೬. ಬ್ರಹ್ಮಸಂಯುತ್ತಂ

೧. ಪಠಮವಗ್ಗೋ

೧. ಬ್ರಹ್ಮಾಯಾಚನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೭೨. ಪರಿವಿತಕ್ಕೋ ಉದಪಾದೀತಿ ಧಮ್ಮಗಮ್ಭೀರತಾಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಹೇತುಕೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ಅಯಂ ಪರಿವಿತಕ್ಕೋ ಕಸ್ಮಾ ಉದಪಾದಿ? ಕತ್ಥ ಚ ಉದಪಾದೀತಿ ತಂ ಸಬ್ಬಂ ವಿಭಾವೇತುಂ ‘‘ಸಬ್ಬಬುದ್ಧಾನ’’ನ್ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ತತ್ಥ ಆಚಿಣ್ಣಸಮಾಚಿಣ್ಣೋತಿ ಆಚರಿತೋ ಚೇವ ಆಚರನ್ತೇಹಿ ಚ ಸಮ್ಮದೇವ ಆಚರಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತೇನ ಅಯಂ ಪರಿವಿತಕ್ಕೋ ಸಬ್ಬಬುದ್ಧಾನಂ ಪಠಮಾಭಿಸಮ್ಬೋಧಿಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೇವಾತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಧಮ್ಮತಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತತ್ಥ ಅಟ್ಠಮೇ ಸತ್ತಾಹೇತಿ ಇದಂ ಸತ್ತಮಸತ್ತಾಹತೋ ಪರಂ ಸತ್ತಾಹಬ್ಭನ್ತರೇ ಉಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ ವುತ್ತಂ, ನ ಪನ ಇತರೇಸಂ ವಿಯ ಅಟ್ಠಮಸ್ಸ ನಾಮ ಸತ್ತಾಹಸ್ಸ ಪವತ್ತಿತಸ್ಸ ಸಬ್ಭಾವಾ. ಸಪಚ್ಚಗ್ಘೇತಿ ಮಹಗ್ಘೇ. ‘‘ಪಚ್ಚಗ್ಘೇ’’ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ, ಅಭಿನವೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಲಮಯೇತಿ ಮುಗ್ಗವಣ್ಣಸಿಲಾಮಯೇ.

ಪಟಿವಿದ್ಧೋತಿ ಸಯಮ್ಭುಞಾಣೇನ ‘‘ಇದಂ ದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಪಟಿಮುಖಂ ನಿಬ್ಬಿಜ್ಝನವಸೇನ ಪತ್ತೋ, ಯಾಥಾವತೋ ಅವಬುದ್ಧೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಧಮ್ಮೋತಿ ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮೋ ತಬ್ಬಿನಿಮುತ್ತಸ್ಸ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತಬ್ಬಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ. ಗಮ್ಭೀರೋತಿ ಮಹಾಸಮುದ್ದೋ ವಿಯ ಮಕಸತುಣ್ಡಸೂಚಿಯಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ಸಮುಪಚಿತಪರಿಪಕ್ಕಞಾಣಸಮ್ಭಾರೇಹಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಞಾಣೇನ ಅಲಬ್ಭನೇಯ್ಯಪತಿಟ್ಠೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಉತ್ತಾನಪಟಿಕ್ಖೇಪವಚನಮೇತ’’ನ್ತಿ. ಯೋ ಅಲಬ್ಭನೇಯ್ಯಪತಿಟ್ಠೋ, ಸೋ ಓಗಾಹಿತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತಾಯ ಸರೂಪತೋ ವಿಸೇಸತೋ ಚ ಪಸ್ಸಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾತಿ ಆಹ ‘‘ಗಮ್ಭೀರತ್ತಾವ ದುದ್ದಸೋ’’ತಿ. ದುಕ್ಖೇನ ದಟ್ಠಬ್ಬೋತಿ ಕಿಚ್ಛೇನ ಕೇನಚಿ ಕದಾಚಿದೇವ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಯಂ ಪನ ದಟ್ಠುಮೇವ ನ ಸಕ್ಕಾ, ತಸ್ಸ ಓಗಾಹೇತ್ವಾ ಅನು ಅನು ಬುಜ್ಝನಕೋ ಕದಾಚಿ ನತ್ಥೀತಿ ಆಹ ‘‘ದುದ್ದಸತ್ತಾವ ದುರನುಬೋಧೋ’’ತಿ. ದುಕ್ಖೇನ ಅವಬುಜ್ಝಿತಬ್ಬೋ ಅವಬೋಧಸ್ಸ ದುಕ್ಕರಭಾವತೋ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕತಮಂ ನು ಖೋ ದುಕ್ಕರತರಂ ವಾ ದುರಭಿಸಮ್ಭವತರಂ ವಾ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೧೧೧೫) ಸುತ್ತಪದಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಸನ್ತಾರಮ್ಮಣತಾಯ ವಾ ಸನ್ತೋ. ನಿಬ್ಬುತಸಬ್ಬಪರಿಳಾಹತಾಯ ನಿಬ್ಬುತೋ. ಅತ್ತನೋ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಪಧಾನಭಾವಂ ನೀತೋತಿ ವಾ ಪಣೀತೋ. ಅತಿತ್ತಿಕರಣಟ್ಠೇನ ಅತಪ್ಪಕೋ ಸಾದುರಸಭೋಜನಂ ವಿಯ. ತತ್ಥ ಚ ನಿರೋಧಸಚ್ಚಂ ಸನ್ತಂ ಆರಮ್ಮಣನ್ತಿ ಸನ್ತಾರಮ್ಮಣಂ, ಮಗ್ಗಸಚ್ಚಂ ಸನ್ತಂ ಸನ್ತಾರಮ್ಮಣಞ್ಚಾತಿ ಸನ್ತಾರಮ್ಮಣಂ, ಅನುಪಸನ್ತಸಭಾವಾನಂ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಸಙ್ಖಾರಾನಞ್ಚ ಅಭಾವತೋ ಸನ್ತೋ. ನಿಬ್ಬುತಸಬ್ಬಪರಿಳಾಹತ್ತಾ ನಿಬ್ಬುತೋ. ಸನ್ತಪಣೀತಭಾವೇನೇವ ತದತ್ಥಾಯ ಅಸೇಚನಕತಾಯ ಅತಪ್ಪಕತಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಇದಂ ದ್ವಯಂ ಲೋಕುತ್ತರಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ. ಉತ್ತಮಞಾಣಸ್ಸ ವಿಸಯತ್ತಾ ನ ತಕ್ಕೇನ ಅವಚರಿತಬ್ಬೋ. ತತೋ ಏವ ನಿಪುಣಞಾಣಗೋಚರತಾಯ ಸಣ್ಹಸುಖುಮಸಭಾವತ್ತಾ ಚ ನಿಪುಣೋ. ಬಾಲಾನಂ ಅವಿಸಯತ್ತಾ ಯಥಾವುತ್ತೇಹಿ ಪಣ್ಡಿತೇಹಿ ಏವ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಪಣ್ಡಿತವೇದನೀಯೋ. ಆಲೀಯನ್ತಿ ಅಭಿರಮಿತಬ್ಬಟ್ಠೇನ ಸೇವೀಯನ್ತೀತಿ ಆಲಯಾ, ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣಾ. ಆಲಯನ್ತಿ ಅಲ್ಲೀಯನ್ತಿ ಅಭಿರಮಣವಸೇನ ಸೇವನ್ತೀತಿ ಆಲಯಾ, ತಣ್ಹಾವಿಚರಿತಾನಿ. ರಮನ್ತೀತಿ ರತಿಂ ವಿನ್ದನ್ತಿ ಕೀಳನ್ತಿ ಲಳನ್ತಿ. ಆಲಯರತಾತಿ ಆಲಯನಿರತಾ.

ಠಾನಂ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ಠಾನಸದ್ದಂ ಸನ್ಧಾಯ, ಅತ್ಥಕೋ ಪನ ಠಾನನ್ತಿ ಚ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದೋ ಏವ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ತಿಟ್ಠತಿ ಫಲಂ ತದಾಯತ್ತವುತ್ತಿತಾಯಾತಿ ಹಿ ಠಾನಂ, ಸಙ್ಖಾರಾದೀನಂ ಪಚ್ಚಯಭೂತಾ ಅವಿಜ್ಜಾದಯೋ. ಇಮೇಸಂ ಸಙ್ಖಾರಾದೀನಂ ಪಚ್ಚಯಾ ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯಾ, ಅವಿಜ್ಜಾದಯೋ. ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಏವ ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯತಾ ಯಥಾ ‘‘ದೇವೋ ಏವ ದೇವತಾ’’. ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯಾನಂ ವಾ ಅವಿಜ್ಜಾದೀನಂ ಅತ್ತನೋ ಫಲಂ ಪತಿ ಪಚ್ಚಯಭಾವೋ ಉಪ್ಪಾದನಸಮತ್ಥತಾ ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯತಾ. ತೇನ ಪರಮತ್ಥಪಚ್ಚಯಲಕ್ಖಣೋ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದೋ ದಸ್ಸಿತೋ ಹೋತಿ. ಪಟಿಚ್ಚ ಸಮುಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಫಲಂ ಏತಸ್ಮಾತಿ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದೋ. ಪದದ್ವಯೇನಪಿ ಧಮ್ಮಾನಂ ಪಚ್ಚಯಟ್ಠೋ ಏವ ವಿಭಾವಿತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಙ್ಖಾರಾದಿಪಚ್ಚಯಾನಂ ಏತಂ ಅಧಿವಚನ’’ನ್ತಿ. ಸಙ್ಖಾರಾದೀನಂ ಪಚ್ಚಯಾ ಸಙ್ಖಾರಾದಿಪಚ್ಚಯಾ, ಅವಿಜ್ಜಾದಯೋ. ತೇಸಂ ಸಙ್ಖಾರಾದಿಪಚ್ಚಯಾನಂ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ, ವಿತ್ಥಾರೋ ಪನ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗಸಂವಣ್ಣನಾಯಂ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ಮಹಾಟೀ. ೨.೫೭೨-೫೭೩) ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಸಮಥೋತಿಆದಿ ಸಬ್ಬನ್ತಿ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಸಮಥಾದಿಅಭಿಧೇಯ್ಯಂ ಸಬ್ಬಂ ಅತ್ಥತೋ ನಿಬ್ಬಾನಮೇವ. ಇದಾನಿ ಅಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಾನಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಸ್ಮಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ಆಗಮ್ಮಾತಿ ಪಟಿಚ್ಚ ಅರಿಯಮಗ್ಗಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಹೇತು. ಸಮ್ಮನ್ತೀತಿ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿವೂಪಸಮವಸೇನ ಸಮ್ಮನ್ತಿ. ತಥಾ ಸನ್ತಾ ಚ ಸವಿಸೇಸಂ ಉಪಸನ್ತಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ವೂಪಸಮ್ಮನ್ತೀ’’ತಿ. ಏತೇನ ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಸಮ್ಮನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಸಮಥೋ, ನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರವಿಸಂಯುತ್ತೇ ಹಿ ನಿಬ್ಬಾನೇ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರವೂಪಸಮಪರಿಯಾಯೋ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತೋ ಏವ. ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಉಪಧೀಯತಿ ಏತ್ಥ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಉಪಧಿ, ಖನ್ಧಾದಯೋ. ಪಟಿನಿಸ್ಸಟ್ಠಾತಿ ಸಮುಚ್ಛೇದವಸೇನ ಪರಿಚ್ಚತ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ. ಸಬ್ಬಾ ತಣ್ಹಾತಿ ಅಟ್ಠಸತಪ್ಪಭೇದಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ತಣ್ಹಾ. ಸಬ್ಬೇ ಕಿಲೇಸರಾಗಾತಿ ಕಾಮರಾಗರೂಪರಾಗಾದಿಭೇದಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಕಿಲೇಸಭೂತಾ ರಾಗಾ, ಸಬ್ಬೇಪಿ ವಾ ಕಿಲೇಸಾ ಇಧ ‘‘ಕಿಲೇಸರಾಗಾ’’ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ, ನ ಲೋಭವಿಸೇಸಾ ಏವ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಪರಿಳಾಹಭಾವಾಪಾದನತೋ. ಯಥಾಹ ‘‘ರತ್ತಮ್ಪಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಪರಿಣತಂ, ದುಟ್ಠಮ್ಪಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಪರಿಣತಂ, ಮೂಳ್ಹಮ್ಪಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಪರಿಣತ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ೨೭೧). ವಿರಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಪಲುಜ್ಜನ್ತಿ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನತೋ ಸಬ್ಬಸೋ ತೇನ ವಿಸಂಯುತ್ತಭಾವತೋ. ಸಬ್ಬಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಜರಾಮರಣಾದಿಭೇದಂ ಸಬ್ಬಂ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಂ. ಭವೇನ ಭವನ್ತಿ ತೇನ ತೇನ ಭವೇನ ಭವನ್ತರಂ ಭವನಿಕನ್ತಿಭಾವೇನ ಸಂಸಿಬ್ಬತಿ. ಫಲೇನ ವಾ ಸದ್ಧಿಂ ಕಮ್ಮಂ ಸತಣ್ಹಸ್ಸೇವ ಆಯತಿಂ ಪುನಬ್ಭವಭಾವತೋ. ತತೋ ವಾನತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಂ ತತ್ಥ ತಸ್ಸ ಸಬ್ಬಸೋ ಅಭಾವತೋ. ಚಿರನಿಸಜ್ಜಾಚಿರಭಾಸನೇಹಿ ಪಿಟ್ಠಿಆಗಿಲಾಯನತಾಲುಗಲಸೋಸಾದಿವಸೇನ ಕಾಯಕಿಲಮಥೋ ಚೇವ ಕಾಯವಿಹೇಸಾ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಸಾ ಚ ಖೋ ದೇಸನಾಯ ಅತ್ಥಮಜಾನನ್ತಾನಂ ಅಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತಾನಞ್ಚ ವಸೇನ, ಜಾನನ್ತಾನಂ ಪನ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತಾನಞ್ಚ ದೇಸನಾಯ ಕಾಯಪರಿಸ್ಸಮೋಪಿ ಸತ್ಥು ಅಪರಿಸ್ಸಮೋಯೇವ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ – ‘‘ನ ಚ ಮಂ ಧಮ್ಮಾಧಿಕರಣಂ ವಿಹೇಸೇಸೀ’’ತಿ (ಉದಾ. ೧೦). ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ಯಾ ಅಜಾನನ್ತಾನಂ ದೇಸನಾ ನಾಮ, ಸೋ ಮಮ ಕಿಲಮಥೋ ಅಸ್ಸಾ’’ತಿ. ಉಭಯನ್ತಿ ಚಿತ್ತಕಿಲಮಥೋ ಚಿತ್ತವಿಹೇಸಾ ಚಾತಿ ಉಭಯಮ್ಪೇತಂ ಬುದ್ಧಾನಂ ನತ್ಥಿ ಬೋಧಿಮೂಲೇ ಏವ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನತ್ತಾ. ಅನುಬ್ರೂಹನಂ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡನಂ. ಸೋತಿ ಅಪಿಸ್ಸೂತಿ ನಿಪಾತೋ. ವುದ್ಧಿಪ್ಪತ್ತಾ ವಾ ಅಚ್ಛರಿಯಾ ಅನಚ್ಛರಿಯಾ, ವುದ್ಧಿಅತ್ಥೋಪಿ ಹಿ -ಕಾರೋ ಹೋತಿ ಯಥಾ ‘‘ಅಸೇಕ್ಖಾ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ. ಕಪ್ಪಾನಂ ಸತಸಹಸ್ಸಂ ಚತ್ತಾರಿ ಚ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಾನಿ ಸದೇವಕಸ್ಸ ಲೋಕಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸಂವಿಭಾಗಕರಣತ್ಥಮೇವ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಸಮಧಿಗತಧಮ್ಮರಜ್ಜಸ್ಸ ತತ್ಥ ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕತಾಪತ್ತಿದೀಪನತಾ ಗಾಥತ್ಥಸ್ಸ ಚ ಅಚ್ಛರಿಯತಾ ತಸ್ಸ ವುದ್ಧಿಪ್ಪತ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅತ್ಥದ್ವಾರೇನ ಹಿ ಗಾಥಾನಂ ಅನಚ್ಛರಿಯತಾ. ಗೋಚರಾ ಅಹೇಸುನ್ತಿ ಉಪಟ್ಠಹಿಂಸು. ಉಪಟ್ಠಾನಞ್ಚ ವಿತಕ್ಕೇತಬ್ಬತಾವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಪರಿವಿತಕ್ಕಯಿತಬ್ಬತಂ ಪಾಪುಣಿಂಸೂ’’ತಿ.

