೨. ನಾಲನ್ದವಗ್ಗೋ

೨. ನಾಲನ್ದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೭೮. ದುತಿಯವಗ್ಗೇ ಪಠಮಸುತ್ತಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯತ್ತಾ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯನ್ತಿ ತಂ ಲಙ್ಘಿತ್ವಾ ‘‘ದುತಿಯೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಭಿಯ್ಯತರೋ ಅಭಿಞ್ಞಾತೋತಿ ಸಮ್ಬೋಧಿಯಾ ಸೇಟ್ಠತರೋತಿ ಅಭಿಲಕ್ಖಿತೋ. ಭಿಯ್ಯತರಾಭಿಞ್ಞೋತಿ ಸಬ್ಬಸತ್ತೇಸು ಅಧಿಕತರಪಞ್ಞೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಉತ್ತರಿತರಞಾಣೋ’’ತಿ. ಸಮ್ಮಾ ಅನವಸೇಸತೋ ಬುಜ್ಝತಿ ಏತೇನಾತಿ ಸಮ್ಬೋಧೀತಿ ಆಹ – ‘‘ಸಮ್ಬೋಧಿಯನ್ತಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣೇ’’ತಿ. ನಿಪ್ಪದೇಸಾ ಗಹಿತಾತಿ ಅನವಸೇಸಾ ಬುದ್ಧಗುಣಾ ಗಹಿತಾ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಸಿದ್ಧಿಯಾವ ಭಗವತೋ ಸಬ್ಬಗುಣಾನಂ ಸಿದ್ಧತ್ತಾ. ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ಬುದ್ಧಾನಂ, ಅಥ ಖೋ ಅಗ್ಗಸಾವಕಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾನಮ್ಪಿ ತಂತಂಗುಣಸಮಿಜ್ಝನಂ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಾಧಿಗಮೇನೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ದ್ವೇಪಿ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ.

ಅಪರೋ ನಯೋ – ಪಸನ್ನೋತಿ ಇಮಿನಾ ಪಸಾದಸ್ಸ ವತ್ತಮಾನತಾ ದೀಪಿತಾತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಸದ್ಧೋತಿ ಇಮಿನಾಪಿ ಸದ್ಧಾಯ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನತಾ ಪಕಾಸಿತಾತಿ ಆಹ – ‘‘ಏವಂ ಸದ್ದಹಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ. ಅಭಿಜಾನಾತಿ ಅಭಿಮುಖಭಾವೇನ ಸಬ್ಬಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ಜಾನಾತೀತಿ ಅಭಿಞ್ಞೋ, ಭಿಯ್ಯೋ ಅಧಿಕೋ ಅಭಿಞ್ಞೋತಿ ಭಿಯ್ಯೋಭಿಞ್ಞೋ. ಸೋ ಏವ ಅತಿಸಯವಚನಿಚ್ಛಾವಸೇನ ಭಿಯ್ಯೋಭಿಞ್ಞತರೋತಿ ವುತ್ತೋತಿ ಆಹ – ‘‘ಭಿಯ್ಯತರೋ ಅಭಿಞ್ಞಾತೋ’’ತಿ. ದುತಿಯವಿಕಪ್ಪೇ ಪನ ಅಭಿಜಾನಾತೀತಿ ಅಭಿಞ್ಞಾ, ಅಭಿವಿಸಿಟ್ಠಾ ಪಞ್ಞಾ. ಭಿಯ್ಯೋ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಭಿಯ್ಯೋಭಿಞ್ಞೋ, ಸೋ ಏವ ಅತಿಸಯವಚನಿಚ್ಛಾವಸೇನ ಭಿಯ್ಯೋಭಿಞ್ಞತರೋ. ಸ್ವಾಯಂ ಅಸ್ಸ ಅತಿಸಯೋ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಭಿಯ್ಯೋಭಾವಕತೋತಿ ಆಹ – ‘‘ಭಿಯ್ಯತರಾಭಿಞ್ಞೋ ವಾ’’ತಿ. ಸಮ್ಬುಜ್ಝತಿ ಏತಾಯಾತಿ ಸಮ್ಬೋಧಿ, ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಞಾಣಞ್ಚ. ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಪದಟ್ಠಾನಞ್ಹಿ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಞಾಣಂ, ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಞಾಣಪದಟ್ಠಾನಞ್ಚ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ಸಮ್ಬೋಧಿ ನಾಮ. ತತ್ಥ ಪಧಾನವಸೇನ ತದತ್ಥದಸ್ಸನೇ ಪಠಮವಿಕಪ್ಪೋ, ಪದಟ್ಠಾನವಸೇನ ದುತಿಯವಿಕಪ್ಪೋ. ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತ್ಥ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಞಾಣಸ್ಸೇವ ಗಹಣಂ, ನನು ಹೇಟ್ಠಿಮಾನಿಪಿ ಭಗವತೋ ಮಗ್ಗಞಾಣಾನಿ ಸವಾಸನಮೇವ ಯಥಾಸಕಂ ಪಟಿಪಕ್ಖವಿಧಮನವಸೇನ ಪವತ್ತಾನಿ. ಸವಾಸನಪ್ಪಹಾನಞ್ಹಿ ಞೇಯ್ಯಾವರಣಪ್ಪಹಾನನ್ತಿ? ಸಚ್ಚಮೇತಂ, ತಂ ಪನ ಅಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಪಟಿಪಕ್ಖವಿಧಮನಸ್ಸ ವಿಪ್ಪಕತಭಾವತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಞಾಣೇ ವಾ’’ತಿ. ಸಬ್ಬನ್ತಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ಅಧಿಗನ್ತಬ್ಬಂ ಸಬ್ಬಂ.

