೧೨. ಆಳವಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೪೬. ಆಳವಿಯನ್ತಿ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗವಸೇನ ತಂ ರಟ್ಠಮ್ಪಿ ನಗರಮ್ಪಿ ವುಚ್ಚತಿ. ರಟ್ಠೇ ಅಧಿಪ್ಪೇತೇಪಿ ನ ಏತ್ಥ ಬಹುವಚನಂ ತಥಾರುಳ್ಹಿಯಾ ಅಭಾವತೋ. ತಞ್ಚ ಭವನನ್ತಿ ತಞ್ಚ ಆಳವಕಸ್ಸ ಯಕ್ಖಸ್ಸ ಭವನಂ. ತತ್ಥಾತಿ ಆಳವಕಸ್ಸ ಭವನೇ. ‘‘ಅಥ ಖೋ ಆಳವಕೋ ಯಕ್ಖೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ತಸ್ಮಿಂ ಪಾಠಪದೇಸೇ. ಅಯಮನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾತಿ ಅಯಂ ಇದಾನಿ ವುಚ್ಚಮಾನಾ ಅನುಪುಬ್ಬತೋ ಆಗತಾ ಕಥಾ. ಆಳವಿಯಾ ಇಸ್ಸರೋತಿ ಆಳವೋ, ಆಳವಕೋತಿ ಚ ರಾಜಾ ವುತ್ತೋ. ಕದಾಚಿ ಚೋರಪಟಿಬಾಹನತ್ಥಂ, ಕದಾಚಿ ಉಸ್ಸಾಹಸತ್ತಿವಿಭಾವನವಸೇನ ಪಟಿರಾಜನಿಸೇಧನತ್ಥಂ, ಕದಾಚಿ ಲಕ್ಖಯೋಗ್ಯವಿನಿಯೋಗವಸೇನ ಬ್ಯಾಯಾಮಕರಣತ್ಥಞ್ಚ. ಮಿಗಾನಂ ವನನತೋ ವಸನತೋ ವಾನತೋ ವಾ ‘‘ಮಿಗವಾ’’ತಿ ಲದ್ಧಸಮಞ್ಞಂ ಮಿಗವಂ. ತಸ್ಸೇವಾತಿ ರಞ್ಞೋ ಏವ. ಮಿಗೋತಿ ಏಕೋ ಏಣಿಮಿಗೋ. ತಿಯೋಜನನ್ತಿ ಅಚ್ಚನ್ತಸಂಯೋಗೇ ಉಪಯೋಗವಚನಂ. ಉದಕಂ ವಿಯ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಠಿತನ್ತಿ ಯಥಾ ಪರಿಸ್ಸಮಪ್ಪತ್ತೋ ಉದಕಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಠಿತೋ ನಿರಸ್ಸಾಸೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ವಿಯ ಠಿತಂ. ಮೂಲನ್ತಿ ಸಮೀಪಂ. ಯಕ್ಖಂ ದಿಸ್ವಾವ ರಞ್ಞೋ ಭಯಂ ಛಮ್ಭಿತತ್ತಂ ಊರುತ್ಥಮ್ಭಂ ಅಹೋಸಿ, ತಸ್ಮಾ ರಾಜಾ ಪಲಾಯಿತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಖಾದಿತುಂ ಉಪಗತೋ’’ತಿ. ಅಥ ರಾಜಾ ದ್ವಿಧಾ ಛಿನ್ನಂ ಮಿಗಂ ದತ್ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ಮೋಚೇತುಕಾಮೋ ಅಹೋಸಿ. ಯಕ್ಖೋ ‘‘ನನು ಮಮ ಹತ್ಥಗತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಿಗೋಪಿ ಮಮ ಸನ್ತಕೋ, ತತ್ಥ ಕಿನ್ನಾಮ ತೇ ಕೇರಾಟಿಯಮಿದಂ ದತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಮೋಚನ’’ನ್ತಿ ರಾಜಾನಂ ನ ಮುಞ್ಚಿ. ಅಥ ರಾಜಾ ತಸ್ಸ ತಾದಿಸಂ ಪಟಿಞ್ಞಾತಂ ಅಕಾಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ರಾಜಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಭವನಂ ಅನುಪಗತನ್ತಿ ಇದಂ ಮಮ ಭವನಂ ಅನುಪಗತಂ. ಅನನುಞ್ಞಾತನ್ತಿ ಉಪಗತೇನ ಸಾಮಿಭೂತೇನ ಅನನುಞ್ಞಾತಞ್ಚ. ಏತೇನ ಉಪಗತಂ ತಂ, ಇದಾನಿ ತಾದಿಸೇನ ಅನುಞ್ಞಾತಞ್ಚ ಖಾದಿತುಂ ಲಭಾಮೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಮಚ್ಚುಪಥೇತಿ ಮಚ್ಚುಗೋಚರೇ. ಆಸನ್ನಮರಣತಾಯ ಏವಮಾಹಂಸು.

