೮. ಸಹಧಮ್ಮಿಕವಗ್ಗೋ

೧. ಸಹಧಮ್ಮಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೪೩೪. ಅಟ್ಠಮವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಪಞ್ಞತ್ತೇನ ವಚನಂ, ಅಸಿಕ್ಖಿತುಕಾಮಸ್ಸ ಲೇಸೇನ ಏವಂ ವಚನನ್ತಿ ದ್ವೇ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ಸಹಧಮ್ಮಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ವಿಲೇಖನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೪೩೮. ದುತಿಯೇ ಅಲಜ್ಜಿತಾತಿ ಅಲಜ್ಜಿತಾಯ. ಏವಂ ಸೇಸೇಸುಪಿ. ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತೀತಿಆದಿ ಭಿಕ್ಖುಭಿಕ್ಖುನೀನಞ್ಞೇವ ವುತ್ತಂ ಅಲಜ್ಜಿಲಕ್ಖಣಂ, ಸಾಮಣೇರಾದೀನಂ, ಪನ ಗಹಟ್ಠಾನಞ್ಚ ಸಾಧಾರಣವಸೇನ ಯಥಾಸಕಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದವೀತಿಕ್ಕಮನಪಟಿಗೂಹನಾದಿತೋ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಲಜ್ಜಿಲಕ್ಖಣೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇಪಿ ಮದ್ದಿತ್ವಾ ಕರೋನ್ತೋ, ಕಪ್ಪಿಯೇ ಅಕಪ್ಪಿಯಸಞ್ಞಿತಾಯ ಕರೋನ್ತೋಪಿ ತಙ್ಖಣಿಕಾಯ ಅಲಜ್ಜಿತಾಯ ಏವಂ ಕರೋನ್ತಿ. ತಥಾಪಿ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾದಿಭೇದೇ ವಿಸುಂ ಗಹಿತಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ವಜ್ಜಿಪುತ್ತಕಾ ದಸವತ್ಥುದೀಪಕಾ. ಪರೂಪಹಾರಅಞ್ಞಾಣಕಙ್ಖಾಪರವಿತಾರಣಾದಿವಾದಾತಿ ಏತ್ಥ ಅರಹತ್ತಂ ಪಟಿಜಾನನ್ತಾನಂ ಕುಹಕಾನಂ ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಾರಕಾಯಿಕಾ ದೇವತಾ ಅಸುಚಿಂ ಉಪಸಂಹರನ್ತೀ’’ತಿಗಾಹಿನೋ ಪರೂಪಹಾರವಾದಾ ನಾಮ. ಅರಹತೋ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸಾದೀನಂ ನಾಮಾದಿಅಜಾನನೇ ಅಞ್ಞಾಣಂ, ತತ್ಥ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಭಾವೇನ ಕಙ್ಖಾ, ಪರತೋ ಸುತ್ವಾ ನಾಮಾದಿಜಾನನೇನ ಪರವಿತಾರಣೋ ಅತ್ಥೀತಿವಾದಿನೋ ಅಞ್ಞಾಣವಾದಾ, ಕಙ್ಖಾವಾದಾ, ಪರವಿತಾರಣವಾದಾ ಚ ತೇಸಂ, ಮಹಾಸಙ್ಘಿಕಾದೀನಞ್ಚ ವಿಭಾಗೋ ಕಥಾವತ್ಥುಪ್ಪಕರಣೇ ವುತ್ತೋ.

ಚತ್ತಾರೋ ಮಗ್ಗಾ ಚ ಫಲಾನಿ ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಚ-ಕಾರೇನ ಅಭಿಞ್ಞಾಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪಿ ಸಙ್ಗಹಿತಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಕೇಚೀತಿ ಪರಿಯತ್ತಿಧರಾ ಧಮ್ಮಕಥಿಕಾ. ಪುನ ಕೇಚೀತಿ ಪಟಿಪತ್ತಿಧರಾ ಪಂಸುಕೂಲಿಕತ್ಥೇರಾ. ಇತರೇ ಪನಾತಿಆದೀಸು ಅಯಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಧಮ್ಮಕಥಿಕತ್ಥೇರಾ ಪನ ಪಂಸುಕೂಲಿಕತ್ಥೇರೇಹಿ ಆಭತಂ ಸುತ್ತಂ ಸುತ್ವಾ –

‘‘ಯಾವ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ ಸುತ್ತನ್ತಾ, ವಿನಯೋ ಯಾವ ದಿಪ್ಪತಿ;

ತಾವ ದಕ್ಖನ್ತಿ ಆಲೋಕಂ, ಸೂರಿಯೇ ಅಬ್ಭುಟ್ಠಿತೇ ಯಥಾ.

‘‘ಸುತ್ತನ್ತೇಸು ಅಸನ್ತೇಸು, ಪಮುಟ್ಠೇ ವಿನಯಮ್ಹಿ ಚ;

ತಮೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಲೋಕೇ, ಸೂರಿಯೇ ಅತ್ಥಙ್ಗತೇ ಯಥಾ.