ಖಾದನೀಯಾನಂ ಉಳಾರತಾ ಸಾತರಸಾನುಭಾವೇನಾತಿ ಆಹ ‘‘ಮಧುರೇ ಆಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ. ಪಸಂಸಾಯ ಉಳಾರತಾ ವಿಸಿಟ್ಠಭಾವೇನಾತಿ ಆಹ – ‘‘ಸೇಟ್ಠೇ’’ತಿ. ಓಭಾಸಸ್ಸ ಉಳಾರತಾ ಮಹನ್ತಭಾವೇನಾತಿ ವುತ್ತಂ – ‘‘ವಿಪುಲೇ’’ತಿ. ಉಸಭಸ್ಸ ಅಯನ್ತಿ ಆಸಭೀ, ಇಧ ಪನ ಆಸಭೀ ವಿಯಾತಿ ಆಸಭೀ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಉಸಭಸ್ಸ ವಾಚಾಸದಿಸೀ’’ತಿ. ಯೇನ ಗುಣೇನ ಸಾ ತಂಸದಿಸಾ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಚಲಾ ಅಸಮ್ಪವೇಧೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಯತೋ ಕುತೋಚಿ ಅನುಸ್ಸವನಂ ಅನುಸ್ಸವೋ. ವಿಜ್ಜಾಟ್ಠಾನಾದೀಸು ಕತಪರಿಚಯಾನಂ ಆಚರಿಯಾನಂ ತಂ ತಂ ಅತ್ಥಂ ಞಾಪೇನ್ತೀ ಪವೇಣೀ ಆಚರಿಯಪರಮ್ಪರಾ. ಕೇವಲಂ ಅತ್ತನೋ ಮತಿಯಾ ‘‘ಇತಿ ಕಿರ ಏವಂ ಕಿರಾ’’ತಿ ಪರಿಕಪ್ಪನಾ ಇತಿಕಿರಾ. ಪಿಟಕಸ್ಸ ಗನ್ಥಸ್ಸ ಸಮ್ಪದಾನತೋ ಭೂತತೋ ತಸ್ಸ ಗಹಣಂ ಪಿಟಕಸಮ್ಪದಾನಂ. ಯಥಾಸುತಾನಂ ಅತ್ತಾನಂ ಆಕಾರಸ್ಸ ಪರಿವಿತಕ್ಕನಂ ಆಕಾರಪರಿವಿತಕ್ಕೋ. ತಥೇವಸ್ಸ ‘‘ಏವಮೇತ’’ನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖಮನಂ ದಿಟ್ಠಿನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖನ್ತಿ. ಆಗಮಾಧಿಗಮೇಹಿ ವಿನಾ ಕೇವಲಂ ಅನುಸ್ಸುತತೋ ತಕ್ಕಮಗ್ಗಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ತಕ್ಕನಂ ತಕ್ಕೋ. ಅನುಮಾನವಿಧಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಗಹಣಂ ನಯಗ್ಗಾಹೋ. ಯಸ್ಮಾ ಬುದ್ಧವಿಸಯೇ ಠತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಅಯಂ ಥೇರಸ್ಸ ಚೋದನಾ ಥೇರಸ್ಸ ಚ ಸೋ ಅವಿಸಯೋ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ಞಾಣೇನ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ವಿಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸೀಹನಾದೋ ವಿಯಾತಿ ಸೀಹನಾದೋ. ತಂಸದಿಸತಾ ಚಸ್ಸ ಸೇಟ್ಠಭಾವೇನ, ಸೋ ಚೇತ್ಥ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಸೀಹನಾದೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಉನ್ನಾದಯನ್ತೇನಾತಿ ಅಸನಿಸದಿಸಂ ಕರೋನ್ತೇನ.

ಅನುಯೋಗದಾಪನತ್ಥನ್ತಿ ಅನುಯೋಗಂ ಸೋಧಾಪೇತುಂ. ವಿಮದ್ದಕ್ಖಮಞ್ಹಿ ಸೀಹನಾದಂ ನದನ್ತೋ ಅತ್ಥತೋ ಅನುಯೋಗಂ ಸೋಧೇತಿ ನಾಮ, ಅನುಯುಜ್ಝನ್ತೋ ಚ ನಂ ಸೋಧಾಪೇತಿ ನಾಮ. ದಾತುನ್ತಿ ಸೋಧೇತುಂ. ಕೇಚಿ ‘‘ದಾನತ್ಥ’’ನ್ತಿ ಅತ್ಥಂ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ. ನ ಹಿ ಯೋ ಸೀಹದಾನಂ ನದತಿ, ಸೋ ಏವ ತತ್ಥ ಅನುಯೋಗಂ ದೇತೀತಿ ಯುಜ್ಜತಿ. ನಿಘಂಸನನ್ತಿ ವಿಮದ್ದನಂ. ಧಮಮಾನನ್ತಿ ತಾಪಯಮಾನಂ. ತಾಪನಞ್ಚೇತ್ಥ ಗಗ್ಗರಿಯಾ ಧಮ್ಮಾಪನಸೀಸೇನ ವದತಿ.

ಸಬ್ಬೇ ತೇತಿ ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಅತೀತೇ ನಿರುದ್ಧೇ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇ. ತೇನೇತಂ ದಸ್ಸೇತಿ – ಯೇ ತೇ ಅಹೇಸುಂ ಅತೀತಮದ್ಧಾನಂ ತವ ಅಭಿನೀಹಾರತೋ ಓರಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾ, ತೇಸಂ ತಾವ ಸಾವಕಞಾಣಗೋಚರೇ ಧಮ್ಮೇ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದನ್ತೋ ಮಾರಾದಯೋ ವಿಯ ಚ ಬುದ್ಧಾನಂ ಲೋಕಿಯಚಿತ್ತಾಚಾರಂ ತ್ವಂ ಜಾನೇಯ್ಯಾಸಿ. ಯೇ ಪನ ತೇ ಅಬ್ಭತೀತಾ, ತತೋ ಪರತೋ ಛಿನ್ನವಟುಮಾ ಛಿನ್ನಪಪಞ್ಚಾ ಪರಿಯಾದಿನ್ನವಟ್ಟಾ ಸಬ್ಬದುಕ್ಖವೀತಿವತ್ತಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾ, ತೇಸಂ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ತವ ಸಾವಕಞಾಣಸ್ಸ ಅವಿಸಯಭೂತೇ ಧಮ್ಮೇ ಕಥಂ ಜಾನಿಸ್ಸಸೀತಿ. ತೇನಾತಿ ಸಮ್ಬೋಧಿಸಙ್ಖಾತೇನ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಪದಟ್ಠಾನೇನ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಞಾಣೇನ. ಏವಂಸೀಲಾತಿ ತಾದಿಸಸೀಲಾ. ಸಮಾಧಿಪಕ್ಖಾತಿ ಸಮಾಧಿ ಚ ಸಮಾಧಿಪಕ್ಖಾ ಚ ಸಮಾಧಿಪಕ್ಖಾ ಏಕದೇಸಸರೂಪೇಕಸೇಸನಯೇನ. ತತ್ಥ ಸಮಾಧಿಪಕ್ಖಾತಿ ವೀರಿಯಸತಿಯೋ ತದನುಗುಣಾ ಚ ಧಮ್ಮಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಝಾನಸಮಾಪತ್ತೀಸು ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ವಿಹಾರವೋಹಾರೋ, ಝಾನಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಸಮಾಧಿಪ್ಪಧಾನಾತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಮಾಧಿಪಕ್ಖಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಗಹಿತತ್ತಾ ವಿಹಾರೋ ಗಹಿತೋ’’ತಿ.

