೧. ಮಹಾಖನ್ಧಕೋ

ಬೋಧಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ

ಮಹಾವಗ್ಗೇ ಉಭಿನ್ನಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಾನನ್ತಿ ಉಭಿನ್ನಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖವಿಭಙ್ಗಾನಂ. ಯಂ ಖನ್ಧಕಂ ಸಙ್ಗಾಯಿಂಸೂತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಖನ್ಧಾನಂ ಸಮೂಹೋ, ಖನ್ಧಾನಂ ವಾ ಪಕಾಸನತೋ ಖನ್ಧಕೋ. ಖನ್ಧಾತಿ ಚೇತ್ಥ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾದಿಚಾರಿತ್ತವಾರಿತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದಪಞ್ಞತ್ತಿಸಮೂಹೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಪದಭಾಜನೀಯೇ ಯೇಸಂ ಪದಾನಂ ಅತ್ಥಾ ಯೇಹಿ ಅಟ್ಠಕಥಾನಯೇಹಿ ಪಕಾಸಿತಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಅಥ ವಾ ಯೇ ಅತ್ಥಾತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ಹಿ-ಸದ್ದೋ ಚೇತ್ಥ ಪದಪೂರಣೇ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

೧. ವಿಸೇಸಕಾರಣನ್ತಿ ‘‘ಯೇನ ಸಮಯೇನ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸಿಕ್ಖಾಪದಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾಚನಹೇತುಭೂತೋ ಪರಿವಿತಕ್ಕೋ ಉದಪಾದಿ, ತೇನ ಸಮಯೇನಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಕಾರಣಂ ವಿಯ ವಿಸೇಸಕಾರಣಂ ಭುಮ್ಮವಚನನಿವತ್ತನಕಕಾರಣನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತಸ್ಸಾತಿ ಅಭಿಸಮ್ಬೋಧಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸತ್ಥು ಚರಿಯಾವಿಭಾವನಸ್ಸ ವಿನಯಪಞ್ಞತ್ತಿಯಂ ಕಿಂ ಪಯೋಜನಂ? ಯದಿ ವಿಸೇಸಕಾರಣಂ ನತ್ಥೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ನಿದಾನದಸ್ಸನಂ ಪಯೋಜನನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ನಿದಾನನ್ತಿಚೇತ್ಥ ಸಿಕ್ಖಾಪದಪಞ್ಞತ್ತಿಹೇತುಭೂತಂ ವತ್ಥುಪುಗ್ಗಲಾದಿಕಾರಣಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ, ನ ಪಞ್ಞತ್ತಿಟ್ಠಾನಮೇವ. ತೇನಾಹ ‘‘ಯಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿ.

ಉರುವೇಲಾಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಉರು-ಸದ್ದೋ ಮಹನ್ತವಾಚೀ. ವೇಲಾ-ಸದ್ದೋ ತೀರಪರಿಯಾಯೋ. ಉನ್ನತತ್ತಾದಿನಾ ವೇಲಾ ವಿಯ ವೇಲಾ. ಉರು ಮಹನ್ತೀ ವೇಲಾ ಉರುವೇಲಾ, ತಸ್ಸಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಮಹಾವೇಲಾಯ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಮರಿಯಾದಾತಿ ಸೀಲಾದಿಗುಣಸೀಮಾ. ಪತ್ತಪುಟೇನಾತಿ ತಾಲಾದೀನಂ ಪಣ್ಣಪುಟೇನ.

‘‘ಪಠಮಾಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ’’ತಿ ಅನುನಾಸಿಕಲೋಪೇನಾಯಂ ನಿದ್ದೇಸೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪಠಮಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ’’ತಿ. ಪಠಮನ್ತಿ ಚ ಭಾವನಪುಂಸಕನಿದ್ದೇಸೋ. ತಸ್ಮಾ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ಸಬ್ಬಪಠಮಂ ಬೋಧಿರುಕ್ಖಮೂಲೇ ವಿಹರತೀತಿ ಯೋಜನಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ.

ಪಾಳಿಯಂ ಅಥ ಖೋತಿ ಏತ್ಥ ಅಥಾತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇತಿ ಅತ್ಥೋ ಅನೇಕತ್ಥತ್ತಾ ನಿಪಾತಾನಂ. ಸತ್ತಾಹನ್ತಿ ಅಚ್ಚನ್ತಸಂಯೋಗೇ ಏತಂ ಉಪಯೋಗವಚನಂ. ಅಥ ಖೋತಿ ಅಧಿಕಾರನ್ತರದಸ್ಸನೇ ನಿಪಾತೋ. ತೇನ ವಿಮುತ್ತಿಸುಖಪಟಿಸಂವೇದನಂ ಪಹಾಯ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಮನಸಿಕಾರೇ ಅಧಿಕತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪಟಿಚ್ಚಾತಿ ಪಟಿಮುಖಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಅಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತೇನ ಕಾರಣಬಹುತಾ ದಸ್ಸಿತಾ. ಸಹಿತೇತಿ ಕಾರಿಯಬಹುತಾ. ಅನುಲೋಮನ್ತಿ ಭಾವನಪುಂಸಕನಿದ್ದೇಸೋ. ಸ್ವೇವಾತಿ ಸೋ ಏವ ಪಚ್ಚಯಾಕಾರೋ. ಪುರಿಮನಯೇನ ವಾ ವುತ್ತೋತಿ ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ ಸಙ್ಖಾರಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವುತ್ತೋ ಪಚ್ಚಯಾಕಾರೋ. ಪವತ್ತಿಯಾತಿ ಸಂಸಾರಪ್ಪವತ್ತಿಯಾ.

ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ’’ತಿಆದೀಸು ದುಕ್ಖಾದೀಸು ಅಞ್ಞಾಣಂ ಅವಿಜ್ಜಾ. ಲೋಕಿಯಕುಸಲಾಕುಸಲಚೇತನಾ ಸಙ್ಖಾರಾ. ಲೋಕಿಯವಿಪಾಕಮೇವ ವಿಞ್ಞಾಣಂ. ಲೋಕಿಯವೇದನಾದಿಕ್ಖನ್ಧತ್ತಯಂ ನಾಮಂ, ಭೂತುಪಾದಾಯಭೇದಂ ರೂಪಂ. ಪಸಾದವಿಞ್ಞಾಣಭೇದಂ ಸಳಾಯತನಂ. ವಿಪಾಕಭೂತೋ ಸಬ್ಬೋ ಫಸ್ಸೋ, ವೇದನಾ ಚ. ರಾಗೋ ತಣ್ಹಾ. ಬಲವರಾಗೋ, ತಿವಿಧಾ ಚ ದಿಟ್ಠಿ ಉಪಾದಾನಂ. ಭವೋ ಪನ ದುವಿಧೋ ಕಮ್ಮಭವೋ, ಉಪಪತ್ತಿಭವೋ ಚ. ತತ್ಥ ಕಮ್ಮಭವೋ ಸಾಸವಕುಸಲಾಕುಸಲಚೇತನಾವ, ಉಪಪತ್ತಿಭವೋ ಉಪಾದಿನ್ನಕಕ್ಖನ್ಧಾ. ತೇಸಂ ಉಪಪತ್ತಿ ಜಾತಿ. ಪಾಕೋ ಜರಾ. ಭೇದೋ ಮರಣಂ. ತೇ ಏವ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸೋಚನಂ ಸೋಕೋ. ಕನ್ದನಂ ಪರಿದೇವೋ. ದುಕ್ಖಂ ಕಾಯಿಕಂ. ದೋಮನಸ್ಸಂ ಚೇತಸಿಕಂ. ಅತಿವಿಯ ಸೋಕೋ ಉಪಾಯಾಸೋ.

ಪಚ್ಚೇಕಞ್ಚ ಸಮ್ಭವತಿ-ಸದ್ದೋ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಇಮಿನಾ ನಯೇನಾ’’ತಿಆದಿ. ‘‘ದುಕ್ಖರಾಸಿಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ನ ಸತ್ತಸ್ಸ. ನಾಪಿ ಸುಭಸುಖಾದೀನನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಹವೇತಿ ಬ್ಯತ್ತನ್ತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ‘‘ಅನುಲೋಮಪಚ್ಚಯಾಕಾರಪಟಿವೇಧಸಾಧಕಾ ಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ಇದಂ ಪಠಮವಾರೇ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾಯತ್ವೇವ ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಪಟಿಲೋಮಪಚ್ಚಯಾಕಾರೋಪಿ ಆಗತೋ, ತಥಾಪಿ ‘‘ಯತೋ ಪಜಾನಾತಿ ಸಹೇತುಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ಅನುಲೋಮಪಚ್ಚಯಾಕಾರಪಟಿವೇಧಸ್ಸೇವ ಕಾರಣತ್ತೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ. ಯಥಾ ಚೇತ್ಥ, ಏವಂ ದುತಿಯವಾರೇಪಿ ‘‘ಯತೋ ಖಯಂ ಪಚ್ಚಯಾನಂ ಅವೇದೀ’’ತಿ ಗಾಥಾಯ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಪಚ್ಚಯಾನಂ ಖಯಸಙ್ಖಾತ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ನೋ ಕಲ್ಲೋ ಪಞ್ಹೋತಿ ಅಯುತ್ತೋ ನ ಬ್ಯಾಕಾತಬ್ಬೋ, ಅವಿಜ್ಜಮಾನಂ ಅತ್ತಾನಂ ಸಿದ್ಧಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಕೋ ಫುಸತೀ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಕಿರಿಯಾಯ ಪುಟ್ಠತ್ತಾ ‘‘ಕೋ ವಞ್ಝಾಪುತ್ತೋ ಫುಸತೀ’’ತಿಆದಿ ವಿಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಸೋಳಸ ಕಙ್ಖಾತಿ ‘‘ಅಹೋಸಿಂ ನು ಖೋ ಅಹಮತೀತಮದ್ಧಾನಂ, ನನು ಖೋ ಅಹೋಸಿಂ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಅಹೋಸಿಂ, ಕಥಂ ನು ಖೋ ಅಹೋಸಿಂ, ಕಿಂ ಹುತ್ವಾ ಕಿಂ ಅಹೋಸಿಂ ನು ಖೋ ಅಹಮತೀತಮದ್ಧಾನಂ, ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ ನು ಖೋ ಅಹಂ ಅನಾಗತಮದ್ಧಾನಂ, ನನು ಖೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ, ಕಥಂ ನು ಖೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ, ಕಿಂ ಹುತ್ವಾ ಕಿಂ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ ನು ಖೋ ಅಹಂ ಅನಾಗತಮದ್ಧಾನಂ, ಅಹಂ ನು ಖೋಸ್ಮಿ, ನೋ ನು ಖೋಸ್ಮಿ, ಕಿಂ ನು ಖೋಸ್ಮಿ, ಕಥಂ ನು ಖೋಸ್ಮಿ, ಅಯಂ ನು ಖೋ ಸತ್ತೋ ಕುತೋ ಆಗತೋ, ಸೋ ಕುಹಿಂ ಗಾಮೀ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೧೮; ಸಂ. ನಿ. ೨.೨೦) ಏವಂ ಆಗತಾ ಅತೀತೇ ಪಞ್ಚ, ಅನಾಗತೇ ಪಞ್ಚ, ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇ ಛಾತಿ ಸೋಳಸವಿಧಾ ಕಙ್ಖಾ.

ತತ್ಥ ಕಿಂ ನು ಖೋತಿ ಮನುಸ್ಸದೇವಾದೀಸು, ಖತ್ತಿಯಾದೀಸು ವಾ ಅಞ್ಞತರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕಙ್ಖತಿ. ಕಥಂ ನು ಖೋತಿ ಪನ ಸಣ್ಠಾನಾಕಾರಾದೀಸು ಇಸ್ಸರಾದಿಜನಕಂ, ಕಾರಣಂ ವಾ ನಿಸ್ಸಾಯ. ಕಿಂ ಹುತ್ವಾ ಕಿಂ ಅಹೋಸಿನ್ತಿ ಚ ಮನುಸ್ಸಾದೀಸು ಪಠಮಂ ಕಿಂ ಹುತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಕಿಂ ಅಹೋಸಿನ್ತಿ ಕಙ್ಖತಿ. ಅಹಂ ನು ಖೋಸ್ಮೀತಿಆದಿ ಇದಾನಿ ಅತ್ತನೋ ವಿಜ್ಜಮಾನಾವಿಜ್ಜಮಾನತಂ, ಸರೂಪಪಕಾರಾದಿಕಞ್ಚ ಕಙ್ಖತಿ. ವಪಯನ್ತೀತಿ ವಿಅಪಯನ್ತಿ ಬ್ಯಪಗಚ್ಛನ್ತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅಪಗಚ್ಛನ್ತಿ ನಿರುಜ್ಝನ್ತೀ’’ತಿ.

೩. ತಸ್ಸ ವಸೇನಾತಿ ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಾಕಾರಪಜಾನನಸ್ಸ, ಪಚ್ಚಯಕ್ಖಯಾಧಿಗಮಸ್ಸ ಚ ವಸೇನ. ಏಕೇಕಮೇವ ಕೋಟ್ಠಾಸನ್ತಿ ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮತೋ ಏಕೇಕಮೇವ ಕೋಟ್ಠಾಸಂ. ಪಾಟಿಪದರತ್ತಿಯಾ ಏವಂ ಮನಸಾಕಾಸೀತಿ ರತ್ತಿಯಾ ತೀಸುಪಿ ಯಾಮೇಸು ಏವಂ ಇಧ ಖನ್ಧಕಪಾಳಿಯಾ ಆಗತನಯೇನ ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮಂಯೇವ ಮನಸಾಕಾಸಿ.

ಅಜಪಾಲಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೪. ತಸ್ಸ ಸತ್ತಾಹಸ್ಸ ಅಚ್ಚಯೇನಾತಿ ಪಲ್ಲಙ್ಕಸತ್ತಾಹಸ್ಸ ಅಪಗಮನೇನ. ತಮ್ಹಾ ಸಮಾಧಿಮ್ಹಾತಿ ಅರಹತ್ತಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಸಮಾಧಿಮ್ಹಾ. ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಏವ ಹಿ ಪಚ್ಚಯಾಕಾರಮನಸಿಕಾರೋ. ಅವಸೇಸಕಾಲಂ ಪನ ಸಬ್ಬಂ ಭಗವಾ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಯಾಪಿ ವೀತಿನಾಮೇಸಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ತಮ್ಹಾ ಸಮಾಧಿಮ್ಹಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ರತನಚಙ್ಕಮೇತಿ ಭಗವತೋ ಚಿರಂ ಠಿತಸ್ಸ ಚಙ್ಕಮನಾಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಞತ್ವಾ ದೇವತಾಹಿ ಮಾಪಿತೇ ರತನಚಙ್ಕಮೇ. ರತನಘರನ್ತಿ ಭಗವತೋ ನಿಸೀದನಾಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಞತ್ವಾ ದೇವತಾಹಿ ಮಾಪಿತಂ ರತನಮಯಂ ಗೇಹಂ.

ತತ್ರಾಪೀತಿ ನ ಕೇವಲಂ ರತನಘರೇಯೇವ. ತತ್ರಾಪಿ ಅಜಪಾಲನಿಗ್ರೋಧಮೂಲೇಪಿ ಅಭಿಧಮ್ಮಂ ವಿಚಿನನ್ತೋ ಏವ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ವಿಮುತ್ತಿಸುಖಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತ್ಥಾಪಿ ಹಿ ಅನನ್ತನಯಸಮನ್ತಪಟ್ಠಾನಂ ಸಮ್ಮಸತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪೀತಿಸಮುಟ್ಠಿತಾ ಛಬ್ಬಣ್ಣಾ ಬುದ್ಧರಸ್ಮಿಯೋ ರತನಘರೇ ವಿಯ ನಿಚ್ಛರಿಂಸು ಏವ. ‘‘ಹುಂಹು’’ನ್ತಿ ಕರೋನ್ತೋತಿ ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಹೀನಜಾತಿಕಾ ಮಂ ಮಾ ಉಪಗಚ್ಛನ್ತೂ’’ತಿ ಮಾನವಸೇನ, ಸಮೀಪಂ ಉಪಗತೇಸು ಕೋಧವಸೇನ ಚ ‘‘ಅಪೇಥಾ’’ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯನಿಚ್ಛಾರಿತಂ ಹುಂಹುಂಕಾರಂ ಕರೋನ್ತೋ.

