೫. ಜರಾವಗ್ಗೋ

೧. ಜರಾಧಮ್ಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೧೧. ಪಮುಖೇ, ಪಾಸಾದಸ್ಸ ಚ ಪಚ್ಛಿಮಭಾಗೇ ಆತಪೋ ಪಚ್ಛಾತಪೋ, ತಸ್ಮಿಂ ಪಚ್ಛಾತಪೇ. ಸೋ ಹಿ ಪಾಸಾದಸ್ಸ ಪಮುಖಭಾವೇನ ಕತೋ. ಕಿಂ ಪನ ಭಗವತೋ ವಜಿರಸಾರಂ ಸರೀರಂ ಓತಾಪೇತಬ್ಬಂ ಹೋತೀತಿ ಆಹ – ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ. ಅಯಞ್ಚ ಇಮಂ ಸುತ್ತಂ ದೇಸಿತಸಮಯೇ. ನ ಸಕ್ಕೋತಿ ಬ್ಯಾಮಪ್ಪಭಾಯ ಕಾಯಚಿ ಪಭಾಯ ಅನಭಿಭವನೀಯತ್ತಾ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಬುದ್ಧಾಭಾ ಸೂರಿಯಾಭಾಯ ಅನಭಿಭವನೀಯಾ, ಘಮ್ಮಸಭಾವತಾಯ ಪನ ರಸ್ಮೀನಂ ಪರಿತೋ ಫರನ್ತೀ ಸೂರಿಯಾಭಾ ತಿಖಿಣಾ ಉಣ್ಹಾತಿ ಆಹ ‘‘ರಸ್ಮಿತೇಜ’’ನ್ತಿ. ಇದಾನಿ ತಮತ್ಥಂ ಉಪಮಾಯ ವಿಭಾವೇತುಂ ‘‘ಯಥೇವ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ಸುವಣ್ಣಾವಟ್ಟಂ ವಿಯಾತಿ ಅಚ್ಛೇ ಸುವಣ್ಣಪತ್ತೇ ವಿನಿವತ್ತಆವಟ್ಟಂ ವಿಯ. ಗರಹಣಚ್ಛರಿಯಂ ನಾಮ ಕಿರೇತಂ ‘‘ಅಚ್ಛರಿಯಮೇತಂ ಅವಿಸಿಚ್ಛೇಫಲವದ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ವಿಯ. ನ ಏವಮೇತರಹೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಪಾಕಟವಸೇನ ವದತಿ, ನ ಇತರೇಸಮ್ಪೀತಿ. ಸಿರಾಜಾಲಾತಿ ಸಿರಾಸನ್ತಾನಾ. ಏವರೂಪಂ ನ ಹೋತೀತಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಪಾಕತಿಕಸತ್ತಾನಂ ವುತ್ತಾಕಾರಂ ವಿಯ ನ ಹೋತಿ ಪುಞ್ಞಸಮ್ಭಾರಸ್ಸ ಉಳಾರತಮತ್ತಾ ವಿಪಚ್ಚನಸ್ಸ ಪರಿಯನ್ತಗತತ್ತಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅಞ್ಞೇಸಂ ಅಪಾಕಟ’’ನ್ತಿ. ವಲಿಯಾವಟ್ಟಕನ್ತಿ ಅಪ್ಪಕಂ ವಲಿಯಾವಟ್ಟಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಕೇಸಗ್ಗಪ್ಪಮಾಣ’’ನ್ತಿ. ಸಬ್ಬಾನೀತಿ ಸಿರಾಜಾಲಾನಿ. ಪುರತೋ ವಙ್ಕೋತಿ ಥೋಕಂ ಪುರತೋ ನತಮತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸ್ವಾಯಂ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಅಪಾಕಟೋ’’ತಿ. ನಯಗ್ಗಾಹತೋತಿ ಅನುಮಾನತೋ. ಧೀ ತನ್ತಿ ಧೀ-ಸದ್ದಯೋಗೇ ಉಪಯೋಗವಚನಂ. ಧೀತಿ ಜಿಗುಚ್ಛನತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ಧಿಕ್ಕಾರೋತಿ ಜಿಗುಚ್ಛಾಪಯೋಗೋ. ತಂ ಫುಸತೂತಿ ತುಯ್ಹಂ ಪಾಪುಣಾತು.