ಯಥಾ ಪನ ಹೇಟ್ಠಾ ಗಹಿತಾಪಿ ಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾ ಪಟಿಪಕ್ಖತೋ ವಿಮುತ್ತತ್ತಾ ವಿಮುಚ್ಚನ-ಸಙ್ಖಾತ-ಕಿಚ್ಚವಿಸೇಸ-ದಸ್ಸನವಸೇನ ವಿಮುತ್ತಿಪರಿಯಾಯೇನ ಪುನ ಗಹಿತಾ ‘‘ಏವಂವಿಮುತ್ತಾ’’ತಿ, ಏವಂ ದಿಬ್ಬವಿಹಾರೋ ದಿಬ್ಬವಿಹಾರವಿಸೇಸದಸ್ಸನವಸೇನ ಪುನ ಗಹಿತೋ ‘‘ಏವಂವಿಹಾರೀ’’ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸಮಾಪತ್ತಿವಿಹಾರಾನಂ ವಸೇನೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ಯುಜ್ಜತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ವಿಮುತ್ತೀತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ವಿಮುಚ್ಚಿತ್ಥಾತಿ ಕತ್ವಾ. ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ. ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧನ್ತೇತಿ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭನೋಸಾಪನೇನ. ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸೇಹಿ ನಿಸ್ಸಟತ್ತಾ ಅಸಂಸಟ್ಠತ್ತಾ ವಿಮುತ್ತತ್ತಾ ಚ ನಿಸ್ಸರಣವಿಮುತ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ.

ಅನಾಗತಬುದ್ಧಾನಂ ಪನಾತಿ ಪನ-ಸದ್ದೋ ವಿಸೇಸತ್ಥಜೋತನೋ. ತೇನ ಅತೀತೇಸು ತಾವ ಖನ್ಧಾನಂ ಭೂತಪುಬ್ಬತ್ತಾ ತತ್ಥ ಸಿಯಾ ಞಾಣಸ್ಸ ಸವಿಸಯೇ ಗತಿ, ಅನಾಗತೇಸು ಪನ ಸಬ್ಬಸೋ ಅಸಞ್ಜಾತೇಸು ಕಥನ್ತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ಜೋತೇತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅನಾಗತಾಪೀ’’ತಿಆದಿ. ‘‘ಅತ್ತನೋ ಚೇತಸಾ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ವಿದಿತಾ’’ತಿ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ? ನನು ಅತೀತಾನಾಗತೇ ಸತ್ತಾಹೇ ಏವ ಪವತ್ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಚೇತೋಪರಿಯಞಾಣಸ್ಸ ವಿಸಯೋ, ನ ತತೋ ಪರನ್ತಿ? ನಯಿದಂ ಚೇತೋಪರಿಯಞಾಣಕಿಚ್ಚವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ಅಥ ಖೋ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಅನಾಗತಂಸಞಾಣಾನಂ ವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ನಾಯಂ ದೋಸೋ. ವಿದಿತಟ್ಠಾನೇ ನ ಕರೋತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇನೇವ ತಾದಿಸಸ್ಸ ಪಟಿಕ್ಖೇಪಸ್ಸ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತತ್ತಾ ಸೇತುಘಾತತೋ ಚ. ಕಥಂ ಪನ ಥೇರೋ ದ್ವಯಸಮ್ಭವೇ ಪಟಿಕ್ಖೇಪಮೇವ ಅಕಾಸಿ, ನ ವಿಭಜ್ಜ ಬ್ಯಾಕಾಸೀತಿ ಆಹ ‘‘ಥೇರೋ ಕಿರಾ’’ತಿಆದಿ. ಪಾರಂ ಪರಿಯನ್ತಂ ಮಿನೋತೀತಿ ಪಾರಮೀ, ಸಾ ಏವ ಞಾಣನ್ತಿ ಪಾರಮಿಞಾಣಂ, ಸಾವಕಾನಂ ಪಾರಮಿಞಾಣಂ ಸಾವಕಪಾರಮಿಞಾಣಂ. ತಸ್ಮಿಂ ಸಾವಕಾನಂ ಉಕ್ಕಂಸಪರಿಯನ್ತಗತೇ ಜಾನನೇ ನಾಯಮನುಯೋಗೋ, ಅಥ ಖೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣೇ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಾಯ ಜಾನನೇ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಸಾವಕಪಾರಮಿಞಾಣೇತಿ ಸಾವಕಪಾರಮಿಞಾಣವಿಸಯೇ’’ತಿ ಅತ್ಥಂ ವದನ್ತಿ, ತಥಾ ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ. ಸೀಲ…ಪೇ… ಸಮತ್ಥನ್ತಿ ಸೀಲಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿಞಾಣಸಙ್ಖಾತಾನಂ ಕಾರಣಾನಂ ಜಾನನಸಮತ್ಥಂ. ಬುದ್ಧಸೀಲಾದಯೋ ಹಿ ಬುದ್ಧಾನಂ ಬುದ್ಧಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ಪರೇಹಿ ಏತೇ ಬುದ್ಧಾತಿ ಜಾನನಸ್ಸ ಚ ಕಾರಣಂ.