ಬ್ರಹ್ಮಞ್ಞನ್ತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣತ್ತಂ. ಅನ್ತನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ದೇವಾನಂ ವಾ ಅನ್ತನ್ತಿ ಮಗ್ಗಞಾಣಾನಂ ವಾ ಅನ್ತಭೂತಂ ಅರಹತ್ತಫಲಂ.

ಮುಚಲಿನ್ದಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೫. ಮುಚಲಿನ್ದಮೂಲೇತಿ ಏತ್ಥ ಚ ಮುಚಲಿನ್ದೋ ವುಚ್ಚತಿ ನೀಪರುಕ್ಖೋ, ಯೋ ‘‘ನಿಚುಲೋ’’ತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಉಪ್ಪನ್ನಮೇಘೋತಿ ಸಕಲಚಕ್ಕವಾಳಗಬ್ಭಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಮಹಾಮೇಘೋ. ವದ್ದಲಿಕಾತಿ ವುಟ್ಠಿಯಾ ಏವ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗವಸೇನ ನಾಮಂ. ಯಾ ಚ ಸತ್ತಾಹಂ ಪವತ್ತತ್ತಾ ಸತ್ತಾಹವದ್ದಲಿಕಾತಿ ವುತ್ತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಸತ್ತಾಹಂ ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನವುಟ್ಠಿಕಾ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ. ಸೀತವಾತೇನ ದೂಸಿತಂ ದಿನಮೇತಿಸ್ಸಾ ವದ್ದಲಿಕಾಯಾತಿ ಸೀತವಾತದುದ್ದಿನೀತಿ ಆಹ ‘‘ಉದಕಫುಸಿತಸಮ್ಮಿಸ್ಸೇನಾ’’ತಿಆದಿ. ಉಬ್ಬಿದ್ಧತಾ ನಾಮ ದೂರಭಾವೇನ ಉಪಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಮೇಘವಿಗಮೇನ ದೂರೀಭೂತ’’ನ್ತಿ. ಇನ್ದನೀಲಮಣಿ ವಿಯ ದಿಬ್ಬತಿ ಜೋತೇತೀತಿ ದೇವೋ, ಆಕಾಸೋ.

ಏತಮತ್ಥಂ ವಿದಿತ್ವಾತಿ ವಿವೇಕಸ್ಸ ಸುಖಭಾವಂ ವಿದಿತ್ವಾ. ಸಬ್ಬಸೋ ಅಸನ್ತುಟ್ಠಿಸಮುಚ್ಛೇದಕತ್ತಾ ಮಗ್ಗಞಾಣಾನಂ ‘‘ಚತುಮಗ್ಗಞಾಣಸನ್ತೋಸೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಕುಪ್ಪನಭಾವೋತಿ ಅಕುಜ್ಝನಸಭಾವೋ.

ರಾಜಾಯತನಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೬. ಪಚ್ಚಗ್ಘೇತಿ ಅಭಿನವೇ. ಅಯಮೇವ ಅತ್ಥೋ ಪಸತ್ಥೋ, ನ ಪುರಿಮೋ. ನ ಹಿ ಬುದ್ಧಾ ಮಹಗ್ಘಂ ಪತ್ತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಿ.

ಬ್ರಹ್ಮಯಾಚನಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೭. ಆಲೀಯನ್ತಿ ಸೇವೀಯನ್ತೀತಿ ಆಲಯಾ. ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣಾತಿ ಆಹ ‘‘ಸತ್ತಾ…ಪೇ… ವುಚ್ಚನ್ತೀ’’ತಿ. ಸುಟ್ಠು ಮುದಿತಾತಿ ಅತಿವಿಯ ಪಮುದಿತಾ. ಠಾನಂ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ಠಾನ-ಸದ್ದಂ ಅಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ. ಇಮೇಸನ್ತಿ ಸಙ್ಖಾರಾದೀನಂ ಫಲಾನಂ. ಪಾಳಿಯಂ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಸಮಥೋತಿಆದೀನಿ ನಿಬ್ಬಾನವೇವಚನಾನಿ. ಅಪಿಸ್ಸೂತಿ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡನತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ನ ಕೇವಲಂ ಏತದಹೋಸಿ, ಇಮಾಪಿ ಗಾಥಾ ಪಟಿಭಂಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಕಿಚ್ಛೇನ ಮೇ ಅಧಿಗತನ್ತಿ ಪಾರಮಿಪೂರಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ನ ದುಕ್ಖಾಪಟಿಪದಂ. ಬುದ್ಧಾನಞ್ಹಿ ಚತ್ತಾರೋ ಮಗ್ಗಾ ಸುಖಾಪಟಿಪದಾವ ಹೋನ್ತಿ. ಹ-ಇತಿ ಬ್ಯತ್ತಂ, ಏಕಂಸನ್ತಿ ದ್ವೀಸು ಅತ್ಥೇಸು ನಿಪಾತೋ, ಬ್ಯತ್ತಂ, ಏಕಂಸೇನ ವಾ ಅಲನ್ತಿ ವಿಯೋಜೇನ್ತಿ. ಹಲನ್ತಿ ವಾ ಏಕೋ ನಿಪಾತೋ.

೮. ಪಾಳಿಯಂ ಸಹಮ್ಪತಿಸ್ಸಾತಿ ಸೋ ಕಿರ ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಾಸನೇ ಸಹಕೋ ನಾಮ ಥೇರೋ ಪಠಮಜ್ಝಾನಭೂಮಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮಪತಿ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ, ತೇನ ನಂ ‘‘ಸಹಮ್ಪತೀ’’ತಿ ಸಞ್ಜಾನಿಂಸು. ಅಸ್ಸವನತಾತಿ ಅಸ್ಸವನತಾಯ, ಅಸ್ಸವನೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸವನಮೇವ ಹಿ ಸವನತಾ ಯಥಾ ದೇವತಾತಿ.

ಧಮ್ಮೋ ಅಸುದ್ಧೋತಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಧಮ್ಮೋ. ಸಮಲೇಹೀತಿ ಪೂರಣಕಸ್ಸಪಾದೀಹಿ ಛಹಿ ಸತ್ಥಾರೇಹಿ. ಅಪಾಪುರಾತಿ ದೇಸನಾಹತ್ಥೇನ ವಿವರ. ದ್ವಾರನ್ತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ.

ಸೇಲೇತಿ ಘನಸಿಲಾಮಯೇ. ತಥೂಪಮನ್ತಿ ಏತ್ಥ ತಥಾ-ಸದ್ದೋ ತಂ-ಸದ್ದತ್ಥೇ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ತೇನ ಸೋ ಸೇಲಪಬ್ಬತೋ ಉಪಮಾ ಯಸ್ಸ. ತಂ ತಥೂಪಮನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನ ವಾ ಪಬ್ಬತಾದಿನಾ ಪಕಾರೇನ ಉಪಮಾ ಅಸ್ಸಾತಿಪಿ ಅತ್ಥೋ. ಧಮ್ಮಮಯನ್ತಿ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಭೂತಂ. ಉಟ್ಠಾಹೀತಿ ಧಮ್ಮದೇಸನತ್ಥಾಯ ಚಾರಿಕಚರಣತ್ಥಂ ಇಮಮ್ಹಾ ಆಸನಾ ಕಾಯೇನ, ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕಭಾವತೋ ವಾ ಚಿತ್ತೇನ ಉಟ್ಠೇಹಿ, ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ. ತೇನೇವ ‘‘ವಿಚರ, ದೇಸಸ್ಸೂ’’ತಿ ದುವಿಧೇಪಿ ಕಾಯಚಿತ್ತಪಯೋಗೇ ನಿಯೋಜೇಸಿ. ವೀರಾತಿಆದಿ ಚತ್ತಾರಿ ಥುತಿವಸೇನ ಸಮ್ಬೋಧನಾನಿ.

೯. ಬುದ್ಧಚಕ್ಖುನಾತಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಪರೋಪರಿಯತ್ತಞಾಣೇನ, ಆಸಯಾನುಸಯಞಾಣೇನ ಚ. ಇಮೇಸಞ್ಹಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ‘‘ಬುದ್ಧಚಕ್ಖೂ’’ತಿ ನಾಮಂ. ಸ್ವಾಕಾರಾತಿ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಾದಯೋವ ಆಕಾರಾ ಸುನ್ದರಾ ಯೇಸಂ, ತೇ ಸ್ವಾಕಾರಾ, ಸುವಿಞ್ಞಾಪಯಾ, ಪರಲೋಕಞ್ಚ ವಜ್ಜಞ್ಚ ಭಯತೋ ದಸ್ಸನಸೀಲಾ ಚಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಉಪ್ಪಲಾನಿ ಏತ್ಥ ಸನ್ತೀತಿ ಉಪ್ಪಲಿನೀತಿ ಗಚ್ಛಲತಾಪಿ ಪೋಕ್ಖರಣೀಪಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಇಧ ಪನ ಪೋಕ್ಖರಣೀ. ಏವಮಿತರೇಸುಪಿ. ಉದಕಾನುಗ್ಗತಾನೀತಿ ಉದಕತೋ ಅನುಗ್ಗತಾನಿ. ಅನ್ತೋ ನಿಮುಗ್ಗಾನೇವ ಹುತ್ವಾ ಪುಸನ್ತಿ ವಡ್ಢನ್ತಿ, ತಾನಿ ಅನ್ತೋನಿಮುಗ್ಗಪೋಸೀನಿ. ಅಚ್ಚುಗ್ಗಮ್ಮಾತಿ ಉದಕಂ ಅತಿಕ್ಕಮನವಸೇನ ಉಗ್ಗನ್ತ್ವಾ.

ಅಪಾರುತಾತಿ ವಿವಟಾ. ತೇಸನ್ತಿ ಸಉಪನಿಸ್ಸಯಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ. ದ್ವಾರಾತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗದ್ವಾರಾನಿ. ಇದಞ್ಚ ಅತ್ತನೋ ಸಯಮ್ಭುಞಾಣೇನ ಸಉಪನಿಸ್ಸಯಾನಂ ತೇಸಂ ಮಗ್ಗುಪ್ಪತ್ತಿದಿಟ್ಠತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ವಿಹಿಂಸಸಞ್ಞೀತಿಆದೀಸು ಏವಮತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ – ‘‘ಅಹಞ್ಹಿ ಅತ್ತನೋ ಪಗುಣಂ ಸುಪ್ಪವತ್ತಿತಮ್ಪಿ ಇಮಂ ಪಣೀತಂ ಧಮ್ಮಂ ಅಜಾನನ್ತೇಸು ಮನುಜೇಸು ದೇಸನಾಯ ವಿಹಿಂಸಾ ಕಾಯವಾಚಾಕಿಲಮಥೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ಏವಂ ವಿಹಿಂಸಸಞ್ಞೀ ಹುತ್ವಾ ನ ಭಾಸಿಂ ಭಾಸಿತುಂ ನ ಇಚ್ಛಿಂ. ಇದಾನಿ ಪನ ಹೇತುಸಮ್ಪನ್ನಾ ಅತ್ತನೋ ಸದ್ಧಾಭಾಜನಂ ವಿವರನ್ತು, ಪೂರೇಸ್ಸಾಮಿ ನೇಸಂ ಸಙ್ಕಪ್ಪನ್ತಿ.

ಪಞ್ಚವಗ್ಗಿಯಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೦. ಆಳಾರೋತಿ ನಾಮಂ. ಕಾಲಾಮೋತಿ ಗೋತ್ತಂ. ಭಗವತೋಪಿ ಖೋ ಞಾಣಂ ಉದಪಾದೀತಿ ಕಿಂ ಇದಾನೇವ ಉದಪಾದಿ, ನನು ಬೋಧಿಮೂಲೇ ತೇಕಾಲಿಕಾ, ಕಾಲವಿನಿಮುತ್ತಾ ಚ ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ ಸಬ್ಬಾಕಾರತೋ ದಿಟ್ಠಾತಿ? ಸಚ್ಚಂ ದಿಟ್ಠಾ, ತಥಾಪಿ ನಾಮಾದಿವಸೇನ ಅವಿಕಪ್ಪಿತಾ ಏಕಚಿತ್ತಕ್ಖಣಿಕತ್ತಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಸ್ಸ. ನ ಹಿ ಏಕೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮಾನಂ ನಾಮಜಾತಿಆದಿಕಂ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಅನನ್ತಂ ವಿಭಾಗಂ ವಿಕಪ್ಪೇತುಂ ಸಕ್ಕಾ ವಿಕಪ್ಪಾನಂ ವಿರುದ್ಧಾನಂ ಸಹಾನುಪ್ಪತ್ತಿತೋ, ಸಬ್ಬವಿಕಪ್ಪಾರಹಧಮ್ಮದಸ್ಸನಮೇವ ಪನಾನೇನ ಸಕ್ಕಾ ಕಾತುಂ. ಯಥಾ ದಿಟ್ಠೇಸು ಪನ ಯಥಿಚ್ಛಿತಾಕಾರಂ ಆರಬ್ಭ ವಿಕಪ್ಪೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣೇನ ದಿಟ್ಠೇ ಚಿತ್ತಪಟೇ ವಿಯ. ಇಧಾಪಿ ಆಳಾರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಆವಜ್ಜನಾನನ್ತರಮೇವ ಸಬ್ಬಾಕಾರಞಾಣಂ ಉದಪಾದಿ. ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ತಂ, ಅಥ ಖೋ ಪಞ್ಚವಗ್ಗಿಯಾ ಏವ ಪಠಮಂ ಧಮ್ಮಂ ಜಾನಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತಪ್ಪಮುಖಾ ಚ ದೇವತಾ, ಆಳಾರೋ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನೇ, ಉದಕೋ ಚ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋತಿ ಏವಮಾದಿಕಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ಞಾಣಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಏವ. ತಂ ಪನ ಖಣಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ದುಲ್ಲಭಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಕಮೇನ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ದೇವತಾಯ ವುತ್ತೇ ಞಾಣಂ ವಿಯ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ. ಸದ್ದಗತಿಯಾ ಹಿ ಬನ್ಧತ್ತಾ ಏಕೇನ ಞಾಣೇನ ಞಾತಮ್ಪಿ ವುಚ್ಚಮಾನಂ ಕಮೇನ ಞಾತಂ ವಿಯ ಪಟಿಭಾತಿ, ದೇವತಾಪಿ ಚ ಭಗವತಾ ಞಾತಮೇವತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ತೇನೇವ ‘‘ಭಗವತೋಪಿ ಖೋ ಞಾಣಂ ಉದಪಾದೀ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಏವಮಞ್ಞತ್ಥಾಪಿ ಈದಿಸೇಸು ‘‘ಲೋಕಂ ವೋಲೋಕೇನ್ತೋ ಅಸುಕಂ ಅದ್ದಸ, ತತ್ಥ ಮಯಿ ಗತೇ ಕಿಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಏವಮಾದಿನಾ ಸತ್ಥು ಹಿತೇಸಿತಾಸನ್ದಸ್ಸನವಸಪ್ಪವತ್ತೇಸು. ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಚನಗತಿಯಂ ಕಮವುತ್ತಿತೇ ಪಞ್ಞಾಯಮಾನೇಪಿ ಏಕೇನೇವ ಞಾಣೇನ ಸಕಲಾವಬೋಧೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಬಹುಕಾರಾ ಖೋ ಮೇ ಪಞ್ಚವಗ್ಗಿಯಾತಿ ಉಪಕಾರಸ್ಸಾಪಿ ವಿಜ್ಜಮಾನತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ನ ಪನ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಕಾರಣತ್ತೇನ ಅನುಪಕಾರಾನಮ್ಪಿ ದೇಸನತೋ.

೧೧. ಅನ್ತರಾ ಚ ಗಯಂ ಅನ್ತರಾ ಚ ಬೋಧಿನ್ತಿ ಗಯಾಯ, ಬೋಧಿಸ್ಸ ಚ ಅನ್ತರೇ ತಿಗಾವುತೇ ಠಾನೇ.

ಸಬ್ಬಾಭಿಭೂತಿ ಸಬ್ಬಂ ತೇಭೂಮಕಧಮ್ಮಂ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಠಿತೋ. ಅನೂಪಲಿತ್ತೋತಿ ಕಿಲೇಸಲೇಪೇನ ಅಲಿತ್ತೋ. ತತೋ ಏವ ಸಬ್ಬಞ್ಜಹೋ. ತಣ್ಹಕ್ಖಯೇ ವಿಮುತ್ತೋತಿ ತಣ್ಹಕ್ಖಯೇ ನಿಬ್ಬಾನೇ ಆರಮ್ಮಣಕರಣವಸಏನ ವಿಮುತ್ತೋ. ಏವಂ ಸಯಂ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮೇ ಅತ್ತನಾವ ಜಾನಿತ್ವಾ. ಕಮುದ್ದಿಸೇಯ್ಯನ್ತಿ ಕಂ ಅಞ್ಞಂ ‘‘ಅಯಂ ಮೇ ಆಚರಿಯೋ’’ತಿ ಉದ್ದಿಸೇಯ್ಯಂ.

