೧೦. ಪಠಮಸಙ್ಘಭೇದಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೪೧೦. ದಸಮೇ ಬಹೂನನ್ತಿ ದುಬ್ಬಲತಾಯ ಅರಞ್ಞಾದಿಸೇವಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾಹಿತಂ ಕಾತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾನಂ. ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕಿರಿಯಾಯ ತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ಬುದ್ಧವಚನಗ್ಗಹಣಧಾರಣಾದಿಸಙ್ಖಾತಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಪದಮೇವ ಪರಮಂ ಅಸ್ಸ, ನ ಮಗ್ಗಲಾಭೋತಿ ಪದಪರಮೋ. ಅಭಿಸಮ್ಭುಣಿತ್ವಾತಿ ನಿಪ್ಫಾದೇತ್ವಾ. ಧಮ್ಮತೋ ಅಪೇತಂ ಉದ್ಧಮ್ಮಂ. ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಮೇವಾತಿ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸೇನಾಸನಿಕೇನ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೨೦೪) ವಚನತೋ ವುತ್ತಂ, ಇದಮೇವ ವಚನಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಾಳಿಯಮ್ಪಿ ‘‘ಅಟ್ಠ ಮಾಸೇ’’ತಿಆದಿ (ಪಾರಾ. ೪೦೯) ವುತ್ತಂ.

ತೀಹಿ ಕೋಟೀಹೀತಿ ಅಸುದ್ಧಮೂಲೇಹಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಚತೂಸು ಕುಲೇಸು ಪಕ್ಕಪಿಣ್ಡಿಯಾಲೋಪಭೋಜನನಿಸ್ಸಿತತಾಯ, ಮಚ್ಛಮಂಸಭೋಜನವಿರಹಿತಸ್ಸ ಚ ಕುಲಸ್ಸ ದುಲ್ಲಭತಾಯ ತತ್ಥ ಲದ್ಧೇಸು ಭತ್ತಬ್ಯಞ್ಜನೇಸು ಮಚ್ಛಮಂಸಸಂಸಗ್ಗಸಙ್ಕಾಯ, ದುನ್ನಿವಾರಣತಾಯ ಚ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸರೀರಯಾಪನಮ್ಪಿ ನ ಸಿಯಾತಿ ಭಗವತಾ ಮಚ್ಛಮಂಸಂ ಸಬ್ಬಥಾ ಅಪ್ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತೀಹಿ ಕೋಟೀಹಿ ಅಪರಿಸುದ್ಧಮೇವ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ. ಯದಿ ಹಿ ತಂ ಭಗವಾ ಸಬ್ಬಥಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪೇಯ್ಯ, ಭಿಕ್ಖೂ ಮರಮಾನಾಪಿ ಮಚ್ಛಾದಿಸಂಸಗ್ಗಸಙ್ಕಿತಂ ಭತ್ತಂ ನ ಭುಞ್ಜೇಯ್ಯುಂ, ತತೋ ತಣ್ಡುಲಧಞ್ಞಾದಿಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ನಿದಹಿತ್ವಾ ಸಯಂ ಪಚಿತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ತದುಪಕರಣಭೂತಂ ದಾಸಿದಾಸಂ, ಉದುಕ್ಖಲಮುಸಲಾದಿಕಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪತ್ತಾದಿ ವಿಯ ಅವಸ್ಸಂ ಗಹೇತುಂ ಅನುಜಾನಿತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾತಿ ತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ವಿಯ ಗಹಟ್ಠಾವಾಸೋ ಏವ ಸಿಯಾ, ನ ಭಿಕ್ಖುಆವಾಸೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಜಾಲಂ ಮಚ್ಛಬನ್ಧನಂ. ವಾಗುರಾ ಮಿಗಬನ್ಧನೀ. ಕಪ್ಪತೀತಿ ಯದಿ ತೇಸಂ ವಚನೇನ ಸಙ್ಕಾ ನ ವತ್ತತಿ, ವಟ್ಟತಿ, ನ ತಂ ವಚನಂ ಲೇಸಕಪ್ಪಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ತೇನೇವ ವಕ್ಖತಿ ‘‘ಯತ್ಥ ಚ ನಿಬ್ಬೇಮತಿಕೋ ಹೋತಿ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಕಪ್ಪತೀ’’ತಿ.