ಅನುಮಾನಞಾಣಂ ವಿಯ ಸಂಸಯಟ್ಠಿತಂ ಅಹುತ್ವಾ ಇದಮಿದನ್ತಿ ಯಥಾಸಭಾವತೋ ಞೇಯ್ಯಂ ಧಾರೇತಿ ನಿಚ್ಛಿನೋತೀತಿ ಧಮ್ಮೋ, ಪಚ್ಚಕ್ಖಞಾಣನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ಞಾಣಸ್ಸಾ’’ತಿ. ಅನುಏತೀತಿ ಅನ್ವಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅನುಯೋಗಂ ಅನುಗನ್ತ್ವಾ’’ತಿ. ಪಚ್ಚಕ್ಖಸಿದ್ಧಞ್ಹಿ ಅತ್ಥಂ ಅನುಗನ್ತ್ವಾ ಅನುಮಾನಞಾಣಸ್ಸ ಪವತ್ತಿ ‘‘ದಿಟ್ಠೇನ ಅದಿಟ್ಠಸ್ಸ ಅನುಮಾನ’’ನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ವಿದಿತೇ ವೇದಕಮ್ಪಿ ಞಾಣಂ ಅತ್ಥತೋ ವಿದಿತಮೇವ ಹೋತೀತಿ ‘‘ಅನುಮಾನಞಾಣಂ ನಯಗ್ಗಾಹೋ ವಿದಿತೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ವಿದಿತೋತಿ ವಿದ್ಧೋ ಪಟಿಲದ್ಧೋ, ಅಧಿಗತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಪ್ಪಮಾಣೋತಿ ಅಪರಿಮಾಣೋ ಮಹಾವಿಸಯತ್ತಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅಪರಿಯನ್ತೋ’’ತಿ. ತೇನಾತಿ ಅಪರಿಯನ್ತತ್ತಾ. ತೇನ ವಾ ಅಪರಿಯನ್ತೇನ ಞಾಣೇನ. ಏತೇನ ಥೇರೋ ಯಂ ಯಂ ಅನುಮೇಯ್ಯಮತ್ಥಂ ಞಾತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ತತ್ಥ ತತ್ಥ ತಸ್ಸ ಅಸಙ್ಗಮಪ್ಪಟಿಹತಂ ಅನುಮಾನಞಾಣಂ ಪವತ್ತೇತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸೋ ಇಮಿನಾ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಇಮಿನಾತಿ ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ.

ಪಾಕಾರಸ್ಸ ಥಿರಭಾವಂ ಉದ್ಧಮುದ್ಧಂ ಆಪೇತೀತಿ ಉದ್ಧಾಪಂ, ಪಾಕಾರಮೂಲಂ. ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಪಾಕಾರದ್ವಾರಬನ್ಧಪರಿಖಾದೀನಂ ಸಙ್ಗಹೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಪಚ್ಚನ್ತೇ ಭವಂ ಪಚ್ಚನ್ತಿಮಂ. ಪಣ್ಡಿತದೋವಾರಿಕಟ್ಠಾನಿಯಂ ಕತ್ವಾ ಥೇರೋ ಅತ್ತಾನಂ ದಸ್ಸೇತೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಏಕದ್ವಾರನ್ತಿ ಕಸ್ಮಾ ಆಹಾ’’ತಿ ಚೋದನಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸಿ.

ಯಸ್ಸಾ ಪಞ್ಞಾಯ ವಸೇನ ಪುರಿಸೋ ಪಣ್ಡಿತೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಂ ಪಣ್ಡಿಚ್ಚನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ಪಣ್ಡಿಚ್ಚೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ’’ತಿ. ತಂತಂಇತಿಕತ್ತಬ್ಬತಾಸು ಛೇಕಭಾವೋ ಬ್ಯತ್ತಭಾವೋ ವೇಯ್ಯತ್ತಿಯಂ. ಮೇಧತಿ ಅಞ್ಞಾಣಂ ಹಿಂಸತಿ ವಿಧಮತೀತಿ ಮೇಧಾ, ಸಾ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಮೇಧಾವೀ. ಠಾನೇ ಠಾನೇ ಉಪ್ಪತ್ತಿ ಏತಿಸ್ಸಾ ಅತ್ಥೀತಿ ಠಾನುಪ್ಪತ್ತಿಕಾ, ಠಾನಸೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಪಞ್ಞಾ. ಅನುಪರಿಯಾಯನ್ತಿ ಏತೇನಾತಿ ಅನುಪರಿಯಾಯೋ, ಸೋ ಏವ ಪಥೋತಿ ಅನುಪರಿಯಾಯಪಥೋ, ಪರಿತೋ ಪಾಕಾರಸ್ಸ ಅನುಯಾಯನಮಗ್ಗೋ. ಪಾಕಾರಭಾಗಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಾ ಏತ್ಥಾತಿ ಪಾಕಾರಸನ್ಧಿ, ಪಾಕಾರಸ್ಸ ಫುಲ್ಲಿತಪದೇಸೋ. ಸೋ ಪನ ಹೇಟ್ಠಿಮನ್ತೇನ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಇಟ್ಠಕಾನಂ ವಿಗಮೇನ ಏವಂ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಆಹ – ‘‘ದ್ವಿನ್ನಂ ಇಟ್ಠಕಾನಂ ಅಪಗತಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ. ಛಿನ್ನಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಛಿನ್ನಭಿನ್ನಪದೇಸಂ, ಛಿನ್ನಟ್ಠಾನಂ ವಾ. ತಞ್ಹಿ ‘‘ವಿವರ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಕೀಲಿಟ್ಠನ್ತಿ ಮಲೀನಂ. ಉಪತಾಪೇನ್ತೀತಿ ಕಿಲೇಸಪರಿಳಾಹೇನ ಸನ್ತಾಪೇನ್ತಿ. ವಿಬಾಧೇನ್ತೀತಿ ಪೀಳೇನ್ತಿ. ಉಪ್ಪನ್ನಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ನೀವರಣೇಹಿ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಾತುಂ ಸಕ್ಕಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅನುಪ್ಪನ್ನಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತುಂ ನ ದೇನ್ತೀ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾತಿ ಪಚ್ಚಯೂಪಘಾತೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತುಂ ಅಪ್ಪದಾನತೋ. ಚತೂಸು ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇಸು ಸುಟ್ಠು ಠಪಿತಚಿತ್ತಾತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧಾಯಪಿ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಭಾವನಾಯ ಸಮ್ಮದೇವ ಠಪಿತಚಿತ್ತಾ ಅಪ್ಪಿತಚಿತ್ತಾ. ಯಥಾಸಭಾವೇನ ಭಾವೇತ್ವಾತಿ ಯಾಥಾವತೋ ಸಮ್ಮದೇವ ಯಥಾ ಪಟಿಪಕ್ಖಾ ಸಮುಚ್ಛಿಜ್ಜನ್ತಿ, ಏವಂ ಭಾವೇತ್ವಾ.