ಕಾಸಿನಂ ಪುರನ್ತಿ ಬಾರಾಣಸಿಂ. ಆಹಞ್ಛನ್ತಿ ಆಹನಿಸ್ಸಾಮಿ. ಅಮತಾಧಿಗಮಾಯ ಉಗ್ಘೋಸನತೋ ಅಮತದುನ್ದುಭಿನ್ತಿ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ವುತ್ತಾ, ‘‘ಅಮತಭೇರಿಂ ಪಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಗಚ್ಛಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಅರಹಸಿ ಅನನ್ತಜಿನೋತಿ ಅನನ್ತಜಿನೋಪಿ ಭವಿತುಂ ಯುತ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅನನ್ತಞಾಣತಾಯ ಅನನ್ತೋ ಜಿನೋ ಚ, ಅನನ್ತೇನ ವಾ ಞಾಣೇನ, ಅನನ್ತಂ ವಾ ದೋಸಂ ಜಿತವಾ, ಉಪ್ಪಾದವಯನ್ತರಹಿತತಾಯ ವಾ ಅನನ್ತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಜಿನಿ ಕಿಲೇಸಾರಯೋ ಮದ್ದಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹೀತಿಪಿ ಅನನ್ತಜಿನೋ.

ಹುಪೇಯ್ಯಾಪೀತಿ ಏವಮ್ಪಿ ಭವೇಯ್ಯ, ಏವಂವಿಧೇ ರೂಪಕಾಯರತನೇ ಈದಿಸೇನ ಞಾಣೇನ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಏವಂ ನಾಮ ಕಥನಞ್ಹಿಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಅಪರಕಾಲೇ ದುಕ್ಖಪ್ಪತ್ತಸ್ಸ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಗಮ್ಮ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಮಗ್ಗಫಲಪಟಿವೇಧಾಯ ಪಚ್ಚಯೋ ಜಾತೋ. ತಥಾಹೇಸ ಭಗವಾ ತೇನ ಸಮಾಗಮತ್ಥಂ ಪದಸಾವ ಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿ.

೧೨. ಬಾಹುಲ್ಲಿಕೋತಿ ಪಚ್ಚಯಬಾಹುಲ್ಲಿಕೋ. ಪಧಾನವಿಬ್ಭನ್ತೋತಿ ಪಧಾನತೋ ದುಕ್ಕರಚರಣತೋ ಪರಿಹೀನೋ. ನತ್ಥಿ ಏತ್ಥ ಅಗಾರಿಯಂ, ಅಗಾರಸ್ಸ ಹಿತಂ ಕಸಿಗೋರಕ್ಖಾದಿಕಮ್ಮನ್ತಿ ಅನಗಾರಿಯಾ, ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ, ತಂ ಅನಗಾರಿಯಂ. ಪಬ್ಬಜನ್ತೀತಿ ಉಪಗಚ್ಛನ್ತಿ. ತದನುತ್ತರನ್ತಿ ತಂ ಅನುತ್ತರಂ. ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಪರಿಯೋಸಾನನ್ತಿ ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ಪರಿಯೋಸಾನಂ, ಅರಹತ್ತಫಲನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಸ್ಸ ಹಿ ಅತ್ಥಾಯ ಕುಲಪುತ್ತಾ ಪಬ್ಬಜನ್ತಿ. ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖೇ ಅತ್ತಭಾವೇ. ಸಯನ್ತಿ ಅಪರಪ್ಪಚ್ಚಯಾ. ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ತನೋವ ಞಾಣೇನ ಪಚ್ಚಕ್ಖಂ ಕತ್ವಾ. ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜಾತಿ ಪಾಪುಣಿತ್ವಾ.

ಇರಿಯಾಯಾತಿ ದುಕ್ಕರಇರಿಯಾಯ. ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಾತಿಆದೀಸು ಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮತೋ ಲೋಕಿಯಞಾಣತೋ ಉಪರಿ ಅರಿಯಂ ಕಾತುಂ ಅಲಂ ಸಮತ್ಥೋ ಅಲಮರಿಯೋ. ಞಾಣದಸ್ಸನವಿಸೇಸೋತಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಭಾಗಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ನೋತಿ ನು. ಭಾಸಿತಮೇತನ್ತಿ ಏವರೂಪಮೇತಂ ವಾಕ್ಯಭೇದನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇ ಚ ‘‘ಯದಿ ಏಸ ಪಧಾನಕಾಲೇ ‘ಅಹಂ ಅರಹಾ’ತಿ ವದೇಯ್ಯ, ಮಯಞ್ಚ ಸದ್ದಹಾಮ, ನ ಚಾನೇನ ತದಾ ವುತ್ತಂ. ಇದಾನಿ ಪನ ವಿಜ್ಜಮಾನಮೇವ ಗುಣಂ ವದತೀ’’ತಿ ಏಕಪದೇನ ಸತಿಂ ಲಭಿತ್ವಾ ‘‘ಬುದ್ಧೋ ಜಾತೋ’’ತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಗಾರವಾ ಆವುಸೋವಾದಂ ಪಹಾಯ ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಅಞ್ಞಾ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಅಞ್ಞಾಯ ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚಿತ್ತಂ.

೧೩. ಅನ್ತಾತಿ ಕೋಟ್ಠಾಸಾ ದ್ವೇ ಭಾಗಾ. ಕಾಮೇಸು ಕಾಮಸುಖಲ್ಲಿಕಾನುಯೋಗೋತಿ ವತ್ಥುಕಾಮೇಸು ಕಿಲೇಸಕಾಮಸುಖಸ್ಸ ಅನುಭವೋ. ಕಿಲೇಸಕಾಮಾ ಏವ ವಾ ಆಮಿಸಸುಖೇನ ಅಲ್ಲೀಯನತೋ ಕಾಮಸುಖಲ್ಲಿಕಾತಿ ವುತ್ತಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ಗಮ್ಮೋತಿ ಗಾಮವಾಸೀನಂ ಸನ್ತಕೋ. ಅತ್ತಕಿಲಮಥಾನುಯೋಗೋತಿ ಅತ್ತನೋ ಕಿಲಮಥಸ್ಸ ಕಣ್ಟಕಸೇಯ್ಯಾದಿದುಕ್ಖಸ್ಸ ಅನುಯೋಗೋ. ಉಭೋ ಅನ್ತೇತಿ ಯಥಾವುತ್ತೇ ಲೋಭೋ ವಾ ಸಸ್ಸತೋ ವಾ ಏಕೋ ಅನ್ತೋ, ದೋಸೋ ವಾ ಉಚ್ಛೇದೋ ವಾ ಏಕೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಚಕ್ಖುಕರಣೀತಿಆದೀಸು ಅತ್ತನಾ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಞಾಣಚಕ್ಖುಂ ಕರೋತೀತಿ ಚಕ್ಖುಕರಣೀ. ದುತಿಯಂ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ಉಪಸಮೋತಿ ಕಿಲೇಸುಪಸಮೋ. ಅಭಿಞ್ಞಾ, ಸಮ್ಬೋಧೋ ಚ ಚತುಸಚ್ಚಪಟಿವೇಧೋವ. ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಸಙ್ಖತಧಾತು. ಏತೇಸಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಾಯ ಸಂವತ್ತತೀತಿ ಪಟಿಪದಂ ಥೋಮೇತಿ. ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠೀತಿ ಞಾಣಂ. ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋತಿ ವಿತಕ್ಕೋ. ಸೇಸಂ ಧಮ್ಮತೋ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ.

೧೪. ಏವಂ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಮಗ್ಗೇ ಏಕತೋ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತೇಹಿ ಮಗ್ಗೇಹಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತಬ್ಬಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಇದಂ ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಜಾತಿಪಿ ದುಕ್ಖಾತಿಆದೀಸು ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಮಾನಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ ಸಬ್ಬಪಠಮಂ ರೂಪಾರೂಪಧಮ್ಮಪ್ಪವತ್ತಿ ಇಧ ಜಾತಿ ನಾಮ, ಸಾ ಚ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇಸು ಉಪಲಬ್ಭಮಾನಾನಂ ದುಕ್ಖಾದೀನಂ ವತ್ಥುಭಾವತೋ ದುಕ್ಖಾ, ಏವಂ ಜರಾದೀಸು ದುಕ್ಖವತ್ಥುಕತಾಯ ದುಕ್ಖತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಪಞ್ಚುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾ ಪನ ದುಕ್ಖದುಕ್ಖವಿಪರಿಣಾಮದುಕ್ಖಸಙ್ಖಾರದುಕ್ಖವಸೇನ ದುಕ್ಖಾ ಏವ. ಪೋನೋಭವಿಕಾತಿ ಪುನಬ್ಭವಕರಣಂ ಪುನಬ್ಭವೋ ಉತ್ತರಪದಲೋಪೇನ, ಪುನಬ್ಭವೋ ಸೀಲಮೇತಿಸ್ಸಾತಿ ಪೋನೋಭವಿಕಾ. ನನ್ದಿರಾಗಸಹಗತಾತಿ ಏತ್ಥ ರೂಪಾದೀಸು ನನ್ದತಿ ಪಿಯಾಯತೀತಿ ನನ್ದೀ, ಸಾ ಏವ ರಾಗೋತಿ ನನ್ದಿರಾಗೋತಿ ಭಾವಪ್ಪಧಾನೋಯಂ ನಿದ್ದೇಸೋ, ನನ್ದಿರಾಗತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನ ಸಹಗತಾನಿ ನನ್ದಿರಾಗಸಹಗತಾ. ತತ್ರ ತತ್ರಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಭವೇ. ರೂಪಾದೀಸು ಛಸು ಆರಮ್ಮಣೇಸು ಕಾಮಸ್ಸಾದನವಸೇನ ಪವತ್ತಾ ಕಾಮತಣ್ಹಾ ನಾಮ. ಸಸ್ಸತದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸಹ ಪವತ್ತಾ ಭವತಣ್ಹಾ. ಉಚ್ಛೇದದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸಹ ಪವತ್ತಾ ವಿಭವತಣ್ಹಾ. ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧೋತಿಆದಿನಾ ನಿಬ್ಬಾನಮೇವ ವುಚ್ಚತಿ. ತತ್ಥ ವಿರಜ್ಜನಂ ವಿಗಮನಂ ವಿರಾಗೋ. ನಿರುಜ್ಝನಂ ನಿರೋಧೋ. ಉಭಯೇನಾಪಿ ಸುಟ್ಠು ವಿಗಮೋವ ವುಚ್ಚತಿ. ಅಸೇಸಾಯಪಿ ತಣ್ಹಾಯ ವಿರಾಗೋ, ನಿರೋಧೋ ಚ ಯೇನ ಹೋತಿ, ಸೋ ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧೋ, ನಿಬ್ಬಾನಮೇವ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ತಂ ಆಗಮ್ಮ ತಣ್ಹಂ, ವಟ್ಟಞ್ಚ ಚಜನ್ತಿ ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜನ್ತಿ ವಿಮುಚ್ಚನ್ತಿ ನ ಅಲ್ಲೀಯನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಚಾಗೋ ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೋ ಮುತ್ತಿ ಅನಾಲಯೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

೧೫. ಚಕ್ಖುನ್ತಿಆದೀನಿ ಞಾಣವೇವಚನಾನೇವ.

೧೬. ಯಾವಕೀವಞ್ಚಾತಿ ಯತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ. ತಿಪರಿವಟ್ಟನ್ತಿ ಸಚ್ಚಞಾಣ, ಕಿಚ್ಚಞಾಣ, ಕತಞಾಣಸಙ್ಖಾತಾನಂ ತಿಣ್ಣಂ ಪರಿವಟ್ಟಾನಂ ವಸೇನ ತಿಪರಿವಟ್ಟಂ ಞಾಣದಸ್ಸನಂ. ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಇದಂ ದುಕ್ಖಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚಂ, ಇದಂ ದುಕ್ಖಸಮುದಯ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಚತೂಸು ಸಚ್ಚೇಸು ಯಥಾಭೂತಞಾಣಂ ಸಚ್ಚಞಾಣಂ ನಾಮ. ತೇಸು ಏವ ‘‘ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ಪಹಾತಬ್ಬಂ ಸಚ್ಛಿಕಾತಬ್ಬಂ ಭಾವೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಜಾನನಞಾಣಂ ಕಿಚ್ಚಞಾಣಂ ನಾಮ. ‘‘ಪರಿಞ್ಞಾತಂ ಪಹೀನಂ ಸಚ್ಛಿಕತಂ ಭಾವಿತ’’ನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ಕತಭಾವಜಾನನಞಾಣಂ ಕತಞಾಣಂ ನಾಮ. ದ್ವಾದಸಾಕಾರನ್ತಿ ತೇಸಮೇವ ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಸಚ್ಚೇ ತಿಣ್ಣಂ ತಿಣ್ಣಂ ಆಕಾರಾನಂ ವಸೇನ ದ್ವಾದಸಾಕಾರಂ.

ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋತಿ ಪಚ್ಚಞ್ಞಾಸಿನ್ತಿ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋತಿ ಏವಂ ನ ಪಟಿಜಾನಿಂ. ಯತೋ ಚ ಖೋತಿ ಯತೋ ಬೋಧಿಮೂಲೇ ನಿಸಿನ್ನಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ. ಅಥಾಹನ್ತಿ ತತೋ ಪರಂ ಅಹಂ. ಞಾಣಞ್ಚ ಪನ ಮೇತಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ಅಕುಪ್ಪಾ ಮೇತಿಆದಿ ತಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಆಕಾರದಸ್ಸನಂ. ತತ್ಥ ಅಕುಪ್ಪಾ ಮೇ ವಿಮುತ್ತೀತಿ ಅರಹತ್ತಫಲಂ ತಸ್ಸ ಮಗ್ಗಸಙ್ಖಾತಕಾರಣತೋ ಚ ಆರಮ್ಮಣತೋ ಚ ಅಕುಪ್ಪತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಸ್ಮಿನ್ತಿ ನಿಗ್ಗಾಥಸುತ್ತೇ. ಭಞ್ಞಮಾನೇತಿ ಭಣಿಯಮಾನೇ. ಧಮ್ಮಚಕ್ಖುನ್ತಿ ಇಧ ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮೇಸು ಚಕ್ಖುಕಿಚ್ಚಕರಣತೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಯಂ ಕಿಞ್ಚೀತಿಆದಿ ನಿಬ್ಬಾನಾರಮ್ಮಣತ್ತೇಪಿ ಕಿಚ್ಚವಸೇನ ಅಸಮ್ಮೋಹತೋ ಪವತ್ತಿದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ.

೧೭. ಧಮ್ಮಚಕ್ಕನ್ತಿ ಪಟಿವೇಧಞಾಣಧಮ್ಮಞ್ಚೇವ ದೇಸನಾಞಾಣಧಮ್ಮಞ್ಚ ಪವತ್ತನಟ್ಠೇನ ಚಕ್ಕನ್ತಿ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ. ಓಭಾಸೋತಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಾನುಭಾವೇನ ಪವತ್ತೋ ಚಿತ್ತಪಚ್ಚಯಉತುಸಮುಟ್ಠಾನೋ ದಸಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತುಂ ಫರಿತ್ವಾ ಠಿತೋ ಓಭಾಸೋ.