‘‘ಸುತ್ತನ್ತೇ ರಕ್ಖಿತೇ ಸನ್ತೇ, ಪಟಿಪತ್ತಿ ಹೋತಿ ರಕ್ಖಿತಾ;

ಪಟಿಪತ್ತಿಯಂ ಠಿತೋ ಧೀರೋ, ಯೋಗಕ್ಖೇಮಾ ನ ಧಂಸತೀ’’ತಿ. (ಅ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧.೧೩೦) –

ಇದಂ ಸುತ್ತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋವ ವಾದಂ ಪತಿಟ್ಠಪೇನ್ತಾ ಪಾರಾಜಿಕಾನಾಪಜ್ಜನವಸೇನ ಠಿತಾ ಪಟಿಪತ್ತಿಸಙ್ಗಹಿತಾ ಪರಿಯತ್ತಿಯೇವ ಮೂಲನ್ತಿ ಆಹಂಸೂತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಚೇ ಪಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖೂ ಚತ್ತಾರಿ ಪಾರಾಜಿಕಾನಿ ರಕ್ಖಣಕಾ…ಪೇ… ಸಾಸನಂ ವುಡ್ಢಿಂ ವಿರುಳ್ಹಿಂ ಗಮಯಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ. ಏತೇನ ಚ ಪರಿಕ್ಖೀಣೇ ಕಾಲೇ ಲಜ್ಜಿಗಣಂ ಅಲಭನ್ತೇನ ವಿನಯಧರೇನ ಅಲಜ್ಜಿನೋಪಿ ಪಕತತ್ತೇ ಸಙ್ಗಹೇತ್ವಾ ತೇಹಿ ಸಹ ಧಮ್ಮಾಮಿಸಸಮ್ಭೋಗಂ ಸಂವಾಸಂ ಕರೋನ್ತೇನ ಬಹೂ ಕುಲಪುತ್ತೇ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಸಾಸನಂ ಪಗ್ಗಹೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಇದಂ ಸಿಜ್ಝತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಗರಹಿತುಕಾಮತಾ, ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಸಿಕ್ಖಾಪದವಿವಣ್ಣನನ್ತಿ ದ್ವೇ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ವಿಲೇಖನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಮೋಹನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೪೪೪. ತತಿಯೇ ಪಾಳಿಯಂ ಕೋ ಪನ ವಾದೋ ಭಿಯ್ಯೋತಿ ತೇಹಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ದಿಟ್ಠದ್ವತ್ತಿವಾರತೋ ಭಿಯ್ಯೋ ಪನ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಉದ್ದಿಸಿಯಮಾನೇ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖೇ ನಿಸಿನ್ನಪುಬ್ಬತಾ ಅತ್ಥಿ ಚೇ, ತತ್ಥ ಕಿಮೇವ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ಆಪತ್ತಿಮೋಕ್ಖೋ ನತ್ಥಿ ಏವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ತಞ್ಚ ಯಥಾಧಮ್ಮೋ ಕಾರೇತಬ್ಬೋತಿ ತನ್ತಿ ಕಾರಣತ್ಥೇ ಉಪಯೋಗವಚನಂ, ತಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಥಾ ಧಮ್ಮೋ ಚ ವಿನಯೋ ಚ ಠಿತೋ, ತಥಾ ತಾಯ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಕಾರೇತಬ್ಬೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಮೋಹಾರೋಪನಂ, ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಸುತಭಾವೋ, ಮೋಹೇತುಕಾಮಸ್ಸ ಮೋಹನನ್ತಿ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ಮೋಹನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಪಹಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೪೫೧. ಚತುತ್ಥೇ ಪಾಳಿಯಂ ಕಾಯಪಟಿಬದ್ಧೇನ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಪಾಸಾಣಾದಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಹಾರೋಪಿ ಸಙ್ಗಹಿತೋ.

೪೫೨. ರತ್ತಚಿತ್ತೋತಿ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗೇನ ವುತ್ತಂ. ಮೇಥುನರಾಗೇನ ಪನ ಪಹಾರತೋ ಪುರಿಸಾದೀಸು ದುಕ್ಕಟಮೇವ. ಮೋಕ್ಖಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ದಣ್ಡಕೋಟಿಯಾ ಸಪ್ಪಾದಿಂ ಘಟ್ಟೇತ್ವಾ ಮಣ್ಡೂಕಾದಿಂ ಮೋಚೇನ್ತಸ್ಸಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ ಏವ. ಕುಪಿತತಾ, ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ನ ಮೋಕ್ಖಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಪಹಾರೋತಿ ದ್ವೇ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ಪಹಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ತಲಸತ್ತಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೪೫೭. ಪಞ್ಚಮೇ ನ ಪಹರಿತುಕಾಮತಾಯ ದಿನ್ನತ್ತಾ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕಿಮಿದಂ ದುಕ್ಕಟಂ, ಪಹಾರಪಚ್ಚಯಾ, ಉದಾಹು ಉಗ್ಗಿರಣಪಚ್ಚಯಾತಿ? ಉಗ್ಗಿರಣಪಚ್ಚಯಾವ, ನ ಪಹಾರಪಚ್ಚಯಾ. ನ ಹಿ ಪಹರಿತುಕಾಮತಾಯ ಅಸತಿ ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಕಾಚಿ ಆಪತ್ತಿ ಯುತ್ತಾ, ಉಗ್ಗಿರಣಸ್ಸ ಪನ ಅತ್ತನೋ ಸಭಾವೇನ ಅಸಣ್ಠಿತತ್ತಾ ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ನ ಜಾತಂ, ಅಸುದ್ಧಚಿತ್ತೇನ ಕತಪಯೋಗತ್ತಾ ಚ ಏತ್ಥ ಅನಾಪತ್ತಿ ನ ಯುತ್ತಾತಿ ದುಕ್ಕಟಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

