ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಗಬ್ಭಸ್ಸ ಉಪಚಾರಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅನ್ತಮಸೋ ಉಭೋಸು ಪಸ್ಸೇಸು ಖುದ್ದಕಭಿತ್ತೀನಂ ಉಟ್ಠಾಪನಮತ್ತೇನಪಿ ಪಮುಖಂ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಚತುಸ್ಸಾಲವಸೇನ ಸನ್ನಿವಿಟ್ಠಾಸು ಪನ ಗಬ್ಭಪಾಳೀಸು ಉಭೋಸು ಪಸ್ಸೇಸು ಗಬ್ಭಭಿತ್ತೀನಂ ವಸೇನಪಿ ಪಮುಖಂ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ಯಂ ಇಮಿನಾ ಲಕ್ಖಣೇನ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಪಮುಖಂ, ತತ್ಥ ಆಪತ್ತಿ, ಇತರತ್ಥ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಇದಮೇತ್ಥ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ.

ಇದಾನಿ ‘‘ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೇ ಪಮುಖೇ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸೇವ ವಚನಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೇನ ಯಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಭೂಮಿಯಂ ವಿನಾ ಜಗತಿಯಾ ಪಮುಖಂ ಸನ್ಧಾಯ ಕಥಿತ’’ನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ಅಯುತ್ತತಾವಿಭಾವನತ್ಥಂ ‘‘ಯಞ್ಚ ತತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ಭೂಮಿಯಂ ವಿನಾ ಜಗತಿಯಾ ಪಮುಖಂ ಸನ್ಧಾಯ ಕಥಿತನ್ತಿ ಹಿ ಇಮಸ್ಸ ವಚನಸ್ಸ ಅಯಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ‘‘ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೇ ಪಮುಖೇ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ಯಂ ವುತ್ತಂ, ತಂ ವಿನಾ ವತ್ಥುಂ ಭೂಮಿಯಂ ಕತಗೇಹಸ್ಸ ಪಮುಖಂ ಸನ್ಧಾಯ ಕಥಿತಂ. ಸಚೇ ಪನ ಉಚ್ಚವತ್ಥುಕಂ ಪಮುಖಂ ಹೋತಿ, ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸಙ್ಖ್ಯಂ ನ ಗಚ್ಛತೀತಿ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ದಸಹತ್ಥುಬ್ಬೇಧಾಪಿ ಹಿ ಜಗತಿ ಪರಿಕ್ಖೇಪಸಙ್ಖ್ಯಂ ನ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ. ಹೇಟ್ಠಾಪಿ ಇದಮೇವ ಮನಸಿ ಸನ್ನಿಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ಉಚ್ಚವತ್ಥುಕಂ ಚೇಪಿ ಹೋತಿ, ಪಮುಖೇ ಸಯಿತೋ ಗಬ್ಭೇ ಸಯಿತಾನಂ ಆಪತ್ತಿಂ ನ ಕರೋತೀ’’ತಿ. ತತ್ಥಾತಿ ಅನ್ಧಕಟ್ಠಕಥಾಯಂ. ಜಗತಿಯಾ ಪಮಾಣಂ ವತ್ವಾತಿ ‘‘ಸಚೇ ಜಗತಿಯಾ ಓತರಿತ್ವಾ ಭೂಮಿಯಂ ಸಯಿತೋ, ಜಗತಿಯಾ ಉಪರಿ ಸಯಿತಂ ನ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಜಗತಿಯಾ ಉಬ್ಬೇಧೇನ ಪಮಾಣಂ ವತ್ವಾ. ಏಕಸಾಲಾದೀಸು ಉಜುಕಮೇವ ದೀಘಂ ಕತ್ವಾ ಸನ್ನಿವೇಸಿತೋ ಪಾಸಾದೋ ಏಕಸಾಲಸನ್ನಿವೇಸೋ. ದ್ವಿಸಾಲಸನ್ನಿವೇಸಾದಯೋಪಿ ವುತ್ತಾನುಸಾರತೋ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಸಾಲಪ್ಪಭೇದದೀಪನಮೇವ ಚೇತ್ಥ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತತೋ ವಿಸೇಸೋ.