ಯದಿ ಸುಖಾಪಟಿಪದಾವ, ಕಥಂ ಕಿಚ್ಛತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಪಾರಮೀಪೂರಣಕಾಲೇ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ. ಏವಮಾದೀನಿ ದುಪ್ಪರಿಚ್ಚಜಾನಿ ದೇನ್ತಸ್ಸ. ಹ-ಇತಿ ವಾ ಬ್ಯತ್ತನ್ತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ‘‘ಏಕಂಸತ್ಥೇ’’ತಿ ಕೇಚಿ. ಹ ಬ್ಯತ್ತಂ, ಏಕಂಸೇನ ವಾ ಅಲಂ ನಿಪ್ಪಯೋಜನಂ ಏವಂ ಕಿಚ್ಛೇನ ಅಧಿಗತಸ್ಸ ಪಕಾಸಿತುಂ ದೇಸಿತುನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ಹಲನ್ತಿ ವಾ ಅಲನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮಾನತ್ಥಪದಂ ‘‘ಹಲನ್ತಿ ವದಾಮೀ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ. ರಾಗದೋಸಫುಟ್ಠೇಹೀತಿ ಫುಟ್ಠವಿಸೇನ ವಿಯ ಸಪ್ಪೇನ ರಾಗೇನ ದೋಸೇನ ಚ ಫುಟ್ಠೇಹಿ ಅಭಿಭೂತೇಹಿ. ರಾಗದೋಸಾನುಗತೇಹೀತಿ ರಾಗದೋಸೇಹಿ ಅನುಬನ್ಧೇಹಿ.

ನಿಚ್ಚಾದೀನನ್ತಿ ನಿಚ್ಚಾದೀನಂ ಚತುನ್ನಂ ವಿಪಲ್ಲಾಸಾನಂ. ಏವಂಗತನ್ತಿ ಏವಂ ಅನಿಚ್ಚನ್ತಿಆದಿನಾ ಆಕಾರೇನ ಪವತ್ತಂ ಬುಜ್ಝಿತಬ್ಬಂ. ಕಾಮರಾಗರತ್ತಾ ಚ ಭವರಾಗರತ್ತಾ ಚ ನೀವರಣೇಹಿ ನಿವುತಚಿತ್ತತಾಯ ದಿಟ್ಠಿರಾಗರತ್ತಾ ವಿಪರೀತಾಭಿನಿವೇಸೇನ ನ ದಕ್ಖನ್ತಿ ಯಾಥಾವತೋ ಧಮ್ಮಂ ನ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಸಭಾವೇನಾತಿ ಅವಿಪರೀತಸಭಾವೇನ. ಏವಂ ಗಾಹಾಪೇತುನ್ತಿ ಅನಿಚ್ಚನ್ತಿಆದಿನಾ ಸಭಾವೇನ ಯಾಥಾವತೋ ಧಮ್ಮಂ ಜಾನಾಪೇತುಂ. ರಾಗದೋಸಪರೇತತಾಪಿ ನೇಸಂ ಸಮ್ಮೂಳ್ಹಭಾವೇನೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ತಮೋಖನ್ಧೇನ ಆವುಟಾ’’ತಿ.

ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕತಾಪತ್ತಿಯಾ ಕಾರಣಂ ವಿಭಾವೇತುಂ ‘‘ಕಸ್ಮಾ ಪನಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಸಯಮೇವ ಚೋದನಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತಿ. ಅಞ್ಞಾತವೇಸೇನಾತಿ ಇಮಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಾವಕಭಾವೂಪಗಮನೇನ ಅಞ್ಞಾತವೇಸೇನ. ‘‘ಅಞ್ಞತರತಾಪಸವೇಸೇನಾ’’ತಿ ಕೇಚಿ, ಸೋ ಪನಸ್ಸ ಅರಹತ್ತಾಧಿಗಮನೇನೇವ ವಿಗಚ್ಛೇಯ್ಯ. ತಿವಿಧಂ ಕಾರಣಂ ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕತಾಪತ್ತಿಯಾ ಪಟಿಪಕ್ಖಸ್ಸ ಬಲವಭಾವೋ, ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಗಮ್ಭೀರತಾ, ತತ್ಥ ಚ ಭಗವತೋ ಸಾತಿಸಯಂ ಗಾರವನ್ತಿ ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತಸ್ಸ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ತತ್ಥ ಪಟಿಪಕ್ಖಾ ನಾಮ ರಾಗಾದಯೋ ಕಿಲೇಸಾ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಅನ್ತರಾಯಕರತ್ತಾ. ತೇಸಂ ಬಲವಭಾವತೋ ಚಿರಪರಿಭಾವನಾಯ ಸತ್ತಸನ್ತಾನತೋ ದುಬ್ಬಿಸೋಧಿಯತಾಯ ತೇ ಸತ್ತೇ ಮತ್ತಹತ್ಥಿನೋ ವಿಯ ದುಬ್ಬಲಪುರಿಸಂ ಅಧಿಭವಿತ್ವಾ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತ್ವಾ ಅನಯಬ್ಯಸನಂ ಆಪಾದೇನ್ತಾ ಅನೇಕಸತಯೋಜನಾಯಾಮವಿತ್ಥಾರಂ ಸುನಿಚಿತಂ ಘನಸನ್ನಿವೇಸಂ ಕಣ್ಟಕದುಗ್ಗಮ್ಪಿ ಅಧಿಸೇನ್ತಿ. ದೂರಪಭೇದದುಚ್ಛೇಜ್ಜತಾಹಿ ದುಬ್ಬಿಸೋಧಿಯತಂ ಪನ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಥಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಚ ಅನ್ತೋ ಅಮಟ್ಠತಾಯ ಕಞ್ಜಿಯಪುಣ್ಣಾ ಲಾಬು, ಚಿರಪಾರಿವಾಸಿಕತಾಯ ತಕ್ಕಭರಿತಾ ಚಾಟಿ, ಸ್ನೇಹತಿನ್ತದುಬ್ಬಲಭಾವೇನ ವಸಾಪೀತಪಿಲೋತಿಕಾ, ತೇಲಮಿಸ್ಸಿತತಾಯ ಅಞ್ಜನಮಕ್ಖಿತಹತ್ಥೋ ದುಬ್ಬಿಸೋಧನೀಯಾ ವುತ್ತಾ. ಹೀನೂಪಮಾ ಚೇತಾ ರೂಪಪಬನ್ಧಭಾವತೋ ಅಚಿರಕಾಲಿಕತ್ತಾ ಚ ಮಲೀನತಾಯ, ಕಿಲೇಸಸಂಕಿಲೇಸೋ ಏವ ಪನ ದುಬ್ಬಿಸೋಧನೀಯತರೋ ಅನಾದಿಕಾಲಿಕತ್ತಾ ಅರೂಪನಿಸ್ಸಿತತ್ತಾ ಚ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅತಿಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಾ’’ತಿ.

ಯಥಾ ಚ ದುಬ್ಬಿಸೋಧನೀಯತರತಾಯ, ಏವಂ ಗಮ್ಭೀರದುದ್ದಸದುರನುಬೋಧಾನಮ್ಪಿ ವುತ್ತಉಪಮಾ ಹೀನೂಪಮಾವ. ಗಮ್ಭೀರೋಪಿ ಧಮ್ಮೋ ಪಟಿಪಕ್ಖವಿಧಮನೇನ ಞಾಣೇನ ವಿಸದಭಾವಂ ಆಪನ್ನೇನ ಸುಪಾಕಟೋ ಭವೇಯ್ಯ, ಪಟಿಪಕ್ಖವಿಧಮನಂ ಪನ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಪಟಿಬದ್ಧಂ, ಸಾ ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಾಧೀನಾ, ತಂ ಸತ್ಥರಿ ಧಮ್ಮೇ ಚ ಪಸಾದಾಯತ್ತಂ. ಸೋ ಗರುಟ್ಠಾನಿಯಾನಂ ಅಜ್ಝೇಸನಹೇತುಕೋತಿ ಪಣಾಲಿಕಾಯ ಸತ್ತಾನಂ ಧಮ್ಮಸಮ್ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಬ್ರಹ್ಮಾಯಾಚನಾನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅಪಿಚಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ.

ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸಭೂತಂ ಅಪ್ಪಂ ರಾಗಾದಿರಜಂ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಅಪ್ಪರಜಂ, ಅಪ್ಪರಜಂ ಅಕ್ಖಿ ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖು ಯೇಸಂ ತೇ ತಂಸಭಾವಾತಿ ಕತ್ವಾ ಅಪ್ಪರಜಕ್ಖಜಾತಿಕಾತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಪಞ್ಞಾಮಯೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಅಪ್ಪಂ ರಾಗಾದಿರಜಂ ಯೇಸಂ ತಂಸಭಾವಾ ಅಪ್ಪರಜಕ್ಖಜಾತಿಕಾತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅಸ್ಸವನತಾತಿ ‘‘ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಕರಣೇ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅಸ್ಸವನತಾಯಾ’’ತಿ. ದಸಪುಞ್ಞಕಿರಿಯವಸೇನಾತಿ ದಾನಾದಿದಸವಿಧಪುಞ್ಞಕಿರಿಯವತ್ಥೂನಂ ವಸೇನ. ತೇನಾಹ ‘‘ಕತಾಧಿಕಾರಾ’’ತಿಆದಿ. ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಂ (ಮ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೨೮೨) ಪನ ‘‘ದ್ವಾದಸಪುಞ್ಞಕಿರಿಯವಸೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ದಾನಾದೀಸು ಸರಣಗಮನ-ಪರಹಿತಪರಿಣಾಮನಾದಿಪಕ್ಖಿಪನವಸೇನ ವುತ್ತಂ.

ರಾಗಾದಿಮಲೇನ ಸಮಲೇಹಿ ಪೂರಣಾದೀಹಿ ಛಹಿ ಸತ್ಥಾರೇಹಿ ಸತ್ಥುಪಟಿಞ್ಞೇಹಿ ಕಬ್ಬರಚನಾವಸೇನ ಚಿನ್ತಾಕವಿಆದಿಭಾವೇ ಠತ್ವಾ ತಕ್ಕಪರಿಯಾಹತಂ ವೀಮಂಸಾನುಚರಿತಂ ಸಯಂಪಟಿಭಾನಂ ಚಿನ್ತಿತೋ. ತೇ ಕಿರ ಬುದ್ಧಕೋಲಾಹಲಾನುಸ್ಸವೇನ ಸಞ್ಜಾತಕುತೂಹಲಂ ಲೋಕಂ ವಞ್ಚೇನ್ತಾ ಕೋಹಞ್ಞೇ ಠತ್ವಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪಟಿಜಾನನ್ತಾ ಯಂ ಕಞ್ಚಿ ಅಧಮ್ಮಮೇವ ‘‘ಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ದೀಪೇಸುಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ತೇ ಹಿ ಪುರೇತರಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ. ಅಪಾಪುರೇತನ್ತಿ ಏತಂ ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಾಸನನ್ತರಧಾನತೋ ಪಭುತಿ ಪಿಹಿತಂ ನಿಬ್ಬಾನಮಹಾದ್ವಾರಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗಂ ಸದ್ಧಮ್ಮದೇಸನಾಹತ್ಥೇನ ಅಪಾಪುರ ವಿವರ.

ಸೇಲೋ ಪಬ್ಬತೋ ಉಚ್ಚೋ ಹೋತಿ ಥಿರೋ ಚ, ನ ಪಂಸುಪಬ್ಬತೋ ಮಿಸ್ಸಕಪಬ್ಬತೋ ಚಾತಿ ಆಹ ‘‘ಸೇಲೇ ಯಥಾ ಪಬ್ಬತಮುದ್ಧನೀ’’ತಿ. ಧಮ್ಮಮಯಂ ಪಾಸಾದನ್ತಿ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಮಾಹ. ಸೋ ಹಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಪಸಾದಾವಹೋ, ಸಬ್ಬಧಮ್ಮೇ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಅಬ್ಭುಗ್ಗತಟ್ಠೇನ ಪಾಸಾದಸದಿಸೋ ಚ. ಪಞ್ಞಾಪರಿಯಾಯೋ ವಾ ಇಧ ಧಮ್ಮ-ಸದ್ದೋತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪಞ್ಞಾಮಯ’’ನ್ತಿ. ಸಾ ಹಿ ಅಬ್ಭುಗ್ಗತಟ್ಠೇನ ಪಾಸಾದೋತಿ ಅಭಿಧಮ್ಮೇ ಆಗತಾ. ತಥಾ ಚಾಹ –

‘‘ಪಞ್ಞಾಪಾಸಾದಮಾರುಯ್ಹ, ಅಸೋಕೋ ಸೋಕಿನಿಂ ಪಜಂ;

ಪಬ್ಬತಟ್ಠೋವ ಭೂಮಟ್ಠೇ, ಧೀರೋ ಬಾಲೇ ಅವೇಕ್ಖತೀ’’ತಿ. (ಧ. ಪ. ೨೮);