೨. ಉಣ್ಣಾಭಬ್ರಾಹ್ಮಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೧೨. ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸಾತಿ ಅಞ್ಞೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸ. ನ ಪಚ್ಚನುಭೋತಿ ಅತ್ತನೋ ಅವಿಸಯಭಾವತೋ. ಇದಾನಿ ತಂ ಅಞ್ಞವಿಸಯತಂ ಅನ್ವಯತೋ ಬ್ಯತಿರೇಕತೋ ವಿಭಾವೇತುಂ ‘‘ಸಚೇ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ವಿಸಯಾನಿ ಪಟಿಸರನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಪಟಿಸರಣಂ. ಇನ್ದ್ರಿಯವಿಞ್ಞಾಣಾನಿ ಹಿ ಅಸತಿಪಿ ತಾದಿಸೇ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇ ಅತ್ತನೋ ಆರಮ್ಮಣಸ್ಸ ಯಾಥಾವತೋ ಸಮ್ಪಜಾನನತೋ ಪವೇದನವಿಜಾನನಾನಿ ಕರೋನ್ತಾನಿ ವಿಯ ಪವತ್ತನ್ತಿ, ತಥಾ ಲೋಕಸ್ಸ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಸಿದ್ಧಿತೋ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ – ‘‘ಮನೋ ಪಟಿಸರಣಂ, ಮನೋವ ನೇಸಂ ಗೋಚರವಿಸಯಂ ಪಚ್ಚನುಭೋತೀ’’ತಿ ಮನೋದ್ವಾರಿಕಜವನಮನೋ ಹಿ ಸವಿಸೇಸಂ ಮನೋವಿಸಯಂ ಪಚ್ಚನುಭೋತಿ, ಪಞ್ಚದ್ವಾರಿಕಜವನಮನೋ ಮನನಮತ್ತಮೇವ ಪಚ್ಚನುಭವತಿ. ರಜ್ಜನಾದಿಗ್ಗಹಣಞ್ಚೇತ್ಥ ನಿದಸ್ಸನಮತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಸದ್ದಹನಾದಿಪಿ ಗಹಿತಮೇವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಪಞ್ಚದ್ವಾರಪ್ಪವತ್ತಿವಸೇನ ತಥಾ ವುತ್ತಂ. ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪನ ದ್ವಾರೇತಿ ಚಕ್ಖುದ್ವಾರೇ.

ದುಬ್ಬಲಭೋಜಕಾತಿ ಅಪ್ಪಾನುಭಾವಾ ರಾಜಭೋಗ್ಗಾ. ಆಯನ್ತಿ ಭೋಗುಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನಂ. ಯೋತ್ತಬನ್ಧಾದಿನಿಮಿತ್ತಂ ಲದ್ಧಬ್ಬಕಹಾಪಣೋ ಯೋತ್ತಕಹಾಪಣೋ. ಅದ್ದುಬನ್ಧಾದಿನಿಮಿತ್ತಂ ಗಹೇತಬ್ಬಕಹಾಪಣೋ ಅದ್ದುಕಹಾಪಣೋ. ಮಾಘಾತಘೋಸನಾಯ ಕತಾಯ ಹಿಂಸಾನಿಮಿತ್ತಂ ಗಹೇತಬ್ಬಕಹಾಪಣೋ ಮಾಪಹಾರಕಹಾಪಣೋ. ತಸ್ಸ ಪರಿಮಾಣಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಟ್ಠಕಹಾಪಣೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಸತವತ್ಥುಕನ್ತಿ ಸತಕರೀಸವತ್ಥುಕಂ.