ಮಜ್ಝೇಪಾಕಾರಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಪರಿಕ್ಖೇಪಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಿಮಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ದಿಯಡ್ಢಹತ್ಥುಬ್ಬೇಧತ್ತಾ ದಿಯಡ್ಢಹತ್ಥಂ ಚೇಪಿ ಮಜ್ಝೇ ಪಾಕಾರಂ ಕರೋನ್ತಿ, ನಾನೂಪಚಾರಮೇವ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ನ ಹಿ ಛಿದ್ದೇನ ಗೇಹಂ ಏಕೂಪಚಾರಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಏತ್ಥ ಸಚೇ ಉಬ್ಬೇಧೇನ ದಿಯಡ್ಢಹತ್ಥಬ್ಭನ್ತರೇ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಸಞ್ಚಾರಪ್ಪಹೋನಕಂ ಛಿದ್ದಂ ಹೋತಿ, ತಮ್ಪಿ ದ್ವಾರಮೇವಾತಿ ಏಕೂಪಚಾರಂ ಹೋತಿ. ಕಿಂ ಪರಿಕ್ಖೇಪೋವಿದ್ಧಸ್ತೋತಿ ಪಮುಖಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖೇಪಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪಞ್ಚನ್ನಂಯೇವ ಛದನಾನಂ ಆಗತತ್ತಾ ವದತಿ ‘‘ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಅಞ್ಞತರೇನ ಛದನೇನ ಛನ್ನಾ’’ತಿ.

೫೩. ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಸೇಯ್ಯಾ ನಾಮ ಸಬ್ಬಚ್ಛನ್ನಾ ಸಬ್ಬಪರಿಚ್ಛನ್ನಾ ಯೇಭುಯ್ಯೇನಚ್ಛನ್ನಾ ಯೇಭುಯ್ಯೇನಪರಿಚ್ಛನ್ನಾ’’ತಿ ವದನ್ತೇನ ಯೇಭುಯ್ಯೇನಚ್ಛನ್ನಯೇಭುಯ್ಯೇನಪರಿಚ್ಛನ್ನಸೇನಾಸನಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸ ಅವಸಾನಂ ವಿಯ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸಿತಂ, ‘‘ಉಪಡ್ಢಚ್ಛನ್ನೇ ಉಪಡ್ಢಪರಿಚ್ಛನ್ನೇ ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ ವದನ್ತೇನ ಚ ಉಪಡ್ಢಚ್ಛನ್ನಉಪಡ್ಢಪರಿಚ್ಛನ್ನಸೇನಾಸನಂ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸಿತಂ, ಉಭಿನ್ನಮನ್ತರಾ ಕೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯೇನ, ಉದಾಹು ದುಕ್ಕಟೇನಾತಿ? ಲೋಕವಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸೇವ ಅನವಸೇಸಂ ಕತ್ವಾ ಪಞ್ಞಾಪನತೋ ಇಮಸ್ಸ ಚ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜತ್ತಾ ಯೇಭುಯ್ಯೇನಚ್ಛನ್ನಯೇಭುಯ್ಯೇನಪರಿಚ್ಛನ್ನಸ್ಸ ಉಪಡ್ಢಚ್ಛನ್ನಉಪಡ್ಢಪರಿಚ್ಛನ್ನಸ್ಸ ಚ ಅನ್ತರಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ಅನಿವಾರಿತಮೇವ, ತಸ್ಮಾ ವಿನಯವಿನಿಚ್ಛಯೇ ಚ ಗರುಕೇಯೇವ ಠಾತಬ್ಬತ್ತಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಮ್ಪಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವ ದಸ್ಸಿತಂ. ಸತ್ತ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾನೀತಿ ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ಏಕತ್ತೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ. ವಿಸುಂ ಪನ ಗಯ್ಹಮಾನೇ ‘‘ಸಬ್ಬಚ್ಛನ್ನೇ ಸಬ್ಬಪರಿಚ್ಛನ್ನೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಯೇಭುಯ್ಯೇನಚ್ಛನ್ನೇ ಯೇಭುಯ್ಯೇನಪರಿಚ್ಛನ್ನೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ ಅಟ್ಠೇವ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾನಿ ಹೋನ್ತಿ.