ಪವತ್ತಮಂಸನ್ತಿ ಆಪಣಾದೀಸು ಪವತ್ತಂ ವಿಕ್ಕಾಯಿಕಂ ಮತಮಂಸಂ. ಭಿಕ್ಖೂನಂಯೇವ ಅತ್ಥಾಯ ಅಕತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅಟ್ಠಾನಪ್ಪಯುತ್ತೋ ಏವ-ಸದ್ದೋ, ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಅಕತಮೇವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ, ತಸ್ಮಾ ಭಿಕ್ಖೂನಞ್ಚ ಮಙ್ಗಲಾದೀನಞ್ಚಾತಿ ಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕತಮ್ಪಿ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಕೇಚಿ ಪನ ಯಥಾಠಿತವಸೇನ ಅವಧಾರಣಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಸುನ್ದರಂ. ‘‘ವತ್ತ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಆಪತ್ತಿ ನತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಕಪ್ಪನ್ತಿ ಅಸಙ್ಖೇಯ್ಯಕಪ್ಪಂ, ‘‘ಆಯುಕಪ್ಪ’’ನ್ತಿಪಿ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ೨.೪೧೦) ಕೇಚಿ. ಮಹಾಕಪ್ಪಸ್ಸ ಹಿ ಚತುತ್ಥಭಾಗೋ ಅಸಙ್ಖೇಯ್ಯಕಪ್ಪೋ, ತತೋ ವೀಸತಿಮೋ ಭಾಗೋ ಸಙ್ಘಭೇದಕಸ್ಸ ಆಯುಕಪ್ಪನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಕಪ್ಪಟ್ಠಕಥಾಯ ನ ಸಮೇತಿ ‘‘ಕಪ್ಪವಿನಾಸೇ ಏವ ಮುಚ್ಚತೀ’’ತಿಆದಿ (ವಿಭ. ಅಟ್ಠ. ೮೦೯) ವಚನತೋ. ಬ್ರಹ್ಮಂ ಪುಞ್ಞನ್ತಿ ಸೇಟ್ಠಂ ಪುಞ್ಞಂ. ಕಪ್ಪಂ ಸಗ್ಗಮ್ಹೀತಿ ಏತ್ಥ ಪಟಿಸನ್ಧಿಪರಮ್ಪರಾಯ ಕಪ್ಪಟ್ಠತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

೪೧೧. ಲದ್ಧಿನಾನಾಸಂವಾಸಕೇನಾತಿ ಉಕ್ಖಿತ್ತಾನುವತ್ತಕಭಾವೇನ ಭಾವಪ್ಪಧಾನತ್ತಾ ನಿದ್ದೇಸಸ್ಸ. ಕಮ್ಮನಾನಾಸಂವಾಸಕೇನಾತಿ ಉಕ್ಖಿತ್ತಭಾವೇನ. ‘‘ಭೇದಾಯ ಪರಕ್ಕಮೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ವಿಸುಂ ವುತ್ತತ್ತಾ ಭೇದನಸಂವತ್ತನಿಕಸ್ಸ ಅಧಿಕರಣಸ್ಸ ಸಮಾದಾಯ ಪಗ್ಗಣ್ಹನತೋ ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಪಕ್ಖಪರಿಯೇಸನಾದಿವಸೇನ ಸಙ್ಘಭೇದಾಯ ಪರಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ ಸಮನುಭಾಸನಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಯೋಪಿ ಚಾಯಂ ಸಙ್ಘಭೇದೋ ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ಕಮ್ಮೇನಾತಿ ಅಪಲೋಕನಾದಿನಾ. ಉದ್ದೇಸೇನಾತಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸೇನ. ವೋಹಾರೇನಾತಿ ತಾಹಿ ತಾಹಿ ಉಪಪತ್ತೀಹಿ ‘‘ಅಧಮ್ಮಂ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿಆದಿನಾ (ಅ. ನಿ. ೩.೧೦-೩೯, ೪೨; ಚೂಳವ. ೩೫೨) ವೋಹಾರೇನ, ಪರೇಸಂ ಪಞ್ಞಾಪನೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅನುಸಾವನಾಯಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಲದ್ಧಿಯಾ ಗಹಣತ್ಥಮೇವ ಅನು ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕಣ್ಣಮೂಲೇ ಮನ್ತಸಾವನಾಯ, ಕಥನೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಲಾಕಗ್ಗಾಹೇನಾತಿ ಏವಂ ಅನುಸಾವನಾಯ ತೇಸಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪತ್ಥಮ್ಭೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಕ್ಖೇ ಪವಿಟ್ಠಭಾವಸ್ಸ ಸಞ್ಞಾಣತ್ಥಂ ‘‘ಗಣ್ಹಥ ಇಮಂ ಸಲಾಕ’’ನ್ತಿ ಸಲಾಕಗ್ಗಾಹೇನ. ಏತ್ಥ ಚ ಕಮ್ಮಮೇವ, ಉದ್ದೇಸೋ ವಾ ಸಙ್ಘಭೇದೇ ಪಧಾನಂ ಕಾರಣಂ, ವೋಹಾರಾದಯೋ ಪನ ಸಙ್ಘಭೇದಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಭಾಗಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಅಬ್ಭುಸ್ಸಿತನ್ತಿ ಅಬ್ಭುಗ್ಗತಂ. ಅಚ್ಛೇಯ್ಯಾತಿ ವಿಹರೇಯ್ಯ.