೧೮. ದಿಟ್ಠೋ ಅರಿಯಸಚ್ಚಧಮ್ಮೋ ಏತೇನಾತಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೋ. ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ. ಅತ್ತನೋ ಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ಅಧಿಗತತ್ತಾ ನ ಪರಂ ಪಚ್ಚೇತಿ, ಪರಸ್ಸ ಸದ್ಧಾಯ ಏತ್ಥ ನ ಪವತ್ತತೀತಿ ಅಪರಪ್ಪಚ್ಚಯೋ. ಏಹಿ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಏತ್ತಕೇ ವುತ್ತಮತ್ತೇ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ, ಉಪಸಮ್ಪದಾ ಚ ಸಿಜ್ಝತಿ, ತೇನೇವ ತತ್ಥ ಇತಿ-ಸದ್ದೇನ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ದಸ್ಸಿತೋತಿ ವದನ್ತಿ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಸಮ್ಮಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಅನ್ತಕಿರಿಯಾಯಾತಿ ವಚನಪರಿಯೋಸಾನೇ ಏವ ಉಪಸಮ್ಪದಾ ಸಿಜ್ಝತಿ, ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ‘ಏಹಿ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಭಗವತೋ ವಚನೇನಾ’ತಿ ಇದಂ ಏಹಿಭಿಕ್ಖುಸದ್ದೋಪಲಕ್ಖಿತವಚನಂ ಏಹಿಭಿಕ್ಖುವಚನನ್ತಿಆದಿಪದವಸೇನ ವುತ್ತಂ ಮುಸಾವಾದವಗ್ಗೋತಿಆದೀಸು ವಿಯಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತದೇತಂ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಭಗವಾ ಹಿ…ಪೇ… ಏಹಿ ಭಿಕ್ಖು, ಚರ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಸಮ್ಮಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಅನ್ತಕಿರಿಯಾಯಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೧.೪೫ ಭಿಕ್ಖೂಪದಭಾಜನೀಯವಣ್ಣನಾ) ಇಮಿನಾ ವಚನೇನ ಸಮೇತಿ. ಯತ್ತಕಞ್ಹಿ ಭಗವತಾ ನಿಯಮೇನ ವುಚ್ಚತಿ, ತತ್ತಕಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಅಙ್ಗಮೇವ. ಸೇಕ್ಖಪುಥುಜ್ಜನಾನಞ್ಹಿ ಏತಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಅಸೇಕ್ಖಾನಂ ಪನ ‘‘ಚರ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯ’’ನ್ತಿ ಪರಿಯೋಸಾನನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ ಸಿಕ್ಖತ್ತಯಸಮಿದ್ಧಿತೋ. ಲೋಕಿಯಸಮ್ಪದಾಹಿ ಉಪರಿಭೂತಾ ಸೇಟ್ಠಭೂತಾ ಸಮ್ಪದಾತಿ ಉಪಸಮ್ಪದಾ.

೧೯-೨೧. ನೀಹಾರಭತ್ತೋತಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಗಾಮತೋ ನೀಹರಿತ್ವಾ ದಿನ್ನಭತ್ತೋ. ಕಲ್ಲಂ ನೂತಿ ಯುತ್ತಂ ನು. ಏತಂ ಮಮಾತಿಆದಿ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ತಣ್ಹಾಮಾನದಿಟ್ಠಿಗಾಹಾನಂ ದಸ್ಸನಂ.

೨೨-೨೩. ತಸ್ಮಾ ತಿಹಾತಿ ಏತ್ಥ ತಿಹಾತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಿಬ್ಬಿನ್ದತೀತಿ ವುಟ್ಠಾನಗಾಮಿನಿವಿಪಸ್ಸನಾವಸೇನ ಉಕ್ಕಣ್ಠತಿ. ವಿರಜ್ಜತೀತಿ ಚತುನ್ನಂ ಮಗ್ಗಾನಂ ವಸೇನ ನ ರಜ್ಜತಿ. ವಿಮುಚ್ಚತೀತಿ ಫಲವಸೇನ ವಿಮುಚ್ಚತಿ. ವಿಮುತ್ತಸ್ಮಿನ್ತಿಆದಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣದಸ್ಸನಂ. ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ. ಕರಣೀಯಂ ಚತೂಸು ಸಚ್ಚೇಸು ಚತೂಹಿ ಮಗ್ಗೇಹಿ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಪರಿಞ್ಞಾದಿವಸೇನ ಸೋಳಸವಿಧಂ ಕಿಚ್ಚಂ. ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾತಿ ಇತ್ಥಭಾವಾಯ ಸೋಳಸಕಿಚ್ಚಭಾವಾಯ, ಕಿಲೇಸಕ್ಖಯಾಯ ವಾ ಅಪರಂ ಪುನ ಮಗ್ಗಭಾವನಾಕಿಚ್ಚಂ ಮೇ ನತ್ಥೀತಿ ಪಜಾನಾತಿ. ಅಥ ವಾ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾತಿ ಇತ್ಥಭಾವತೋ ವತ್ತಮಾನಕ್ಖನ್ಧಸನ್ತಾನತೋ ಅಪರಂ ಖನ್ಧಸನ್ತಾನಂ ಮಯ್ಹಂ ನ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೫. ಆಳಮ್ಬರನ್ತಿ ಪಣವಂ. ವಿಕೇಸಿಕನ್ತಿ ವಿಪ್ಪಕಿಣ್ಣಕೇಸಂ. ವಿಕ್ಖೇಳಿಕನ್ತಿ ವಿಸ್ಸನ್ದಮಾನಲಾಲಂ. ಸುಸಾನಂ ಮಞ್ಞೇತಿ ಸುಸಾನಂ ವಿಯ ಅದ್ದಸ ಸಕಂ ಪರಿಜನನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸೀತಿ ಸಂವೇಗವಸಪ್ಪವತ್ತಂ ವಚನಂ ನಿಚ್ಛಾರೇಸಿ. ಉಪಸ್ಸಟ್ಠನ್ತಿ ದುಕ್ಖೇನ ಸಮ್ಮಿಸ್ಸಂ, ದುಕ್ಖೋತಿಣ್ಣಂ ಸಬ್ಬಸತ್ತಕಾಯಜಾತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

೨೬. ಇದಂ ಖೋ ಯಸಾತಿ ಭಗವಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ. ಅನುಪುಬ್ಬಿಂ ಕಥನ್ತಿ ಅನುಪಟಿಪಾಟಿಕಥಂ. ಆದೀನವನ್ತಿ ದೋಸಂ. ಓಕಾರನ್ತಿ ನಿಹೀನತಾ ನಿಹೀನಜನಸೇವಿತತ್ತಾ. ಸಂಕಿಲೇಸನ್ತಿ ತೇಹಿ ಸತ್ತಾನಂ ಸಂಕಿಲೇಸನಂ, ಸಂಕಿಲೇಸವಿಸಯನ್ತಿ ವಾ ಅತ್ಥೋ. ಕಲ್ಲಚಿತ್ತನ್ತಿ ಅರೋಗಚಿತ್ತಂ. ಸಾಮಂ ಅತ್ತನಾವ ಉಕ್ಕಂಸೋ ಉಕ್ಖಿಪನಂ ಏತಿಸ್ಸನ್ತಿ ಸಾಮುಕ್ಕಂಸಿಕಾ, ಸಚ್ಚದೇಸನಾ. ತಸ್ಸಾ ಸರೂಪದಸ್ಸನಂ ‘‘ದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿಆದಿ.

೨೭. ಅಸ್ಸದೂತೇತಿ ಅಸ್ಸಆರುಳ್ಹೇ ದೂತೇ. ಇದ್ಧಾಭಿಸಙ್ಖಾರನ್ತಿ ಇದ್ಧಿಕಿರಿಯಂ. ಅಭಿಸಙ್ಖರೇಸಿ ಅಕಾಸಿ.

೨೮. ಯಥಾದಿಟ್ಠನ್ತಿ ಪಠಮಮಗ್ಗೇನ ದಿಟ್ಠಂ ಚತುಸ್ಸಚ್ಚಭೂಮಿಂ ಸೇಸಮಗ್ಗತ್ತಯೇನ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ, ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮಾತು ನೋ ಜೀವಿತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ನೋತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ, ಮಾತು ಜೀವಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಸಸ್ಸ ಖೀಣಾಸವತ್ತಾ ‘‘ಏಹಿ ಭಿಕ್ಖು, ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋ ಧಮ್ಮೋ, ಚರ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯ’’ನ್ತಿ ಏತ್ತಕೇನೇವ ಭಗವಾ ಉಪಸಮ್ಪದಂ ಅದಾಸಿ. ಖೀಣಾಸವಾನಞ್ಹಿ ಏತ್ತಕೇನೇವ ಉಪಸಮ್ಪದಾ ಅನುಞ್ಞಾತಾ ಪುಬ್ಬೇವ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖೀಣತ್ತಾ. ಚರ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ಸಾಸನಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸಙ್ಖಾತಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಪೂರಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ನ ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ.

೩೦. ಸೇಟ್ಠಾನುಸೇಟ್ಠೀನನ್ತಿ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಚ ಅನುಸೇಟ್ಠಿನೋ ಚ ಪವೇಣೀವಸೇನ ಆಗತಾ ಯೇಸಂ ಕುಲಾನಂ ಸನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಸೇಟ್ಠಾನುಸೇಟ್ಠೀನಂ ಕುಲಾನಂ. ಓರಕೋತಿ ಲಾಮಕೋ.

೩೨-೩೩. ಮಾ ಏಕೇನ ದ್ವೇತಿ ಏಕೇನ ಮಗ್ಗೇನ ದ್ವೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಮಾ ಅಗಮಿತ್ಥ. ವಿಸುದ್ಧೇ ಸತ್ತೇ, ಗುಣೇ ವಾ ಮಾರೇತೀತಿ ಮಾರೋ. ಪಾಪೇ ನಿಯುತ್ತೋ ಪಾಪಿಮಾ.

ಸಬ್ಬಪಾಸೇಹೀತಿ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಪಾಸೇಹಿ. ಯೇ ದಿಬ್ಬಾ ಯೇ ಚ ಮಾನುಸಾತಿ ಯೇ ದಿಬ್ಬಕಾಮಗುಣನಿಸ್ಸಿತಾ, ಮಾನುಸಕಕಾಮಗುಣನಿಸ್ಸಿತಾ ಚ ಕಿಲೇಸಪಾಸಾ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ಸಬ್ಬೇಹಿ ತೇಹಿ. ‘‘ತ್ವಂ ಬುದ್ಧೋ’’ತಿ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಕರಿಯಮಾನಸಕ್ಕಾರಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ.

ಅನ್ತಲಿಕ್ಖೇ ಚರನ್ತೇ ಪಞ್ಚಾಭಿಞ್ಞೇಪಿ ಬನ್ಧತೀತಿ ಅನ್ತಲಿಕ್ಖಚರೋ, ರಾಗಪಾಸೋ. ಮಾರೋ ಪನ ಪಾಸಮ್ಪಿ ಅನ್ತಲಿಕ್ಖಚರಂ ಮಞ್ಞತಿ. ಮಾನಸೋತಿ ಮನೋಸಮ್ಪಯುತ್ತೋ.

ಜಾನಾತಿ ಮನ್ತಿ ಸೋ ಕಿರ ‘‘ಮಹಾನುಭಾವೋ ಅಞ್ಞೋ ದೇವಪುತ್ತೋ ನಿವಾರೇತೀತಿ ಭೀತೋ ನಿವತ್ತಿಸ್ಸತಿ ನು ಖೋ’’ತಿಸಞ್ಞಾಯ ವತ್ವಾ ‘‘ನಿಹತೋ ತ್ವಮಸಿ ಅನ್ತಕಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಜಾನಾತಿ ಮ’’ನ್ತಿ ದುಮ್ಮನೋ ಪಲಾಯಿ.

೩೪. ಪರಿವಿತಕ್ಕೋ ಉದಪಾದೀತಿ ಯಸ್ಮಾ ಏಹಿಭಿಕ್ಖುಭಾವಾಯ ಉಪನಿಸ್ಸಯರಹಿತಾನಮ್ಪಿ ಪಬ್ಬಜಿತುಕಾಮತಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ಬುದ್ಧಾ ಚ ತೇ ನ ಪಬ್ಬಾಜೇನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇಸಮ್ಪಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾವಿಧಿಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಏವಂ ಪರಿವಿತಕ್ಕೇಸೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪನ್ನಾ ಪನ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏಹಿಭಿಕ್ಖುಭಾವೇನೇವ ಪಬ್ಬಜನ್ತಿ. ಯೇ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಪುಗ್ಗಲಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಸಯಂ ಪಬ್ಬಾಜೇತಬ್ಬೋತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಕೇಸಮಸ್ಸುಂ ಓಹಾರೇತ್ವಾ’’ತಿಆದಿವಚನತೋ ಕೇಸಚ್ಛೇದನಕಾಸಾಯಚ್ಛಾದನಸರಣದಾನಾನಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ನಾಮ, ತೇಸು ಪಚ್ಛಿಮದ್ವಯಂ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಏವ ಕಾತಬ್ಬಂ, ಕಾರೇತಬ್ಬಂ ವಾ. ‘‘ಪಬ್ಬಾಜೇಹೀ’’ತಿ ಇದಂ ತಿವಿಧಮ್ಪಿ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಖಣ್ಡಸೀಮಂ ನೇತ್ವಾತಿ ಭಣ್ಡುಕಮ್ಮಾರೋಚನಪರಿಹರಣತ್ಥಂ. ಭಿಕ್ಖೂನಞ್ಹಿ ಅನಾರೋಚೇತ್ವಾ ಏಕಸೀಮಾಯ ‘‘ಏತಸ್ಸ ಕೇಸೇ ಛಿನ್ದಾ’’ತಿ ಅಞ್ಞಂ ಆಣಾಪೇತುಮ್ಪಿ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾತಿ ಕೇಸಾದಿಚ್ಛೇದನಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ಕಾಸಾಯಾನಿ ಅಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ’’ತಿ ವಿಸುಂ ವುತ್ತತ್ತಾ. ಪಬ್ಬಾಜೇತುಂ ನ ಲಭತೀತಿ ಸರಣದಾನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಭಿಕ್ಖುಆಣತ್ತಿಯಾ ದಿನ್ನಮ್ಪಿ ಸರಣಂ ನ ರುಹತಿ.

ಯಸಸ್ಸೀತಿ ಪರಿವಾರಸಮ್ಪನ್ನೋ. ನಿಜ್ಜೀವನಿಸ್ಸತ್ತಭಾವನ್ತಿ ‘‘ಕೇಸಾ ನಾಮ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸರೀರೇ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೋ ಅಚೇತನೋ ಅಬ್ಯಾಕತೋ ಸುಞ್ಞೋ ನಿಸ್ಸತ್ತೋ ಥದ್ಧೋ ಪಥವೀಧಾತೂ’’ತಿಆದಿನಯಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ಸಬ್ಬಂ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೧.೩೧೧) ಆಗತನಯೇನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಪುಬ್ಬೇತಿ ಪುಬ್ಬಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇಸು. ಮದ್ದಿತಸಙ್ಖಾರೋತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಭಾವಿತಭಾವನೋತಿ ಸಮಥವಸೇನಾಪಿ.

ಕಾಸಾಯಾನಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವಾ…ಪೇ… ಪಟಿಗ್ಗಾಹಾಪೇತಬ್ಬೋತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಸಬ್ಬದುಕ್ಖನಿಸ್ಸರಣತ್ಥಾಯ ಇಮಂ ಕಾಸಾವಂ ಗಹೇತ್ವಾ’’ತಿ ವಾ ‘‘ತಂ ಕಾಸಾವಂ ದತ್ವಾ’’ತಿ ವಾ ವತ್ವಾ ‘‘ಪಬ್ಬಾಜೇಥ ಮಂ, ಭನ್ತೇ, ಅನುಕಮ್ಪಂ ಉಪಾದಾಯಾ’’ತಿ ಏವಂ ಯಾಚನಪುಬ್ಬಕಂ ಚೀವರಂ ಪಟಿಚ್ಛಾಪೇತಿ. ಅಥಾಪೀತಿಆದಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಾಪನತೋ ಪರಂ ಕತ್ತಬ್ಬವಿಧಿದಸ್ಸನಂ. ಅಥಾಪೀತಿ ತತೋ ಪರಮ್ಪೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಚೀವರಂ ಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜನಪ್ಪಕಾರಭೇದದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಅಥಾಪೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಅಥಾಪೀತಿ ಚ ಅಥ ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ‘‘ಅದಿನ್ನಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ನ ರುಹತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಪಾದೇ ವನ್ದಾಪೇತ್ವಾತಿ ಪಾದಾಭಿಮುಖಂ ನಮಾಪೇತ್ವಾ. ದೂರೇ ವನ್ದನ್ತೋಪಿ ಹಿ ಪಾದೇ ವನ್ದತೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಉಪಜ್ಝಾಯೇನ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಉಪಜ್ಝಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಅಯಂ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ. ಆಭಿಸಮಾಚಾರಿಕೇಸು ವಿನಯನತ್ಥಂ ಯಂ ಆಚರಿಯಂ ಕತ್ವಾ ನಿಯ್ಯಾತೇನ್ತಿ, ಅಯಂ ಆಚರಿಯೋ. ಸಚೇ ಪನ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ಸಯಮೇವ ಸಬ್ಬಂ ಸಿಕ್ಖಾಪೇತಿ, ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ನ ನಿಯ್ಯಾತೇತಿ, ಉಪಜ್ಝಾಯೋವಸ್ಸ ಆಚರಿಯೋಪಿ ಹೋತಿ, ಯಥಾ ಉಪಸಮ್ಪದಾಕಾಲೇ ಸಯಮೇವ ಕಮ್ಮವಾಚಂ ವಾಚೇನ್ತೋ ಉಪಜ್ಝಾಯೋವ ಕಮ್ಮವಾಚಾಚರಿಯೋಪಿ ಹೋತಿ.