ಮಗ್ಗಸತೀತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗಸತಿ. ಭಾವನಮನುಯುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಹಿ ಜವನಮನೋ ಉಸ್ಸಕ್ಕಿತ್ವಾವ ಮಗ್ಗಸತಿಂ ಪಟಿಸರತಿ ತಪ್ಪರಿಯೋಸಾನತ್ತಾ. ತನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ಸಾತಿ ಫಲವಿಮುತ್ತಿ. ಪಟಿಸರತಿ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಸತಿಯಾ. ಫಲವಿಮುತ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ ಉಭಯಂ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಸಿದ್ಧಾಯೇವಾತಿ. ಆರಮ್ಮಣವಸೇನ ನತ್ಥಿ ಏತಸ್ಸ ಪಟಿಸರಣನ್ತಿ ಅಪ್ಪಟಿಸರಣಂ ಅಸಙ್ಖತಾಮತಸ್ಸ ಸನ್ತಿನಿಚ್ಚಸಭಾವತ್ತಾ. ಸಯಂ ಪನ ಸಬ್ಬೇಸಂಯೇವ ಅರಿಯಾನಂ ಪಟಿಸರಣಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅರಹತೋ ಗತೀ’’ತಿ (ಪರಿ. ೩೩೯). ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠಂ ನಿಬ್ಬಾನನಿಸ್ಸಯತ್ತಾ. ನ ತತೋ ಪರಂ ಗಚ್ಛತಿ ಗತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ತಾದಿಸಸ್ಸ ಅಭಾವಾ. ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪರಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಓಸಾನನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಪರಿಯೋಸಾನಂ.

ಮೂಲಜಾತಾ ಜಾತಮೂಲಾ. ತತೋ ಏವ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ. ಕಾ ಪನಸ್ಸಾತಿ ಆಹ ‘‘ಮಗ್ಗೇನ ಆಗತಸದ್ಧಾ’’ತಿ. ಮಗ್ಗೋ ದಳ್ಹಾಯ ಅಸಂಹಾರಿಯಸದ್ಧಾಯ ಮೂಲಂ ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪಯುತ್ತಾನಿ ಚೇವ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಚಿತ್ತಞ್ಚಾತಿ ಪಞ್ಚ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತಾನಿ ಸಮುಚ್ಛೇದವಸೇನ ಪಹೀನಾನಿ. ಪಞ್ಚ ನೀವರಣಾನೀತಿ ಏತ್ಥ ಅಪಾಯಗಮನೀಯಾನಿ ಪಠಮಮಗ್ಗೇನೇವ ಪಹೀನಾನಿ, ಇತರಾನಿ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನವಸೇನ ಝಾನೇನ ಪಹೀನಾನೀತಿ ಪಞ್ಚಸು ಓರಮ್ಭಾಗಿಯಕಿಲೇಸಸಂಯೋಜನೇಸು ಏಕದೇಸವಿಗಮೇನೇವ ಬಹಿದ್ಧಾಸಂಯೋಜನೋ ವಿಯ ಜಾತೋತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಝಾನಅನಾಗಾಮಿಟ್ಠಾನೇ ಠಿತೋ’’ತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸೋ ಅಪರಿಹೀನ…ಪೇ… ನಿಬ್ಬಾಯೇಯ್ಯಾ’’ತಿ.

೫. ಪಠಮಪುಬ್ಬಾರಾಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೧೫. ಪುಬ್ಬಕೋಟ್ಠಕೇ ಏವಂ ಆಗತಸುತ್ತಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಫಲಿನ್ದ್ರಿಯಾನೇವ ಕಥಿತಾನಿ ಅಗ್ಗಫಲವಸೇನ ದೇಸನಾಯ ಆಗತತ್ತಾ.

೧೦. ಆಪಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೨೦. ಉಪರಿ ಸಹ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ತಯೋ ಮಗ್ಗಾತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಸಹ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲತೋ ಉಪರಿ ತಯೋ ಮಗ್ಗಾ. ಮಗ್ಗಾಧಿಗಮೇನ ಇದಾನಿ ಪಚ್ಚಕ್ಖಭೂತತ್ತಾ ‘‘ಇಮೇ ಖೋ ತೇ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ. ತತ್ಥ ಯಂ ಅಗ್ಗಭೂತಂ, ತಸ್ಸ ವಸೇನ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅರಹತ್ತಫಲಿನ್ದ್ರಿಯಂ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಭಾವಸಾಮಞ್ಞೇನ ಏಕಜ್ಝಂ ಕತ್ವಾ. ಅತಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಪಸ್ಸಾಮೀತಿ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಯಾಥಾವತೋ ಪಸ್ಸಾಮಿ. ಚತೂಹಿ ಇನ್ದ್ರಿಯೇಹೀತಿ ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯಾದೀಹಿ ಚತೂಹಿ ಇನ್ದ್ರಿಯೇಹಿ. ಸಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಮಗ್ಗಫಲಸಹಗತಾ ಸಿಯಾತಿ ಮಿಸ್ಸಕಾ ವುತ್ತಾ.

ಜರಾವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.