ಪುರಿಮನಯೇ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾನಿ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಚ ಮಿಸ್ಸಕಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾತಿ ತತೋ ಅಞ್ಞಥಾ ವತ್ತುಂ ‘‘ಅಪಿಚೇತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಮಿಸ್ಸಕಾತಿ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಮಗ್ಗವಸೇನ ಮಿಸ್ಸಕಾ. ‘‘ಚತೂಸು ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇಸು ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಚಿತ್ತಾತಿ ಪಠಮಂ ವುತ್ತತ್ತಾ ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇಸು ವಿಪಸ್ಸನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಯಥಾಭೂತಂ ಭಾವೇತ್ವಾತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಮಗ್ಗಪರಿಯಾಪನ್ನಾನಂಯೇವ ಚ ನೇಸಂ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯಬೋಜ್ಝಙ್ಗಭಾವತೋ ತೇಸು ಚ ಅಧಿಗತಮೇವ ಹೋತೀತಿ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಮಗ್ಗೋ ಚ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾತಿ ಗಹಿತೇ ಸುನ್ದರೋ ಪಞ್ಹೋ ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಮಹಾಸಿವತ್ಥೇರೋ ಆಹ. ನ ಪನೇವಂ ಗಹಿತಂ ಪೋರಾಣೇಹೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಇತೀತಿ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಪರಾಮಸನಂ. ಥೇರೋತಿ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋ.

ತತ್ಥಾತಿ ತೇಸು ಪಚ್ಚನ್ತನಗರಾದೀಸು. ನಗರಂ ವಿಯ ನಿಬ್ಬಾನಂ ತದತ್ಥಿಕೇಹಿ ಉಪಗನ್ತಬ್ಬತೋ ಉಪಗತಾನಞ್ಚ ಪರಿಸ್ಸಯರಹಿತಸುಖಾಧಿಗಮಟ್ಠಾನತೋ. ಪಾಕಾರೋ ವಿಯ ಸೀಲಂ ತದುಪಗತಾನಂ ಪರಿತೋ ಆರಕ್ಖಭಾವತೋ. ಅನುಪರಿಯಾಯಪಥೋ ವಿಯ ಹಿರೀ ಸೀಲಪಾಕಾರಸ್ಸ ಅಧಿಟ್ಠಾನಭಾವತೋ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ – ‘‘ಪರಿಯಾಯಪಥೋತಿ ಖೋ ಭಿಕ್ಖು ಹಿರಿಯಾ ಏತಂ ಅಧಿವಚನ’’ನ್ತಿ. ದ್ವಾರಂ ವಿಯ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ನಿಬ್ಬಾನನಗರಪ್ಪವೇಸನೇ ಅಞ್ಜಸಭಾವತೋ. ಪಣ್ಡಿತದೋವಾರಿಕೋ ವಿಯ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿ ನಿಬ್ಬಾನನಗರಂ ಪವಿಟ್ಠಪವಿಸನಕಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖಣತೋ. ದಿನ್ನೋತಿ ದಾಪಿತೋ, ಸೋಧಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ.

೩. ಚುನ್ದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೭೯. ಪುಬ್ಬೇ ಸಾವತ್ಥಿತೋ ವೇಳುವಗಾಮಸ್ಸ ಗತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಆಗತಮಗ್ಗೇನೇವ ಪಟಿನಿವತ್ತನ್ತೋ’’ತಿ. ಸತ್ತನ್ನನ್ತಿ ಉಪಸೇನೋ, ರೇವತೋ, ಖದಿರವನಿಯೋ, ಚುನ್ದೋ, ಸಮಣುದ್ದೇಸೋ ಅಹನ್ತಿ ಚತುನ್ನಂ, ಚಾಲಾ, ಉಪಚಾಲಾ, ಸೀಸೂಪಚಾಲಾತಿ, ತಿಸ್ಸನ್ನನ್ತಿ ಇಮೇಸಂ ಸತ್ತನ್ನಂ ಅರಹನ್ತಾನಂ. ನತ್ಥಿ ನು ಖೋತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ‘‘ಓಲೋಕೇನ್ತೋ’’ತಿ ಆನೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಸೀಹಾವಲೋಕನಞಾಯೇನ. ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಮೇ ವತ್ತಾರೋ ಹರಿತುಂ ನಾಸಕ್ಖೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಇದಂ ದಾನಿ ಪಚ್ಛಿಮದಸ್ಸನನ್ತಿ ಭೂತಕಥನಮತ್ತಂ, ನ ತತ್ಥ ಸಾಲಯತಾದಸ್ಸನಂ ಯಥಾ ತಥಾಗತಸ್ಸ ವೇಸಾಲಿಯಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ನಾಗಾಪಲೋಕಿತಂ.

ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ವಿಸೇಸಸ್ಸ ಅಧಿಟ್ಠಾನವಸೇನೇವ ಇದ್ಧಿಭೇದದಸ್ಸನಂ ಇದ್ಧಿವಿಕುಬ್ಬನಂ. ಸೀಹಸ್ಸ ವಿಜಮ್ಭನಾದಿವಸೇನ ಕೀಳಿತ್ವಾ ನಾದಸದಿಸೀ ಅಯಂ ಧಮ್ಮಕಥಾತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸೀಹವಿಕೀಳಿತೋ ಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯೋ’’ತಿ. ಗಮನಕಾಲೋ ಮಯ್ಹನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಇತಿ-ಸದ್ದೋ ಪರಿಸಮಾಪನೇ. ತೇನ ಥೇರೇನ ಯಥಾರಮ್ಭಸ್ಸ ವಚನಪಬನ್ಧಸ್ಸ ಸಮಾಪಿತಭಾವಂ ಜೋತೇತಿ. ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ ಏದಿಸೇಸು ಸಬ್ಬಟ್ಠಾನೇಸು. ಯುಗನ್ಧರಾದಯೋ ಪರಿಭಣ್ಡಪಬ್ಬತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವಾತಿ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನ ಇವ. ಸ್ವಾಯಂ ಇವ-ಸದ್ದೋ ನ ಸಕ್ಕೋಮೀತಿ ಏತ್ಥ ಆನೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬೋ.

ಪಟಿಪಾದೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಠಿತಕಾಯಂ ಪಟಿಪಾದೇಸ್ಸಾಮಿ. ಪತ್ಥನಾಕಾಲೇ ಅನೋಮದಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ವಚನಸುತಾನುಸಾರೇನ ಞಾಣೇನ ದಿಟ್ಠಮತ್ತತಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ತಂ ಪಠಮದಸ್ಸನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಧಾರೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೀ ಗುಣಸಾರಂ. ಏಸ ಮಗ್ಗೋತಿ ಏಸೋ ಜಾತಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ ಮರಣನಿಟ್ಠಿತೋ ಪನ್ಥೋ. ಪುನಪಿ ಏವಂಭಾವಿನೋ ನಾಮ ಸಙ್ಖಾರಾತಿ ಸಙ್ಖಾರಾ ನಾಮ ಏವಂಭಾವಿನೋ, ಮರಣಪರಿಯೋಸಾನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತ್ತಕನ್ತಿ ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ. ಸಙ್ಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಸಂಹರಿತ್ವಾ. ಮುಖಂ ಪಿಧಾಯಾತಿ ಮುಖಂ ಛಾದೇತ್ವಾ. ಅಗ್ಘಿಕಸತಾನೀತಿ ಮಕುಳಙ್ಕುರಚೇತಿಯಸತಾನಿ.

ಪುರಿಮದಿವಸೇತಿ ಅತೀತದಿವಸೇ. ಯಸ್ಮಾ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿನೋ ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತದಿವಸೇಯೇವ ಸತ್ಥು ಸಾವಕಸನ್ನಿಪಾತೋ ಅಹೋಸಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಪೂರಿತಸಾವಕಸನ್ನಿಪಾತೋ ಏಸ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪಞ್ಚ ಜಾತಿಸತಾನೀತಿ ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ, ಅಚ್ಚನ್ತಸಂಯೋಗೇ ವಾ ಉಪಯೋಗವಚನಂ.

ಕಳೋಪಿಹತ್ಥೋತಿ ವಿಲೀವಮಯಭಾಜನಹತ್ಥೋ. ‘‘ಚಮ್ಮಮಯಭಾಜನಹತ್ಥೋ’’ತಿ ಚ ವದನ್ತಿ. ಪುರನ್ತರೇತಿ ನಗರಮಜ್ಝೇ. ವನೇತಿ ಅರಞ್ಞೇ.

ಓಸಕ್ಕನಾಕಾರವಿರಹಿತೋತಿ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಸಙ್ಕೋಚಹೇತುವಿರಹಿತೋ. ವಿಸಾರದೋತಿ ಸಾರದವಿರಹಿತೋ. ಧಮ್ಮೋಜನ್ತಿ ಧಮ್ಮರಸಂ, ಓಜವನ್ತಂ ದೇಸನಾಧಮ್ಮನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಧಮ್ಮಭೋಗನ್ತಿ ಧಮ್ಮಪರಿಭೋಗಂ, ಪರೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂವಿಭಜನವಸೇನ ಪವತ್ತಂ ಧಮ್ಮಸಮ್ಭೋಗನ್ತಿ ದೇಸನಾಧಮ್ಮಮೇವ ವದತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಉಭಯೇನಪಿ ಧಮ್ಮಪರಿಭೋಗೋವ ಕಥಿತೋ’’ತಿ.

ಪಿಯಾಯಿತಬ್ಬತೋ ಪಿಯೇಹಿ. ಮನಸ್ಸ ವಡ್ಢನತೋ ಮನಾಪೇಹಿ. ಜಾತಿಯಾತಿ ಖತ್ತಿಯಾದಿಜಾತಿಯಾ. ನಾನಾಭಾವೋ ಅಸಹಭಾವೋ ವಿಸುಂಭಾವೋ. ಅಞ್ಞಥಾಭಾವೋ ಅಞ್ಞಥತ್ತಂ. ಸರೀರನ್ತಿ ರೂಪಧಮ್ಮಕಾಯಸಙ್ಖಾತಂ ಸರೀರಂ. ರೂಪಕಾಯೇ ಹಿ ಭಿಜ್ಜನ್ತೇ ಭಿಜ್ಜನ್ತೇವ. ಸೋ ಭಿಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ಸೋ ಮಹನ್ತತರೋ ಖನ್ಧೋ ಭಿಜ್ಜೇಯ್ಯ.

ದಕ್ಖಿಣದಿಸಂ ಗತೋತಿ ದಕ್ಖಿಣದಿಸಾಮುಖೇ ಪವತ್ತೋ. ಮಹಾಖನ್ಧೋ ವಿಯಾತಿ ಮಹನ್ತೋ ಸಾರವನ್ತೋ ಸಾಖಾಖನ್ಧೋ ವಿಯ. ಸಾಖಖನ್ಧಾ ಹಿ ದಿಸಾಭಿಮುಖಪವತ್ತಾಕಾರಾ, ಮೂಲಖನ್ಧೋ ಪನ ಉದ್ಧಮುಗ್ಗತೋ. ಸೋಳಸನ್ನಂ ಪಞ್ಹಾನನ್ತಿ ಸೋಳಸನ್ನಂ ಅಪರಾಪರಿಯಪವತ್ತನಿಯಾನಂ ಅತ್ಥಾನಂ. ಞಾತುಂ ಇಚ್ಛಿತೋ ಹಿ ಅತ್ಥೋ ಪಞ್ಹೋ.

೪-೫. ಉಕ್ಕಚೇಲಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೩೮೦-೩೮೧. ಅಮಾವಸುಪೋಸಥೇತಿ ಅಮಾವಸಿಉಪೋಸಥೇ, ಕಾಲಪಕ್ಖಉಪೋಸಥೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪುರಿಮನಯೇನೇವಾತಿ ಅನನ್ತರಸುತ್ತೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ.

೬. ಉತ್ತಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೮೨. ಮಚ್ಚುಧೇಯ್ಯಸ್ಸಾತಿ ಮಚ್ಚುನೋ ಪವತ್ತಿಟ್ಠಾನಸ್ಸ.