ಅನುನಾಸಿಕನ್ತಂ ಕತ್ವಾ ದಾನಕಾಲೇ ಅನ್ತರಾ ವಿಚ್ಛೇದೋ ನ ಕಾತಬ್ಬೋತಿ ಆಹ ‘‘ಏಕಸಮ್ಬನ್ಧಾನೀ’’ತಿ.

‘‘ಆಭಿಸಮಾಚಾರಿಕೇಸು ವಿನೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸೇಖಿಯವತ್ತಖನ್ಧಕವತ್ತೇಸು, ಅಞ್ಞೇಸು

ಚ ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿಆದಿಲೋಕವಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು ಸಾಮಣೇರೇಹಿ ವತ್ತಿತಬ್ಬಂ, ತತ್ಥ ಅವತ್ತಮಾನೋ ಅಲಜ್ಜೀ, ದಣ್ಡಕಮ್ಮಾರಹೋ ಚ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ದುತಿಯಮಾರಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೩೫. ಪಾಳಿಯಂ ಅನುತ್ತರಂ ವಿಮುತ್ತಿಂ ಅನುಪಾಪುಣಾಥಾತಿ ‘‘ಖೀಣಾಸವಾ ಮಯಂ, ಕಿಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಧಾನೇನಾ’’ತಿ ವಾಸನಾದೋಸೇನ ವೋಸಾನಂ ಅನಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪನ್ತೇಸು ಸೇನಾಸನೇಸು ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಯಾವ ವೀತಿನಾಮನತ್ಥಂ, ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಞ್ಞೇಸಮ್ಪಿ ದಿಟ್ಠಾನುಗತಿಸಮಾಪಜ್ಜನತ್ಥಞ್ಚ ಓವದತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ದುತಿಯಮಾರಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಭದ್ದವಗ್ಗಿಯಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೩೬. ಇದಂ ನೇಸಂ ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮನ್ತಿ ತೇಸಂ ತಿಂಸಜನಾನಂ ಏಕತೋ ಅಭಿಸಮಯಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮಂ. ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ತೇಸಂ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಪುಬ್ಬಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇಸು ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಸರಣಗಮನದಾನಸೀಲಸಮಾಧಿವಿಪಸ್ಸನಾಸಮಾಯೋಗವಸೇನ ಬಹುಂ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ಕುಸಲಂ ಅತ್ಥೇವಾತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಇತರಥಾ ಹಿ ತದಹೇವ ಪಟಿವೇಧೋ, ಏಹಿಭಿಕ್ಖುಭಾವಾದಿವಿಸೇಸೋ ಚ ನ ಸಮ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ.

ಭದ್ದವಗ್ಗಿಯಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಉರುವೇಲಪಾಟಿಹಾರಿಯಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೩೭-೩೮. ಪಾಳಿಯಂ ಅಗರೂತಿ ಭಾರಿಯಂ ನ ಸಿಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಭಿನ್ನಂ ಸಜೋತಿಭೂತಾನನ್ತಿ ಉಭೋಸು ಸಜೋತಿಭೂತೇಸು. ಪತ್ತೇ ಪಕ್ಖಿಪೀತಿ ತಂ ನಾಗಂ ನಿಹತತೇಜಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಸನ್ತಪ್ಪೇತ್ವಾ ಸರಣಸೀಲಾನಿ ದತ್ವಾ ಸಕಲರತ್ತಿಂ ಭಗವನ್ತಂ ಪಯಿರುಪಾಸಿತ್ವಾ ಠಿತಂ ಜಟಿಲಾನಂ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಪತ್ತೇ ಪಕ್ಖಿಪಿ, ನ ಅಹಿತುಣ್ಡಿಕೋ ವಿಯ ಬಲಕ್ಕಾರೇನಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಯತ್ರ ಹಿ ನಾಮಾತಿ ಯೋ ನಾಮ.

೩೯. ಅಜ್ಜಣ್ಹೋತಿ ಅಜ್ಜ ಏಕದಿವಸಂ. ಅಗ್ಗಿಸಾಲಮ್ಹೀತಿ ಅಗ್ಯಾಗಾರೇ. ಸುಮನಾನಂ ಬುದ್ಧಾನಂ ಮನಸಾ ಸದಿಸೋ ಮನೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಸುಮನಮನಸೋ. ಅಧಿಚಿತ್ತೋತಿ ಮಹಾಕರುಣಾದೀಹಿ ಅಧಿಚಿತ್ತೋ. ಉದಿಚ್ಛರೇತಿ ಉಲ್ಲೋಕೇಸುಂ, ಪರಿವಾರೇಸುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅನೇಕವಣ್ಣಾ ಅಚ್ಚಿಯೋತಿ ಛಬ್ಬಣ್ಣರಂಸಿಯೋ ವುತ್ತಾ. ಅಹಂ ತೇ ಧುವಭತ್ತೇನ ಪಟಿಮಾನನಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಸೇಸೋ.

೪೦. ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಾಯ ರತ್ತಿಯಾತಿ ಪರಿಕ್ಖೀಣಾಯ ರತ್ತಿಯಾ, ಮಜ್ಝರತ್ತಿಸಮಯೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಭಿಕ್ಕನ್ತವಣ್ಣಾತಿ ಅಭಿರೂಪಚ್ಛವಿವಣ್ಣಾ. ಕೇವಲಕಪ್ಪನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕೇವಲ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಅನವಸೇಸತ್ಥೋ, ಕಪ್ಪ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಸಮನ್ತಭಾವೋ, ತಸ್ಮಾ ಅನವಸೇಸಂ ಸಮನ್ತತೋ ವನಸಣ್ಡನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಚತುದ್ದಿಸಾತಿ ಚತೂಸು ದಿಸಾಸು. ಯತ್ರ ಹಿ ನಾಮಾತಿ ಯಂ ನಾಮ.

೪೩. ಅಙ್ಗಮಗಧಾತಿ ಅಙ್ಗಮಗಧರಟ್ಠವಾಸಿನೋ. ಇದ್ಧಿಪಾಟಿಹಾರಿಯನ್ತಿ ಅಭಿಞ್ಞಿದ್ಧಿಯೇವ ಪಟಿಪಕ್ಖಾನಂ ತಿತ್ಥಿಯಾನಂ, ವೇನೇಯ್ಯಸತ್ತಗತದೋಸಾನಞ್ಚ ಹರಣತೋ ಅಪನಯನತೋ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ, ತಂ ತಂ ವಾ ಸತ್ತಹಿತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಹರಿತಬ್ಬಂ ಪವತ್ತೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಪಟಿಹಾರಿಯಂ, ತದೇವ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ. ಇದ್ಧಿ ಏವ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಇದ್ಧಿಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ.

೪೪. ಪಂಸುಕೂಲಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಹೋತೀತಿ ಪುಣ್ಣಾಯ ದಾಸಿಯಾ ಸರೀರಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಛಡ್ಡಿತಂ ಸಾಣಮಯಂ ಕಿಮಿಕುಲಾಕುಲಂ ಪರಿಯೇಸನವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಹೋತಿ, ಯಂ ಭಗವಾ ಭೂಮಿಂ ಕಮ್ಪೇನ್ತೋ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಮಹಾಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರಸ್ಸ ಅದಾಸಿ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ಕತ್ಥ ನು ಖೋತಿಆದಿಪರಿವಿತಕ್ಕೋ ಜಟಿಲಾನಂ ವಿವಿಧಪಾಟಿಹಾರಿಯದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಕತೋ. ಪಾಣಿನಾ ಖಣನ್ತೋ ವಿಯ ಇದ್ಧಿಯಾ ಮತ್ತಿಕಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ದಿನ್ನತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪಾಣಿನಾ ಪೋಕ್ಖರಣಿಂ ಖಣಿತ್ವಾ’’ತಿ.

೪೬. ಫಾಲಿಯನ್ತು, ಕಸ್ಸಪ, ಕಟ್ಠಾನೀತಿ ಉರುವೇಲಕಸ್ಸಪೇನ ನಿವೇದಿತೇ ಏವಮವೋಚಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಏವಂ ಸೇಸೇಸುಪಿ.

೪೯. ಅನ್ತರಟ್ಠಕಾಸು ಹಿಮಪಾತಸಮಯೇತಿ ಏತ್ಥ ಮಾಘಮಾಸಸ್ಸ ಅವಸಾನೇ ಚತಸ್ಸೋ, ಫಗ್ಗುಣಮಾಸಸ್ಸ ಆದಿಮ್ಹಿ ಚತಸ್ಸೋತಿ ಏವಂ ಉಭಿನ್ನಂ ಮಾಸಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಅಟ್ಠರತ್ತಿಯೋ ಅನ್ತರಟ್ಠಕಾ ನಾಮ. ತಾಸು ಅನ್ತರಟ್ಠಕಾಸು ರತ್ತೀಸು ಹಿಮಪಾತಕಾಲೇ. ಉಮ್ಮುಜ್ಜನನಿಮುಜ್ಜನಮ್ಪಿ ಸಹಸಾ ತದುಭಯಕರಣವಸೇನ ವುತ್ತಂ.

೫೦. ಉದಕವಾಹಕೋತಿ ಉದಕೋಘೋ. ರೇಣುಹತಾಯಾತಿ ರಜೋಕಿಣ್ಣಾಯ, ಅತಿನ್ತಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಾವಾಯಾತಿ ಕುಲ್ಲೇನ. ಇದಂ ನು ತ್ವಂ ಮಹಾಸಮಣಾತಿ ಇಧ ನು ತ್ವಂ. ಧ-ಕಾರಸ್ಸ ದ-ಕಾರಂ, ಅನುಸಾರಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ನೂ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಏಕಮಿದಾಹ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ದೀ. ನಿ. ೧.೧೬೫, ೨೬೫) ವಿಯ. ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ತ್ವಂ ನು ಖೋ ಠಿತೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಅಯಮಹಮಸ್ಮೀತಿ ಅಯಮಹಂ ಇಧ ಠಿತೋಸ್ಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೫೧. ಚಿರಪಟಿಕಾತಿ ಚಿರಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ. ಕೇಸಮಿಸ್ಸಂ ಸಬ್ಬಂ ಪರಿಕ್ಖಾರಂ ಉದಕೇ ಪವಾಹೇತ್ವಾತಿಪಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ಅರಣಿಕಮಣ್ಡಲುಆದಿಕಾ ತಾಪಸಪರಿಕ್ಖಾರಾ ಖಾರೀ ನಾಮ, ತಂಹರಣಕಕಾಜಂ ಖಾರಿಕಾಜಂ ನಾಮ. ಅಗ್ಗಿಹುತಮಿಸ್ಸನ್ತಿ ಅಗ್ಗಿಪೂಜೋಪಕರಣಸಹಿತಂ.

೫೨-೩. ಉಪಸಗ್ಗೋತಿ ಉಪದ್ದವೋ. ‘‘ಅಡ್ಢುಡ್ಢಾನಿ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಸಹಸ್ಸಾನೀ’’ತಿ ಇದಂ ನಾಗದಮನಾದೀನಿ ಪನ್ನರಸ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಾನಿ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ ಅಪ್ಪಕಮಧಿಕಂ ಗಣನೂಪಗಂ ನ ಹೋತೀತಿ.

೫೪. ಗಯಾಯನ್ತಿ ಗಯಾನಾಮಿಕಾಯ ನದಿಯಾ ಅದೂರಭವತ್ತಾ ಗಾಮೋ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗವಸೇನ ಗಯಾ ನಾಮ ಜಾತೋ, ತಸ್ಸಂ. ಗಯಾಸೀಸೇತಿ ಏವಂನಾಮಕೇ ಪಿಟ್ಠಿಪಾಸಾಣೇ.

‘‘ಯಮಿದಂ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ…ಪೇ… ಸುಖಂ ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣವೀಥಿಚಿತ್ತೇಸು ಸೋಮನಸ್ಸದೋಮನಸ್ಸಉಪೇಕ್ಖಾವೇದನಾಮುಖೇನ ಸೇಸಾರೂಪಕ್ಖನ್ಧಾನಮ್ಪಿ ಆದಿತ್ತತಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ. ಮನೋತಿ ಭವಙ್ಗಚಿತ್ತಂ ಮನೋದ್ವಾರಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ. ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ಮನೋದ್ವಾರವೀಥಿಪಅಯಾಪನ್ನಮೇವ ಗಹಿತಂ.

ಉರುವೇಲಪಾಟಿಹಾರಿಯಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಬಿಮ್ಬಿಸಾರಸಮಾಗಮಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೫೫. ಯಞ್ಞಾ ಅಭಿವದನ್ತೀತಿ ಯಾಗಹೇತು ಇಜ್ಝನ್ತೀತಿ ವದನ್ತಿ. ಉಪಧೀಸೂತಿ ಏತ್ಥ ದುಕ್ಖಸುಖಾದೀನಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ಚತ್ತಾರೋ ಉಪಧೀ ಕಾಮಖನ್ಧಕಿಲೇಸಅಭಿಸಙ್ಖಾರೂಪಧೀನಂ ವಸೇನ. ತೇಸು ಖನ್ಧೂಪಧಿ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಖನ್ಧೂಪಧೀಸು ಮಲನ್ತಿ ಞತ್ವಾ’’ತಿ. ಯಞ್ಞಾತಿ ಯಞ್ಞಹೇತು. ಯಿಟ್ಠೇತಿ ಮಹಾಯಾಗೇ. ಹುತೇತಿ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಕತ್ತಬ್ಬೇ ಅಗ್ಗಿಪರಿಚರಣೇ. ಕಿಂ ವಕ್ಖಾಮೀತಿ ಕಥಂ ವಕ್ಖಾಮಿ.