‘‘ಲಜ್ಜೀ ರಕ್ಖಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೧.೪೨; ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೧.೪೫) ವಚನತೋ ಆಪತ್ತಿಭಯೇನ ಆರೋಚನಂ ಲಜ್ಜೀನಂ ಏವ ಭಾರೋತಿ ಆಹ ‘‘ಲಜ್ಜೀಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹೀ’’ತಿ, ಅಲಜ್ಜಿಸ್ಸಪಿ ಅನಾರೋಚೇನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿಯೇವ. ಅಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜತೋ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ವದನ್ತಾನಂ ಗಣನಾಯ ದುಕ್ಕಟಂ. ಪಹೋನ್ತೇನಾತಿ ಗನ್ತುಂ ಸಮತ್ಥೇನ, ಇಚ್ಛನ್ತೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಆಪತ್ತಿ ಪನ ಅಡ್ಢಯೋಜನಬ್ಭನ್ತರೇನೇವ ಅಗಿಲಾನಸ್ಸ ವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

೪೧೬. ಞತ್ತಿಯಾದೀಹಿ ದುಕ್ಕಟಾದಿಸಬ್ಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೇನ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಸ್ಸಾತಿ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ. ಅಪಞ್ಞತ್ತೇ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಸಮನುಭಾಸನಕಮ್ಮಸ್ಸೇವ ಅಭಾವತೋ ‘‘ನ ಹಿ ಪಞ್ಞತ್ತಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ವೀತಿಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತೇನೇವ ಹಿ ಸಮನುಭಾಸನಕಮ್ಮಂ ಅನುಞ್ಞಾತಂ. ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಅನುಞ್ಞಾತತೋತಿ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರೋಮನ್ಥಕಸ್ಸ ರೋಮನ್ಥನ’’ನ್ತಿಆದಿಂ (ಚೂಳವ. ೨೭೩) ಉದ್ದಿಸ್ಸಾನುಞ್ಞಾತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ಅನಾಪತ್ತಿಯನ್ತಿ ಅನಾಪತ್ತಿವಾರೇ. ಆಪತ್ತಿಂ ರೋಪೇತಬ್ಬೋತಿ ಸಮನುಭಾಸನಾಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಆಪತ್ತಿಂ ರೋಪೇತಬ್ಬೋ. ಆಪತ್ತಿಯೇವ ನ ಜಾತಾತಿ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾಪತ್ತಿ ನ ಜಾತಾ ಏವ.

‘‘ನ ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜಾಮೀ’’ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಅಭಾವೇನ ಮುಚ್ಚನತೋ ಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ. ಸಚಿತ್ತಕನ್ತಿ ‘‘ನ ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜಾಮೀ’’ತಿ ಜಾನನಚಿತ್ತೇನ ಸಚಿತ್ತಕಂ. ಯೋ ವಿಸಞ್ಞೀ ವಾ ಭೀತೋ ವಾ ವಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ವಾ ‘‘ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿಪಿ, ‘‘ಕಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವಾ ನ ಜಾನಾತಿ, ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಭೇದಾಯ ಪರಕ್ಕಮನಂ, ಧಮ್ಮಕಮ್ಮೇನ ಸಮನುಭಾಸನಂ, ಕಮ್ಮವಾಚಾಪರಿಯೋಸಾನಂ, ನ ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜಾಮೀತಿ ಚಿತ್ತೇನ ಅಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜನನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ.

ಪಠಮಸಙ್ಘಭೇದಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.