೮. ಬ್ರಹ್ಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೮೪. ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇತಿ ಪಠಮಾಭಿಸಮ್ಬೋಧಿಯಂ. ಭಿಕ್ಖುಯೇವ ನತ್ಥಿ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಸ್ಸ ಅಪ್ಪವತ್ತಿತತ್ತಾ, ಭಿಕ್ಖುಯೇವ ಭಿಕ್ಖುಲಕ್ಖಣಯೋಗತೋ. ಏಕಕೋ ಮಗ್ಗೋ, ನ ದ್ವೇಧಾಪಥಭೂತೋತಿ ಏಕಮಗ್ಗೋ, ತಂ ಏಕಮಗ್ಗಂ. ಜಾತಿಯಾ ಖಯೋ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸ್ಸ ಅನ್ತಭೂತೋತಿ ಜಾತಿಕ್ಖಯನ್ತೋ, ನಿಬ್ಬಾನಂ, ತಂ ದಿಟ್ಠತ್ತಾ ಜಾತಿಕ್ಖಯನ್ತದಸ್ಸೀತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

೯. ಸೇದಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೮೫. ಅಯಂ ತಸ್ಸ ಲದ್ಧೀತಿ ಅಯಂ ಇದಾನಿ ವುಚ್ಚಮಾನಾ ತಸ್ಸ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಲದ್ಧಿ. ತತೋ ಅನಾಮೇನ್ತೋತಿ ಯೇನ ವಂಸೋ ನಮತಿ, ತೇನ ಕಾಯಂ ಅನಾಮೇನ್ತೋ. ತಥಾ ನಮನ್ತೋ ಹಿ ಪತಿತ್ವಾ ಚುಣ್ಣವಿಚುಣ್ಣಂ ಹೋತಿ. ತನ್ತಿ ಕಾಯಂ, ತಂ ವಂಸಂ ವಾ. ಆಕಡ್ಢೇನ್ತೋ ವಿಯಾತಿ ನಮಿತಟ್ಠಾನತೋ ಪರಭಾಗೇನ ಆಕಡ್ಢೇನ್ತೋ ವಿಯ. ಏಕತೋಭಾಗಿಯಂ ಕತ್ವಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಸತಿಂ ಸೂಪಟ್ಠಿತಂ ಕತ್ವಾ ಓನತಂ ವಿಯ ಕತ್ವಾ. ತಥಾ ಕರಣಂ ಪನ ತಥಾ ವಾತೂಪತ್ಥಮ್ಭಗಾಹಾಪನೇನಾತಿ ಆಹ – ‘‘ವಾತೂಪತ್ಥಮ್ಭಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ’’ತಿ. ತಞ್ಚ ಸತಿಯಾ ತದತ್ಥಂ ಉಪಟ್ಠಾನೇನಾತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸತಿಂ ಸೂಪಟ್ಠಿತಂ ಕತ್ವಾ’’ತಿ. ನಿಚ್ಚಲೋವ ನಿಸೀದನ್ತೋ ಅನ್ತೇವಾಸೀ ಆಚರಿಯಂ ರಕ್ಖತಿ, ಏತ್ತಕಂ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಲದ್ಧಿವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಆಚರಿಯೋ ವಂಸಂ ಸುಗ್ಗಹಿತಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ’’ತಿಆದಿ ಸಬ್ಬಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

‘‘ಅತ್ತಾನಮೇವ ರಕ್ಖತೀ’’ತಿ ಇದಂ ಅತ್ತನೋ ರಕ್ಖಣಂ ಪಧಾನಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ, ನ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕನ್ತಿ ಅವಧಾರಣಫಲಂ. ಅತ್ತರಕ್ಖಾಯ ಪನೇತ್ಥ ಸಿಜ್ಝಮಾನಾಯ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕರಕ್ಖಾಪಿ ಸಿದ್ಧಾ ಏವ ಹೋತೀತಿ. ದುತಿಯಪಕ್ಖೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಸೋ ತತ್ಥ ಞಾಯೋತಿ ಯಾ ಅತ್ತನೋ ಏವ ರಕ್ಖಾ, ಸಾ ಅತ್ಥತೋ ಪರರಕ್ಖಾಪಿ ಹೋತೀತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಞಾಯೋ ಯುತ್ತಪ್ಪಯೋಗೋ. ಅನುವಡ್ಢಿಯಾತಿ ಯಥಾವಡ್ಢಿತಸ್ಸ ಅನುಅನುವಡ್ಢಿಯಾ. ಏತೇನ ಪಟಿಲದ್ಧಸಮ್ಪಯುತ್ತಪಮೋದನಾಕಾರೋ ದಸ್ಸಿತೋತಿ ಆಹ – ‘‘ಸಪುಬ್ಬಭಾಗಾಯ ಮುದಿತಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ. ಆಸೇವನಾಯಾತಿಆದೀನಿ ಪದಾನಿ ಅನುದಯತಾಪರಿಯೋಸಾನಾನಿ (ಯಸ್ಮಾ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಂ ಸೇವನ್ತಸ್ಸ ಸಿದ್ಧಂ ಅತ್ತನೋ ಚ ಪರಸ್ಸ ಚ ರಕ್ಖಣಂ ಪಕಾಸೇನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ) – ‘‘ಅತ್ತಾನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಂ ಸೇವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