ಯಥಾ ಹೀತಿಆದೀಸು ಯಥಾ ಚ ಪಬ್ಬತೇ ಠತ್ವಾ ಅನ್ಧಕಾರೇ ಹೇಟ್ಠಾ ಓಲೋಕೇನ್ತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಖೇತ್ತಕೇದಾರಪಾಳಿಕುಟಿಕಾಯೋ ತತ್ಥ ಸಯಿತಮನುಸ್ಸಾ ಚ ನ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತಿ ಅನುಜ್ಜಲಭಾವತೋ, ಕುಟಿಕಾಸು ಪನ ಅಗ್ಗಿಜಾಲಾ ಪಞ್ಞಾಯತಿ ಸಮುಜ್ಜಲಭಾವತೋ, ಏವಂ ಧಮ್ಮಪಾಸಾದಮಾರುಯ್ಹ ಸತ್ತಲೋಕಂ ಓಲೋಕಯತೋ ಭಗವತೋ ಞಾಣಸ್ಸ ಆಪಾಥಂ ನಾಗಚ್ಛನ್ತಿ ಅಕತಕಲ್ಯಾಣಾ ಸತ್ತಾ, ಞಾಣಗ್ಗಿನಾ ಅನುಜ್ಜಲಭಾವತೋ ಅನುಳಾರಭಾವತೋ ಚ ರತ್ತಿಂ ಖಿತ್ತಾ ಸರಾ ವಿಯ ಹೋನ್ತಿ, ಕತಕಲ್ಯಾಣಾ ಪನ ಭಬ್ಬಪುಗ್ಗಲಾ ದೂರೇ ಠಿತಾಪಿ ಭಗವತೋ ಆಪಾಥಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ ಪರಿಪಕ್ಕಞಾಣಗ್ಗಿತಾಯ ಸಮುಜ್ಜಲಭಾವತೋ ಉಳಾರಸನ್ತಾನತಾಯ ಹಿಮವನ್ತಪಬ್ಬತೋ ವಿಯ ಚಾತಿ ಏವಂ ಯೋಜನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಗರುಟ್ಠಾನೀಯಂ ಪಯಿರುಪಾಸಿತ್ವಾ ಗರುತರಂ ಪಯೋಜನಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಅಭಿಪತ್ಥನಾ ಅಜ್ಝೇಸನಾ, ಸಾಪಿ ಅತ್ಥತೋ ಯಾಚನಾವ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅಜ್ಝೇಸನನ್ತಿ ಯಾಚನ’’ನ್ತಿ. ಪದೇಸವಿಸಯಂ ಞಾಣದಸ್ಸನಂ ಅಹುತ್ವಾ ಬುದ್ಧಾನಂಯೇವ ಆವೇಣಿಕಭಾವತೋ ಇದಂ ಞಾಣದ್ವಯಂ ‘‘ಬುದ್ಧಚಕ್ಖೂ’’ತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಇಮೇಸಞ್ಹಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಞಾಣಾನಂ ‘ಬುದ್ಧಚಕ್ಖೂ’ತಿ ನಾಮ’’ನ್ತಿ. ತಿಣ್ಣಂ ಮಗ್ಗ್ಗಞಾಣಾನನ್ತಿ ಹೇಟ್ಠಿಮಾನಂ ತಿಣ್ಣಂ ಮಗ್ಗಞಾಣಾನಂ ‘‘ಧಮ್ಮಚಕ್ಖೂ’’ತಿ ನಾಮಂ ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮದಸ್ಸನಮತ್ತಭಾವತೋ. ಯತೋ ತಾನಿ ಞಾಣಾನಿ ವಿಜ್ಜೂಪಮಭಾವೇನ ವುತ್ತಾನಿ, ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಞಾಣಂ ಪನ ಞಾಣಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ಸಿಖಾಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ದಸ್ಸನಮತ್ತಂ ನ ಹೋತೀತಿ ‘‘ಧಮ್ಮಚಕ್ಖೂ’’ತಿ ನ ವುಚ್ಚತಿ, ಯತೋ ತಂ ವಜಿರೂಪಮಭಾವೇನ ವುತ್ತಂ. ವುತ್ತನಯೇನಾತಿ ‘‘ಅಪ್ಪರಜಕ್ಖಜಾತಿಕಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತನಯೇನ. ಯಸ್ಮಾ ಮನ್ದಕಿಲೇಸಾ ‘‘ಅಪ್ಪರಜಕ್ಖಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ಬಹಲಕಿಲೇಸಾ ‘‘ಮಹಾರಜಕ್ಖಾ’’ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಪಟಿಪಕ್ಖವಿಧಮನಸಮತ್ಥತಾಯ ತಿಕ್ಖಾನಿ ಸೂರಾನಿ ವಿಸದಾನಿ, ವುತ್ತವಿಪರಿಯಾಯೇನ ಮುದೂನಿ. ಸದ್ಧಾದಯೋ ಆಕಾರಾತಿ ಸದ್ದಹನಾದಿಪ್ಪಕಾರೇ ವದತಿ. ಸುನ್ದರಾತಿ ಕಲ್ಯಾಣಾ. ಸಮ್ಮೋಹವಿನೋದನಿಯಂ ಪನ ‘‘ಯೇಸಂ ಆಸಯಾದಯೋ ಕೋಟ್ಠಾಸಾ ಸುನ್ದರಾ, ತೇ ಸ್ವಾಕಾರಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಇಮಾಯ ಅತ್ಥವಣ್ಣನಾಯ ಅಞ್ಞದತ್ಥು ಸಂಸನ್ದತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಕಾರಣಂ ನಾಮ ಪಚ್ಚಯಾಕಾರೋ, ಸಚ್ಚಾನಿ ವಾ. ಪರಲೋಕನ್ತಿ ಸಮ್ಪರಾಯಂ. ತಂ ದುಕ್ಖಾವಹಂ ವಜ್ಜಂ ವಿಯ ಭಯತೋ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪರಲೋಕಞ್ಚೇವ ವಜ್ಜಞ್ಚ ಭಯತೋ ಪಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ. ಸಮ್ಪತ್ತಿಭವತೋ ವಾ ಅಞ್ಞತ್ತಾ ವಿಪತ್ತಿಭವೋ ಪರಲೋಕೋತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪರ…ಪೇ… ಪಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ.

ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಪಾಳೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಅಪ್ಪರಜಕ್ಖಾ’’ತಿ ಪದಾನಂ ಅತ್ಥವಿಭಾವನೇ ಅಯಂ ತಸ್ಸ ತಥಾಭಾವಸಾಧನಪಾಳಿ. ಸದ್ಧಾದೀನಞ್ಹಿ ವಿಮುತ್ತಪರಿಪಾಚಕಧಮ್ಮಾನಂ ಬಲವಭಾವೋ ತಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖಾನಂ ಪಾಪಧಮ್ಮಾನಂ ದುಬ್ಬಲಭಾವೇ ಸತಿ ಹೋತಿ. ತೇಸಞ್ಚ ಬಲವಭಾವೋ ಸದ್ಧಾದೀನಂ ದುಬ್ಬಲಭಾವೇತಿ ವಿಮುತ್ತಿಪರಿಪಾಚಕಧಮ್ಮಾನಂ ಸವಿಸೇಸಂ ಅತ್ಥಿತಾನತ್ಥಿತಾವಸೇನ ಅಪ್ಪರಜಕ್ಖಾ ಮಹಾರಜಕ್ಖಾತಿಆದಯೋ ಪಾಳಿಯಂ (ಪಟಿ. ಮ. ೧.೧೧೧) ವಿಭಜಿತ್ವಾ ದಸ್ಸಿತಾ ‘‘ಸದ್ಧೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅಪ್ಪರಜಕ್ಖೋ’’ತಿಆದಿನಾ. ಖನ್ಧಾದಯೋ ಏವ ಲುಜ್ಜನಪಲುಜ್ಜನಟ್ಠೇನ ಲೋಕೋ ಸಮ್ಪತ್ತಿಭವಭೂತೋ ಲೋಕೋ ಸಮ್ಪತ್ತಿಭವಲೋಕೋ, ಸುಗತಿಸಙ್ಖಾತೋ ಉಪಪತ್ತಿಭವೋ. ಸಮ್ಪತ್ತಿ ಭವತಿ ಏತೇನಾತಿ ಸಮ್ಪತ್ತಿಸಮ್ಭವಲೋಕೋ, ಸುಗತಿಸಂವತ್ತನಿಯೋ ಕಮ್ಮಭವೋ. ದುಗ್ಗತಿಸಙ್ಖಾತಉಪಪತ್ತಿಭವ-ದುಗ್ಗತಿಸಂವತ್ತನಿಯಕಮ್ಮಭವಾ ವಿಪತ್ತಿಭವಲೋಕ-ವಿಪತ್ತಿಸಮ್ಭವಲೋಕಾ. ಪುನ ಏಕಕದುಕಾದಿವಸೇನ ಲೋಕಂ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಏಕೋ ಲೋಕೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಆಹಾರಾದಯೋ ವಿಯ ಹಿ ಆಹಾರಟ್ಠಿತಿಕಾ ಸಙ್ಖಾರಾ ಸಬ್ಬೇ ಲುಜ್ಜನಟ್ಠೇನ ಲೋಕೋತಿ. ತತ್ಥ ಏಕೋ ಲೋಕೋ ಸಬ್ಬೇ ಸತ್ತಾ ಆಹಾರಟ್ಠಿತಿಕಾತಿ ಯಾಯಂ ಪುಗ್ಗಲಾಧಿಟ್ಠಾನಾಯ ಕಥಾಯ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಪಚ್ಚಯಾಯತ್ತವುತ್ತಿತಾ ವುತ್ತಾ, ತಾಯ ಸಬ್ಬೋ ಸಙ್ಖಾರಲೋಕೋ ಏಕೋ ಏಕವಿಧೋ ಪಕಾರನ್ತರಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ. ದ್ವೇ ಲೋಕಾತಿಆದೀಸುಪಿ ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ನಾಮಗ್ಗಹಣೇನ ಚೇತ್ಥ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಅಗ್ಗಹಣಂ ತಸ್ಸ ಅಲೋಕಸಭಾವತ್ತಾ.

ನನು ಚ ‘‘ಆಹಾರಟ್ಠಿತಿಕಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಪಚ್ಚಯಾಯತ್ತವುತ್ತಿತಾಯ ಮಗ್ಗಫಲಾನಮ್ಪಿ ಲೋಕತಾ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ? ನಾಪಜ್ಜತಿ, ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾನಂ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಧಮ್ಮಾನಂ ಇಧ ‘‘ಲೋಕೋ’’ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ. ಅಥ ವಾ ನ ಲುಜ್ಜತಿ ನ ಪಲುಜ್ಜತೀತಿ ಯೋ ಗಹಿತೋ ತಥಾ ನ ಹೋತಿ, ಸೋ ಲೋಕೋತಿ ತಂಗಹಣರಹಿತಾನಂ ಲೋಕುತ್ತರಾನಂ ನತ್ಥಿ ಲೋಕತಾ. ಉಪಾದಾನಾನಂ ಆರಮ್ಮಣಭೂತಾ ಖನ್ಧಾ ಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾ. ಅನುರೋಧಾದಿವತ್ಥುಭೂತಾ ಲಾಭಾದಯೋ ಅಟ್ಠ ಲೋಕಧಮ್ಮಾ. ದಸಾಯತನಾನೀತಿ ದಸ ರೂಪಾಯತನಾನಿ. ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ. ವಿವಟ್ಟಜ್ಝಾಸಯಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ ತಸ್ಸ ಚ ಸಬ್ಬಂ ತೇಭೂಮಕಕಮ್ಮಂ ಗರಹಿತಬ್ಬಂ ವಜ್ಜಿತಬ್ಬಞ್ಚ ಹುತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಾತೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರಾ ವಜ್ಜಾ, ಸಬ್ಬೇ ಭವಗಾಮಿಕಮ್ಮಾ ವಜ್ಜಾ’’ತಿ. ಅಪ್ಪರಜಕ್ಖತಾದೀಸು ಪಞ್ಚಸು ದುಕೇಸು ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ದಸ ದಸ ಕತ್ವಾ ‘‘ಪಞ್ಞಾಸಾಯ ಆಕಾರೇಹಿ ಇಮಾನಿ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಥ ವಾ ಅನ್ವಯತೋ ಬ್ಯತಿರೇಕತೋ ಚ ಸದ್ಧಾದೀನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಪರೋಪರಿಯತ್ತಂ ಜಾನಾತೀತಿ ಕತ್ವಾ ತಥಾ ವುತ್ತಂ. ಏತ್ಥ ಚ ಅಪ್ಪರಜಕ್ಖಾದಿಭಬ್ಬಾದಿವಸೇನ ಆವಜ್ಜೇನ್ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ತೇ ಸತ್ತಾ ಪುಞ್ಜಪುಞ್ಜಾವ ಹುತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ, ನ ಏಕೇಕಾ.

ಉಪ್ಪಲಾನಿ ಏತ್ಥ ಸನ್ತೀತಿ ಉಪ್ಪಲಿನೀ. ಉಪ್ಪಲಗಚ್ಛೋಪಿ ಜಲಾಸಯೋಪಿ ಚ. ಇಧ ಪನ ಜಲಾಸಯೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಉಪ್ಪಲವನೇ’’ತಿ. ಯಾನಿ ಹಿ ಉದಕಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ನಿಮುಗ್ಗಾನೇವ ಹುತ್ವಾ ಪುಸನ್ತಿ ವಡ್ಢನ್ತಿ, ತಾನಿ ಅನ್ತೋನಿಮುಗ್ಗಪೋಸೀನಿ. ದೀಪಿತಾನೀತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪಕಾಸಿತಾನಿ, ಇಧೇವ ವಾ ‘‘ಅಞ್ಞಾನಿಪೀ’’ತಿಆದಿನಾ ದಸ್ಸಿತಾನಿ. ಉಗ್ಘಟಿತಞ್ಞೂತಿ ಉಗ್ಘಟನಂ ನಾಮ ಞಾಣುಗ್ಘಟನಂ, ಞಾಣೇನ ಉಗ್ಘಟಿತಮತ್ತೇನೇವ ಜಾನಾತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಿಪಞ್ಚಿತಂ ವಿತ್ಥಾರಿತಮೇವ ಅತ್ಥಂ ಜಾನಾತೀತಿ ವಿಪಞ್ಚಿತಞ್ಞೂ. ನಿದ್ದೇಸಾದೀಹಿ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯಾಯ ನೇತಬ್ಬೋತಿ ನೇಯ್ಯೋ. ಪಜ್ಜತಿ ಅತ್ಥೋ ಏತೇನಾತಿ ಪದಂ, ಪಜ್ಜತೇ ಞಾಯತೇತಿ ವಾ ಪದಂ, ತದತ್ಥೋ. ಪದಂ ಪರಮಂ ಏತಸ್ಸ, ನ ಸಚ್ಚಾಭಿಸಮ್ಬೋಧೋತಿ ಪದಪರಮೋ.

ಉದಾಹಟವೇಲಾಯಾತಿ ಉದಾಹಾರೇ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಉದ್ದೇಸೇ ಉದಾಹಟಮತ್ತೇಯೇವ. ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋತಿ ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮಸ್ಸ ಞಾಣೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅಭಿಸಮಯೋ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಅಯಂ ‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಮಾತಿಕಾಯ ಠಪಿಯಮಾನಾಯ ದೇಸನಾನುಸಾರೇನ ಞಾಣಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಗಣ್ಹಿತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ‘‘ಉಗ್ಘಟಿತಞ್ಞೂ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಮಾತಿಕಂ ಠಪೇತ್ವಾ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥೇ ವಿಭಜಿಯಮಾನೇ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ‘‘ವಿಪಞ್ಚಿತಞ್ಞೂ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಉದ್ದೇಸತೋತಿ ಉದ್ದೇಸಹೇತು. ಉದ್ದಿಸನ್ತಸ್ಸ ಉದ್ದಿಸಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪರಿಪುಚ್ಛತೋತಿ ಅತ್ಥಂ ಪರಿಪುಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ. ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಹೋತೀತಿ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತಿ ಹೋತಿ. ನ ತಾಯ ಜಾತಿಯಾ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಹೋತೀತಿ ತೇನ ಅತ್ತಭಾವೇನ ಮಗ್ಗಂ ವಾ ಫಲಂ ವಾ ಅನ್ತಮಸೋ ಝಾನಂ ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪದಪರಮೋತಿ ಅಯಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ಛಬ್ಬಿಧಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಪದಂ ಛಬ್ಬಿಧಂ ಅತ್ಥಪದನ್ತಿ ಇದಂ ಪದಮೇವ ಪರಮಂ ಅಸ್ಸಾತಿ ಪದಪರಮೋತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ವಾಸನಾ ಹೋತೀತಿ ದೇಸನಾ ಫಲವೋಹಾರೇನ ವಾಸನಾ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಾ. ನ ಹಿ ಕಾಚಿ ಬುದ್ಧಾನಂ ದೇಸನಾ ನಿರತ್ಥಕಾ. ಯೇತಿ ಯೇ ದುವಿಧೇ ಪುಗ್ಗಲೇ. ವಿಭಙ್ಗೇ ಕಮ್ಮಾವರಣೇನಾತಿ ಪಞ್ಚವಿಧೇನ ಆನನ್ತರಿಯಕಮ್ಮೇನ. ವಿಪಾಕಾವರಣೇನಾತಿ ಅಹೇತುಕಪಟಿಸನ್ಧಿಯಾ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ದುಹೇತುಕಾನಮ್ಪಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗಪಟಿವೇಧೋ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ದುಹೇತುಕಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿಪಿ ವಿಪಾಕಾವರಣಮೇವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಕಿಲೇಸಾವರಣೇನಾತಿ ನಿಯತಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಯಾ. ಅಸ್ಸದ್ಧಾತಿ ಬುದ್ಧಾದೀಸು ಸದ್ಧಾರಹಿತಾ. ಅಚ್ಛನ್ದಿಕಾತಿ ಕತ್ತುಕಮ್ಯತಾಛನ್ದರಹಿತಾ. ಉತ್ತರಕುರುಕಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಅಚ್ಛನ್ದಿಕಟ್ಠಾನಂ ಪವಿಟ್ಠಾ. ದುಪ್ಪಞ್ಞಾತಿ ಭವಙ್ಗಪಞ್ಞಾಯ ಪರಿಹೀನಾ. ಭವಙ್ಗಪಞ್ಞಾಯ ಪನ ಪರಿಪುಣ್ಣಾಯಪಿ ಯಸ್ಸ ಭವಙ್ಗಚಲನಂ ಲೋಕುತ್ತರಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ ನ ಹೋತಿ, ಸೋಪಿ ದುಪ್ಪಞ್ಞೋ ಏವ ನಾಮ. ಅಭಬ್ಬಾ ನಿಯಾಮಂ ಓಕ್ಕಮಿತುಂ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಸಮ್ಮತ್ತನ್ತಿ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಸಮ್ಮತ್ತನಿಯಾಮಸಙ್ಖಾತಂ ಮಗ್ಗಂ ಓಕ್ಕಮಿತುಂ ಅಧಿಗನ್ತುಂ ಅಭಬ್ಬಾ. ನ ಕಮ್ಮಾವರಣೇನಾತಿಆದೀನಿ ವುತ್ತವಿಪರಿಯಾಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ. ರಾಗಚರಿತಾದಿಆದೀಸು ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಪರಮತ್ಥದೀಪನಿಯಂ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗಸಂವಣ್ಣನಾಯಂ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ಮಹಾಟೀ. ೧.೪೩) ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ದ್ವಾರಂ ಪವಿಸನಮಗ್ಗೋ ವಿವರಿತ್ವಾ ಠಪಿತೋ ಮಹಾಕರುಣೂಪನಿಸ್ಸಯೇನ ಸಯಮ್ಭುಞಾಣೇನ ಅಧಿಗತತ್ತಾ. ಸದ್ಧಂ ಪಮುಞ್ಚನ್ತೂತಿ ಅತ್ತನೋ ಸದ್ಧಂ ಧಮ್ಮಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನಯೋಗ್ಯಂ ಕತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತು, ಸದ್ದಹನಾಕಾರೇನ ನಂ ಉಪಟ್ಠಪೇನ್ತೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸುಖೇನ ಅಕಿಚ್ಛೇನ ಪವತ್ತನೀಯತಾಯ ಸುಪ್ಪವತ್ತಿತಂ. ನ ಭಾಸಿಂ ನ ಭಾಸಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿಂ.

ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಉಪಗತಾನಂ ದೇವಾನಂ ಬ್ರಹ್ಮಾನಞ್ಚ ತಸ್ಸ ಪುರತೋ ಅನ್ತರಧಾನಂ ನಾಮ ಅತಿಟ್ಠನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸಕಟ್ಠಾನಮೇವ ಗತೋ’’ತಿ. ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಾದಿ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಆದಿಕೋ ಧಮ್ಮೋ ಏವ ವಿನೇಯ್ಯಸನ್ತಾನೇ ಪವತ್ತನಟ್ಠೇನ ಚಕ್ಕನ್ತಿ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ. ಅಥ ವಾ ಚಕ್ಕನ್ತಿ ಆಣಾ. ಧಮ್ಮನ್ತಿ ದೇಸನಾ. ಅಥ ವಾ ಅತ್ಥಧಮ್ಮತೋ ಅನಪೇತತ್ತಾ ಧಮ್ಮಞ್ಚ ತಂ ಪವತ್ತನಟ್ಠೇನ ಚಕ್ಕಞ್ಚಾತಿ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ. ಧಮ್ಮೇನ ಞಾಯೇನ ಚಕ್ಕನ್ತಿಪಿ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ. ಯಥಾಹ ‘‘ಧಮ್ಮಞ್ಚ ಪವತ್ತೇತಿ ಚಕ್ಕಞ್ಚಾತಿ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ, ಚಕ್ಕಞ್ಚ ಪವತ್ತೇತಿ ಧಮ್ಮಞ್ಚಾತಿ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ, ಧಮ್ಮೇನ ಪವತ್ತೇತೀತಿ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ, ಧಮ್ಮಚರಿಯಾಯ ಪವತ್ತೇತೀತಿ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕ’’ನ್ತಿಆದಿ (ಪಟಿ. ಮ. ೨.೪೦-೪೧). ಪವತ್ತೇಸೀತಿ ಪಟ್ಠಪೇಸಿ.

ಬ್ರಹ್ಮಾಯಾಚನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಗಾರವಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೭೩. ಅಯಂ ವಿತಕ್ಕೋತಿ ಅಯಂ ‘‘ಕಿನ್ತಾಹಂ ವಿಹರೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತಿತವಿತಕ್ಕೋ. ಅಞ್ಞಸ್ಮಿನ್ತಿ ಪರಸ್ಮಿಂ. ಅತ್ತಾ ನ ಹೋತೀತಿ ಹಿ ಅಞ್ಞೋ, ಪರೋ. ಸೋ ಪನೇತ್ಥ ನ ಯೋ ಕೋಚಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ, ಅಥ ಖೋ ಗರುಟ್ಠಾನೀಯೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಕಞ್ಚಿ ಗರುಟ್ಠಾನೇ ಅಟ್ಠಪೇತ್ವಾ’’ತಿ. ಪತಿಸ್ಸವತಿ ಗರುನೋ ‘‘ಆಮಾ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛತೀತಿ ಪತಿಸ್ಸೋ, ನ ಪತಿಸ್ಸೋತಿ ಅಪ್ಪತಿಸ್ಸೋ. ಪತಿಸ್ಸಯರಹಿತೋ ಗರುಪಸ್ಸಯರಹಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸದೇವಕೇತಿ ಅವಯವೇನ ವಿಗ್ಗಹೋ ಸಮುದಾಯೋ ಸಮಾಸತ್ಥೋ. ಸದೇವಕಗ್ಗಹಣೇನ ಪಞ್ಚಕಾಮಾವಚರದೇವಗ್ಗಹಣಂ ಪಾರಿಸೇಸಞಾಯೇನ ಇತರೇಸಂ ಪದನ್ತರೇಹಿ ಸಙ್ಗಹಿತತ್ತಾ, ಸಮಾರಕಗ್ಗಹಣೇನ ಛಟ್ಠಕಾಮಾವಚರದೇವಗ್ಗಹಣಂ ಪಚ್ಚಾಸತ್ತಿಞಾಯೇನ. ತತ್ಥ ಹಿ ಮಾರೋ ಜಾತೋ ತನ್ನಿವಾಸೀ ಚ ಹೋತಿ. ಸಬ್ರಹ್ಮಕವಚನೇನ ಬ್ರಹ್ಮಕಾಯಿಕಾದಿಬ್ರಹ್ಮಗ್ಗಹಣಂ ಪಚ್ಚಾಸತ್ತಿಞಾಯೇನೇವ. ‘‘ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಪಜಾಯಾ’’ತಿ ಸಾಸನಸ್ಸ ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಗ್ಗಹಣಂ. ನಿದಸ್ಸನಮತ್ತಞ್ಚೇತಂ ಅಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಾನಂ ಅಸಮಿತಪಾಪಾನಂ ಅಬಾಹಿತಪಾಪಾನಞ್ಚ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ತೇನೇವ ವಚನೇನ ಗಹಿತತ್ತಾ. ಕಾಮಂ ‘‘ಸದೇವಕೇ’’ತಿಆದಿವಿಸೇಸನಾನಂ ವಸೇನ ಸತ್ತವಿಸಯೋ ಲೋಕಸದ್ದೋತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ ತುಲ್ಯಯೋಗವಿಸಯತ್ತಾ ತೇಸಂ. ‘‘ಸಲೋಮಕೋ ಸಪಕ್ಖಕೋ’’ತಿಆದೀಸು ಪನ ಅತುಲ್ಯಯೋಗೇಪಿ ಅಯಂ ಸಮಾಸೋ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಬ್ಯಭಿಚಾರದಸ್ಸನತೋ ಪಜಾಗಹಣನ್ತಿ ಪಜಾವಚನೇನ ಸತ್ತಲೋಕಗ್ಗಹಣಂ. ದೇವಭಾವಸಾಮಞ್ಞೇನ ಮಾರಬ್ರಹ್ಮೇಸು ಗಹಿತೇಸುಪಿ ಇತರೇಹಿ ತೇಸಂ ಲಬ್ಭಮಾನವಿಸೇಸದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವಿಸುಂ ಗಹಣನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಮಾರೋ ನಾಮಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಮಾರೋ ಬ್ರಹ್ಮಾನಮ್ಪಿ ವಿಚಕ್ಖುಕಮ್ಮಾಯ ಪಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸಬ್ಬೇಸ’’ನ್ತಿ. ಉಪರೀತಿ ಉಪರಿಭಾವೇ. ಬ್ರಹ್ಮಾತಿ ದಸಸಹಸ್ಸಿಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ. ತಥಾ ಚಾಹ ‘‘ದಸಹಿ ಅಙ್ಗುಲೀಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಇಧ ದೀಘನಿಕಾಯಾದಯೋ ವಿಯ ಬಾಹಿರಕಾನಮ್ಪಿ ಗನ್ಥನಿಕಾಯೋ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಏಕನಿಕಾಯಾದಿವಸೇನಾ’’ತಿ.

ವತ್ಥುವಿಜ್ಜಾದೀತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ವಿಜ್ಜಾಟ್ಠಾನಾನಿ ಸಙ್ಗಹಿತಾನಿ. ಯಥಾಸಕಂ ಕಮ್ಮಕಿಲೇಸೇಹಿ ಪಜಾತತ್ತಾ ನಿಬ್ಬತ್ತತ್ತಾ ಪಜಾ, ಸತ್ತನಿಕಾಯೋ. ತಸ್ಸಾ ಪಜಾಯ. ಸದೇವಮನುಸ್ಸಾಯಾತಿ ವಾ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಮುತಿದೇವಗ್ಗಹಣಂ ತದವಸಿಟ್ಠಮನುಸ್ಸಲೋಕಗ್ಗಹಣಞ್ಚ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಏವಂ ಭಾಗಸೋ ಲೋಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಯೋಜನಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಅಭಾಗಸೋ ಲೋಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಯೋಜನಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಪಿಚೇತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಲೋಕವಸೇನ ವುತ್ತಾನಿ ‘‘ಲೋಕೀಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕಮ್ಮಕಮ್ಮಫಲಾನೀ’’ತಿ ಕತ್ವಾ, ಪಜಾವಸೇನ ‘‘ಹೇತುಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಪಜಾಯತೀ’’ತಿ ಕತ್ವಾ. ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನತರನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪರಿಪುಣ್ಣಸಮ್ಪನ್ನತಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ ‘‘ಸಮ್ಪನ್ನಂ ಸಾಲಿಕೇದಾರ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಜಾ. ೧.೧೪.೧) ವಿಯ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅಧಿಕತರನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ. ಪರಿಪುಣ್ಣಮ್ಪಿ ‘‘ಅಧಿಕತರ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಮರಹತಿ. ಸೇಸೇಸೂತಿ ‘‘ಸಮಾಧಿಸಮ್ಪನ್ನತರ’’ನ್ತಿಆದೀಸು.

ಕಾರಣನ್ತಿಆದೀಸು ಕಾರಣನ್ತಿ ಯುತ್ತಿಂ. ಅತ್ಥನ್ತಿ ಅವಿಪರೀತತ್ಥಂ. ವುಡ್ಢಿನ್ತಿ ಅಭಿವುಡ್ಢಿನಿಮಿತ್ತಂ.

ಇಮಿನಾ ವಚನೇನಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಅನನ್ತರಂ ವುತ್ತವಚನೇನ. ನ ಕೇವಲಂ ಇಮಿನಾವ, ಸುತ್ತನ್ತರಮ್ಪಿ ಆನೇತ್ವಾ ಪಟಿಬಾಹಿತಬ್ಬೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ನ ಮೇ ಆಚರಿಯೋ ಅತ್ಥೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಏತ್ಥ ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಸುಮಙ್ಗಲವಿಲಾಸಿನಿಯಾ ದೀಘನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ (ದೀ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೩.೧೬೨) ವುತ್ತಮೇವ. ಸರನ್ತಿ ಕರಣೇ ಏತಂ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸರನ್ತೇನಾ’’ತಿ, ಸರನ್ತಿ ವಾ ಸರಣಹೇತೂತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಗಾರವಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಬ್ರಹ್ಮದೇವಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೭೪. ಏಕಕೋತಿ ವಿವೇಕಟ್ಠಿತತಾಯ ನಿಸ್ಸಟೋ. ಗಣಸಙ್ಗಣಿಕಾಭಾವೋ ತಸ್ಸಾನೇನ ದೀಪಿತೋ, ಕಿಲೇಸಸಙ್ಗಣಿಕಾಭಾವೋ ಪನ ‘‘ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ’’ತಿಆದೀಹಿ ಪಕಾಸಿತೋ. ಪೇಸಿತತ್ತೋತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪತಿ ಪೇಸಿತಚಿತ್ತೋ. ಸಮ್ಮದೇವಾತಿ ಞಾಯೇನೇವ. ಸೋ ಪನ ಯದಿ ಆಗಮನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಲಬ್ಭತಿ, ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥಿ, ಅಥ ಪಟಿಪದಾರಮ್ಭತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಲಬ್ಭತಿ, ಏವಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಥಾ ವಾ ತಥಾ ವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಾಧಿಗಮೇನ ಅಸಮ್ಮೋಹಪಟಿವೇಧಸ್ಸ ಸಿಖಾಪ್ಪತ್ತತ್ತಾ ಮಗ್ಗಧಮ್ಮೇಸು ವಿಯ ಫಲಧಮ್ಮೇಸುಪಿ ಸಾತಿಸಯೋ ಅಸಮ್ಮೋಹೋತಿ ‘‘ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸಾಮಂ ಜಾನಿತ್ವಾ’’ತಿ. ಯಥಾ ಜಾನನಾ ಪನಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕರಣಂ ಅತ್ತಪಚ್ಚಕ್ಖಕಿರಿಯಾತಿ ‘‘ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಪಚ್ಚಕ್ಖಂ ಕತ್ವಾ’’ತಿ. ತಥಾ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾ ಚಸ್ಸ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಟಿಲಾಭೋತಿ ‘‘ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜಾ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ’’ತಿ. ಏತೇನಾತಿ ‘‘ಖೀಣಾ ಜಾತೀ’’ತಿಆದಿವಚನೇನ.

ಜಾತಿ ಖೀಣಾತಿ ಏತ್ಥ ಜಾತಿಸೀಸೇನ ತಬ್ಬಿಕಾರವನ್ತೋ ಖನ್ಧಾ ವುತ್ತಾ. ಪುಬ್ಬೇವ ಖೀಣತ್ತಾತಿ ಮಗ್ಗಾಧಿಗಮನತೋ ಪಗೇವ ಅತೀತಭಾವೇನೇವ ಖೀಣತ್ತಾ. ತತ್ಥ ಅನಾಗತೇಸು. ವಾಯಾಮಾಭಾವತೋತಿ ಅವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಾ. ಅನಾಗತಭಾವಸಾಮಞ್ಞಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಲೇಸೇನ ವುತ್ತಂ. ನ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾ ವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಾತಿ ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಾ ಚ ಮಗ್ಗಭಾವನಾತಿ ಸಿಯಾತಿ ವಚನಸೇಸೋ. ಯಥಾ ಅಜಾತಫಲತರುಣರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಛಿನ್ನೇ ಆಯತಿಉಪ್ಪಜ್ಜನಾರಹಾನಿ ಫಲಾನಿ ಛೇದನಪಚ್ಚಯಾ ಅನುಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾನಿ ನಟ್ಠಾನಿ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ, ಏವಮೇವ ಭಾವನಾಯ ಅಸತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಾರಹಾ ಕಿಲೇಸಾ ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಜಾತಿ ಚ ಮಗ್ಗಭಾವನಾಯ ಸತಿ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾ ಪಹೀನಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತೀತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಪನಾ’’ತಿಆದಿನಾ. ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮತಂ ಆಪಜ್ಜನೇನ ಞಾಣೇನ ಖೀಣರಾಗವಸೇನ.