ಸೇನಮ್ಬಮಣ್ಡಪವಣ್ಣಂ ಹೋತೀತಿ ಸೀಹಳದೀಪೇ ಕಿರ ಉಚ್ಚವತ್ಥುಕೋ ಸಬ್ಬಚ್ಛನ್ನೋ ಸಬ್ಬಅಪರಿಚ್ಛನ್ನೋ ಏವಂನಾಮಕೋ ಸನ್ನಿಪಾತಮಣ್ಡಪೋ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಯದಿ ಜಗತಿಪರಿಕ್ಖೇಪಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಉಚ್ಚವತ್ಥುಕತ್ತಾ ಮಣ್ಡಪಸ್ಸ ಸಬ್ಬಅಪರಿಚ್ಛನ್ನತಾ ನ ಯುಜ್ಜತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಇಮಿನಾಪೇತಂ ವೇದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಚೂಳಕಚ್ಛನ್ನಾದೀನಿ ಚೇತ್ಥ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ – ಯಸ್ಸ ಚತೂಸು ಭಾಗೇಸು ಏಕೋ ಛನ್ನೋ, ಸೇಸಾ ಅಚ್ಛನ್ನಾ, ಇದಂ ಚೂಳಕಚ್ಛನ್ನಂ. ಯಸ್ಸ ತೀಸು ಭಾಗೇಸು ದ್ವೇ ಛನ್ನಾ, ಏಕೋ ಅಚ್ಛನ್ನೋ, ಇದಂ ಯೇಭುಯ್ಯೇನಚ್ಛನ್ನಂ. ಯಸ್ಸ ದ್ವೀಸು ಭಾಗೇಸು ಏಕೋ ಛನ್ನೋ, ಏಕೋ ಅಚ್ಛನ್ನೋ, ಇದಂ ಉಪಡ್ಢಚ್ಛನ್ನಂ ನಾಮ ಸೇನಾಸನಂ. ಚೂಳಕಪರಿಚ್ಛನ್ನಾದೀನಿಪಿ ಇಮಿನಾವ ನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ. ಪಾಚಿತ್ತಿಯವತ್ಥುಕಸೇನಾಸನಂ, ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಸಹ ನಿಪಜ್ಜನಂ, ಚತುತ್ಥದಿವಸೇ ಸೂರಿಯತ್ಥಙ್ಗಮನನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ಸಹಸೇಯ್ಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ದುತಿಯಸಹಸೇಯ್ಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೫. ಛಟ್ಠೇ ‘‘ಪಠಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ‘ಭಿಕ್ಖುಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸೋ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ನಾಮಾ’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘ಮಾತುಗಾಮೋಪಿ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಗ್ಗಹಣೇನ ಗಹಿತೋಯೇವಾ’ತಿ ಚತುತ್ಥದಿವಸೇ ಮಾತುಗಾಮೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಯನ್ತಸ್ಸ ದ್ವೀಹಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಹಿ ದ್ವೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾನಿ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ಪನ ತೀಸುಪಿ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ವಿಸುಂ ವುಚ್ಚಮಾನತ್ತಾ ಪಠಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ‘ಭಿಕ್ಖುಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸೋ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ನಾಮಾ’ತಿ ಪುರಿಸಸ್ಸೇವ ಗಹಣಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ತದೇವ ಚ ಯುತ್ತತರಂ.

ಯಞ್ಚ ಇಧ ‘‘ಪಠಮದಿವಸೇಪೀತಿ ಪಿ-ಸದ್ದೇನ ಚತುತ್ಥದಿವಸೇಪೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಕಾರಣಂ ವದನ್ತಿ, ತಮ್ಪಿ ಅಕಾರಣಂ ಪಿ-ಸದ್ದೋ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡನತ್ಥೋಯೇವಾತಿ ನಿಯಮಾಭಾವತೋ ಅವಧಾರಣತ್ಥಸ್ಸ ಚ ಸಮ್ಭವತೋ. ಸಮ್ಭಾವನೇ ವಾ ಪಿ-ಸದ್ದೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ತೇನ ಇಧ ಪಠಮದಿವಸೇಪಿ ತಾವ ಆಪತ್ತಿ, ದುತಿಯಾದಿದಿವಸೇ ಕಿಮೇವ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದೀಪೇತಿ. ಸಮ್ಪಿಣ್ಡನತ್ಥೇಪಿ ಪಿ-ಸದ್ದೇ ಗಯ್ಹಮಾನೇ ಇಮಿನಾವ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಾಪತ್ತಿಯಾ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ದಿವಸೇ ಆಪಜ್ಜನಂ ದೀಪೇತಿ, ನ ಪಠಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಾಪತ್ತಿಯಾತಿ ಅಕಾರಣಮೇವ ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ‘‘ಮತಿತ್ಥೀ ಪಾರಾಜಿಕವತ್ಥುಭೂತಾಪಿ ಅನುಪಾದಿನ್ನಪಕ್ಖೇ ಠಿತತ್ತಾ ಸಹಸೇಯ್ಯಾಪತ್ತಿಂ ನ ಜನೇತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ‘‘ಅತ್ಥಙ್ಗತೇ ಸೂರಿಯೇ ಮಾತುಗಾಮೇ ನಿಪನ್ನೇ ಭಿಕ್ಖು ನಿಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ವಚನತೋ ದಿವಾ ಸಯನ್ತಸ್ಸ ಸಹಸೇಯ್ಯಾಪತ್ತಿ ನ ಹೋತಿಯೇವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಪಾಚಿತ್ತಿಯವತ್ಥುಕಸೇನಾಸನಂ, ತತ್ಥ ಮಾತುಗಾಮೇನ ಸಹ ನಿಪಜ್ಜನಂ, ಸೂರಿಯತ್ಥಙ್ಗಮನನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ದುತಿಯಸಹಸೇಯ್ಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ಧಮ್ಮದೇಸನಾಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೬೦-೬೪. ಸತ್ತಮೇ ಘರಂ ನಯತೀತಿ ಘರಣೀ, ಘರನಾಯಿಕಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಘರಸಾಮಿನೀ’’ತಿ. ಸುಣ್ಹಾತಿ ಸುಣಿಸಾ. ನ ಯಕ್ಖೇನಾತಿಆದೀನಂ ‘‘ಅಞ್ಞತ್ರಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಪುರಿಸವಿಗ್ಗಹಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಠಿತೇನ ಯಕ್ಖೇನ ವಾ ಪೇತೇನ ವಾ ತಿರಚ್ಛಾನೇನ ವಾ ಸದ್ಧಿಂ ಠಿತಾಯಪಿ ದೇಸೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಅಕ್ಖರಾಯ ದೇಸೇತೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಛಪ್ಪಞ್ಚವಾಚತೋ ಉತ್ತರಿ ‘ಇಮಂ ಪದಂ ಭಾಸಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಏಕಮ್ಪಿ ಅಕ್ಖರಂ ವತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ, ಆಪತ್ತಿಯೇವಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ.