೪೫೮. ಪುಬ್ಬೇತಿ ಅನನ್ತರಸಿಕ್ಖಾಪದೇ. ಸೇಸಂ ಅನನ್ತರಸದಿಸಮೇವ.

ತಲಸತ್ತಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಅಮೂಲಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೪೫೯. ಛಟ್ಠೇ ‘‘ಅತ್ತಪರಿತ್ತಾಣಂ ಕರೋನ್ತಾ’’ತಿ ಇದಂ ನ ಚ ವೇರಮೂಲಿಕಾ ಅನುದ್ಧಂಸನಾತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಅನುದ್ಧಂಸನಕ್ಖಣೇ ಪನ ಕೋಪಚಿತ್ತಮೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ತೇನೇವ ‘‘ದುಕ್ಖವೇದನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

ಅಮೂಲಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ಕುಕ್ಕುಚ್ಚುಪ್ಪಾದನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೪೬೪. ಸತ್ತಮೇ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಅಫಾಸುಕಾಮತಾ, ಕುಕ್ಕುಚ್ಚುಪ್ಪಾದನನ್ತಿ ದ್ವೇ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ಕುಕ್ಕುಚ್ಚುಪ್ಪಾದನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ಉಪಸ್ಸುತಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೪೭೧. ಅಟ್ಠಮೇ ಸುಯ್ಯತೀತಿ ಸುತಿ, ವಚನಂ. ತಸ್ಸಾ ಸಮೀಪಂ ಉಪಸ್ಸುತಿ. ಸುಯ್ಯತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಸುತೀತಿ ಏವಞ್ಹಿ ಅತ್ಥೇ ಗಯ್ಹಮಾನೇ ಸವನಟ್ಠಾನಸಮೀಪೇ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಅಸ್ಸವನಟ್ಠಾನೇ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚ ಉಪಸ್ಸುತಿ-ಸದ್ದಸ್ಸೇವ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯತ್ಥ ಠತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ, ನ ಸುತಿ-ಸದ್ದಮತ್ತಸ್ಸ.

೪೭೩. ಏಕಪರಿಚ್ಛೇದಾನೀತಿ ಕದಾಚಿ ಅಕಿರಿಯತೋ, ಕದಾಚಿ ಕಿರಿಯತೋ ಸಮುಟ್ಠಾನಸಾಮಞ್ಞೇನ ವುತ್ತಂ. ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಚೋದನಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ, ಸವನನ್ತಿ ದ್ವೇ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ಉಪಸ್ಸುತಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ಖಿಯ್ಯನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೪೭೪. ನವಮೇ ಧಮ್ಮಕಮ್ಮತಾ, ಜಾನನಂ, ಛನ್ದಂ ದತ್ವಾ ಖಿಯ್ಯನನ್ತಿ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ಖಿಯ್ಯನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ಪಕ್ಕಮನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೪೮೧. ದಸಮೇ ವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾಯ ಧಮ್ಮಿಕತಾ, ತಂ ಞತ್ವಾ ಕಮ್ಮತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಏಕಸೀಮಟ್ಠಸ್ಸ ಸಮಾನಸಂವಾಸಿಕಸ್ಸ ಹತ್ಥಪಾಸವಿಜಹನನ್ತಿ ದ್ವೇ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ಪಕ್ಕಮನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೧. ದುಬ್ಬಲಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೪೮೪. ಏಕಾದಸಮೇ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಧಮ್ಮೇನ ಲದ್ಧಸಮ್ಮುತಿತಾ, ಸಙ್ಘೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಚೀವರಂ ದತ್ವಾ ಖಿಯ್ಯಿತುಕಾಮತಾಯ ಖಿಯ್ಯನನ್ತಿ ದ್ವೇ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ದುಬ್ಬಲಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪೮೯. ದ್ವಾದಸಮಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

ನಿಟ್ಠಿತೋ ಸಹಧಮ್ಮಿಕವಗ್ಗೋ ಅಟ್ಠಮೋ.