ತಂ ಆಳವಕಕುಮಾರಂ ಆದಾಯ ಪಕ್ಕಮಿಂಸೂತಿ ಯೋಜನಾ. ತಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಮಹೇಸೀ ಆಳವಕಕುಮಾರಸ್ಸ ಮಾತಾತಿ ವುತ್ತಾ. ದೇವಿಸಹಸ್ಸಾನಂ ವಿಪ್ಪಲಪನ್ತೀನನ್ತಿ ವಚನಂ ಪರಿಣಾಮೇತಬ್ಬಂ.

ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇತಿ ಯಕ್ಖಂ ದಮೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚಾಗನ್ತ್ವಾ ನಗರದ್ವಾರಸಮೀಪೇ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ನಿಸಿನ್ನೇನ ಭಗವತಾ ಸರಾಜಿಕಾಯ ಮಹತಿಯಾ ಪರಿಸಾಯ ದೇಸಿತದೇಸನಾಯ ಪರಿಯೋಸಾನೇ. ಸೋತಿ ಭಗವಾ. ಭವನೇ ಏವಾತಿ ವಿಮಾನೇ ಏವ. ಭಗವಾಪಿ ಪಸ್ಸತಿ ಪಕತಿಚಕ್ಖುನಾವ ನಿಗ್ರೋಧಸ್ಸ ಉಪರಿ ನಿಬ್ಬತ್ತತ್ತಾ.

ತತ್ರಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ‘‘ರೋಸೇತುಕಾಮತಾಯಾ’’ತಿ ವಚನೇ. ತೇಸನ್ತಿ ಸಾತಾಗಿರಿಹೇಮವತಾನಂ. ಕಾಲದೀಪದೇಸಕುಲಜನೇತ್ತಿಆಯುಪ್ಪಮಾಣವಿಸಯಂ ಪಞ್ಚಮಹಾವಿಲೋಕಿತಂ. ‘‘ಸೀತಂ ಬ್ಯಪಗತಂ ಹೋತಿ, ಉಣ್ಹಞ್ಚ ಉಪಸಮ್ಮತೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಬು. ವಂ. ೨.೮೩) ಆಗತಾನಿ ದ್ವತ್ತಿಂಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಾನಿ. ಕಟಿಪ್ಪದೇಸವತ್ಥಿಕೋಸಕಣ್ಣತೋ ತಿಧಾ. ಸದ್ದೋತಿ ಆಳವಕಸ್ಸ ಉಗ್ಘೋಸಿತಸದ್ದೋ.

ಇಮಿನಾ ಪಸಙ್ಗೇನ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪಂ ಬ್ಯಾಪೇತ್ವಾ ಪವತ್ತೇ ಅಪರೇಪಿ ತಯೋ ಸದ್ದೇ ಯಥಾ ಏತೇ, ಏವಂ ಆಳವಕಸ್ಸ ಉಗ್ಘೋಸಿತಸದ್ದೋಪೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಚತ್ತಾರೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಓಸಕ್ಕನ್ತೇತಿ ಪರಿಹಾಯಮಾನೇ.

ಚುಣ್ಣೇನ್ತಾತಿ ಚುಣ್ಣೇತುಂ ಸಮತ್ಥತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ನ ಪನ ಚುಣ್ಣನವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಮಾ ಕಸ್ಸಚೀ’’ತಿಆದಿ. ಉಸ್ಸಾವಬಿನ್ದುಮತ್ತಮ್ಪೀತಿ ಉಸ್ಸಾವಪತನಮತ್ತಮ್ಪಿ. ಖುರಪ್ಪಂ ಸಲ್ಲಂ.