ಸೋಳಸಕಿಚ್ಚಭಾವಾಯಾತಿ ಸೋಳಸಕಿಚ್ಚತಾಯ, ಸೋಳಸವಿಧಸ್ಸ ವಾ ಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ಭಾವಾಯ ಉಪ್ಪಾದನಾಯ. ಪಾಳಿಯಂ ಸಪದಾನನ್ತಿ ಸಪದಾನಚಾರೋ ವುತ್ತೋ ಭಾವನಪುಂಸಕನಿದ್ದೇಸೇನಾತಿ ಆಹ ‘‘ಸಪದಾನಚಾರ’’ನ್ತಿ. ಅನುಕ್ಕಮ್ಮಾತಿ ಅನತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ. ಆಹುತಿಪಿಣ್ಡನ್ತಿ ಜುಹಿತಬ್ಬಪಿಣ್ಡಂ, ಜುಹನವಸೇನ ಅಗ್ಗಿಮ್ಹಿ ಪಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಪಾಯಾಸಪಿಣ್ಡನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಭೂತಬಲಿಕಮ್ಮನ್ತಿ ತಥಾ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಬಲಿಕಮ್ಮಕರಣಂ. ಹರಿತುಪಲಿತ್ತನ್ತಿ ಅಲ್ಲಗೋಮಯೇನ ಕತಪರಿಭಣ್ಡಂ. ವನಮಾಲಪರಿಕ್ಖಿತ್ತನ್ತಿ ಮನೋಹರಾಹಿ ವನಪುಪ್ಫಮಾಲಾಹಿ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಂ. ಧೂಮಕಟಚ್ಛೂತಿ ಧೂಮಪಾನಂ. ಸೀಲಗನ್ಧನ್ತಿ ಸೀಲಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪನ್ನಕಿತ್ತಿಗನ್ಧಂ. ಘಾಯಮಾನಸ್ಸಾತಿ ಉಪಗತಂ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ.

ಇಮಮ್ಹಾ ಠಾನಾತಿ ಇಮಸ್ಮಾ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ವಸನಟ್ಠಾನಾ, ಮಹಾಪಥವಿತಲತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಸಬ್ಬಹೇಟ್ಠಿಮೋತಿ ಬ್ರಹ್ಮಪಾರಿಸಜ್ಜಾನಂ ವಾಸಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಮಾಹ. ಬ್ರಹ್ಮಪಥೋ ನಾಮ ಚತ್ತಾರಿ ಕುಸಲಜ್ಝಾನಾನಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಮಗ್ಗಭಾವತೋ. ಜೀವಿತಪಥೋ ನಾಮ ಜೀವಿತಪವತ್ತಿಉಪಾಯಭಾವತೋ. ‘‘ಭುಞ್ಜತು ಭವಂ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾ’’ತಿ ವಚನಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಕಿಂ ಜಪ್ಪಸೀ’’ತಿಆದಿ. ತಿಣಬೀಜಾನೀತಿ ಸಾಲಿತಣ್ಡುಲಾದೀನಿ. ಗೋಯೂಸನ್ತಿ ಖೀರಂ ಜಿಗುಚ್ಛನ್ತೋ ವದತಿ. ಅಯಮ್ಪಿ ಅತ್ಥೋ ‘‘ನೇತಾದಿಸೋ ಬ್ರಹ್ಮಭಕ್ಖೋ’’ತಿ ವದನ್ತೇನ ದೀಪಿತೋತಿ.

ಅತಿದೇವಪತ್ತೋಪಿ ಪಞ್ಚಖನ್ಧೂಪಧೀನಂ ಅತ್ಥಿತಾಯ ಕಿಲೇಸೂಪಧಿಆದೀನಂಯೇವ ವಿರಹಿತಭಾವೋ ಗಹಿತೋ. ಅಞ್ಞತ್ರ ಹಿ ಭಾವಪಚ್ಚಯಂ ತದತ್ಥೋ ವಿಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅತಿದೇವಭಾವಂ ಪತ್ತೋ’’ತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಬ್ರಹ್ಮಾನೋಪಿ ದೇವಗತಿಪರಿಯಾಪನ್ನತ್ತಾ ದೇವಾ ಏವ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅತಿಬ್ರಹ್ಮಭಾವಂ ಪತ್ತೋ’’ತಿ.

ಅತ್ತಾನಂ ಭಾವೇತ್ವಾತಿ ಸೀಲಾದೀಹಿ ಗುಣೇಹಿ ಅತ್ತಾನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಪರಿಬ್ರೂಹಿತ್ವಾ ಠಿತೋ.

ಪುಥುಜ್ಜನಾ ತಸಾ ತಣ್ಹಾಮಾನದಿಟ್ಠಿಪರಿತ್ತಾಸವಸೇನ ತಾಸನತೋ. ಖೀಣಾಸವಾ ಥಾವರಾ ನಾಮ ಸಬ್ಬಸೋ ಗತೀಸು ಸಞ್ಚರಣಾಭಾವತೋ. ತಥಾ ಹಿ ಚತುನ್ನಂ ಸಚ್ಚಾನಂ ಸಬ್ಬಸೋ ಅದಿಟ್ಠತ್ತಾ ಭವದಾಯಜ್ಜಸ್ಸ ತಣ್ಹಾದಾಸಬ್ಯಸ್ಸ ಭಾವತೋ ಏಕಚ್ಚಾಸು ಗತೀಸು ಸಞ್ಚರಣಸಭಾವತೋ ಸೇಕ್ಖಾ ಥಾವರಾ ನ ಹೋನ್ತಿ. ಭಜಮಾನಾತಿ ಭಜಾಪಿಯಮಾನಾ. ಥಾವರಪಕ್ಖಮೇವ ಭಜನ್ತಿ ಸಬ್ಬಸೇಟ್ಠಪಕ್ಖಂ ಏಕನ್ತಪಸಟ್ಠಂ ಭಜಮಾನಭಾವಂ ಉಪಾದಾಯ.

ಪಹೀನಕಿಲೇಸೋ ಖೀಣಾಸವೋ ವಿಸೇನೋ. ಸುಖಂ ಆಯತಿ ಸುಖಾಯತಿ, ತಸ್ಸ ಕಾರಕಂ ಸುಖಾಯತಿಕಂ.

ಬ್ರಹ್ಮದೇವಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಬಕಬ್ರಹ್ಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೭೫. ‘‘ಸಸ್ಸತೋ ಅತ್ತಾ ಚ ಲೋಕೋ ಚಾ’’ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತಾ ದಿಟ್ಠಿ ಸಸ್ಸತದಿಟ್ಠಿ. ಸಹ ಕಾಯೇನಾತಿ ಸಹ ತೇನ ಬ್ರಹ್ಮತ್ತಭಾವೇನ. ಬ್ರಹ್ಮಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಬ್ರಹ್ಮವತ್ಥುಂ. ಅನಿಚ್ಚಂ ‘‘ನಿಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ವದತಿ ಅನಿಚ್ಚತಾಯ ಅತ್ತನೋ ಅಪಞ್ಞಾಯಮಾನತ್ತಾ. ಥಿರನ್ತಿ ದಳ್ಹಂ, ವಿನಾಸಾಭಾವತೋ ಸಾರಭೂತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಪ್ಪಾದವಿಪರಿಣಾಮಾಭಾವತೋ ಸದಾ ವಿಜ್ಜಮಾನಂ. ಕೇವಲನ್ತಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅಖಣ್ಡ’’ನ್ತಿ. ಕೇವಲನ್ತಿ ವಾ ಜಾತಿಆದೀಹಿ ಅಸಮ್ಮಿಸ್ಸಂ, ವಿರಹಿತನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಉಪ್ಪಾದಾದೀನಂ ಅಭಾವತೋ ಏವ ಅಚವನಧಮ್ಮಂ. ಕೋಚಿ ಜಾಯನಕೋ…ಪೇ… ಉಪಪಜ್ಜನಕೋ ವಾ ನತ್ಥಿ ನಿಚ್ಚಭಾವತೋ ಠಾನೇನ ಸದ್ಧಿಂ ತನ್ನಿವಾಸೀನಂ. ನಿಚ್ಚಭಾವಞ್ಹಿ ಸೋ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ತಿಸ್ಸೋ ಝಾನಭೂಮಿಯೋತಿ ದುತಿಯತತಿಯಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಭೂಮಿಯೋ. ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಭೂಮಿವಿಸೇಸಾ ಹಿ ಅಸಞ್ಞಸುದ್ಧಾವಾಸಾರುಪ್ಪಭವಾ. ನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ ವಾ ಏತ್ಥ ಇತಿ-ಸದ್ದೋ ಆದಿಅತ್ಥೋ, ನ ಪರಿಸಮಾಪನತ್ಥೋ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಸಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಅಸಞ್ಞ…ಪೇ… ಭವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಪಟಿಬಾಹತೀತಿ ಸನ್ತಂಯೇವ ಸಮಾನಂ ಅಜಾನನ್ತೋವ ‘‘ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಏಕೇ ಉತ್ತರವಿಹಾರವಾಸಿನೋ.

ಹೇಟ್ಠೂಪಪತ್ತಿಕೋತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಭೂಮೀಸು ಉಪ್ಪನ್ನಉಪಪತ್ತಿಕೋ. ಇದಾನಿ ತಮತ್ಥಂ ವಿವರಿತುಂ ‘‘ಅನುಪ್ಪನ್ನೇ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಹೇಟ್ಠುಪಪತ್ತಿಕಂ ಕತ್ವಾತಿ ಯಥಾಠಿತಭೂಮಿತೋ ಹೇಟ್ಠಾ ತತಿಯಜ್ಝಾನಭೂಮಿಯಂ ಉಪಪತ್ತಿಝಾನಂ ಕತ್ವಾ, ನ ಉಪರಿಝಾನಸ್ಸ ವಿಯ ಪತ್ಥನಾಮತ್ತನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಪಠಮಕಾಲೇತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಭವೇ ಪಠಮಕಾಲೇ. ಅಞ್ಞಾಸಿ ಆಸನ್ನಭಾವತೋ. ಉಭಯನ್ತಿ ತಂ ತಂ ಅತ್ತನಾ ಕತಕಮ್ಮಞ್ಚೇವ ನಿಬ್ಬತ್ತಟ್ಠಾನಞ್ಚಾತಿ ಉಭಯಂ. ಪಮುಸ್ಸಿತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಂ ಅನುಪಧಾರೇನ್ತೋ.

ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಗತೋತಿ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಸಹ ಪವತ್ತೋ. ಸಹಯೋಗೇ ಹಿ ಇದಂ ಕರಣವಚನಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಮನ್ನಾಗತೋ’’ತಿ. ಅಞ್ಞಾಣೀತಿ ಅವಿದ್ವಾ. ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖುವಿರಹತೋ ಅನ್ಧೀಭೂತೋ, ಅನ್ಧಭಾವಂ ಆಪನ್ನೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅನಾಗತೇ ಸದ್ದೋ ಹೋತಾಯಂ ‘‘ವಕ್ಖತೀ’’ತಿ ಯತ್ರಸದ್ದಪಯೋಗೇನ, ಅತ್ಥೋ ಪನ ವತ್ತಮಾನಕಾಲಿಕೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಭಣತೀ’’ತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಯತ್ರಾ’’ತಿಆದಿ.

ಮಗ್ಗಚೋರೋತಿ ಮಗ್ಗಪರಿಬುನ್ಧಕಚೋರೋ. ಸನ್ತಜ್ಜಿಯಮಾನೋತಿ ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾಗತೋ ವತ, ಭೋ, ಬಕೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಸನ್ತಜ್ಜಿಯಮಾನೋ. ಸತಿಂ ಲಭಿತ್ವಾತಿ ತೇನೇವ ಸನ್ತಜ್ಜನೇನ ಯೋನಿಸೋ ಉಮ್ಮುಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪುರಿಮಜಾತಿವಿಸಯಂ ಸತಿಂ ಲಭಿತ್ವಾ. ನಿಪ್ಪೀಳಿತುಕಾಮೋತಿ ಘಂಸೇತುಕಾಮೋ ದೋಸಂ ದಸ್ಸೇತುಕಾಮೋ ‘‘ಇದಂ ಪಸ್ಸ ಯಾವಞ್ಚ ತೇ ಅಪರದ್ಧ’’ನ್ತಿ. ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮಾತಿ ಪುಞ್ಞಕಾರಿನೋ. ವೇದೇಹಿ ಞಾಣೇಹಿ ಗತತ್ತಾ ಪವತ್ತತ್ತಾ. ಅನ್ತಿಮಾ ಬ್ರಹ್ಮುಪಪತ್ತೀತಿ ಸಬ್ಬಪಚ್ಛಿಮಾ ಬ್ರಹ್ಮಭಾವಪ್ಪತ್ತಿ. ಅಸ್ಮಾಭಿಜಪ್ಪನ್ತೀತಿ ಅಸ್ಮೇ ಅಭಿಜಪ್ಪನ್ತಿ. ಆಯುವಣ್ಣಾದಿವಸೇನ ಬ್ರೂಹಿತಗುಣತ್ತಾ ಬ್ರಹ್ಮಾ. ಅಞ್ಞೇಹಿ ಮಹನ್ತಾ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾ. ಅಭಿಭೂತಿ ತಂ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ಜೇಟ್ಠಕಭಾವೇನ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಠಿತೋ. ಅನಭಿಭೂತೋತಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ನ ಅಭಿಭೂತೋ. ಅಞ್ಞದತ್ಥೂತಿ ಏಕಂಸವಚನಮೇತಂ. ದಸ್ಸನವಸೇನ ದಸೋ, ಸಬ್ಬಂ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ವಸವತ್ತೀತಿ ಸಬ್ಬಜನಂ ವಸೇ ವತ್ತೇತಿ. ಇಸ್ಸರೋತಿ ಲೋಕೇ ಇಸ್ಸರೋ. ಕತ್ತಾ ನಿಮ್ಮಾತಾತಿ ಲೋಕಸ್ಸ ಕತ್ತಾ ನಿಮ್ಮಾತಾ. ಸೇಟ್ಠೋ ಸಜಿತಾತಿ ಅಯಂ ಲೋಕಸ್ಸ ಉತ್ತಮೋ ಸಂವಿಭಜಿತಾ ಚ. ವಸೀ ಪಿತಾ ಭೂತಭಬ್ಯಾನನ್ತಿ ಆಚಿಣ್ಣವಸಿತ್ತಾ ವಸೀ, ಅಯಂ ಪಿತಾ ಭೂತಾನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಾನಂ ಭಬ್ಯಾನಂ ಸಮ್ಭವೇಸೀನನ್ತಿ ಪತ್ಥೇನ್ತಿ ವಿಕತ್ಥೇನ್ತಿ ಪಿಹೇನ್ತಿ ಮಾನೇನ್ತಿ.

ಏತನ್ತಿ ವಿಪರೀತಸಞ್ಞಾವಸೇನ ‘‘ಇದಂ ನಿಚ್ಚಂ ಇದಂ ಧುವಂ ಇದಂ ಸಸ್ಸತ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಂ ಏತಂ ಅಪ್ಪಂ ಪರಿತ್ತಕನ್ತಿ ತಂ ಭಗವಾ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತಿ. ತಂ ಪನ ‘‘ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕೋಸಲಕೇ ತಿಲವಾಹೇ ವಸ್ಸಸತೇ ವಸ್ಸಸತೇ ಏಕೇಕತಿಲುದ್ಧಾರೇ ಕಯಿರಮಾನೇ ತಿಲಾನಿ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ನ ತ್ವೇವ ಅಬ್ಬುದೇ ಆಯೂ’’ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತೋ ಅಬ್ಬುದೋ, ತಂವಸೇನ ವೀಸತಿಗುಣಂ ನಿರಬ್ಬುದೋ, ತೇಸಂ ನಿರಬ್ಬುದಾನಂ ವಸೇನ ನಿರಬ್ಬುದಸತಸಹಸ್ಸಂ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ, ವಿತ್ಥಾರತೋ ಪನ ಪದುಮೇ ಆಯುನೋ ವಸ್ಸಗಣನಾ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಸಂಯುತ್ತೇ ಪರತೋ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ. ಅನನ್ತದಸ್ಸೀತಿ ಅನನ್ತಸ್ಸ ಞೇಯ್ಯಸ್ಸ ಅನವಸೇಸತೋ ದಸ್ಸೀ. ವತಸೀಲವತ್ತನ್ತಿ ಸಮಾದಾನವಸೇನ ವತಭೂತಂ ಚಾರಿತ್ತಸೀಲವಸೇನ ಸಮಾಚಿಣ್ಣತ್ತಾ ಸೀಲವತ್ತಂ. ತಂ ಪನ ಏಕಮೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಸೀಲಮೇವಾ’’ತಿ.