೬೬. ‘‘ಏಕೋ ಗಾಥಾಪಾದೋತಿ ಇದಂ ಗಾಥಾಬನ್ಧಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ಅಞ್ಞತ್ಥ ಪನ ವಿಭತ್ತಿಅನ್ತಪದಮೇವ ಗಹೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ‘‘ಅಟ್ಠಕಥಂ ಧಮ್ಮಪದಂ ಜಾತಕಾದಿವತ್ಥುಂ ವಾತಿ ಇಮಿನಾಪಿ ಪೋರಾಣಂ ಸಙ್ಗೀತಿಆರುಳ್ಹಮೇವ ಅಟ್ಠಕಥಾದಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ಅಟ್ಠಕಥಾದಿಪಾಠಂ ಠಪೇತ್ವಾ ದಮಿಳಾದಿಭಾಸನ್ತರೇನ ಯಥಾರುಚಿ ಕಥೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಪದಸೋಧಮ್ಮೇ ವುತ್ತಪ್ಪಭೇದೋತಿ ಇಮಿನಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪುನ ನಿಸೀದಿತ್ವಾತಿ ಇರಿಯಾಪಥಪರಿವತ್ತನನಯೇನ ನಾನಾಇರಿಯಾಪಥೇನಪಿ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ಸಬ್ಬಂ ಚೇಪಿ ದೀಘನಿಕಾಯಂ ಕಥೇತೀತಿ ಯಾವ ನ ನಿಟ್ಠಾತಿ, ತಾವ ಪುನದಿವಸೇಪಿ ಕಥೇತಿ.

ದುತಿಯಸ್ಸ ವಿಞ್ಞೂಪುರಿಸಸ್ಸ ಅಗ್ಗಹಣಂ ಅಕಿರಿಯಾ. ಮಾತುಗಾಮೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಠಿತಸ್ಸ ಚ ವಿಞ್ಞೂಪುರಿಸಸ್ಸ ಚ ಉಪಚಾರೋ ಅನಿಯತೇಸು ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ. ವುತ್ತಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಛನ್ನಂ ವಾಚಾನಂ ಉಪರಿ ದೇಸನಾ, ವುತ್ತಲಕ್ಖಣೋ ಮಾತುಗಾಮೋ, ಇರಿಯಾಪಥಪಅವತ್ತನಾಭಾವೋ, ವಿಞ್ಞೂಪುರಿಸಾಭಾವೋ, ಅಪಞ್ಹವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾತಿ ಇಮಾನಿ ಪನೇತ್ಥ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ಧಮ್ಮದೇಸನಾಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ಭೂತಾರೋಚನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೭೭. ಅಟ್ಠಮೇ ಅನ್ತರಾತಿ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಸಮಯತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ. ಅತಿಕಡ್ಢಿಯಮಾನೇನಾತಿ ‘‘ವದಥ, ಭನ್ತೇ, ಕಿಂ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಅಧಿಗತ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ನಿಪ್ಪೀಳಿಯಮಾನೇನ. ಅನತಿಕಡ್ಢಿಯಮಾನೇನಪಿ ಪುಚ್ಛಿತೇ ವಾ ಅಪುಚ್ಛಿತೇ ವಾ ತಥಾರೂಪೇ ಕಾರಣೇ ಸತಿ ಆರೋಚೇತುಂ ವಟ್ಟತಿಯೇವ. ತೇನೇವ ಅಞ್ಞತರೇನ ದಹರಭಿಕ್ಖುನಾ ಉಪವದಿತೋ ಅಞ್ಞತರೋ ಥೇರೋ ‘‘ಆವುಸೋ, ಉಪರಿಮಗ್ಗತ್ಥಾಯ ವಾಯಾಮಂ ಮಾ ಅಕಾಸಿ, ಖೀಣಾಸವೋ ತಯಾ ಉಪವದಿತೋ’’ತಿ ಆಹ. ಥೇರೇನ ಚ ‘‘ಅತ್ಥಿ ತೇ, ಆವುಸೋ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ ಪತಿಟ್ಠಾ’’ತಿ ವುತ್ತೋ ದಹರಭಿಕ್ಖು ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ, ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಅಹ’’ನ್ತಿ ಅವೋಚ. ‘‘ಕಾರಕೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಞತ್ವಾಪಿ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಅಮೋಘಭಾವದಸ್ಸನೇನ ಸಮುತ್ತೇಜನಾಯ ಸಮ್ಪಹಂಸನಾಯ ಚ ಅರಿಯಾ ಅತ್ತಾನಂ ಪಕಾಸೇನ್ತಿಯೇವ. ಸುತಪರಿಯತ್ತಿಸೀಲಗುಣನ್ತಿ ಸುತಗುಣಂ ಪರಿಯತ್ತಿಗುಣಂ ಸೀಲಗುಣಞ್ಚ. ಉಮ್ಮತ್ತಕಸ್ಸ ಇಧ ಅವಚನೇ ಕಾರಣಂ ವದನ್ತೇನ ಖಿತ್ತಚಿತ್ತವೇದನಟ್ಟಾನಮ್ಪಿ ಅವಚನೇ ಕಾರಣಂ ವುತ್ತಮೇವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಇತಿ-ಸದ್ದೇನ ವಾ ಆದಿಅತ್ಥೇನ ಖಿತ್ತಚಿತ್ತವೇದನಟ್ಟೇ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ತೇನೇವ ವದತಿ ‘‘ಚಿತ್ತಕ್ಖೇಪಸ್ಸ ವಾ ಅಭಾವಾ’’ತಿ. ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪನ್ನಾನನ್ತಿ ಮಗ್ಗಫಲದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತಾನಂ. ಅರಿಯಾನಮೇವ ಹಿ ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದಿಭಾವೋ ನತ್ಥಿ. ಝಾನಲಾಭಿನೋ ಪನ ತಸ್ಮಿಂ ಸತಿ ಝಾನಾ ಪರಿಹಾಯನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇಸಂ ಅಭೂತಾರೋಚನಪಚ್ಚಯಾ ಅನಾಪತ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಾ, ನ ಭೂತಾರೋಚನಪಚ್ಚಯಾ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಭೂತಾರೋಚನಪಚ್ಚಯಾ ಅನಾಪತ್ತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ’’ತಿ.

ಪುಬ್ಬೇ ಅವುತ್ತೇಹೀತಿ ಚತುತ್ಥಪಾರಾಜಿಕೇ ಅವುತ್ತೇಹಿ. ಇದಞ್ಚ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಣ್ಣತ್ತಿಅಜಾನನವಸೇನ ಅಚಿತ್ತಕಸಮುಟ್ಠಾನಂ ಹೋತಿ. ಅರಿಯಾ ಚೇತ್ಥ ಪಣ್ಣತ್ತಿಂ ಜಾನನ್ತಾ ವೀತಿಕ್ಕಮಂ ನ ಕರೋನ್ತಿ, ಪುಥುಜ್ಜನಾ ಪನ ಪಣ್ಣತ್ತಿಂ ಜಾನಿತ್ವಾಪಿ ವೀತಿಕ್ಕಮಂ ಕರೋನ್ತಿ, ತೇ ಚ ಸತ್ಥುನೋ ಆಣಾವೀತಿಕ್ಕಮಚೇತನಾಯ ಬಲವಅಕುಸಲಭಾವತೋ ಝಾನಾ ಪರಿಹಾಯನ್ತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಅರಿಯಪುಗ್ಗಲೇ ಏವ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಚಿತ್ತೇಹಿ ದ್ವಿಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪಣ್ಣತ್ತಿಂ ಅಜಾನನ್ತಾ ಪನ ಝಾನಲಾಭೀ ಪುಥುಜ್ಜನಾ ವತ್ಥುಮ್ಹಿ ಲೋಭವಸೇನ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತೇನಪಿ ನ ಆರೋಚೇನ್ತೀತಿ ನತ್ಥಿ. ಇಧ ದುಕ್ಖವೇದನಾಯ ಅಭಾವತೋ ‘‘ದ್ವಿವೇದನ’’ನ್ತಿ ಇಮಸ್ಸ ಅನುರೂಪಂ ಕತ್ವಾ ದ್ವಿಚಿತ್ತನ್ತಿ ಇದಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಏವಂ ವಾ ಏತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ. ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಸ್ಸ ಭೂತತಾ, ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಆರೋಚನಂ, ತಙ್ಖಣವಿಜಾನನಾ, ಅನಞ್ಞಪ್ಪದೇಸೋತಿ ಇಮಾನಿ ಪನೇತ್ಥ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ಭೂತಾರೋಚನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ದುಟ್ಠುಲ್ಲಾರೋಚನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೭೮. ನವಮೇ ದುಟ್ಠುಲ್ಲಸದ್ದತ್ಥದಸ್ಸನತ್ಥನ್ತಿ ದುಟ್ಠುಲ್ಲಸದ್ದಸ್ಸ ಅತ್ಥದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ಅತ್ಥೇ ಹಿ ದಸ್ಸಿತೇ ಸದ್ದೋಪಿ ‘‘ಅಯಂ ಏತೇಸು ಅತ್ಥೇಸು ವತ್ತತೀ’’ತಿ ದಸ್ಸಿತೋಯೇವ ಹೋತಿ. ‘‘ಯಂ ಯಂ ದುಟ್ಠುಲ್ಲಸದ್ದೇನ ಅಭಿಧೀಯತಿ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಪಾರಾಜಿಕಾನಿ ವುತ್ತಾನೀ’’ತಿ ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ತತ್ರಾಯಂ ವಿಚಾರಣಾತಿ ತತ್ರ ಪಾಳಿಯಂ ಅಯಂ ವಿಚಾರಣಾ, ತತ್ರ ಪಾಳಿಅಟ್ಠಕಥಾಸು ವಾ ಅಯಂ ವಿಚಾರಣಾ. ತತ್ಥ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ತತ್ಥ ಕಸ್ಸಚಿ ವಿಮತಿ ಏವಂ ಭವೇಯ್ಯ. ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ದುಟ್ಠುಲ್ಲಾರೋಚನೇ ವಿಯ ದುಕ್ಕಟೇನ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ದುಕ್ಕಟಂ ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ. ಅಕ್ಕೋಸನ್ತೋಪಿ ದುಕ್ಕಟಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ಓಮಸವಾದೇನ ದುಕ್ಕಟಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯ. ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಅಜಾನನ್ತೇನಪಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯಾನಂ ವಚನೇಯೇವ ಠಾತಬ್ಬನ್ತಿ ದೀಪನತ್ಥಂ ‘‘ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯಾವ ಏತ್ಥ ಪಮಾಣ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪುನಪಿ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನಮೇವ ಉಪಪತ್ತಿತೋ ದಳ್ಹಂ ಕತ್ವಾ ಪತಿಟ್ಠಪೇನ್ತೋ ‘‘ಇಮಿನಾಪಿ ಚೇತ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ.

೮೦. ‘‘ಅಞ್ಞತ್ರ ಭಿಕ್ಖುಸಮ್ಮುತಿಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಸಮ್ಮುತಿ ಅತ್ಥೀತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾತಿ ಆಹ ‘‘ಇಧ ವುತ್ತತ್ತಾಯೇವಾ’’ತಿಆದಿ.

೮೨. ಆದಿತೋ ಪಞ್ಚ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನೀತಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀನಿ ಪಞ್ಚ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ. ‘‘ಸೇಸಾನೀತಿ ವಿಕಾಲಭೋಜನಾದೀನಿ ಪಞ್ಚಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಞ್ಚ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನೀತಿ ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿಆದೀನಿ ಪಞ್ಚಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀನಿ ಹಿ ದಸೇವ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಸಾಮಣೇರಾನಂ ಪಞ್ಞತ್ತಾನಿ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –

‘‘ಅಥ ಖೋ ಸಾಮಣೇರಾನಂ ಏತದಹೋಸಿ ‘ಕತಿ ನು ಖೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ, ಕತ್ಥ ಚ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬ’ನ್ತಿ? ಭಗವತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾಮಣೇರಾನಂ ದಸ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ, ತೇಸು ಚ ಸಾಮಣೇರೇಹಿ ಸಿಕ್ಖಿತುಂ, ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ವೇರಮಣೀ ಅದಿನ್ನಾದಾನಾ ವೇರಮಣೀ’’ತಿಆದಿ (ಮಹಾವ. ೧೦೬).