೧೦. ಜನಪದಕಲ್ಯಾಣೀಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೮೬. ಜನಪದಸ್ಮಿಂ ಕಲ್ಯಾಣೀತಿ ಸಕಲಜನಪದೇ ಭದ್ದಾ ರೂಪಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಿಕ್ಖಾಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚ ಸುನ್ದರಾ ಸೇಟ್ಠಾ. ರೂಪಸಮ್ಪತ್ತಿ ಚ ನಾಮ ಸಬ್ಬಸೋ ರೂಪದೋಸಾಭಾವೇನ ರೂಪಗುಣಪಾರಿಪೂರಿಯಾ ಹೋತೀತಿ ತದುಭಯಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಛಸರೀರದೋಸರಹಿತಾ ಪಞ್ಚಕಲ್ಯಾಣಸಮನ್ನಾಗತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಂ ದುವಿಧಮ್ಪಿ ವಿವರನ್ತೋ ‘‘ಸಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಪಞ್ಚಕಲ್ಯಾಣಸಮನ್ನಾಗತಾತಿ ಪಞ್ಚವಿಧಸರೀರಗುಣಸಮ್ಪದಾಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾ. ನಾತಿದೀಘಾ ನಾತಿರಸ್ಸಾತಿ ಪಮಾಣಮಜ್ಝಿಮಾ ದೀಘತರಪ್ಪಮಾಣಾ ನ ಹೋತಿ, ನ ಅತಿರಸ್ಸಾ, ಲಕುಣ್ಡಕರೂಪಾ ನ ಹೋತಿ. ನಾತಿಕಿಸಾತಿ ಅತಿವಿಯ ಕಿಸಥದ್ಧಮಂಸಲೋಹಿತಾ ದಿಸ್ಸಮಾನಾ ಅಟ್ಠಿಸರೀರಾ ಜಾಲಸರೀರಾ ನ ಹೋತಿ. ನಾತಿಥೂಲಾತಿ ಭಾರಿಯಮಂಸಾ ಮಹೋದರಾ ನ ಹೋತಿ. ನಾತಿಕಾಳಾ ನಾಚ್ಚೋದಾತಾತಿ ಅತಿವಿಯ ಕಾಳವಣ್ಣಾ ಝಾಮಙ್ಗಾರೋ ವಿಯ, ದಧಿತಕ್ಕಾದೀಹಿ ಪಮಜ್ಜಿತಮತ್ತಕಂಸಲೋಹವಣ್ಣಾ ನ ಹೋತಿ. ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ ತಾದಿಸಿಯಾ ರೂಪಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಅಭಾವತೋ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾ ಮನುಸ್ಸವಣ್ಣಂ. ಯಥಾ ಪಮಾಣಯುತ್ತಾ, ಏವಂ ಆರೋಹಪರಿಣಾಹಯೋಗತೋ ಚ ಪರೇಸಂ ಪಸಾದಾವಹಾ ನಾತಿದೀಘತಾದಯೋ. ಏವಂ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ದಿಬ್ಬರೂಪತಾಸಮ್ಪತ್ತೀಪೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಪ್ಪತ್ತಾ ದಿಬ್ಬವಣ್ಣ’’ನ್ತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ನಾತಿದೀಘನಾತಿರಸ್ಸತಾವಚನೇನ ಆರೋಹಸಮ್ಪತ್ತಿ ವುತ್ತಾ ಉಬ್ಬೇಧೇನ ಪಾಸಾದಿಕಭಾವತೋ. ಕಿಸಥೂಲದೋಸಾಭಾವವಚನೇನ ಪರಿಣಾಹಸಮ್ಪತ್ತಿ ವುತ್ತಾ. ಉಭಯೇನಪಿ ಸಣ್ಠಾನಸಮ್ಪದಾ ವಿಭಾವಿತಾ, ನಾತಿಕಾಳತಾವಚನೇನ ವಣ್ಣಸಮ್ಪತ್ತಿ ವುತ್ತಾ ವಿವಣ್ಣತಾಭಾವತೋ. ಪಿಯಙ್ಗುಸಾಮಾತಿ ಪರಿಣತಪಿಯಙ್ಗುಪುಪ್ಫಸದಿಸಸರೀರನಿಭಾಸಾ. ಮುಖಪರಿಯೋಸಾನನ್ತಿ ಅಧರೋಟ್ಠಮಾಹ. ಅಯಂ ಯಥಾವುತ್ತಾ ಸರೀರವಣ್ಣಸಮ್ಪತ್ತಿ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಜನಪದಕಲ್ಯಾಣಿಯಾ. ಛವಿಕಲ್ಯಾಣತಾ ಛವಿಸಮ್ಪತ್ತಿಹೇತುಕತ್ತಾ ತಸ್ಸಾ. ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ. ನಖಾ ಏವ ಪತ್ತಸದಿಸತಾಯ ನಖಪತ್ತಾನಿ.

(ಪಸಾವೋ ಸರೀರಾವಯವೇನ ಇರಿಯನನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ಪವತ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ, ಪಸಾವೋ ಯಥಾಪರಿತಮೇವ ಕನತನ್ತಿ, ನ ಸಭಾವಸನ್ಧಾನಂ. ಯಥಾವಿಭಾವಸೇನ ಉತ್ತಮಮೇವ ನಚ್ಚಂ ನಚ್ಚತಿ. ತೇ ವಾ ವೀಸತಿಯಾಸೂತಿರಂ ಧಾನಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಪವತ್ತಿಯಾ ಪವತ್ತಿಮಕತಮನ್ದತಾ ವಿಭಾವಸುಟತಸ್ಸ ಉತ್ತಮಮೇವ ಗೀತಞ್ಚ ಗಾಯತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.) [ಏತ್ಥನ್ತರೇ ಪಾಠೋ ಅಸುದ್ಧೋ ದುಸ್ಸೋಧನೀಯೋ ಚ. ಸುದ್ಧಪಾಠೋ ಗವೇಸಿತಬ್ಬೋ.] ಸಮತಿತ್ತಿಕೋ ತೇಲಪತ್ತೋತಿ ಮುಖವತ್ತಿಸಮಂ ತೇಲಾನಂ ಪೂರಿತತ್ತಾ ಸಮತಿತ್ತಿಕಮುಖಂ ತೇಲಭಾಜನಂ. ಅನ್ತರೇನ ಚ ಮಹಾಸಮಜ್ಜಂ ಅನ್ತರೇನ ಚ ಜನಪದಕಲ್ಯಾಣಿನ್ತಿ ಜನಪದಕಲ್ಯಾಣಿಯಾ, ತಸ್ಸಾ ಚ ನಚ್ಚಗೀತಂ ಪೇಕ್ಖಿತುಂ ಸನ್ನಿಪತಿತಮಹಾಜನಸಮೂಹಸ್ಸ ಮಜ್ಝತೋ ಪರಿಹರಿತಬ್ಬೋ ನೇತಬ್ಬೋ. ನನ್ತಿ ತೇಲಂ. ಆಹರೇಯ್ಯಾತಿ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯ. ತತ್ರಿದಂ ಓಪಮ್ಮಸಂಸನ್ದನಂ – ತೇಲಪತ್ತಂ ವಿಯ ಕಾಯಗತಾಸತಿ, ತಸ್ಸ ಪರಿಹರಣಪುಗ್ಗಲೋ ವಿಯ ವಿಪಸ್ಸಕೋ, ಜನಕಾಯಾ ವಿಯ ಪುಥುತ್ತಾರಮ್ಮಣಾನಿ, ಅಸಿಪುರಿಸೋ ವಿಯ ಮನೋ, ತೇಲಸ್ಸ ಚಜನಂ ವಿಯ ಕಿಲೇಸುಪ್ಪಾದನಂ, ಸೀಸಪಾತನಂ ವಿಯ ಅರಿಯಮಗ್ಗಞಾಣಸೀಸಾನುಪ್ಪತ್ತಿ. ‘‘ಕಾಯಗತಾ ಸತಿ ನೋ ಭಾವಿತಾ…ಪೇ… ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಪುಬ್ಬಭಾಗವಿಪಸ್ಸನಾವ ಕಥಿತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ನಾಲನ್ದವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.