ಸೇಟ್ಠಾನೀತಿ ಅಜೇಯ್ಯೇನ ಅಪ್ಪಟಿಹತಭಾವೇನ ಉತ್ತಮಾನಿ. ದುಸ್ಸಾವುಧನ್ತಿ ಆವುಧಕಿಚ್ಚಕರಂ ಉತ್ತರಿಯಂ ದುಸ್ಸಂ. ಇಮಾನಿ ಕಿರ ಸಕ್ಕಾದೀನಂ ಪುಞ್ಞಾನುಭಾವೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಾನಿ ಅಪ್ಪಟಿಹತಪ್ಪಭಾವಾನಿ ಪಟಿಪಕ್ಖವಿಧಮನಯುತ್ತಾನಿ ಅವಜ್ಝಾನಿ ಆವುಧಾನಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಯದಿ ಹೀ’’ತಿಆದಿ.

ಅಸನಿವಿಚಕ್ಕಂ ವಿಯಾತಿ ಅಸನಿಮಣ್ಡಲಂ ವಿಯ.

ಪಿತ್ತನ್ತಿ ಅಲಗದ್ದಪಿತ್ತಂ. ಭಿನ್ದೇಯ್ಯಾತಿ ಆಸಿಞ್ಚೇಯ್ಯ. ಸುಖನ್ತಿ ಸುಕರಂ. ಮುದುಭೂತಚಿತ್ತವವತ್ಥಾನಕರಣತ್ಥನ್ತಿ ಮುದುಭೂತಂ ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತೇ ವವತ್ಥಾನಸ್ಸ ಕರಣತ್ಥಂ.

ಏವಂ ವುತ್ತೇತಿ ‘‘ನ ಖ್ವಾಹ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತೇ. ಭಗವತೋ ಸಾಸನೇ ಠಿತೇ ಪಯಿರುಪಾಸಿತ್ವಾ ಉಗ್ಗಹಿತಂ ಭಗವನ್ತಂ ಪಯಿರೂಪಾಸಿತ್ವಾ ಉಗ್ಗಹಿತಮೇವ ನಾಮಾತಿ ಆಹ ‘‘ಕಸ್ಸಪಂ…ಪೇ... ಉಗ್ಗಹೇಸು’’ನ್ತಿ. ಪುಟ್ಠಪಞ್ಹಾತಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ಪುಟ್ಠಪಞ್ಹಾ. ಯಸ್ಮಾ ಬುದ್ಧವಿಸಯೇ ಪುಟ್ಠಪಞ್ಹಾ, ತಸ್ಮಾ ಬುದ್ಧವಿಸಯಾವ ಹೋನ್ತಿ.

ಪಟಿಸೇಧೇತ್ವಾತಿ ವಾಚಾಯ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಭಾವೇನೇವ ಪಟಿಸೇಧೇತ್ವಾ. ‘‘ಯದಾಕಙ್ಖಸೀ’’ತಿ ಪದಸನ್ಧಿವಸೇನ ನಿದ್ದೇಸೋತಿ ಆಹ ‘‘ಯದಿ ಆಕಙ್ಖಸೀ’’ತಿ. ತೇನ ತುಯ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಂ ತಾವ ಸುತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸ್ಸನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ನ ಮೇ’’ತಿಆದಿ. ದುತಿಯವಿಕಪ್ಪೇ ದ-ಕಾರೋ ಪದಸನ್ಧಿಕರೋತಿ ಆಹ ‘‘ಯಂ ಆಕಙ್ಖಸೀ’’ತಿ. ‘‘ಪುಚ್ಛ, ಆವುಸೋ, ಸುತ್ವಾ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬುದ್ಧಸ್ಸ ಅನಿಯಮೇತ್ವಾ ವಚನಂ ಸಬ್ಬವಿಸಯಂ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸಬ್ಬಂ ತೇ’’ತಿಆದಿ.