ತೇಸಂ ಪಞ್ಞತ್ತೇಸುಯೇವ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು ದುಟ್ಠುಲ್ಲಾದುಟ್ಠುಲ್ಲವಿಚಾರಣಾ ಕಾತಬ್ಬಾ, ನ ಚ ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿಆದೀನಿ ವಿಸುಂ ತೇಸಂ ಪಞ್ಞತ್ತಾನಿ ಅತ್ಥೀತಿ. ಅಥ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದುಟ್ಠುಲ್ಲಸಙ್ಖಾತಾನಿ ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿಆದೀನಿ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಕಿಂ ನಾಮ ಹೋನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿ…ಪೇ… ಅಜ್ಝಾಚಾರೋ ನಾಮಾತಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ. ಇಮಿನಾಪಿ ಚೇತಂ ಸಿದ್ಧಂ ‘‘ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿಆದಿ ದುಟ್ಠುಲ್ಲಂ ನಾಮ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಅಜ್ಝಾಚಾರೋ ನಾಮಾತಿ ಹಿ ವದನ್ತೋ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿಆದಿ ಕೇವಲಂ ಅಜ್ಝಾಚಾರೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ನ ಪನ ದುಟ್ಠುಲ್ಲೋ ನಾಮ ಅಜ್ಝಾಚಾರೋತಿ ದೀಪೇತಿ. ‘‘ಅಜ್ಝಾಚಾರೋ ನಾಮಾತಿ ಚ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅಕತ್ತಬ್ಬರೂಪತ್ತಾ ಚ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿಆದೀನಿ ದಣ್ಡಕಮ್ಮವತ್ಥುಪಕ್ಖಂ ಭಜನ್ತಿ, ತಾನಿ ಚ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಅವಣ್ಣಕಾಮತಾಯ ಆರೋಚೇನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು ದುಕ್ಕಟಂ ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಇಧ ಪನ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಗ್ಗಹಣೇನ ಸಾಮಣೇರಸಾಮಣೇರೀಸಿಕ್ಖಮಾನಾನಂ ಗಹಣಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವ. ಅನ್ತಿಮವತ್ಥುಂ ಅನಜ್ಝಾಪನ್ನಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸವತ್ಥುಕೋ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ, ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಆರೋಚನಂ, ಭಿಕ್ಖುಸಮ್ಮುತಿಯಾ ಅಭಾವೋತಿ ಇಮಾನಿ ಪನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ದುಟ್ಠುಲ್ಲಾರೋಚನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ಪಥವೀಖಣನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೮೪-೮೬. ದಸಮೇ ಏಕಿನ್ದ್ರಿಯನ್ತಿ ‘‘ಕಾಯಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನಾ ವದನ್ತಿ. ಮುಟ್ಠಿಪ್ಪಮಾಣಾತಿ ಮುಟ್ಠಿನಾ ಸಙ್ಗಹೇತಬ್ಬಪ್ಪಮಾಣಾ. ಏತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಯೇಭುಯ್ಯಪಂಸುಂ ಅಪ್ಪಪಂಸುಞ್ಚ ಪಥವಿಂ ವತ್ವಾ ಉಪಡ್ಢಪಂಸುಕಾ ಪಥವೀ ನ ವುತ್ತಾ, ತಥಾಪಿ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು ಸಾವಸೇಸಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾಪಿ ಸಮ್ಭವತೋ ಉಪಡ್ಢಪಂಸುಕಾಯಪಿ ಪಥವಿಯಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವಾತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಸಬ್ಬಚ್ಛನ್ನಾದೀಸು ಉಪಡ್ಢೇ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ ಇಧಾಪಿ ದುಕ್ಕಟಂ ಯುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯವತ್ಥುಕಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿವತ್ಥುಕಞ್ಚ ದುವಿಧಂ ಪಥವಿಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಿಸ್ಸಾ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುಕಾಯ ತತಿಯಾಯ ಪಥವಿಯಾ ಅಭಾವತೋ. ದ್ವೇಯೇವ ಹಿ ಪಥವಿಯೋ ವುತ್ತಾ ‘‘ಜಾತಾ ಚ ಪಥವೀ ಅಜಾತಾ ಚ ಪಥವೀ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ದ್ವೀಸು ಅಞ್ಞತರಾಯ ಪಥವಿಯಾ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ವಿನಯವಿನಿಚ್ಛಯೇ ಚ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ಗರುಕೇಯೇವ ಠಾತಬ್ಬತ್ತಾ ನ ಸಕ್ಕಾ ಏತ್ಥ ಅನಾಪತ್ತಿಯಾ ಭವಿತುಂ. ಸಬ್ಬಚ್ಛನ್ನಾದೀಸು ಪನ ಉಪಡ್ಢೇ ದುಕ್ಕಟಂ ಯುತ್ತಂ ತತ್ಥ ತಾದಿಸಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುನೋ ಸಬ್ಭಾವಾ.