೫೭-೮. ಆಸೀಸನಾತಿ ಮನೋರಥಾ. ಸಿಙ್ಗೀಸುವಣ್ಣನಿಕ್ಖೇನಾತಿ ಸಿಙ್ಗೀಸುವಣ್ಣಸ್ಸ ರಾಸಿನಾ. ಸುವಣ್ಣೇಸು ಹಿ ಯುತ್ತಿಕತಂ ಹೀನಂ. ತತೋ ರಸವಿದ್ಧಂ ಸೇಟ್ಠಂ, ತತೋ ಆಕರುಪ್ಪನ್ನಂ ಸೇಟ್ಠಂ, ತತೋ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ದಿಬ್ಬಸುವಣ್ಣಂ ಸೇಟ್ಠಂ, ತತ್ರಾಪಿ ಚಾಮೀಕರಂ, ತತೋ ಸಾತಕುಮ್ಭಂ, ತತೋ ಜಮ್ಬುನದಂ, ತತೋಪಿ ಸಿಙ್ಗೀಸುವಣ್ಣಂ ಸೇಟ್ಠಂ. ತಸ್ಸ ನಿಕ್ಖಂ ನಾಮ ಪಞ್ಚಸುವಣ್ಣಪರಿಮಾಣಂ. ಅಟ್ಠಸುವಣ್ಣಾದಿಭೇದಂ ಅನೇಕವಿಧಮ್ಪಿ ವದನ್ತಿ. ದಸಸು ಅರಿಯವಾಸೇಸೂತಿ –

‘‘ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಪಞ್ಚಙ್ಗವಿಪ್ಪಹೀನೋ ಹೋತಿ ಛಳಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತೋ ಏಕಾರಕ್ಖೋ ಚತುರಾಪಸ್ಸೇನೋ ಪಣುನ್ನಪಚ್ಚೇಕಸಚ್ಚೋ ಸಮವಯಸಟ್ಠೇಸನೋ ಅನಾವಿಲಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಪಸ್ಸದ್ಧಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ ಸುವಿಮುತ್ತಚಿತ್ತೋ ಸುವಿಮುತ್ತಪಞ್ಞೋ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೩.೩೪೮, ೩೬೦; ಅ. ನಿ. ೧೦.೧೯) –

ಏವಮಾಗತೇಸು ದಸಸು ಅರಿಯವಾಸೇಸು. ತತ್ಥ ಪಞ್ಚಙ್ಗವಿಪ್ಪಹೀನೋತಿ ಪಞ್ಚನೀವರಣೇಹಿ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತತಾ ವುತ್ತಾ. ಛಳಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತೋತಿ ಇಟ್ಠಾದೀಸು ಛಸು ಆರಮ್ಮಣೇಸು ಸೋಮನಸ್ಸಿತಾದಿಪಟಿಪಕ್ಖಾ ಛಳಙ್ಗುಪೇಕ್ಖಾ ವುತ್ತಾ. ಏಕಾರಕ್ಖೋತಿ ಉಪಟ್ಠಿತಸತಿತಾ. ಸಙ್ಖಾಯಸೇವನಾ ಅಧಿವಾಸನಾ ಪರಿವಜ್ಜನಾ ವಿನೋದನಾಸಙ್ಖಾತಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಅಪಸ್ಸೇನಾ ನಿಸ್ಸಯಾ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಚತುರಾಪಸ್ಸೇನೋ, ಏತೇನ ಚ ತೇ ನಿಸ್ಸಯಾ ದಸ್ಸಿತಾ. ಪಣುನ್ನಾನಿ ಅಪನೀತಾನಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕೇಹಿ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಗಹಿತಾನಿ ದಿಟ್ಠಿಸಚ್ಚಾನಿ ಯಸ್ಸ, ಸೋ ಪಣುನ್ನಪಚ್ಚೇಕಸಚ್ಚೋ, ತೇನ ಲೋಕಿಯಞಾಣೇನ ದಿಟ್ಠಿಪ್ಪಹಾನಂ ವುತ್ತಂ. ಕಾಮೇಸನಾ ಭವೇಸನಾಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೇಸನಾಸಙ್ಖಾತಾ ಏಸನಾ ಸಮ್ಮದೇವ ಅವಯಾ ಅನೂನಾ ಸಟ್ಠಾ ನಿಸಟ್ಠಾ ಅನೇನಾತಿ ಸಮವಯಸಟ್ಠೇಸನೋ. ಏತೇನ ತಿಣ್ಣಂ ಏಸನಾನಂ ಅಭಾವೋ ವುತ್ತೋ. ‘‘ಅನಾವಿಲಸಙ್ಕಪ್ಪೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಕಾಮವಿತಕ್ಕಾದೀಹಿ ಅನಾವಿಲಚಿತ್ತತಾ. ‘‘ಪಸ್ಸದ್ಧಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಸಮಾಯೋಗೇನ ವಿಗತದರಥತಾ ವುತ್ತಾ. ‘‘ಸುವಿಮುತ್ತಚಿತ್ತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಮಗ್ಗೋ. ‘‘ಸುವಿಮುತ್ತಪಞ್ಞೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣಮುಖೇನ ಫಲಞಾಣಂ ವುತ್ತಂ. ಏತೇ ಹಿ ಅರಿಯಾ ವಸನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಅರಿಯವಾಸಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ತೇ ಪನ ವಾಸಾ ವುತ್ಥಾ ವಸಿತಾ ಸಮ್ಪಾದಿತಾ ಯೇನ, ಸೋ ವುತ್ಥವಾಸೋ, ಭಗವಾ. ದಸಬಲೋತಿ ದಸಹಿ ಕಾಯಬಲೇಹಿ, ಞಾಣಬಲೇಹಿ ಚ ಉಪೇತೋ. ಯಾನಿ ಹೇತಾನಿ –

‘‘ಕಾಳಾವಕಞ್ಚ ಗಙ್ಗೇಯ್ಯಂ, ಪಣ್ಡರಂ ತಮ್ಬಪಿಙ್ಗಲಂ;

ಗನ್ಧಮಙ್ಗಲಹೇಮಞ್ಚ, ಉಪೋಸಥಛದ್ದನ್ತಿಮೇ ದಸಾ’’ತಿ. (ಮ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧೪೮; ಸಂ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೨.೨.೨೨; ಅ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೩.೧೦.೨೧; ವಿಭ. ಅಟ್ಠ. ೭೬೦; ಉದಾ. ಅಟ್ಠ. ೭೫; ಬು. ವ. ಅಟ್ಠ. ೧.೩೯; ಚೂಳನಿ. ಅಟ್ಠ. ೮೧; ಪಟಿ. ಮ. ಅಟ್ಠ. ೨.೨.೪೪) –

ಏವಂ ವುತ್ತಾನಿ ದಸಹತ್ಥಿಕುಲಾನಿ ಪುರಿಮಪುರಿಮತೋ ದಸಬಲಗುಣೋಪೇತಾನಿ, ತೇಸು ಸಬ್ಬಜೇಟ್ಠಾನಂ ದಸನ್ನಂ ಛದ್ದನ್ತಾನಂ ಬಲಾನಿ ಭಗವತೋ ಕಾಯಸ್ಸ ದಸಬಲಾನಿ ನಾಮ. ತಞ್ಚ ಕಾಳಾವಕಸಙ್ಖಾತಾನಂ ಪಕತಿಹತ್ಥೀನಂ ಕೋಟಿಸಹಸ್ಸಸ್ಸ, ಮಜ್ಝಿಮಪುರಿಸಾನಂ ಪನ ದಸನ್ನಂ ಕೋಟಿಸಹಸ್ಸಾನಞ್ಚ ಬಲಂ ಹೋತಿ, ತಂ ‘‘ನಾರಾಯನಸಙ್ಘಾತಬಲ’’ನ್ತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ.

ಯಾನಿ ಪನೇತಾನಿ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಇಧ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ತಥಾಗತೋ ಠಾನಞ್ಚ ಠಾನತೋ ಅಟ್ಠಾನಞ್ಚ ಅಟ್ಠಾನತೋ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮ. ನಿ. ೧.೧೪೮; ಅ. ನಿ. ೧೦.೨೧; ವಿಭ. ೭೬೦; ಪಟಿ. ಮ. ೨.೪೪) ವುತ್ತಾನಿ ಠಾನಾಠಾನಞಾಣಬಲಂ, ಕಮ್ಮವಿಪಾಕಞಾಣಬಲಂ, ಸಬ್ಬತ್ಥಗಾಮಿನಿಪಟಿಪದಾಞಾಣಬಲಂ, ಅನೇಕಧಾತುನಾನಾಧಾತುಲೋಕಞಾಣಬಲಂ, ಸತ್ತಾನಂ ನಾನಾಧಿಮುತ್ತಿಕತಾಞಾಣಬಲಂ, ಇನ್ದ್ರಿಯಪರೋಪರಿಯತ್ತಞಾಣಬಲಂ, ಝಾನವಿಮೋಕ್ಖಸಮಾಧಿಸಮಾಪತ್ತೀನಂ ಸಂಕಿಲೇಸವೋದಾನವುಟ್ಠಾನಞಾಣಬಲಂ, ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಞಾಣಬಲಂ, ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಞಾಣಬಲಂ, ಆಸವಕ್ಖಯಞಾಣಬಲನ್ತಿ ದಸಬಲಞಾಣಾನಿ, ಇಮಾನಿ ಭಗವತೋ ದಸಬಲಾನಿ ನಾಮ. ದಸಹಿ ಅಸೇಕ್ಖೇಹಿ ಅಙ್ಗೇಹೀತಿ ಅರಹತ್ತಫಲಸಮ್ಪಯುತ್ತೇಹಿ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಅಸೇಕ್ಖಾ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ…ಪೇ… ಅಸೇಕ್ಖೋ ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ, ಅಸೇಕ್ಖಂ ಸಮ್ಮಾಞಾಣಂ, ಅಸೇಕ್ಖಾ ಸಮ್ಮಾವಿಮುತ್ತೀ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೩.೩೪೮, ೩೬೦) ಏವಂ ವುತ್ತೇಹಿ ದಸಹಿ ಅಸೇಕ್ಖಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಏತ್ಥ ಚ ದಸ್ಸನಟ್ಠೇನ ವುತ್ತಾ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ಏವ ಜಾನನಟ್ಠೇನ ಸಮ್ಮಾಞಾಣನ್ತಿಪಿ ವುತ್ತಾ, ವುತ್ತಾವಸೇಸಾ ಪನ ಫಲಚಿತ್ತಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಸಬ್ಬೇ ಫಸ್ಸಾದಿಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಮಾವಿಮುತ್ತೀತಿ ವುತ್ತಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ಬಿಮ್ಬಿಸಾರಸಮಾಗಮಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಪಬ್ಬಜ್ಜಾಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೬೦. ಸಾರೀಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಪುತ್ತೋ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ. ಮೋಗ್ಗಲೀಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಪುತ್ತೋ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ. ಛನ್ನಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸ್ಸಾತಿ ಸೇತವತ್ಥೇನ ಹಿರಿಕೋಪೀನಂ ಛಾದೇತ್ವಾ ವಿಚರಣಕಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸ್ಸ, ತೇನ ‘‘ನಾಯಂ ನಗ್ಗಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ’’ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಉಪಞ್ಞಾತ’’ನ್ತಿ ಇಮಸ್ಸ ವಿವರಣಂ ಞಾತೋ ಚೇವಾತಿ. ‘‘ಮಗ್ಗ’’ನ್ತಿ ಇಮಸ್ಸ ವಿವರಣಂ ಉಪಗತೋ ಚ ಮಗ್ಗೋತಿ. ತೇನ ಚ ಉಪಞ್ಞಾತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಞಾತ-ಸದ್ದೋ ಞಾಣಪರಿಯಾಯೋ. ಮಗ್ಗನ್ತಿ ಲಿಙ್ಗವಿಪಲ್ಲಾಸೇನ ಮಗ್ಗೋವ ವುತ್ತೋ. ಉಪಸದ್ದೋ ಚ ಉಪಗಮನತ್ಥೋ ಮಗ್ಗಸದ್ದೇನಪಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯಸ್ಮಾ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಅನುಬನ್ಧನಂ ನಾಮ ಅತ್ಥಿಕೇಹಿ ಉಪಞ್ಞಾತಂ ಉಪಗತಞಾಣಞ್ಚೇವ ಹೋತಿ, ತೇಹಿ ಉಪಗತೋ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಮಗ್ಗೋ ಚ, ತಸ್ಮಾ ಯಂನೂನಾಹಂ ಅನುಬನ್ಧೇಯ್ಯನ್ತಿ. ಉಪಞ್ಞಾತಂ ನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ ಉಪಪತ್ತಿಯಾ ಅನುಮಾನೇನ ಞಾತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ‘‘ಮಗ್ಗ’’ನ್ತಿ ಇಮಸ್ಸ ವಿವರಣಂ ಮಗ್ಗನ್ತೋತಿ, ಅನುಮಾನೇನ ಞಾತಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ದಸ್ಸನತ್ಥಾಯ ಗವೇಸನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

ನಿರೋಧೋ ಚ ನಿರೋಧೂಪಾಯೋ ಚ ಏಕಸೇಸೇನ ನಿರೋಧೋತಿ ವುತ್ತೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅಥ ವಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಪಟಿಪಾದೇನ್ತೋತಿ ನಿಗಮೇನ್ತೋ.

ಇತೋ ಉತ್ತರೀತಿ ಇತೋ ಮಯಾ ಲದ್ಧಸೋತಾಪತ್ತಿತೋ ಉತ್ತರಿ ಇತರಮಗ್ಗತ್ತಯಂ ಯದಿಪಿ ನತ್ಥಿ, ತಥಾಪಿ ಏಸೋ ಏವ ಮಯಾ ಗವೇಸಿತೋ ನಿಬ್ಬಾನಧಮ್ಮೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

೬೨-೩. ತದಾರಮ್ಮಣಾಯಾತಿ ನಿಬ್ಬಾನಾರಮ್ಮಣಾಯ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲವಿಮುತ್ತಿಯಾ. ತೇಸಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಾನನ್ತಿ ಸಪರಿಸಾನಂ ತೇಸಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪರಿಸಾನಂ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಖಣೇ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ, ಅಗ್ಗಸಾವಕಾ ಪನ ಅತ್ತನೋ ಞಾಣಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ಮಹನ್ತತಾಯ ಕತಿಪಾಹಚ್ಚಯೇನ. ತೇನಾಹ ‘‘ಏವ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಉಸೂಯನಕಿರಿಯಾಯ ಕಮ್ಮಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಉಪಯೋಗತ್ಥೇವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಪಬ್ಬಜ್ಜಾಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಉಪಜ್ಝಾಯವತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೬೪. ವಜ್ಜಾವಜ್ಜನ್ತಿ ಖುದ್ದಕಂ, ಮಹನ್ತಞ್ಚ ವಜ್ಜಂ. ಉತ್ತಿಟ್ಠಪತ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಉತ್ತಿಟ್ಠಂ ನಾಮ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಣಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಉತ್ತಿಟ್ಠೇ ನಪ್ಪಮಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಧ. ಪ. ೧೬೮) ವಿಯ. ಉತ್ತಿಟ್ಠತ್ಥಾಯ ಗಹಿತಂ ಪತ್ತಂ ಉತ್ತಿಟ್ಠಪತ್ತಂ, ತೇನಾಹ ‘‘ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಣಕಪತ್ತ’’ನ್ತಿ. ತಸ್ಸ ಉಪನಾಮೇ ಕೋ ದೋಸೋತಿ ಆಹ ‘‘ತಸ್ಮಿಂ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಏತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಏತೇ ಭುಞ್ಜನ್ತೀತಿ ಉತ್ತಿಟ್ಠಪತ್ತೇ ಉಚ್ಛಿಟ್ಠಸಞ್ಞಿನೋ, ತಸ್ಮಾ ಉತ್ತಿಟ್ಠಪತ್ತನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಉತ್ತಿಟ್ಠ-ಸದ್ದೇನೇವ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಸಞ್ಞಾಯ ಉಚ್ಛಿಟ್ಠತಾಪಿ ಗಮ್ಮತೀತಿ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಉಚ್ಛಿಟ್ಠಸದ್ದೇನ ಸಮಾನತ್ಥೋ ಉತ್ತಿಟ್ಠಸದ್ದೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ‘‘ಉತ್ತಿಟ್ಠಾ’’ತಿ ತ್ವಾಪಚ್ಚಯನ್ತೋಪಿ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ’’ತಿ. ಉಪಜ್ಝಾಯಂ ಗಹೇತುನ್ತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯತ್ತಂ ಮನಸಾ ಗಹೇತುಂ, ಯಾಚನವಚನೇನ ತಸ್ಸ ಅನುಮತಿಂ ಗಹೇತುನ್ತಿ ವಾ ಅತ್ಥೋ.