ಕಿಂ ಸೂತಿ ಏತ್ಥ ಕಿನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಾಯಂ, ಸೂತಿ ಸಂಸಯೇ, ಕಿಂ ನೂತಿ ಅತ್ಥೋ? ಇಧಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ. ತಸ್ಮಾ ವಿತ್ತನ್ತಿ ಯಸ್ಮಾ ವಿತ್ತಿಕರಣತೋ ವಿತ್ತಂ. ಸುಕತನ್ತಿ ಸುಟ್ಠು ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಕತಂ. ಸುಖನ್ತಿ ಇಟ್ಠಫಲಂ. ತತ್ಥ ಯಂ ಪಧಾನಂ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಕಾಯಿಕಚೇತಸಿಕಂ ಸಾತ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ನಿಸ್ಸನ್ದಫಲಞ್ಹಿ ತಗ್ಗಹಣೇನ ಗಹಿತಮೇವ ಹೋತಿ. ಅಪ್ಪೇತೀತಿ ಪಾಪೇತಿ. ಅತಿಸಯತ್ಥಜೋತನೋ ತರ-ಸದ್ದೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅತಿಸಯೇನ ಸಾದೂ’’ತಿ. ರಸಸಞ್ಞಿತಾಯ ಇಟ್ಠಾನಂ ರಾಗಾದಿಧಮ್ಮಾನಂ. ಕೇನ ಪಕಾರೇನಾತಿ ಕಥಂ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಅತ್ಥಮಾಹ. ಕಥಂಜೀವಿನ್ತಿ ಯದಿ ಸಮಾಸಪದಮೇತಂ, ‘‘ಕಥ’’ನ್ತಿ ಸಾನುನಾಸಿಕಾ ಕತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಗಾಥಾಬನ್ಧಸುಖತ್ಥ’’ನ್ತಿಆದಿ.

ಸದ್ಧೀಧ ವಿತ್ತನ್ತಿ ಏಕದೇಸೇನ ಸಮುದಾಯದಸ್ಸನಂ ಸಮುದ್ದಪಬ್ಬತನಿದಸ್ಸನಂ ವಿಯ. ಇತಿ-ಸದ್ದೋ ಆದಿಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ‘‘ವಿತ್ತಿಕರಣತೋ ವಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಮತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯ ಹೇತೂಪಮಾಹಿ ಯೋಜೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಥಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತೇನ ಸುಖಾವಹನತೋ, ದುಕ್ಖಪಟಿಬಾಹನತೋ, ದಾಲಿದ್ದಿಯೂಪಸಮನತೋ, ರತನಪಟಿಲಾಭಹೇತುತೋ, ಲೋಕಸನ್ತತಿಆವಹನತೋ ಚ ಸದ್ಧಾ ವಿತ್ತಂ ಯಥಾ ತಂ ಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣಾದೀನಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಏವ’’ನ್ತಿಆದಿ. ನನು ಚೇತನಾ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಆದಯೋ ಚ ಸಾತಿಸಯಂ ವಿಪಾಕಸುಖಂ ಆವಹನ್ತಿ, ತಂ ಕಥಂ ಸದ್ಧಾ ಆವಹತೀತಿ? ಸದ್ಧಾಧುರಭಾವಸಭಾವತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸದ್ಧಾಧುರೇನ ಪಟಿಪನ್ನಾನ’’ನ್ತಿ. ತಸ್ಸ ಚ ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ.

ಇದಾನಿ ಯಂ ಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣಾದಿ ಸದ್ಧಾವಿತ್ತಸ್ಸ ಓಪಮ್ಮಂ, ತಂ ಹೀನಂ, ಸದ್ಧಾವಿತ್ತಮೇವ ಉತ್ತಮನ್ತಿ ಪಾಳಿಯಂ ಸೇಟ್ಠಗ್ಗಹಣಂ ಕತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಸ್ಮಾ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಪರಲೋಕಂ ಗತಂ ಅನುಗಚ್ಛತೀತಿ ಅನುಗಾಮಿಕಂ. ಅಞ್ಞೇಹಿ ನ ಸಾಧಾರಣನ್ತಿ ಅನಞ್ಞಸಾಧಾರಣಂ. ಸಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತಿಹೇತೂತಿ ಸಬ್ಬಾಸಂ ಸೀಲಸಮ್ಪದಾದೀನಂ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಾನಂ ಸಮ್ಪತ್ತೀನಂ ಹೇತು. ಅನತ್ಥಾಯ ಹೋತಿ ಅನುಪಾಯಪಟಿಪತ್ತಿತೋ. ತಸ್ಮಾ ಅನುಗಾಮಿಕತ್ತಾ. ಅನಞ್ಞಸಾಧಾರಣತ್ತಾ ಸಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತಿಹೇತುಭಾವತೋ ಹಿರಞ್ಞಾದಿವಿತ್ತನಿದಾನತ್ತಾ ಚ ಸದ್ಧಾವಿತ್ತಮೇವ ಸೇಟ್ಠಂ. ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದದೇಸನಾ ಯಥಾ ‘‘ಸತ್ಥಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನ’’ನ್ತಿ.