‘‘ಪೋಕ್ಖರಣಿಂ ಖಣಾ’’ತಿ ವದತಿ, ವಟ್ಟತೀತಿ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಓಕಾಸೇ’’ತಿ ಅನಿಯಮೇತ್ವಾ ವುತ್ತತ್ತಾ ವಟ್ಟತಿ. ‘‘ಇಮಂ ವಲ್ಲಿಂ ಖಣಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ಪಥವೀಖಣನಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪವತ್ತವೋಹಾರತ್ತಾ ಇಮಿನಾವ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಆಪತ್ತಿ, ನ ಭೂತಗಾಮಪಾತಬ್ಯತಾಯ. ಕುಟೇಹೀತಿ ಘಟೇಹಿ. ತನುಕಕದ್ದಮೋತಿ ಉದಕಮಿಸ್ಸಕಕದ್ದಮೋ. ಸೋ ಚ ಉದಕಗತಿಕತ್ತಾ ವಟ್ಟತಿ. ಓಮಕಚಾತುಮಾಸನ್ತಿ ಊನಚಾತುಮಾಸಂ. ಓವಟ್ಠನ್ತಿ ದೇವೇನ ಓವಟ್ಠಂ. ಅಕತಪಬ್ಭಾರೇತಿ ಅವಳಞ್ಜನಟ್ಠಾನದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ತಾದಿಸೇ ಹಿ ವಮ್ಮಿಕಸ್ಸ ಸಬ್ಭಾವೋತಿ. ಮೂಸಿಕುಕ್ಕುರಂ ನಾಮ ಮೂಸಿಕಾಹಿ ಖಣಿತ್ವಾ ಬಹಿ ಕತಪಂಸುರಾಸಿ. ಏಸೇವ ನಯೋತಿ ಓಮಕಚಾತುಮಾಸಓವಟ್ಠೋಯೇವ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಏಕದಿವಸಮ್ಪಿ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಓವಟ್ಠಏಕದಿವಸಾತಿಕ್ಕನ್ತೋಪಿ ವಿಕೋಪೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ‘‘ಹೇಟ್ಠಾಭೂಮಿಸಮ್ಬನ್ಧೇಪಿ ಚ ಗೋಕಣ್ಟಕೇ ಭೂಮಿತೋ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಉದ್ಧಂ ಠಿತತ್ತಾ ಅಚ್ಚುಗ್ಗತಮತ್ಥಕತೋ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಗಹೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಸಕಟ್ಠಾನೇ ಅತಿಟ್ಠಮಾನಂ ಕತ್ವಾ ಪಾದೇಹಿ ಮದ್ದಿತ್ವಾ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಆಲೋಳಿತಕದ್ದಮಮ್ಪಿ ಗಹೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ತತೋತಿ ತತೋ ಪುರಾಣಸೇನಾಸನತೋ. ಇಟ್ಠಕಂ ಗಣ್ಹಾಮೀತಿಆದಿ ಸುದ್ಧಚಿತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಉದಕೇನಾತಿ ಉಜುಕಂ ಆಕಾಸತೋಯೇವ ಪತನಕಉದಕೇನ. ‘‘ಸಚೇ ಪನ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಪಹರಿತ್ವಾ ಪತಿತೇನ ಉದಕೇನ ತೇಮಿತಂ ಹೋತಿ, ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಉಚ್ಚಾಲೇತ್ವಾತಿ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ. ತೇನ ಅಪದೇಸೇನಾತಿ ತೇನ ಲೇಸೇನ.

೮೭-೮೮. ಅವಿಸಯತ್ತಾ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಸಚೇಪಿ ನಿಬ್ಬಾಪೇತುಂ ಸಕ್ಕಾ ಹೋತಿ, ಪಠಮಂ ಸುದ್ಧಚಿತ್ತೇನ ದಿನ್ನತ್ತಾ ‘‘ದಹತೂ’’ತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾಪಿ ತಿಟ್ಠತಿ, ಅನಾಪತ್ತಿ. ಓವಟ್ಠಂ ಛನ್ನನ್ತಿ ಪಠಮಂ ಓವಟ್ಠಂ ಪಚ್ಛಾ ಛನ್ನಂ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ. ಜಾತಪಥವೀ, ಪಥವೀಸಞ್ಞಿತಾ, ಖಣನಖಣಾಪನಾನಂ ಅಞ್ಞತರನ್ತಿ ಇಮಾನಿ ಪನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ಪಥವೀಖಣನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ನಿಟ್ಠಿತೋ ಮುಸಾವಾದವಗ್ಗೋ ಪಠಮೋ.