೬೫. ಪತಿಸ್ಸಯನಂ ಪತಿಸ್ಸೋ, ಗರುಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ವತ್ತನಭಾವೋ, ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಗಾರವನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಹ ಪತಿಸ್ಸೇನ ಸಪ್ಪತಿಸ್ಸೋ, ಪರಂ ಜೇಟ್ಠಂ ಕತ್ವಾ ತಸ್ಸೋವಾದೇ ವತ್ತನತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಜೇಟ್ಠಕಭಾವಞ್ಚ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ’’ತಿ. ಸಾಹೂತಿ ಸಾಧು ಸುನ್ದರಂ. ಲಹೂತಿ ಅಗರು, ಸುಭರತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಓಪಾಯಿಕನ್ತಿ ಉಪಾಯಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ, ಏವಂ ಪಟಿಪಜ್ಜನಂ ನಿತ್ಥರಣೂಪಾಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪತಿರೂಪನ್ತಿ ಸಾಮೀಚಿಕಮ್ಮಮಿದನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಾಸಾದಿಕೇನಾತಿ ಪಸಾದಾವಹೇನ ಕಾಯವಚೀಪಯೋಗೇನ ಸಮ್ಪಾದೇಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಾಯೇನಾತಿ ಏತದತ್ಥವಿಞ್ಞಾಪಕಂ ಹತ್ಥಮುದ್ದಾದಿಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಕಾಯೇನ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಿ. ಸಾಧೂತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನಂ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯೇನ ‘‘ಸಾಹೂ’’ತಿಆದೀಸು ವುತ್ತೇಸು ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಸ್ಸ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನಂ ವಚನಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಕಾಯೇನ ವಿಞ್ಞಾಪೇತೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಆಯಾಚನದಾನಮತ್ತೇನಾತಿ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಸ್ಸ ಪಠಮಂ ಆಯಾಚನಮತ್ತೇನ, ತತೋ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಚ ‘‘ಸಾಹೂ’’ತಿಆದಿನಾ ವಚನಮತ್ತೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

೬೬. ಅಸ್ಸಾತಿ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಸ್ಸ. ದ್ವೇ ಚೀವರಾನೀತಿ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ, ಸಙ್ಘಾಟಿಞ್ಚ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾತಿ ‘‘ನ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಭಣಮಾನಸ್ಸಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ನ-ಕಾರತೋ ಪಟ್ಠಾಯ, ತೇನ ‘‘ನಾತಿದೂರೇ’’ತಿಆದೀಸು ನ-ಕಾರಪಟಿಸಿದ್ಧೇಸು ಆಪತ್ತಿ ನತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸಬ್ಬತ್ಥ ದುಕ್ಕಟಾಪತ್ತೀತಿ ಆಪದಾಉಮ್ಮತ್ತಖಿತ್ತಚಿತ್ತವೇದನಟ್ಟತಾದೀಹಿ ವಿನಾ ಪಣ್ಣತ್ತಿಂ ಅಜಾನಿತ್ವಾಪಿ ವದನ್ತಸ್ಸ ಗಿಲಾನಸ್ಸಪಿ ದುಕ್ಕಟಮೇವ. ಆಪದಾಸು ಹಿ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಕಥಾ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಏವಮಞ್ಞೇಸುಪಿ ನ-ಕಾರಪಟಿಸಿದ್ಧೇಸು ಈದಿಸೇಸು, ಇತರೇಸು ಪನ ಗಿಲಾನೋಪಿ ನ ಮುಚ್ಚತಿ. ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಹೇಟ್ಠಾಪೀಠಂ ವಾ ಪರಾಮಸಿತ್ವಾ’’ತಿ ಇದಂ ಪುಬ್ಬೇ ತತ್ಥ ಠಪಿತಪತ್ತಾದಿನಾ ಅಸಙ್ಘಟ್ಟನತ್ಥಾಯ ವುತ್ತಂ, ಚಕ್ಖುನಾ ಓಲೋಕೇತ್ವಾಪಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಅಭಾವಂ ಞತ್ವಾಪಿ ಠಪೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ ಏವ. ಆಪತ್ತಿಯಾ ಆಸನ್ನನ್ತಿ ಆಪತ್ತಿಕರಣಮೇವ.

ಗಾಮೇತಿ ಅನ್ತೋಗಾಮೇ ತಾದಿಸೇ ಮಣ್ಡಪಾದಿಮ್ಹಿ. ಅನ್ತರಘರೇತಿ ಅನ್ತೋಗೇಹೇ. ಪಟಿಕ್ಕಮನೇತಿ ಆಸನಸಾಲಾಯಂ. ಧೋತವಾಲಿಕಾಯಾತಿ ಉದಕೇನ ಗತಟ್ಠಾನೇ ನಿರಜಾಯ ಪರಿಸುದ್ಧವಾಲಿಕಾಯ. ನಿದ್ಧೂಮೇತಿ ಜನ್ತಾಘರೇ ಜಲಿಯಮಾನಅಗ್ಗಿಧೂಮರಹಿತೇ. ಜನ್ತಾಘರಞ್ಹಿ ನಾಮ ಹಿಮಪಾತಬಹುಲೇಸು ದೇಸೇಸು ತಪ್ಪಚ್ಚಯರೋಗಪೀಳಾದಿನಿವಾರಣತ್ಥಂ ಸರೀರಸೇದಾಪನಟ್ಠಾನಂ. ತತ್ಥ ಕಿರ ಅನ್ಧಕಾರಪಟಿಚ್ಛನ್ನತಾಯ ಬಹೂಪಿ ಏಕತೋ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅಗ್ಗಿತಾಪಪರಿಹಾರಾಯ ಮತ್ತಿಕಾಯ ಮುಖಂ ಲಿಮ್ಪಿತ್ವಾ ಸರೀರಂ ಯಾವದತ್ಥಂ ಸೇದೇತ್ವಾ ಚುಣ್ಣಾದೀಹಿ ಉಬ್ಬಟ್ಟೇತ್ವಾ ನಹಾಯನ್ತಿ. ತೇನೇವ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಚುಣ್ಣಂ ಸನ್ನೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಉಲ್ಲೋಕನ್ತಿ ಉದ್ಧಂ ಓಲೋಕನಟ್ಠಾನಂ. ಉಪರಿಭಾಗನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಅಞ್ಞತ್ಥ ನೇತಬ್ಬೋತಿ ಯತ್ಥ ವಿಹರತೋ ಸಾಸನೇ ಅನಭಿರತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಾ, ತತೋ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಾದಿಸಮ್ಪತ್ತಿಯುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ನೇತಬ್ಬೋ. ವಿಸಭಾಗಪುಗ್ಗಲಾನನ್ತಿ ಲಜ್ಜಿನೋ ವಾ ಅಲಜ್ಜಿನೋ ವಾ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಅವಡ್ಢಿಕಾಮೇ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಸಚೇ ಪನ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ಅಲಜ್ಜೀ ಓವಾದಮ್ಪಿ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಲಜ್ಜಿನೋ ಚ ಏತಸ್ಸ ವಿಸಭಾಗಾ ಹೋನ್ತಿ, ತತ್ಥ ಉಪಜ್ಝಾಯಂ ವಿಹಾಯ ಲಜ್ಜೀಹೇವ ಸದ್ಧಿಂ ಆಮಿಸಾದಿಪರಿಭೋಗೋ ಕಾತಬ್ಬೋ. ಉಪಜ್ಝಾಯಾದಿಭಾವೋ ಹೇತ್ಥ ನ ಪಮಾಣನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಪರಿವೇಣಂ ಗನ್ತ್ವಾತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಪರಿವೇಣಂ ಗನ್ತ್ವಾ. ‘‘ನ ಸುಸಾನ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಉಪಲಕ್ಖಣಂ, ಉಪಚಾರಸೀಮತೋ ಬಹಿ ಗನ್ತುಕಾಮೇನ ಅನಾಪುಚ್ಛಾ ಗನ್ತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ.

ಉಪಜ್ಝಾಯವತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕವತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೬೭. ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕವತ್ತಕಥಾಯಂ ಸಙ್ಗಹೇತಬ್ಬೋ ಅನುಗ್ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿಆದೀಸು ಅನಾದರಿಯಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಧಮ್ಮಾಮಿಸೇಹಿ ಅಸಙ್ಗಣ್ಹನ್ತಾನಂ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಾನಂ ದುಕ್ಕಟಂ ವತ್ತಭೇದತ್ತಾ. ತೇನೇವ ಪರಿವಾರೇಪಿ ‘‘ನದೇನ್ತೋ ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ (ಪರಿ. ೩೨೨) ವುತ್ತಂ. ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ.

ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕವತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ನಸಮ್ಮಾವತ್ತನಾದಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೬೮. ನಸಮ್ಮಾವತ್ತನಾದಿಕಥಾಯಂ ವತ್ತಂ ನ ಪೂರೇಯ್ಯಾತಿ ‘‘ವತ್ತಕರಣಕಾಲೋ’’ತಿ ವತ್ಥುವಿಜಾನನವಸೇನ ಞತ್ವಾ ಮಾನಕೋಸಜ್ಜಾದಿವಸೇನ ವಾ ಉಪಜ್ಝಾಯಾದೀಸು ಅನಾದರೇನ ವಾ ‘‘ಅಕಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಅಜಾನನತಾಯ ವಾ ನ ಕರೇಯ್ಯ, ದುಕ್ಕಟಮೇವ. ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಅಸತಿಯಾತಿಆದೀಹಿ ಚ ಅಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಪನ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಸಬ್ಬಾನಿ ಹಿ ವತ್ತಾನಿ ಸೇಖಿಯಾನೇವ, ತಸ್ಮಾ ಸೇಖಿಯೇಸು ವುತ್ತನಯೇನೇವೇತ್ಥ ಸಬ್ಬೋಪಿ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಗೇಹಸ್ಸಿತಪೇಮನ್ತಿ ಮೇತ್ತಾಪೇಮಂ.

ಸಾದಿಯನಂ ವಾ ಅಸಾದಿಯನಂ ವಾ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ‘‘ಮಯಿ ಸಾದಿಯನ್ತೇ ಅಕರೋನ್ತಾನಂ ಆಪತ್ತಿ ಹೋತಿ, ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅಸಾದಿಯನ್ತೇ ಆಪತ್ತಿ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ ಏವಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ತೇಸು ಏಕೋ ವತ್ತಸಮ್ಪನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖು…ಪೇ… ತೇಸಂ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ವಚನತೋ ಸಚೇ ಕೋಚಿ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೇ, ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇ ವಾ ಗಿಲಾನೇ ಉಪಟ್ಠಹಿಸ್ಸಾಮಿ, ಓವಾದಾನುಸಾಸನಿಆದಿಕಂ ಸಬ್ಬಂ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವದತಿ, ತೇ ವಾ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಾದಯೋ ‘‘ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕಾ ಹೋಥಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ವತ್ತಂ ವಾ ನ ಸಾದಿಯನ್ತಿ, ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಾನಮ್ಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ.

ನಸಮ್ಮಾವತ್ತನಾದಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ರಾಧಬ್ರಾಹ್ಮಣವತ್ಥುಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೬೯. ರಾಧಬ್ರಾಹ್ಮಣವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಾಳಿಯಂ ಉಪ್ಪಣ್ಡುಪ್ಪಣ್ಡುಕಜಾತೋತಿ ಸಕಲಸರೀರೇ ಸಞ್ಜಾತಪಣ್ಡುವಣ್ಣೋ. ಪಣ್ಡುವಣ್ಣಸ್ಸ ಸಕಲಸರೀರೇ ಬ್ಯಾಪಿತಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಞ್ಹಿ ವಿಚ್ಛಾವಚನಂ ಕತಂ. ಅಧಿಕಾರನ್ತಿ ಉಪಕಾರಂ. ಕತವೇದಿನೋತಿ ಅತ್ತನೋ ಕತಂ ಉಪಕಾರಂ ಪಟಿಕಿರಿಯಾಯ ಞಾಪಕಾ. ಉಪಸಮ್ಪದಾಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಪರಿಯೋಸಾನೇ ವಕ್ಖಾಮ. ಪರಿಮಣ್ಡಲೇಹೀತಿ ಪರಿಪುಣ್ಣೇಹಿ.

೭೧-೭೩. ಪಣ್ಣತ್ತಿವೀತಿಕ್ಕಮನ್ತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದವೀತಿಕ್ಕಮಂ. ಪಾಳಿಯಂ ಪಿಣ್ಡಿಯಾಲೋಪಭೋಜನನ್ತಿ ಜಙ್ಘಪಿಣ್ಡಿಮಂಸಬಲೇನ ಚರಿತ್ವಾ ಆಲೋಪಾಲೋಪವಸೇನ ಪರಿಯಿಟ್ಠಭೋಜನಂ. ಅತಿರೇಕಲಾಭೋತಿ ಭಿಕ್ಖಾಹಾರತೋ ಅಧಿಕಲಾಭೋ. ಸಙ್ಘಭತ್ತಾದೀನಂ ವಿಭಾಗೋ ಸೇನಾಸನಕ್ಖನ್ಧಕೇ ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ವಿಹಾರೋತಿ ತಿಣಕುಟಿಕಾದಿಸಹಿತೋ ಪಾಕಾರಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೋ ಸಕಲೋ ಸಙ್ಘಾರಾಮೋ. ಅಡ್ಢಯೋಗೋತಿ ಏಕಸಾಲೋ ದೀಘಪಾಸಾದೋ. ಹತ್ಥಿಪಿಟ್ಠಿಗರುಳಸಣ್ಠಾನೋ ದೀಘಪಾಸಾದೋತಿಪಿ ವದನ್ತಿ. ಪಾಸಾದೋತಿ ಚತುರಸ್ಸೋ ಉಚ್ಚೋ ಅನೇಕಭೂಮಕಪಾಸಾದೋ. ಹಮ್ಮಿಯನ್ತಿ ಮುಣ್ಡಚ್ಛದನೋ ಚನ್ದಿಕಙ್ಗಣಯುತ್ತೋ ನಾತಿಉಚ್ಚೋ ಪಾಸಾದೋ. ಗುಹಾತಿ ಪಬ್ಬತಗುಹಾ. ಪೂತಿಮುತ್ತನ್ತಿ ಗೋಮುತ್ತಂ.

ರಾಧಬ್ರಾಹ್ಮಣವತ್ಥುಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಆಚರಿಯವತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೭೬. ಸಹಧಮ್ಮಿಕಂ ವುಚ್ಚಮಾನೋತಿ ‘‘ಏವಂ ನಿವಾಸೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಓವದಿಯಮಾನೋ. ವಾದಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾತಿ ‘‘ಓಲಮ್ಬಿತ್ವಾ ನಿವಾಸನಾದೀಸು ಕೋ ದೋಸೋ? ಯದಿ ದೋಸೋ ಭವೇಯ್ಯ, ಪರಿಮಣ್ಡಲನಿವಾಸನಾದೀಸುಪಿ ದೋಸೋ ಸಿಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಿಗ್ಗಹಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ. ತಂಯೇವ ತಿತ್ಥಾಯತನನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಿಸಙ್ಖಾತತಿತ್ಥಮೇವ ಆಯತನಂ ದುಕ್ಖುಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನನ್ತಿ ತಿತ್ಥಾಯತನಂ. ಆಯಸ್ಮತೋ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಚ್ಛಾಮೀತಿ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಸಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಆಚರಿಯವತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಪಣಾಮನಾಖಮಾಪನಾಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೮೦. ಯಂ ಪುಬ್ಬೇ ಲಕ್ಖಣಂ ವುತ್ತಂ, ತೇನೇವ ಲಕ್ಖಣೇನ ನಿಸ್ಸಯನ್ತೇವಾಸಿಕಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿ ನ ವೇದಿತಬ್ಬಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಯೋಜನಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ಪೋತ್ಥಕೇಸು ಪನ ‘‘ನ ತೇನೇವ ಲಕ್ಖಣೇನಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ನ-ಕಾರಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ‘‘ತೇನೇವ ಲಕ್ಖಣೇನ ನಿಸ್ಸಯನ್ತೇವಾಸಿಕಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಲಿಖನ್ತಿ, ತಂ ಪಮಾದಲಿಖಿತಂ. ತಥಾ ಹಿ ತೇನೇವ ಲಕ್ಖಣೇನ ಆಪತ್ತಿಭಾವೇ ಗಯ್ಹಮಾನೇ ನಿಸ್ಸಯಮುತ್ತಕಸ್ಸಾಪಿ ಅಮುತ್ತಕಸ್ಸಾಪಿ ಆಪತ್ತಿ ಏವಾತಿ ವುತ್ತಲಕ್ಖಣೇನ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯ. ತಥಾ ಚ ‘‘ನಿಸ್ಸಯನ್ತೇವಾಸಿಕೇನ ಹಿ ಯಾವ ಆಚರಿಯಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಸತಿ, ತಾವ ಸಬ್ಬಂ ಆಚರಿಯವತ್ತಂ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಅನನ್ತರವಚನೇನ ವಿರೋಧೋ ಸಿಯಾ. ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇಪಿ ಚ –

‘‘ನಿಸ್ಸಯಾಚರಿಯ, ಉದ್ದೇಸಾಚರಿಯ, ನಿಸ್ಸಯನ್ತೇವಾಸಿಕ, ಉದ್ದೇಸನ್ತೇವಾಸಿಕ, ಸಮಾನಾಚರಿಯಕಾ ಪನ ಯಾವ ನಿಸ್ಸಯಉದ್ದೇಸಾ ಅನುಪಚ್ಛಿನ್ನಾ. ತಾವ ಪಟಿಜಗ್ಗಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೧.೪೧) –

ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತನಯೇನ ಇಧ ಪರಿಗಳಿತಂ ನ-ಕಾರಂ ಆನೇತ್ವಾ ತೇನೇವ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಸ್ಸ ವುತ್ತೇನೇವ ಲಕ್ಖಣೇನ ನಿಸ್ಸಯನ್ತೇವಾಸಿಕಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿ ನ ವೇದಿತಬ್ಬಾತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ.