‘‘ದಸಕುಸಲಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಏಕಚ್ಚಾನಂಯೇವ ದಾನಾದಿಧಮ್ಮಾನಂ ಸಙ್ಗಹೋ, ನ ಸಬ್ಬೇಸನ್ತಿ ಅಸಙ್ಗಹಿತಸಙ್ಗಣ್ಹನತ್ಥಂ ‘‘ದಾನಸೀಲಭಾವನಾಧಮ್ಮೋ ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಸುಖ’’ನ್ತಿ ತಿವಿಧಸ್ಸಪಿ ಸುಖಸ್ಸ ಸಾಧಾರಣಗ್ಗಹಣಮೇತನ್ತಿ ತಂ ಸವಿಸೇಸಲದ್ಧಂ ಪುಗ್ಗಲವಸೇನ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಸೋಣಸೇಟ್ಠಿ…ಪೇ… ಆವಹತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಯೋ ಸೋ ಪದುಮವತಿಯಾ ದೇವಿಯಾ ಪುತ್ತೋ ಮಹಾಪದುಮೋ ನಾಮ ರಾಜಾ ದಿಬ್ಬಸುಖಸದಿಸಂ ರಜ್ಜಸುಖಮನುಭವಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬಾನಸುಖಮನುಭವಿ, ತಂ ನಿದಸ್ಸನಭಾವೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಹ ‘‘ಮಹಾಪದುಮಾದೀನಂ ವಿಯ ನಿಬ್ಬಾನಸುಖಞ್ಚ ಆವಹತೀ’’ತಿ.

ಅತ್ಥುದ್ಧಾರನಯೇನ ಸಚ್ಚಸದ್ದಂ ಸಂವಣ್ಣೇನ್ತೋ ‘‘ಅನೇಕೇಸು ಅತ್ಥೇಸು ದಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆಹ. ವಾಚಾಸಚ್ಚೇ ದಿಸ್ಸತಿ ಸಚ್ಚಸದ್ದೋ ‘‘ಭಣೇ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ವಿರತಿಸಚ್ಚೇ ದಿಸ್ಸತಿ. ವೇರಮಣೀಸು ಹಿ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ‘‘ಸಚ್ಚೇ ಠಿತಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಅತ್ತಾಕಾರಮ್ಪಿ ವತ್ಥುಂ ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞನ್ತಿ ಪವತ್ತಿಯಾಕಾರಂ ಉಪಾದಾಯ ದಿಟ್ಠಿ ಏವ ಸಚ್ಚನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಿಸಚ್ಚಂ, ತಸ್ಮಿಂ ದಿಟ್ಠಿಸಚ್ಚೇ ದಿಸ್ಸತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸಚ್ಚಾನೀತಿ ಪರಮತ್ಥಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ಸಚ್ಚಾನಿ, ಯಾನಿ ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಪಾಣಾ ಅವಜ್ಝಾ, ಸಬ್ಬೇ ಕಾಮಾ ಅನಿಚ್ಚಾ, ಸಬ್ಬೇ ಭವಾ ಅನಿಚ್ಚಾ, ನಾಹಂ ಕ್ವಚನಿ ಕಸ್ಸಚಿ ಕಿಞ್ಚನತಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಅ. ನಿ. ೪.೧೮೫) ಚತುಕ್ಕನಿಪಾತೇ ಆಗತಾನಿ. ಪರಮತ್ಥಭೂತಂ ಸಚ್ಚಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ಅಬ್ಭನ್ತರಂ ಕತ್ವಾತಿ ಅನ್ತೋಗಧಮೇವ ಕತ್ವಾ, ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ ಪರಮತ್ಥಸಚ್ಚಾನಮ್ಪಿ ಸಾದುತರತ್ತಾ. ಯಸ್ಸಾನುಭಾವೇನಾತಿ ಯಸ್ಸ ವಾಚಾಸಚ್ಚಸ್ಸ ಆನುಭಾವೇನ.