ಅಪಾಯೇಸೀತಿ ಏತ್ಥ ಯದಾ ಸೋ ಪಿಪಾಸಿತೇ ಮನುಸ್ಸೇ ಪಾನೀಯಂ ಪಾಯೇಸಿ, ತಂ ಸಮುದಾಗಮತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತತ್ರಾ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ಪುಬ್ಬೇತಿ ಪುರಿಮಜಾತಿಯಂ. ಏಸ ಬ್ರಹ್ಮಾ ‘‘ಜರಾಮರಣಸ್ಸ ಅನ್ತಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಜ್ಝಾಸಯವಸೇನ ಝಾನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಸೋ ತತ್ಥ ನಿಬ್ಬಾನಸಞ್ಞೀ ಅಹೋಸಿ. ಝಾನರತಿಯಾ ವೀತಿನಾಮೇತೀತಿ ತದಾ ತಸ್ಸಾ ಕಿರಿಯಾಯ ಅವಿಚ್ಛೇದತೋ ಪವತ್ತಿಂ ಉಪಾದಾಯ ವತ್ತಮಾನಪಯೋಗೋ. ರತ್ತನ್ಧಕಾರೇ ಪುರತೋ ಪುರತೋ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಸಕಟಸ್ಸ ಅನುಸ್ಸರಣವಸೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಾನಂ ಸಕಟಾನಂ ನಿವತ್ತನಂ ಹೋತೀತಿ ‘‘ಸಬ್ಬಸಕಟಾನಿ ತಥೇವ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಕಮ್ಮಸಜ್ಜಾತಿ ಯುದ್ಧಸಜ್ಜಾ. ವಿಲೋಪನ್ತಿ ವಿಲುತ್ತಭಣ್ಡಂ. ಏಣಿಕೂಲಸ್ಮಿನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಪನಿಹತಾಯ ನಿಚ್ಚಗಙ್ಗಾಯ ನಾಮ’’ನ್ತಿ ಕೇಚಿ. ‘‘ಏಣಿಮಿಗಬಹುಲತಾಯ ಸೋ ಗಙ್ಗಾಯ ತೀರಪ್ಪದೇಸೋ ಏಣಿಕೂಲನ್ತಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಅಪರೇ. ಗಙ್ಗೇಯ್ಯಕೋತಿ ಗಙ್ಗಾಸನ್ನಿವಾಸೀ.

ಬದ್ಧಚರೋತಿ ಪಟಿಬದ್ಧಚರಿಯೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೋ’’ತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಬುದ್ಧೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ, ತಸ್ಮಾ ಅಞ್ಞಾಸಿ, ಇಧ ಮಯ್ಹಂ ಪಮುಟ್ಠಞ್ಚ ಸಬ್ಬಂ ಜಾನಾಸೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಸಬ್ಬಂ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ಓಭಾಸಯನ್ತೋ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿಮಂ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ಭಗವಾ ಓಭಾಸಂ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಅನಞ್ಞಸಾಧಾರಣಂ ಅತ್ತನೋ ಓಭಾಸಂ ಓಭಾಸೇನ್ತೋ ತಿಟ್ಠತಿ.

ಬಕಬ್ರಹ್ಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಅಞ್ಞತರಬ್ರಹ್ಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೭೬. ತೇಜೋಕಸಿಣಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾತಿ ‘‘ತೇಜೋಕಸಿಣಪರಿಕಮ್ಮಜ್ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೋ ಏವೇತ್ಥ ತೇಜೋಕಸಿಣಪರಿಕಮ್ಮಂ. ನ ಹಿ ಬುದ್ಧಾನಂ ಅಞ್ಞೇಸಂ ವಿಯ ತತ್ಥ ಝಾನಸಮಾಪಜ್ಜನೇನ ಪರಿಕಮ್ಮಪಪಞ್ಚೋ ಅತ್ಥಿ ಸಬ್ಬತ್ಥೇವ ಚಿಣ್ಣವಸೀಭಾವಸ್ಸ ಪರಮುಕ್ಕಂಸಭಾವಪ್ಪತ್ತತ್ತಾ. ತಸ್ಸ ಕಿರ ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ‘‘ಯಥಾಹಂ ಏವಂ ಮಹಾನುಭಾವೋ ಅಞ್ಞೋ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಲದ್ಧಿ, ಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ – ‘‘ನತ್ಥಿ ಸೋ ಸಮಣೋ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವಾ, ಯೋ ಇಧ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ಭಗವಾ ತಸ್ಸ ತಂ ಲದ್ಧಿಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತುಂ ತೇಜೋಧಾತುಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಉಪರಿ ಆಕಾಸೇ ನಿಸೀದಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ತೇಜೋಧಾತುಂ…ಪೇ… ತಥಾಗತಂ ದಿಸ್ವಾ’’ತಿ. ಅಟ್ಠಿವೇಧಂ ವಿಯಂ ವಿಜ್ಝಿತಬ್ಬೋ ಅಟ್ಠಿವೇಧೀ, ಯಥಾ ಅಟ್ಠಿಂ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಿಮಿಞ್ಜಂ ಆಹಚ್ಚ ತಿಟ್ಠತಿ, ಏವಂ ವಿಜ್ಝಿತಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಯಂ ಪನ ಅಟ್ಠಿವೇಧೀ ವಿಯ ಅಟ್ಠಿವೇಧೀ, ಯಥಾ ಸೋ ಲದ್ಧಿಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ, ಏವಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಸಾನನ್ತಿ ಮಹಾಕಸ್ಸಪಮಹಾಕಪ್ಪಿನಅನುರುದ್ಧತ್ಥೇರಾನಂ.

ಅಞ್ಞಬ್ರಹ್ಮಸರೀರವಿಮಾನಾಲಙ್ಕಾರಾದೀನಂ ಪಭಾತಿ ಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ಸರೀರಪ್ಪಭಾ ವಿಮಾನಪ್ಪಭಾ ಅಲಙ್ಕಾರವತ್ಥಾದೀನಂ ಪಭಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಇಮಾ ಸಬ್ಬಾ ಪಭಾ ಅತ್ತನೋ ಪಭಸ್ಸರಭಾವೇನ ಅಭಿಭವನ್ತಂ. ನತ್ಥಿ ಮೇ ಸಾತಿ ಇದಾನಿ ಮೇ ಸಾ ದಿಟ್ಠಿ ನತ್ಥಿ, ‘‘ನತ್ಥಿ ಸೋ ಸಮಣೋ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವಾ, ಯೋ ಇಧ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಅಯಂ ಲದ್ಧಿ ನತ್ಥಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ತತ್ರಾಸ್ಸ…ಪೇ… ಪಹೀನಾ’’ತಿ. ಏತ್ಥಾತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಸಮಾಗಮೇ. ಯಥಾ ತಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಸಬ್ಬಸೋ ದಿಟ್ಠಿಗತಂ ವಿಮುಚ್ಚತಿ ಧಮ್ಮಚಕ್ಖು ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಏವಂ ಮಹನ್ತಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ದೇಸೇಸಿ.

‘‘ಅಜ್ಜಾಪಿ ತೇ, ಆವುಸೋ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತೇನ ತತ್ತಕೇನೇವ. ಸರೂಪೇನ ವುತ್ತಾತಿ ಪಠಮೇನ ಪಾದೇನ ಚತಸ್ಸೋ, ದುತಿಯೇನ ಏಕನ್ತಿ ಏವಂ ಪಞ್ಚ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸರೂಪೇನ ವುತ್ತಾ. ಕಸ್ಮಾ ಏತ್ಥ ದಿಬ್ಬಸೋತಂ ನಾಗತನ್ತಿ? ಆಹ ‘‘ತಾಸಂ ವಸೇನ ಆಗತಮೇವಾ’’ತಿ. ಯೇನ ಇಮಾ ಲೋಕುತ್ತರಾ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಅಧಿಗತಾ, ನ ತಸ್ಸ ದಿಬ್ಬಸೋತಸಮ್ಪಾದನಂ ಭಾರಿಯಂ ಪಟಿಪಕ್ಖವಿಗಮೇನ ಸುಖೇನೇವ ಇಜ್ಝನತೋ.

ಅಞ್ಞತರಬ್ರಹ್ಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೭೭. ಪಚ್ಚೇಕಂ ದ್ವಾರಬಾಹನ್ತಿ ಪಚ್ಚೇಕಂ ದ್ವಾರಬಾಹಂ. ಪಚ್ಚೇಕ-ಸದ್ದೋ ಚೇತ್ಥ ಆವುತ್ತಿವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ; ‘‘ಪಚ್ಚೇಕಂ ಪಚ್ಚೇಕ’’ನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಏಕೇಕೋ ಏಕೇಕ’’ನ್ತಿ. ತೇಸು ಹಿ ಏಕೋ ಪಚ್ಚೇಕಬ್ರಹ್ಮಾ ಗನ್ಧಕುಟಿಯಾ ಏಕದ್ವಾರಬಾಹಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಿತೋ, ಅಪರೋ ಅಞ್ಞಂ. ಪಚ್ಚೇಕಬ್ರಹ್ಮಾತಿ ಚ ಏಕಚಾರೀ ಬ್ರಹ್ಮಾ, ನ ಪರಿಸಚಾರೀ ಬ್ರಹ್ಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಮಿದ್ಧಿ ನಾಮ ಸಗ್ಗೇ ಸುಖುಪಕರಣೇಹಿ, ಬ್ರಹ್ಮಾನಞ್ಚ ಝಾನಂ ಸುಖುಪಕರಣನ್ತಿ ಝಾನಸುಖೇನ ಸಮಿದ್ಧೋತಿ. ಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ವೇಪುಲ್ಲಪ್ಪತ್ತತಾ ಬ್ರಹ್ಮಾನಞ್ಚ ಅಭಿಞ್ಞಾಗುಣೇಹಿ ವೇಪುಲ್ಲಪ್ಪತ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಫೀತೋತಿ ಅಭಿಞ್ಞಾಪುಪ್ಫೇಹಿ ಸುಪುಪ್ಫಿತೋ’’ತಿ. ಅಸಹನ್ತೋತಿ ನಸಹನ್ತೋ ನರೋಚೇನ್ತೋ.

ಸತಪದನ್ತಿ ಸತಸದ್ದೋ. ರೂಪವಸೇನಾತಿ ರೂಪಸದ್ದವಸೇನ, ರೂಪಸದ್ದೇನ ಸದ್ಧಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಥಾ ಪನ್ತಿವಸೇನಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ. ಏಕಚ್ಚೇತಿ ಏಕೇ ಮಿಗಾರೀ, ತೇಸಂ ಬ್ಯಗ್ಘೀನಿಸಾರೂಪಕಾನಂ ಪಞ್ಚಸತಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಕಸ್ಸ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವಿಮಾನಸಮ್ಪತ್ತಿಯಂ ವಿಮ್ಹಯಕ್ಖಿಕೋ ಅಹಙ್ಕಾರವಸೇನ ವದತಿ. ರಣನ್ತಿ ನಿನ್ದನ್ತಿ ಏತೇಹೀತಿ ರಣಾ, ದೋಸಾ. ವಿರೋಧಿಪಚ್ಚಯಸನ್ನಿಪಾತೇ ವಿಕಾರುಪ್ಪತ್ತಿ ರುಪ್ಪನಂ ರೂಪಸ್ಸ ಪವೇಧನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸೀತಾದೀಹಿ ಚ ನಿಚ್ಚಂ ಪವೇಧಿತ’’ನ್ತಿ. ಸುಮೇಧೋ ಸುನ್ದರಪಞ್ಞೋ ಸೋ ಸತ್ಥಾ ರೂಪೇ ನ ರಮತಿ, ಕಿಂ ಪನ ಮನ್ದಪಞ್ಞೋ ರೂಪೇ ಸರಣಞ್ಚ ಪವೇಧಿತಞ್ಚ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ರಮಸೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ಕೋಕಾಲಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೭೮. ಪಮಾಣಕರಾನಂ ರಾಗಾದೀನಂ ಅಭಾವತೋ ಖೀಣಾಸವೋ ರಾಗಾದಿವಸೇನ ನ ಸಕ್ಕಾ ಇಮಂ ಪಮಾತುನ್ತಿ ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯೋ, ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯಾನಿ ವಾ ಚತ್ತಾರಿ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಠಿತತ್ತಾ ಪಮಿತಂ ಪಮೇಯ್ಯಂ ತಸ್ಸ ಕತೋ ಪರಿಮೇಯ್ಯೋ ನತ್ಥಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಖೀಣಾಸವೋ…ಪೇ… ದೀಪೇತೀ’’ತಿ. ತನ್ತಿ ಖೀಣಾಸವಂ. ಪಮೇತುಂ ರನ್ಧಗವೇಸೀ ಹುತ್ವಾ ವಜ್ಜತೋ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತುಂ. ಯಥಾಸಭಾವತೋ ತಸ್ಸ ಮಿನನೇ ನಿಹೀನಪಞ್ಞತಾಯ ಅವಕುಜ್ಜಪಞ್ಞಂ.

ಕೋಕಾಲಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ಕತಮೋದಕತಿಸ್ಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೭೯. ಕಿಂ ಕುಸಲಗವೇಸಿತಾಯ ‘‘ಕಿಂ ಕುಸಲಂ ಅಕುಸಲ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಕಿನ್ತಿ ಸುಣಾತಿ ಏತಾಯಾತಿ ಕಿಸ್ಸ ವಾ ವುಚ್ಚತಿ ಪಞ್ಞಾ.

ಕತಮೋದಕತಿಸ್ಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ತುರೂಬ್ರಹ್ಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೮೦. ಆಬಾಧೋ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಆಬಾಧಿಕೋ. ಅನನ್ತರಸುತ್ತೇತಿ ಅನಾಗತಾನನ್ತರೇ ಸುತ್ತೇ. ವರಾಕೋತಿ ಅನುಗ್ಗಹವಚನಮೇವ, ನ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯೇನ ವುತ್ತವಚನಂ. ಪಿಯಸೀಲಾತಿ ಇಮಿನಾ ಏತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ನಿರುತ್ತಿನಯೇನ ‘‘ಪೇಸಲಾ’’ತಿ ಪದಸಿದ್ಧೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಕಬರಕ್ಖೀನೀತಿ ಬ್ಯಾಧಿಬಲೇನ ಪರಿಭಿನ್ನವಣ್ಣತಾಯ ಕಬರಭೂತಾನಿ ಅಕ್ಖೀನಿ. ಯತ್ತಕನ್ತಿ ಯಂ ತ್ವಂ ಭಗವತೋ ವಚನಂ ಅಞ್ಞಥಾ ಕರೋಸಿ, ತತ್ತಕಂ ತಯಾ ಅಪರದ್ಧಂ, ತಸ್ಸ ಪಮಾಣಂ ನತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಸ್ಮಾ ಅನಾಗಾಮಿನೋ ನಾಮ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದಬ್ಯಾಪಾದಾ ಪಹೀನಾ ಹೋನ್ತಿ, ತ್ವಞ್ಚ ದಿಟ್ಠೋ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದಬ್ಯಾಪಾದವಸೇನ ಇಧಾಗತೋ, ತಸ್ಮಾ ಯಾವ ತೇ ಇದಂ ಅಪರದ್ಧನ್ತಿ ಅಯಮೇವೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

ಅದಿಟ್ಠಿಪ್ಪತ್ತೋತಿ ಅಪ್ಪತ್ತದಿಟ್ಠಿನಿಮಿತ್ತೋ. ಗಿಲವಿಸೋ ವಿಯ ವಿಸಂ ಗಿಲಿತ್ವಾ ಠಿತೋ ವಿಯ. ಕುಠಾರಿಸದಿಸಾ ಮೂಲಪಚ್ಛಿನ್ದನಟ್ಠೇನ. ಉತ್ತಮತ್ಥೇತಿ ಅರಹತ್ತೇ. ಖೀಣಾಸವೋತಿ ವದತಿ ಸುನಕ್ಖತ್ತೋ ವಿಯ ಅಚೇಲಂ ಕೋರಕ್ಖತ್ತಿಯಂ. ಯೋ ಅಗ್ಗಸಾವಕೋ ವಿಯ ಪಸಂಸಿತಬ್ಬೋ ಖೀಣಾಸವೋ, ತಂ ‘‘ದುಸ್ಸೀಲೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಯೋ ವಾ ವದತಿ. ಸಮಕೋವ ವಿಪಾಕೋತಿ ಪಸಂಸಿಯನಿನ್ದಾ ವಿಜ್ಜಮಾನಗುಣಪರಿಧಂಸನವಸೇನ ಪವತ್ತಾ ಯಾವ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜತಾಯ ಕಟುಕತರವಿಪಾಕಾ, ತಾವ ನಿನ್ದಿಯಪಸಂಸಾಪಿ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜತಾಯ ಸಮವಿಪಾಕಾ ತತ್ಥ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಗುಣಸಮಾರೋಪನೇನ ಅತ್ತನೋ ಪರೇಸಂ ಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪತ್ತಿಹೇತುಭಾವತೋ ಪಸಂಸಿಯೇನ ತಸ್ಸ ಸಮಭಾವಕರಣತೋ ಚ. ಲೋಕೇಪಿ ಹಿ ಅಯಂ ಪುರೇ ಸಮಣಗಾರಯ್ಹೋ ಹೋತಿ, ಪಗೇವ ದುಪ್ಪಟಿಪನ್ನದುಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋತಿ ಸಮಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ.

ಸಕೇನಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಸಾಪತೇಯ್ಯೇನ. ಅಯಂ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೋ ಅಪರಾಧೋ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕತ್ತಾ ಸಪ್ಪತಿಕಾರತ್ತಾ ಚ ತಸ್ಸ. ಅಯಂ ಮಹನ್ತತರೋ ಕಲಿ ಕತೂಪಚಿತಸ್ಸ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕತ್ತಾ ಅಪ್ಪತಿಕಾರತ್ತಾ ಚ.

‘‘ನಿರಬ್ಬುದೋ’’ತಿ ಗಣನಾವಿಸೇಸೋ ಏಕೋತಿ ಆಹ ‘‘ನಿರಬ್ಬುದಗಣನಾಯಾ’’ತಿ, ಸತಸಹಸ್ಸಂ ನಿರಬ್ಬುದಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಿರಬ್ಬುದಪರಿಗಣನಂ ಪನ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಮೇವ. ಯಮರಿಯಗರಹೀ ನಿರಯಂ ಉಪೇತೀತಿ ಏತ್ಥ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ ಪಾಕತಿಕೇನ ಅರಿಯೂಪವಾದಿನಾ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ‘‘ಅಗ್ಗಸಾವಕಾನಂ ಪನ ಗುಣಮಹನ್ತತಾಯ ತತೋಪಿ ಅತಿವಿಯ ಮಹನ್ತತರಾ ಏವಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ.

ತುರೂಬ್ರಹ್ಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ಕೋಕಾಲಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೮೧. ದ್ವೇ ಕೋಕಾಲಿಕನಾಮಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ, ತತೋ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ ನಿದ್ಧಾರೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ – ‘‘ಕೋ ಅಯಂ ಕೋಕಾಲಿಕೋ’’ತಿ? ಪುಚ್ಛಾ. ಸುತ್ತಸ್ಸ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತುಂ – ‘‘ಕಸ್ಮಾ ಚ ಉಪಸಙ್ಕಮೀ’’ತಿ? ಪುಚ್ಛಾ. ಅಯಂ ಕಿರಾತಿಆದಿ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ತಾಸಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ. ವಿವೇಕವಾಸಂ ವಸಿತುಕಾಮತ್ತಾ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾಯ ಚ ಮಾ ಕಸ್ಸಚಿ…ಪೇ… ವಸಿಂಸು.

ಪಕ್ಕಮಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಆಘಾತಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ ಅತ್ತನೋ ಇಚ್ಛಾವಿಘಾತನತೋ. ಥೇರಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ನಿಯ್ಯಾದಯಿಂಸು ಪಯುತ್ತವಾಚಾಯ ಅಕತತ್ತಾ ಥೇರೇಹಿ ಚ ಅದೀಪಿತತ್ತಾ. ಪುಬ್ಬೇಪಿ…ಪೇ… ಮಞ್ಞೇತಿ ಇಮಿನಾ ಥೇರಾನಂ ಕೋಹಞ್ಞೇ ಠಿತಭಾವಂ ಆಸಙ್ಕತಿ ಅವಣೇ ವಣಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ವಿಯ, ಸುದ್ಧೇ ಆದಾಸತಲೇ ಲೇಖಂ ಉಟ್ಠಾಪೇನ್ತೋ ವಿಯ ಚ.

ಅಪರಜ್ಝಿತ್ವಾತಿ ಭಗವತೋ ಸಮ್ಮುಖಾ ‘‘ಪಾಪಭಿಕ್ಖೂ ಜಾತಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ. ಆಹ ‘‘ಸದ್ಧಾಯ ಆಕರೋ ಪಸಾದಾವಹೋ’’ತಿ. ಪವತ್ತಸದ್ಧಾಯಿಕೋ ವಾತಿ ಅತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸದ್ಧಾತಬ್ಬವಚನೋ’’ತಿ.

ಪೀಳಕಾ ನಾಮ ಬಾಹಿರತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಟ್ಠಿಂ ಭಿನ್ದತಿ, ಇಮಾ ಪನ ಪಠಮಂಯೇವ ಅಟ್ಠಿಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಉಗ್ಗತಾ. ತರುಣಬೇಲುವಮತ್ತಿಯೋತಿ ತರುಣಬಿಲ್ಲಫಲಮತ್ತಿಯೋ. ವಿಸಗಿಲಿತೋತಿ ಖಿತ್ತಪಹರಣೋ. ತಞ್ಚ ಬಳಿಸಂ ವಿಸಸಮಞ್ಞಾ ಲೋಕೇ. ‘‘ಆರಕ್ಖದೇವತಾನಂ ಸುತ್ವಾ’’ತಿ ಪದಂ ಆನೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ಮಗಧರಟ್ಠೇ ಸಂವೋಹಾರತೋ ಮಾಗಧಕೋ ಪತ್ತೋ, ತೇನ. ತಿಲಸಕಟಂ ತಿಲವಾಹಾಏತಿ ವುತ್ತೋ. ಪಚ್ಚಿತಬ್ಬಟ್ಠಾನಸ್ಸಾತಿ ನಿರಯದುಕ್ಖೇನ ಪಚ್ಚಿತಬ್ಬಪದೇಸಸ್ಸ. ಏತಂ ‘‘ಅಬ್ಬುದೋ’’ತಿ ನಾಮಂ.

ವಸ್ಸಗಣನಾತಿ ಏಕತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದಸಗುಣಿತಂ ಅಬ್ಬುದಆಯುಮ್ಹಿ, ತತೋ ಪರಂ ವೀಸತಿಗುಣಂ ನಿರಬ್ಬುದಾದೀಸು ವಸ್ಸಗಣನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಅಬಬಾದೀಸು ಪದುಮಪರಿಯೋಸಾನೇಸು ಸಬ್ಬೇಸು ನಿರಯೇಸು. ಏಸೇವ ನಯೋತಿ ಹೇಟ್ಠಿಮತೋ ಉಪರಿಮಸ್ಸ ಉಪರಿಮಸ್ಸ ವೀಸತಿಗುಣತಂ ಅತಿದಿಸತಿ.

ಕೋಕಾಲಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಪಠಮವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ದುತಿಯವಗ್ಗೋ

೧. ಸನಙ್ಕುಮಾರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೮೨. ಪೋರಾಣಕತ್ತಾತಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಚಿರಕಾಲತ್ತಾ. ಜಾತತ್ತಾ ಜನೋ, ತಂ ಇತೋ ಜನೇತೋ, ತಸ್ಮಿಂ. ಖತ್ತಿಯೋ ಸೇಟ್ಠೋ ಲೋಕಮರಿಯಾದಪರಿಪಾಲನಾದಿನಾ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಯಂ ಸತ್ತಾನಂ ನಿಯೋಜನೇನ ಬಹುಕಾರತ್ತಾ. ಸೋ ಹಿ ಪರೇ ತಥಾ ಪಟಿಪಾದೇನ್ತೋ ಸಯಮ್ಪಿ ತತ್ಥ ಪತಿಟ್ಠಿತೋಯೇವ ಹೋತೀತಿ ಸೇಟ್ಠೋ ವುತ್ತೋ. ಪಟಿಪಕ್ಖವಿಜ್ಝನಟ್ಠೇನ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಾದೀನಂ ವಿದಿತಕರಣಟ್ಠೇನ ವಿಜ್ಜಾತಿ. ಸದ್ಧಾಹಿರೋತ್ತಪ್ಪಬಾಹುಸಚ್ಚವೀರಿಯಸತಿಪಞ್ಞಾತಿ ಇಮೇ ಸತ್ತ ಸದ್ಧಮ್ಮಾ. ಚರನ್ತಿ ಅಗತಪುಬ್ಬಂ ದಿಸಂ ಏತೇಹೀತಿ ಚರಣಾನಿ, ಸೀಲಾದಯೋ ಪನ್ನರಸ ಧಮ್ಮಾ.

ಸನಙ್ಕುಮಾರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ದೇವದತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೮೩. ಅಪ್ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಏವ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಛೇಜ್ಜಗಾಮಿಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕತತ್ತಾ ಸಲಿಙ್ಗೇನೇವ ಚ ಠಿತತ್ತಾ ‘‘ದೇವದತ್ತೋ ಸಾಸನತೋ ಪಕ್ಕನ್ತೋ’’ತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬೋತಿ ಅಚಿರಪಕ್ಕನ್ತೇತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಸಾಸನತೋ ಪಕ್ಕನ್ತೇ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ವೇಳುವನತೋ ಗಯಾಸೀಸಂ ಗತೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪಕತತ್ತೋ ಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಭಿನ್ದೇಯ್ಯ, ನ ಅಪಕತತ್ತೋತಿ. ವಳವಾಯಾತಿ ವಳವಾಯ ಕುಚ್ಛಿಯಂ ಜಾತಂ.

ದೇವದತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಅನ್ಧಕವಿನ್ದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೮೪. ಜನತನ್ತಿ ಜನಾನಂ ಸಮೂಹಂ, ಜನಸಞ್ಚರಣಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಅನುಪಚಾರೇತಿ ಯತ್ತಕೇ ಕಸನಾದಿಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋನ್ತಾನಂ ಸಞ್ಚಾರೋ ಹೋತಿ, ಏತ್ತಕಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅನುಪಚಾರೇ. ಸಂಯೋಜನವಿಪ್ಪಮೋಕ್ಖಾತಿ ಸಂಯೋಜನವಿಮೋಕ್ಖಹೇತು. ವಿವೇಕರತಿಂ ಪವಿವೇಕಸುಖಜ್ಝಾನಂ ಅಲಭನ್ತೋ. ಚಿತ್ತಾನುರಕ್ಖಣತ್ಥನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಮಂ ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ಅರಞ್ಞವಾಸೇನ ಪವಿವಿತ್ತೋ ಅಸಂಸಟ್ಠೋ ಆರದ್ಧವೀರಿಯೋ’’ತಿ ಮಞ್ಞಿಂಸು, ಇದಾನಿ ಗಾಮನ್ತೇ ವಸನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಗಣಸಙ್ಗಣಿಕಾಯ ನಿವುಟ್ಠೋತಿ ಅಪ್ಪಸಾದಂ ಆಪಜ್ಜಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಯದಿಪಿ ಮೇ ಇಧ ಅಭಿರತಿ ನತ್ಥಿ, ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಇಧೇವ ವಸಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ವಿಕ್ಖಿತ್ತಚಿತ್ತೇನ ಹುತ್ವಾ ನ ವಸಿತಬ್ಬಂ, ಕೋ ಅತ್ಥೋ ಚಿತ್ತವಸಂ ಗನ್ತ್ವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಸತಿಪಟ್ಠಾನಪರಾಯಣೋತಿ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಭಾವನಾರತೋ. ಏವಂ ಹಿಸ್ಸ ಗಣವಾಸೋಪಿ ಪಾಸಂಸೋ ವಿವೇಕವಾಸೇನ ವಿನಾ ಸಮಣಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ಅಸಿಜ್ಝನತೋ.

ವಟ್ಟಭಯತೋ ಪಮುತ್ತೋ ಅಜ್ಝಾಸಯವಸೇನಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ನಿಸೀದಿ ತತ್ಥ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಇಮಿನಾ ಸತ್ತೂಪಲದ್ಧಿಯಾ ಅನಿಸ್ಸಿತತ್ತಾ ಯಥಾರುಚಿಯಾ ತೇಸಂ ನಿಸಜ್ಜಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಇಮಿನಾ’’ತಿಆದಿ.

ಇಮಿನಾ ಚ ಇಮಿನಾ ಚ ಆಕಾರೇನ ಜಾತನ್ತಿ ನ ಅನುಸ್ಸವದಸ್ಸನಮೇತಂ, ನ ಅನುಸ್ಸವಗ್ಗಹಣಂ. ತಕ್ಕಹೇತು ನಯಹೇತು ವಾ ನ ವದಾಮೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಪಿಟಕಂ ಗನ್ಥೋ ಸಮ್ಪದೀಯತಿ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಪಿಟಕಸಮ್ಪದಾನಂ, ಗನ್ಥಸ್ಸ ಉಗ್ಗಣ್ಹನತೋ ತೇನ ಪಿಟಕಸ್ಸ ಉಗ್ಗಣ್ಹನಕಭಾವೇನ, ಕೇನಚಿ ಗನ್ಥಾನುಸಾರೇನ ಏವಂ ನ ವದಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಬ್ರಹ್ಮಸ್ಸ ಸೇಟ್ಠಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಚರಿಯಂ ವಾಚಸಿಕಂ ಪವತ್ತತೀತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಧಮ್ಮದೇಸನಾ. ಭಾವಿತೇನ ಮರಣಸ್ಸ ಸಬ್ಬಸೋ ಭಾಗೇನ ವಿಪ್ಪಹಾನೇನ ಮರಣಪರಿಚ್ಚಾಗೀನಂ. ತೇ ಚ ಖೀಣಜಾತಿಕಾತಿ ಆಹ ‘‘ಖೀಣಾಸವಾನ’’ನ್ತಿ.

ದಸಧಾ ದಸಾತಿ ದಸಕ್ಖತ್ತುಂ ದಸ. ಅಞ್ಞನ್ತಿ ಪಞ್ಚಸತಾಧಿಕಸಹಸ್ಸತೋ ಅಞ್ಞಂ. ಪುಞ್ಞಭಾಗಿನೋತಿ ವಿವಟ್ಟನಿಸ್ಸಿತಪುಞ್ಞಸ್ಸ ಭಾಗಿನೋ ತಸ್ಸಾ ದೇಸನಾಯ ಏತ್ತಕಾ ಸತ್ತಾ ಜಾತಾತಿ ಗಣೇತುಂ ಅಹಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಬ್ರಹ್ಮಧಮ್ಮದೇಸನನ್ತಿ ಬ್ರಹ್ಮುನಾ ವುತ್ತಂ ಆಹ.

ಅನ್ಧಕವಿನ್ದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಅರುಣವತೀಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೮೫. ಅಭಿಭೂ ಸಮ್ಭವೋತಿ ತೇಸಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಮಹಾಥೇರಾನಂ ನಾಮಾನಿ. ತೇಸಂ ವಿಭಾಗಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತೇಸೂ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಏತೇ ದ್ವೇ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅವಜ್ಝಾಯನ್ತೀತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಕತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇನ್ತಿ. ಖಿಯ್ಯನ್ತಿ ತಂ ಲಾಮಕತೋ ಚಿನ್ತೇತಬ್ಬತಂ ಪಾಪೇನ್ತಿ ಪಾಪಕತಂ ಕರೋನ್ತಿ. ವಿತ್ಥಾರಯನ್ತಾತಿ ತಮೇವ ಲಾಮಕತೋ ಚಿನ್ತೇತಬ್ಬತಂ ವೇಪುಲ್ಲಂ ಪಾಪೇನ್ತಾ. ಸಬ್ಬೇ ಪಾಸಣ್ಡಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಸಮಯೇ ಸಿದ್ಧನ್ತೇ ಸಬ್ಬೇ ದೇವಮನುಸ್ಸಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಸಮಯೇ ಪಟಿಲಾಭೇ ಪಟಿಲದ್ಧಅತ್ಥೇ ಪುರಿಸಕಾರಂ ವಣ್ಣಯನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ.

ಆರಮ್ಭವೀರಿಯನ್ತಿ ಮಚ್ಚುಸೇನಾಸಙ್ಖಾತಕಿಲೇಸಧುನನೇ ಆರಮ್ಭವೀರಿಯಂ, ಯಾ ‘‘ಆರಮ್ಭಧಾತೂ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ನಿಕ್ಕಮವೀರಿಯನ್ತಿ ಕೋಸಜ್ಜಪಟಿಪಕ್ಖಭೂತಂ ವೀರಿಯಂ, ಯಾ ‘‘ನಿಕ್ಕಮಧಾತೂ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಪಯೋಗಂ ಕರೋಥಾತಿ ಪರಂ ಪರಂ ಠಾನಂ ಅಕ್ಕಮನತೋ ತತೋಪಿ ಬಲವತರಂ ಭಾವನಾಭಿಯೋಗಂ ಪವತ್ತೇಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಪರಕ್ಕಮಥಾ’’ತಿ. ಕಿಲೇಸಸೇನಾ ನಾಮ ರಾಗಾದಿಕಿಲೇಸಸಮೂಹೋ, ಸೋ ಮರಣಪಚ್ಚಯಭಾವತೋ ‘‘ಮಚ್ಚುನೋ ಸೇನಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತಞ್ಹಿ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ಮಹಾಸೇನೇನ ಮಚ್ಚುನಾ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೩.೨೭೨, ೨೭೫, ೨೭೬). ಖನ್ಧಾನಂ ಪಠಮಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿ ಜಾತಿ, ತದಞ್ಞಂ ಪನ ತೇಸಂ ಪಟಿಪಾಟಿ ಪವತ್ತಂ ಸಂಸಾರೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನಾಹ ‘‘ಜಾತಿಞ್ಚ ಸಂಸಾರಞ್ಚಾ’’ತಿ. ಯಸ್ಮಾ ‘‘ಏಕಮ್ಪಿ ಜಾತಿಂ ದ್ವೇಪಿ ಜಾತಿಯೋ’’ತಿಆದೀಸು ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಭವೇ ಆದಾನನಿಕ್ಖೇಪಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಖನ್ಧಪ್ಪವತ್ತಿ ‘‘ಜಾತೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಸಾ ಏವ ಯಾವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಾ ಅಪರಾಪರಂ ಪವತ್ತಮಾನೋ ಸಂಸಾರೋ ‘‘ಇತೋ ಚಿತೋ ಸಂಸರಣ’’ನ್ತಿ ಕತ್ವಾ, ತಸ್ಮಾ ಆಹ ‘‘ಜಾತಿಸಙ್ಖಾತಂ ವಾ ಸಂಸಾರ’’ನ್ತಿ. ಪರಿಚ್ಛೇದನ್ತಿ ಪರಿಯೋಸಾನಂ. ಓಭಾಸಂ ಫರೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಆಲೋಕಟ್ಠಾನೇತಿ ಅತ್ತನಾ ಕತಆಲೋಕಟ್ಠಾನೇ. ಆಲೋಕಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥೀತಿ ಅನ್ಧಕಾರಟ್ಠಾನೇ ಆಲೋಕದಸ್ಸನಂ ವಿಯ ಆಲೋಕಟ್ಠಾನೇ ಆಲೋಕದಸ್ಸನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ. ತಸ್ಮಾ ತೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ‘‘ಕಿಂ ಆಲೋಕೋ ಅಯಂ, ಕಸ್ಸ ನು ಖೋ ಅಯಂ ಆಲೋಕೋ’’ತಿ? ವಿಚಿನನ್ತಾನಂ ಚಿನ್ತೇನ್ತಾನಂ. ಸಬ್ಬೇತಿ ಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತುಯಂ ಸಬ್ಬೇ ದೇವಮನುಸ್ಸಾ. ಓಸಟಾಯ ಪರಿಸಾಯಾತಿ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನತ್ಥಂ ಸಬ್ಬೋಸಟಾಯ ಪರಿಚಿತಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಾಯ ಪರಿಸಾಯ. ಸದ್ದಂ ಸುಣಿಂಸೂತಿ ನ ಕೇವಲಂ ಸದ್ದಮೇವ ಸುಣಿಂಸು, ಅಥ ಖೋ ಅತ್ಥೋಪೀತಿ ಯಥಾಧಿಪ್ಪೇತೋ ತೇಸಂ ಪಕತಿಸವನುಪಚಾರೇ ವಿಯ ಪಾಕಟೋ ಅಹೋಸಿ, ತಿಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತುಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇಸೀತಿ.

ಅರುಣವತೀಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೮೬. ಏವಂ ತಂ ಕುಸಿನಾರಾಯ ಹೋತೀತಿ ಯಥಾ ಅನುರೋಧಪುರಸ್ಸ ಥೂಪಾರಾಮೋ ದಕ್ಖಿಣಪಚ್ಛಿಮದಿಸಾಯಂ, ಏವಂ ತಂ ಉಯ್ಯಾನಂ ಕುಸಿನಾರಾಯ ದಕ್ಖಿಣಪಚ್ಛಿಮದಿಸಾಯಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ನಗರಂ ಪವಿಸಿತುಕಾಮಾ ಉಯ್ಯಾನತೋ ಉಪೇಚ್ಚ ವತ್ತನ್ತಿ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಏತೇನಾತಿ ಉಪವತ್ತನನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಮಾ. ತನ್ತಿ ಸಾಲಪನ್ತಿಭಾವೇನ ಠಿತಂ ಸಾಲವನಂ. ಅನ್ತರೇನಾತಿ ವೇಮಜ್ಝೇ. ಅಪ್ಪಮಜ್ಜನಂ ಅಪ್ಪಮಾದೋ, ಸೋ ಪನ ಅತ್ಥತೋ ಞಾಣೂಪಸಂಹಿತಾ ಸತಿ. ಯಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ಸತಿಯಾ ಬ್ಯಾಪಾರೋ ಸಾತಿಸಯೋ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಸತಿಅವಿಪ್ಪವಾಸೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಪ್ಪಮಾದಪದೇಯೇವ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅಭಾಸಿ ಅತ್ಥತೋ ತಸ್ಸ ಸಕಲಸ್ಸ ಬುದ್ಧವಚನಸ್ಸ ಸಙ್ಗಣ್ಹನತೋ.

ಝಾನಾದೀಸು ಚಿತ್ತೇ ಚ ಪರಮುಕ್ಕಂಸಗತವಸೀಭಾವತಾಯ ‘‘ಏತ್ತಕೇ ಕಾಲೇ ಏತ್ತಕಾ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಕಾಲಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಕತ್ವಾ ಸಮಾಪತ್ತಿಸಮಾಪಜ್ಜನಂ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಪರಿಕಮ್ಮನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ಥೇರೋತಿ ಅನುರುದ್ಧತ್ಥೇರೋ.

ಅಯಮ್ಪಿ ಚಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತಪಞ್ಚಸಟ್ಠಿಯಾ ಝಾನಾನಂ ಸಮಾಪನ್ನಕಥಾಪಿ ಸಙ್ಖೇಪಕಥಾ ಏವ. ಕಸ್ಮಾ? ಯಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ತದಾ ದೇವಸಿಕಂ ವಳಞ್ಜನಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಅಪರಿಹಾಪೇತ್ವಾ ಸಮಾಪಜ್ಜಿ ಏವಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ನಿಬ್ಬಾನಪುರಂ ಪವಿಸನ್ತೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಚತುವೀಸತಿ…ಪೇ… ಪವಿಸಿತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಕೇಚಿ ತಾವ ಆಹು ‘‘ಭಗವಾ ದೇವಸಿಕಂ ದ್ವಾದಸಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಕ್ಖತ್ತುಂ ಮಹಾಕರುಣಾಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ, ದ್ವಾದಸಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಕ್ಖತ್ತುಮೇವ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ತದಾಪಿ ಚತುವೀಸತಿಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಸಙ್ಖಾ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಭಗವತಾ ‘ತಥಾಗತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಹನ್ತಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ದ್ವೇ ವಿತಕ್ಕಾ ಬಹುಲಂ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ ಖೇಮೋ ಚ ವಿತಕ್ಕೋ ಪವಿವೇಕೋ ಚ ವಿತಕ್ಕೋ’ತಿ (ಇತಿವು. ೩೮). ಖೇಮೋ ಹಿ ವಿತಕ್ಕೋ ಭಗವತೋ ಮಹಾಕರುಣಾಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಠಿತೋ, ಪವಿವೇಕವಿತಕ್ಕೋ ಅರಹತ್ತಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಂ. ಬುದ್ಧಾನಂ ಹಿ ಭವಙ್ಗಪರಿವಾಸೋ ಲಹುಕೋ ಮತ್ಥಕಪ್ಪತ್ತೋ ಸಮಾಪತ್ತೀಸು ವಸೀಭಾವೋ, ತಸ್ಮಾ ಸಮಾಪಜ್ಜನವುಟ್ಠಾನಾನಿ ಕತಿಪಯಚಿತ್ತಕ್ಖಣೇಹೇವ ಇಜ್ಝನ್ತಿ. ಪಞ್ಚ ರೂಪಾವಚರಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಚತಸ್ಸೋ ಅರೂಪಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಅಪ್ಪಮಞ್ಞಾಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿ ಅರಹತ್ತಫಲಸಮಾಪತ್ತಿ ಚಾತಿ ದ್ವಾದಸೇತಾ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಭಗವಾ ಪಚ್ಚೇಕಂ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಕ್ಖತ್ತುಂ ಪುರೇಭತ್ತಂ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ, ತಥಾ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತನ್ತಿ ಏವಂ ಚತುವೀಸತಿಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಸಙ್ಖಾ ದೇವಸಿಕಂ ವಳಞ್ಜನಕಕಸಿಣಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ’’ತಿ.

ಅಪರೇ ಪನಾಹು ‘‘ಯಂ ತಂ ಭಗವತಾ ಅಭಿಸಮ್ಬೋಧಿದಿವಸೇ ಪಚ್ಛಿಮಯಾಮೇ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಙ್ಗಮುಖೇನ ಪಟಿಲೋಮನಯೇನ ಜರಾಮರಣತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಞಾಣಂ ಓತಾರೇತ್ವಾ ಅನುಪದಧಮ್ಮವಿಪಸ್ಸನಂ ಆರಭನ್ತೇನ ಯಥಾ ನಾಮ ಪುರಿಸೋ ಸುವಿದುಗ್ಗಂ ಮಹಾಗಹನಂ ಮಹಾವನಂ ಛಿನ್ದನ್ತೋ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ನಿಸಾನಸಿಲಾಯಂ ಫರಸುಂ ನಿಸಿತಂ ಕರೋತಿ, ಏವಮೇವಂ ನಿಸಾನಸಿಲಾಸದಿಸಿಯೋ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಞಾಣಸ್ಸ ತಿಕ್ಖವಿಸದಭಾವಂ ಸಮ್ಪಾದೇತುಂ ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮತೋ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಙ್ಗೇಸು ಲಕ್ಖಕೋಟಿಸಮಾಪತ್ತಿಸಮಾಪಜ್ಜನವಸೇನ ಸಮ್ಮಸನಞಾಣಂ ಪವತ್ತೇತಿ, ತದನುಸಾರೇನ ಭಗವಾ ಬುದ್ಧಭೂತೋಪಿ ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮತೋ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಙ್ಗಮುಖೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾವಸೇನ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಲಕ್ಖಕೋಟಿಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ‘ಚತುವೀಸತಿಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಸಙ್ಖಾ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಪವಿಸಿತ್ವಾ’’’ತಿ.

ಇಮಾನಿ ದ್ವೇಪಿ ಸಮನನ್ತರಾನೇವ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾಯಪಿ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ನಾನನ್ತರಿಯಕತಾಯ ಝಾನಪಕ್ಖಿಕಭಾವತೋ. ಯಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬಪಚ್ಛಿಮಂ ಭವಙ್ಗಚಿತ್ತಂ ತತೋ ತತೋ ಚವನತೋ ‘‘ಚುತೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಮಾ ನ ಕೇವಲಂ ಅಯಮೇವ ಭಗವಾ, ಅಥ ಖೋ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸತ್ತಾ ಭವಙ್ಗಚಿತ್ತೇನೇವ ಚವನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯೇ ಹಿ ಕೇಚೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ದುಕ್ಖಸಚ್ಚೇನಾತಿ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಪರಿಯಾಪನ್ನೇನ ಚುತಿಚಿತ್ತೇನ ಕಾಲಂ ಕಾಲಕಿರಿಯಂ ಕರೋನ್ತಿ ಪಾಪುಣನ್ತಿ, ಕಾಲಗಮನತೋ ವಾ ಕರೋನ್ತಿ ಪೇಚ್ಚಾತಿ.

ಪಟಿಭಾಗಪುಗ್ಗಲವಿರಹಿತೋ ಸೀಲಾದಿಗುಣೇಹಿ ಅಸದಿಸತಾಯ ಸದಿಸಪುಗ್ಗಲರಹಿತೋ. ಸಙ್ಖಾರಾ ವೂಪಸಮ್ಮನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ವೂಪಸಮೋತಿ ಏವಂ ಸಙ್ಖಾತಂ ಞಾತಂ ಕಥಿತಂ ನಿಬ್ಬಾನಮೇವ ಸುಖನ್ತಿ. ಲೋಮಹಂಸನಕೋತಿ ಲೋಮಾನಂ ಹಟ್ಠಭಾವಾಪಾದನೋ. ಭಿಂಸನಕೋತಿ ಅವೀತರಾಗಾನಂ ಭಯಜನಕೋ ಆಸಿ ಅಹೋಸಿ. ಸಬ್ಬಾಕಾರವರಗುಣೂಪೇತೇತಿ ಸಬ್ಬೇಹಿ ಆಕಾರವರೇಹಿ ಉತ್ತಮಕಾರಣೇಹಿ ಸೀಲಾದಿಗುಣೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೇ. ಅಸಙ್ಕುಟಿತೇನಾತಿ ಅಕುಟಿತೇನ ವಿಪ್ಫಾರಿಕಾಭಾವತೋ. ಸುವಿಕಸಿತೇನೇವಾತಿ ಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸಯೋಗತೋ ಸುಟ್ಠು ವಿಕಸಿತೇನ. ವೇದನಂ ಅಧಿವಾಸೇಸಿ ಸಭಾವಸಮುದಯಾದಿತೋ ಸುಟ್ಠು ಪಞ್ಞಾತತ್ತಾ. ಅನಾವರಣವಿಮೋಕ್ಖೋ ಸಬ್ಬಸೋ ನಿಬ್ಬಿದಭಾವೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅಪಞ್ಞತ್ತಿಭಾವೂಪಗಮೋ’’ತಿ. ಪಜ್ಜೋತನಿಬ್ಬಾನಸದಿಸೋತಿ ಪದೀಪಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಾನಸದಿಸೋ ತತ್ಥ ವಿಲೀಯಿತ್ವಾ ಅವಟ್ಠಾನಾಭಾವತೋ.

ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ದುತಿಯವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಸಾರತ್ಥಪ್ಪಕಾಸಿನಿಯಾ ಸಂಯುತ್ತನಿಕಾಯ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ

ಬ್ರಹ್ಮಸಂಯುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ ಸಮತ್ತಾ.