ಪಣಾಮನಾಖಮಾಪನಾಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ನಿಸ್ಸಯಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೮೩. ನಿಸ್ಸಯಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಕಥಾಯಂ ‘‘ಯೋ ವಾ ಏಕಸಮ್ಭೋಗಪರಿಭೋಗೋ, ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ನಿಸ್ಸಯೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಲಜ್ಜೀಸು ಏವ ನಿಸ್ಸಯಗ್ಗಹಣಂ ನಿಯೋಜೇತಿ ಅಲಜ್ಜೀಸು ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತತ್ತಾ. ಏತ್ಥ ಚ ಪರಿಭೋಗಸದ್ದೇನ ಏಕಕಮ್ಮಾದಿಕೋ ಸಂವಾಸೋ ಗಹಿತೋ ಪಚ್ಚಯಪರಿಭೋಗಸ್ಸ ಸಮ್ಭೋಗ-ಸದ್ದೇನ ಗಹಿತತ್ತಾ, ಏತೇನ ಚ ಸಮ್ಭೋಗಸಂವಾಸಾನಂ ಅಲಜ್ಜೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ನ ಕತ್ತಬ್ಬತಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪರಿಹಾರೋ ನತ್ಥೀತಿ ಆಪತ್ತಿಪರಿಹಾರೋ ನತ್ಥಿ. ತಾದಿಸೋತಿ ಯತ್ಥ ನಿಸ್ಸಯೋ ಗಹಿತಪುಬ್ಬೋ, ಯೋ ಚ ಏಕಸಮ್ಭೋಗಪರಿಭೋಗೋ, ತಾದಿಸೋ. ತಥಾ ವುತ್ತನ್ತಿ ‘‘ಲಹುಂ ಆಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತಞ್ಚೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಚತ್ತಾರಿ ಪಞ್ಚ ದಿವಸಾನೀ’’ತಿ ಇದಂ ಉಪಲಕ್ಖಣಮತ್ತಂ. ಯದಿ ಏಕಾಹದ್ವೀಹೇನ ಸಭಾಗತಾ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಞಾತದಿವಸೇನ ಗಹೇತಬ್ಬೋವ. ಅಥಾಪಿ ಚತುಪಞ್ಚಾಹೇನಾಪಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಯತ್ತಕೇಹಿ ದಿವಸೇಹಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ತತ್ತಕಾನಿ ಅತಿಕ್ಕಮೇತಬ್ಬಾನಿ. ಸಭಾಗತಂ ಓಲೋಕೇಮೀತಿ ಪನ ಲೇಸೋ ನ ಕಾತಬ್ಬೋ.

ದಹರಾ ಸುಣನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಅಸುತ್ವಾಪಿ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ, ಕೇನಚಿ ಅನ್ತರಾಯೇನ ಚಿರಾಯತೀತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಸತಿ ಲಬ್ಭತೇವ ಪರಿಹಾರೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಇಧೇವಾಹಂ ವಸಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಪಹಿಣತಿ, ಪರಿಹಾರೋ ನತ್ಥೀ’’ತಿ.

ಏಕದಿವಸಮ್ಪಿ ಪರಿಹಾರೋ ನತ್ಥೀತಿ ಗಮನೇ ನಿರುಸ್ಸಾಹಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಸಉಸ್ಸಾಹಸ್ಸ ಪನ ಸೇನಾಸನಪಟಿಸಾಮನಾದಿವಸೇನ ಕತಿಪಾಹೇ ಗತೇಪಿ ನ ದೋಸೋ.

ತತ್ರೇವ ವಸಿತಬ್ಬನ್ತಿ ತತ್ರ ಸಭಾಗಟ್ಠಾನೇ ಏವ ನಿಸ್ಸಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಸಿತಬ್ಬಂ. ‘‘ತಂಯೇವ ವಿಹಾರಂ…ಪೇ… ವಸಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಉಪಜ್ಝಾಯೇ ಸಙ್ಗಣ್ಹನ್ತೇಯೇವ ತಂಸಮೋಧಾನೇ ನಿಸ್ಸಯಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿ ವುತ್ತಾ, ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ಕೋಧೇನ ವಾ ಗಣನಿರಪೇಕ್ಖತಾಯ ವಾ ಅಸಙ್ಗಣ್ಹನ್ತೇ ಅಞ್ಞೇಸು ಗಹಿತೋ ನಿಸ್ಸಯೋ ನ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಆಚರಿಯಮ್ಹಾ ನಿಸ್ಸಯಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಯಂ ವುತ್ತೋ ‘‘ಕೋಚಿ ಆಚರಿಯೋ’’ತಿಆದಿಕೋ ನಯೋ ಉಪಜ್ಝಾಯಪಕ್ಕಮನಾದೀಸುಪಿ ನೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಚ ವುತ್ತೋ ಇಧಾಪಿ ನೇತ್ವಾ ಯಥಾರಹಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ.

ದ್ವೇ ಲೇಡ್ಡುಪಾತೇ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ವಸನ್ತೀತಿ ಉಪಚಾರಸೀಮತೋ ಬಹಿ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾನಂ ವಸನಟ್ಠಾನತೋ ದ್ವೇ ಲೇಡ್ಡುಪಾತೇ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ವಸನ್ತಿ. ತೇನ ಬಹಿಉಪಚಾರೇಪಿ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾದೀನಂ ವಸನಟ್ಠಾನತೋ ದ್ವಿನ್ನಂ ಲೇಡ್ಡುಪಾತಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಆಸನ್ನಪದೇಸೇ ವಸತಿ, ನಿಸ್ಸಯೋ ನ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅನ್ತೋಉಪಚಾರಸೀಮಾಯಂ ಪನ ದ್ವೇ ಲೇಡ್ಡುಪಾತೇ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ವಸತೋ ನಿಸ್ಸಯೋ ನ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತೇವ.

ನಿಸ್ಸಯಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬಪಞ್ಚಕಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೮೪. ಉಪಜ್ಝಾಚರಿಯಲಕ್ಖಣಕಥಾಯಂ ನ ಸಾಮಣೇರೋ ಉಪಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬೋತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯೇನ ಹುತ್ವಾ ನ ಪಬ್ಬಾಜೇತಬ್ಬೋ. ಅಸೇಕ್ಖಸ್ಸ ಅಯನ್ತಿ ಅಸೇಕ್ಖೋ, ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರೋ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧೋ.

ಅನ್ತಗ್ಗಾಹಿಕಾಯಾತಿ ಸಸ್ಸತುಚ್ಛೇದಕೋಟ್ಠಾಸಗ್ಗಾಹಿಕಾಯ. ಪಚ್ಛಿಮಾನಿ ದ್ವೇತಿ ಅಪ್ಪಸ್ಸುತೋ ಹೋತಿ, ದುಪ್ಪಞ್ಞೋ ಹೋತೀತಿ ಇಮಾನಿ ದ್ವೇ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಪಚ್ಛಿಮಾನಿ ತೀಣೀತಿ ನ ಪಟಿಬಲೋ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಧಮ್ಮತೋ ವಿನೋದೇತುಂ, ಆಪತ್ತಿಂ ನ ಜಾನಾತಿ, ಆಪತ್ತಿಯಾ ವುಟ್ಠಾನಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ಇಮಾನಿ ತೀಣಿ. ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಸ್ಸ ಹಿ ಪಾಳಿಅಟ್ಠಕಥಾನಯಸಙ್ಖಾತಧಮ್ಮತೋ ವಿನೋದೇತುಂ ಅಪಟಿಬಲತಾ ನಾಮ ಅಬ್ಯತ್ತತಾ ಏವ ಹೋತೀತಿ ಸಾಪಿ ಆಪತ್ತಿಅಙ್ಗಮೇವ ವುತ್ತಾ.

ಅಭಿವಿಸಿಟ್ಠೋ ಉತ್ತಮೋ ಸಮಾಚಾರೋ ಆಭಿಸಮಾಚಾರೋ, ವತ್ತಪಟಿವತ್ತಸೀಲಂ. ತಂ ಆರಬ್ಭ ಪಞ್ಞತ್ತಾ ಖನ್ಧಕಸಿಕ್ಖಾಪದಸಙ್ಖಾತಾ ಸಿಕ್ಖಾ ಆಭಿಸಮಾಚಾರಿಕಾ. ಸಿಕ್ಖಾಪದಮ್ಪಿ ಹಿ ತಂ ತತ್ಥ ಪಟಿಪೂರಣತ್ಥಿಕೇಹಿ ಉಗ್ಗಹಣಾದಿವಸೇನ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬತೋ ‘‘ಸಿಕ್ಖಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ಆದಿಭೂತಾ ಕಾರಣಭೂತಾತಿ ಆದಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಕಾ ಸಿಕ್ಖಾ, ಉಭತೋವಿಭಙ್ಗಪರಿಯಾಪನ್ನಸಿಕ್ಖಾಪದಂ. ತೇನೇವ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇಪಿ ‘‘ಉಭತೋವಿಭಙ್ಗಪರಿಯಾಪನ್ನಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಆದಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಕಂ, ಖನ್ಧಕವತ್ತಪಅಯಾಪನ್ನಂ ಆಭಿಸಮಾಚಾರಿಕ’’ನ್ತಿ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೧.೧೧) ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಮಾ ಸೇಕ್ಖಪಣ್ಣತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬತೋ ಸೇಕ್ಖಾ, ಭಗವತಾ ಪಞ್ಞತ್ತತ್ತಾ ಪಣ್ಣತ್ತಿ. ಸಬ್ಬಾಪಿ ಉಭತೋವಿಭಙ್ಗಪರಿಯಾಪನ್ನಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಪಣ್ಣತ್ತಿ ‘‘ಸೇಕ್ಖಪಣ್ಣತ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಾತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾ. ನಾಮರೂಪಪರಿಚ್ಛೇದೇತಿ ಏತ್ಥ ಕುಸಲತ್ತಿಕಾದೀಹಿ ವುತ್ತಂ ಜಾತಿಭೂಮಿಪುಗ್ಗಲಸಮ್ಪಯೋಗವತ್ಥಾರಮ್ಮಣಕಮ್ಮದ್ವಾರಲಕ್ಖಣರಸಾದಿಭೇದೇಹಿ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧಾದಿಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಸನಿಬ್ಬಾನಂ ನಾಮಂ, ಭೂತುಪಾದಾಯಭೇದಂ ರೂಪಞ್ಚ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಜಾನನಪಞ್ಞಾ, ತಪ್ಪಕಾಸಕೋ ಚ ಗನ್ಥೋ ನಾಮರೂಪಪರಿಚ್ಛೇದೋ ನಾಮ. ಇಮಿನಾ ಅಭಿಧಮ್ಮತ್ಥಕುಸಲೇನ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸಿಕ್ಖಾಪೇತುನ್ತಿ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾಪೇತುಂ.

ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬಪಞ್ಚಕಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಪುಬ್ಬವತ್ಥುಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೮೬. ತಿತ್ಥಿಯಪರಿವಾಸಕಥಾಯಂ ಆಜೀವಕಸ್ಸ ವಾತಿಆದೀಸು ಅಕಿರಿಯವಾದೀ ಆಜೀವಕೋ ನಾಮ, ಕಿರಿಯವಾದಿನೋ ಪನ ನಿಗಣ್ಠಾಪಿ ಅಞ್ಞೇಪಿ ನಗ್ಗತಿತ್ಥಿಕಾ ಅಚೇಲಕಪದೇ ಸಙ್ಗಹಿತಾ. ಸಬ್ಬಥಾ ನಗ್ಗಸ್ಸೇವ ತಿತ್ಥಿಯಪರಿವಾಸೋ ವಿಹಿತೋ. ಸೋ ಚ ತೇನೇವ ನಗ್ಗವೇಸೇನ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗತಸ್ಸ, ನ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಆಗತಸ್ಸಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸಚೇ ಸೋಪೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಸೋಪೀತಿ ಆಜೀವಕೋ.

ಆಮಿಸಕಿಞ್ಚಿಕ್ಖಸಮ್ಪದಾನಂ ನಾಮ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಸ್ಸ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅನುಪ್ಪದಾನಂ. ರೂಪೂಪಜೀವಿಕಾತಿ ಅತ್ತನೋ ರೂಪಮೇವ ನಿಸ್ಸಾಯ ಜೀವನ್ತಿಯೋ. ವೇಸಿಯಾ ಗೋಚರೋ ಬಹುಲಂ ಪವತ್ತಿಟ್ಠಾನಂ ಅಸ್ಸಾತಿ ವೇಸಿಯಾಗೋಚರೋ. ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ. ಯೋಬ್ಬನ್ನಾತೀತಾತಿ ಅನಿವಿದ್ಧಾ ಏವ ಮಹಲ್ಲಿಕಭಾವಂ ಪತ್ತಾ ಥುಲ್ಲಕುಮಾರೀ ಏವಾತಿ ವುತ್ತಂ. ಆದಾಯಸ್ಸಾತಿ ಆದಾನಸ್ಸ ಗಹಣಸ್ಸ.

ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಪುಬ್ಬವತ್ಥುಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಪಞ್ಚಾಬಾಧವತ್ಥುಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೮೮-೯. ಪಞ್ಚಾಬಾಧಾದಿವತ್ಥೂಸು ಪಾಳಿಯಂ ಸೋಮ್ಹಿ ಅರೋಗೋ, ವಿಬ್ಭಮಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಸೋ ಅಹಂ ಅರೋಗೋ, ವಿಬ್ಭಮಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಖಪಿಟ್ಠಿಪ್ಪಮಾಣನ್ತಿ ಕನಿಟ್ಠಙ್ಗುಲಿನಖಪಿಟ್ಠಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ. ‘‘ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೇ ಠಾನೇ ನಖಪಿಟ್ಠಿಪ್ಪಮಾಣಂ ಅವಡ್ಢನಕಪಕ್ಖೇ ಠಿತಂ ಹೋತಿ, ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಟ್ಠಾನೇ ತಾದಿಸಮ್ಪಿ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಟ್ಠಾನೇಪಿ ಚ ವಡ್ಢನಕಪಕ್ಖೇ ಠಿತೋಪಿ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಿದ್ಧಮೇವ ಹೋತಿ. ಪಾಕಟಟ್ಠಾನೇಪಿ ಪನ ನಖಪಿಟ್ಠಿಪ್ಪಮಾಣತೋ ಊನತರಂ ಅವಡ್ಢನಕಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಯೇ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯುಂ, ತೇಸಂ ತಂ ಗಹಣಂ ಪಟಿಸೇಧೇತುಂ ‘‘ಮುಖೇ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ಕೋಲಟ್ಠಿಮತ್ತಕೋಪೀತಿ ಬದರಟ್ಠಿಪ್ಪಮಾಣೋಪಿ. ಅವಡ್ಢನಕಪಕ್ಖೇ ಠಿತೋಪಿ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಏತ್ಥ ಪಿ-ಸದ್ದೇನ ಕೋಲಟ್ಠಿಮತ್ತತೋ ಖುದ್ದಕತರೋಪಿ ಗಣ್ಡೋ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಚ್ಛವಿಂ ಕಾರೇತ್ವಾ’’ತಿ, ವಿಜ್ಜಮಾನಚ್ಛವಿಂ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಸಞ್ಛವಿ’’ನ್ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ, ಸಞ್ಜಾತಚ್ಛವಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಗಣ್ಡಾದೀಸು ವೂಪಸನ್ತೇಸುಪಿ ಗಣ್ಡಾನಂ ವಿವಣ್ಣಮ್ಪಿ ಹೋತಿ, ತಂ ವಟ್ಟತಿ.

ಪದುಮಪುಣ್ಡರೀಕಪತ್ತವಣ್ಣನ್ತಿ ರತ್ತಪದುಮಸೇತಪದುಮಪುಪ್ಫದಲವಣ್ಣಂ. ಕುಟ್ಠೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವಾತಿ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಟ್ಠಾನೇ ಅವಡ್ಢನಕಂ ವಟ್ಟತಿ, ಅಞ್ಞತ್ಥ ನ ಕಿಞ್ಚಿಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ವುತ್ತನಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸೋಸಬ್ಯಾಧೀತಿ ಖಯರೋಗೋ. ಯಕ್ಖುಮ್ಮಾರೋತಿ ಕದಾಚಿ ಕದಾಚಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಭೂಮಿಯಂ ಪಾತೇತ್ವಾ ಹತ್ಥಮುಖಾದಿಕಂ ಅವಯವಂ ಭೂಮಿಯಂ ಘಂಸನಕೋ ಯಕ್ಖೋವ ರೋಗೋ.