ಉದಕಮ್ಹಿ ಧಾವತೀತಿ ಉದಕಪಿಟ್ಠಿಯಂ ಅಭಿಜ್ಜಮಾನಾಯಂ ಪಥವಿಯಾ ವಿಯ ಧಾವತಿ ಗಚ್ಛತಿ ಮಹಾಕಪ್ಪಿನರಾಜಾ ವಿಯ. ವಿಸಮ್ಪಿ ಸಚ್ಚೇನ ಹನನ್ತಿ ಪಣ್ಡಿತಾತಿ ಕಣ್ಹದೀಪಾಯನಾದಯೋ ವಿಯ. ಸಚ್ಚೇನಾತಿ ಮಚ್ಛಜಾತಕೇ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ವಿಯ ಸಚ್ಚೇನ ದೇವೋ ಥನಯಂ ಪವಸ್ಸತಿ. ಸಚ್ಚೇ ಠಿತಾತಿ ವಿರತಿಸಚ್ಚೇ ವಾಚಾಸಚ್ಚೇ ಚ ಠಿತಾ ತಯೋಪಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಾ. ನಿಬ್ಬುತಿನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪತ್ಥಯನ್ತಿ. ಸಾದುತರನ್ತಿ ಸಾತತರಂ ಇಟ್ಠತರವಿಪಾಕದಾನತೋ.

ರಸಾನನ್ತಿ ನಿದ್ಧಾರಣತ್ಥೇ ಸಾಮಿವಚನಂ. ನಿದ್ಧಾರಣಞ್ಚ ಕೋಚಿ ಕುತೋಚಿ ಕೇನಚಿ ಇಮನ್ತಿ ಕಸ್ಸಚಿ ವಚನಂ ನ ಸಾಧೇತೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಯೇ ಇಮೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತೇನ ಹಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ರಸಸಮುದಾಯತೋ ಸಾದುತರತಾವಿಸೇಸೇನ ನಿದ್ಧಾರೀಯತಿ. ತತ್ಥ ಯೇ ಇಮೇ ವುಚ್ಚನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಸಾಯನೀಯಧಮ್ಮಾತಿ ಜಿವ್ಹಾಯ ಸಾಯಿತಬ್ಬಾ ಧಮ್ಮಾ. ರಸಾಯತನಂ ರಸೋತಿ ಆಹ ‘‘ಮೂಲರಸೋ ಖನ್ಧರಸೋ’’ತಿಆದಿ. ಫಲರಸನ್ತಿ ಫಲಸ್ಸ ರಸಂ, ಫಲಂ ಪೀಳೇತ್ವಾ ತಾಪೇತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬರಸನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅರಸರೂಪೋತಿ ಆಚಾರರಹಿತಸಭಾವೋ. ರೂಪಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾದನವಸೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಸುಖಧಮ್ಮಾ ರೂಪರಸಾ. ಏಸ ನಯೋ ಸದ್ದರಸಾದೀಸು. ಸದ್ದರಸೋತಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಸಮ್ಭೂತೋ ರಸೋ. ವಿಮುತ್ತಿರಸೋತಿ ವಿಮುತ್ತಿಸಮ್ಪತ್ತಿಕೋ ರಸೋ. ಅತ್ಥರಸೋತಿ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಪಟಿವಿಜ್ಝನವಸೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಸುಖಂ ಅತ್ಥರಸೋ, ತಥಾ ಧಮ್ಮರಸೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ರೂಪಾಚಾರಾತಿಆದೀಸು ರಸಗ್ಗಹಣೇನ ಫಲರಸಂ ವದತಿ. ಸೋ ಹಿ ಫಲಸ್ಸ ರೂಪೋ ಚ, ರಸಿತಬ್ಬತೋ ಆಸಾದೇತಬ್ಬತೋ ರಸೋ ಚಾತಿ ‘‘ರೂಪರಸೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಆಚಾರೋ ಪನ ಸಾಮಗ್ಗೀರಸಹೇತುತಾಯ ‘‘ರಸೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ. ಸಚ್ಚಂ ಹವೇತಿ ಏತ್ಥ ಹವೇತಿ ಏಕಂಸತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ, ಏಕಂಸತ್ಥೋ ಚ ಅವಧಾರಣಮೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಸಚ್ಚಮೇವ ಸಾದುತರ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಸರೀರಮುಪಬ್ರೂಹೇನ್ತಿ, ನ ಚಿತ್ತಂ. ನನು ಚ ಸುಖುಪ್ಪತ್ತಿಪಯೋಜನತ್ತಾ ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ಉಪಬ್ರೂಹೇನ್ತೀತಿ? ನ, ಸುಖಸ್ಸ ಸರೀರಬ್ರೂಹನಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ. ವಿರತಿಸಚ್ಚವಾಚಾತಿ ಸಚ್ಚವಿಸೇಸೇನ ಸಮ್ಪಜ್ಜನಂ ವದತಿ. ಚಿತ್ತಮುಪಬ್ರೂಹೇತಿ ಪದಾಲಿಕಾಯ ವಿರತಿವಾಚಾಯ ಸಚ್ಚರಸೇ ಸತಿ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾದೀಹಿ ಚಿತ್ತಪರಿಬ್ರೂಹನಸ್ಸ ಸಮ್ಭವತೋ ಮಗ್ಗಫಲಾನಿಸಂಸಂ ಗಣ್ಹಾತಿ. ಅಸಂಕಿಲೇಸಿಕಞ್ಚ ಸುಖಮಾವಹತಿ ವಿವಟ್ಟಸನ್ನಿಸ್ಸಿತತ್ತಾ. ವಿಮುತ್ತಿರಸೋತಿ ಫಲಸುಖಂ ವದತಿ ನಿಬ್ಬಾನಸುಖಮ್ಪಿ ವಾ. ಪರಮತ್ಥಸಚ್ಚರಸೋ ನಾಮ ನಿಬ್ಬಾನರಸೋ. ತಥಾ ಹಿ ತಂ ‘‘ಅಚ್ಚುತಿರಸಂ ಅಸ್ಸಾಸಕರಣರಸ’’ನ್ತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತೇನ ಪರಿಭಾವಿತತ್ತಾತಿ ವಿಮುತ್ತಿರಸಸ್ಸ ಸಾದುತರಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ‘‘ವಿಮುತ್ತಿರಸಪರಿಭಾವಿತತ್ತಾ’’ತಿ ಏತೇನ ಕಾಮಂ ವಿಮುತ್ತಿರಸೋ ವಾ ಪರಮತ್ಥಸಚ್ಚರಸೋ ವಾ ಸಾದುತರರಸಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತದಧಿಗಮೂಪಾಯಭೂತನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಪರಮತ್ಥಸಚ್ಚಸ್ಸ ಅಧಿಗಮೂಪಾಯಭೂತಂ. ಅತ್ಥಞ್ಚ ಧಮ್ಮಞ್ಚಾತಿ ಫಲಞ್ಚ ಕಾರಣಞ್ಚ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪವತ್ತಿತೋ ಅತ್ಥರಸಾ ಧಮ್ಮರಸಾ ಚ ಸಾದೂ, ತತೋಪಿ ಪರಮತ್ಥಸಚ್ಚಮೇವ ಸಾದುರಸನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಲೋಕುತ್ತರಂ ಲೋಕಿಯಞ್ಚ ಅತ್ಥಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ಅನ್ಧೋ, ಲೋಕಿಯತ್ಥಮೇವ ಜಾನನ್ತೋ ಏಕಚಕ್ಖು, ಉಭಯಂ ಜಾನನ್ತೋ ದ್ವಿಚಕ್ಖು. ಪರಹಿತಂ ಅತ್ತಹಿತಞ್ಚ ಅಜಾನನ್ತೋ ಅನ್ಧೋ, ಅತ್ತಹಿತಮೇವ ಜಾನನ್ತೋ ಏಕಚಕ್ಖು, ಉಭಯತ್ಥಂ ಜಾನನ್ತೋ ದ್ವಿಚಕ್ಖು. ಸೋ ದ್ವಿಚಕ್ಖುಪುಗ್ಗಲೋ ಪಞ್ಞಾಜೀವೀ. ತಂ ಪನ ಗಹಟ್ಠಪಬ್ಬಜಿತವಸೇನ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಗಹಟ್ಠೋ ವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಗಹಟ್ಠಪಟಿಪದಂ ಆರಾಧೇತ್ವಾ ಚಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಆರಾಧೇತ್ವಾತಿ ಚ ಸಾಧೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಪುರಿಮನಯೇನೇವಾತಿ ಕಸ್ಸಪಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತನಯೇನೇವ. ಕಿಞ್ಚಾಪೀತಿ ಅನುಜಾನನಸನ್ದಸ್ಸನತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ಕಿಂ ಅನುಜಾನಾತೀತಿ? ಗಾಥಾಯ ಚತೂಹಿ ಪದೇಹಿ ವುತ್ತೇಸು ಅತ್ಥೇಸು ಏಕಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಸಿದ್ಧಿಯಂ ಇತರೇಸಮ್ಪಿ ಸಿದ್ಧಿಂ ಅನುಜಾನಾತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಯೋ ಚತುಬ್ಬಿಧಮೋಘಂ…ಪೇ… ಪರಿಸುಜ್ಝತೀ’’ತಿ. ಕಿಂ ಸನ್ದಸ್ಸೇತೀತಿ? ಯೇಸಂ ಪಾಪಧಮ್ಮಾನಂ ಬಲವಭಾವೇನ ಓಘತರಣಾದಿ ನ ಸಿಜ್ಝತಿ, ತೇಸಂ ಪಟಿಪಕ್ಖಾನಂ ನಿಸ್ಸನ್ದೇಹವಸೇನ ಸನ್ದಸ್ಸನಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಏವಂ ಸನ್ತೇಪೀ’’ತಿಆದಿ. ಓಘತರಣನ್ತಿ ಓಘತರಣಪಟಿಪತ್ತಿಂ. ಅಸದ್ದಹನ್ತೋತಿ ಏವಂ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತೋ ಇಮಾಯ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಓಘಂ ತರತೀತಿ ನ ಸದ್ದಹನ್ತೋ. ನ ಪಕ್ಖನ್ದತೀತಿ ಪಕ್ಖನ್ದನಲಕ್ಖಣಾಯ ಸದ್ಧಾಯ ನ ಉಗ್ಘಾಟೀಯತೀತಿ ನ ಓತರತಿ. ಚಿತ್ತವೋಸ್ಸಗ್ಗೇನಾತಿ ಯಥಾಕಾಮಾಚಾರವಸೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ವೋಸ್ಸಜ್ಜನೇನ. ಪಮತ್ತೋ ಪಮಾದಂ ಆಪನ್ನೋ. ತತ್ಥೇವಾತಿ ಕಾಮೇಸು ಏವ. ವಿಸತ್ತತ್ತಾ ಲಗ್ಗತ್ತಾ. ವೋಕಿಣ್ಣೋತಿ ವಿಸೇವಿತೋ. ತಸ್ಮಾತಿ ವುತ್ತಸ್ಸ ಚತುಬ್ಬಿಧಸ್ಸಪಿ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಹೇತುಭಾವೇನ ಪಚ್ಚಾಮಸನಂ. ತಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖನ್ತಿ ಅಸ್ಸದ್ಧಿಯಾದೀನಂ ಪಟಿಪಕ್ಖಂ ಸದ್ಧಾದೀನಂ ಓಕಾಸತ್ತಾ.

ಏತಾಯಾತಿ ಗಾಥಾಯಂ ಇಮಿನಾ ಪದೇನಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಸಪ್ಪುರಿಸಸಂಸೇವೋ ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರೋ ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪಟಿಪತ್ತೀತಿ ಇಮೇಸಂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಾಧಿಗಮಸ್ಸ ಅಙ್ಗಾನಂ ಆಸನ್ನಕಾರಣಂ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸೋತಾಪತ್ತಿಯಙ್ಗಪದಟ್ಠಾನಂ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯ’’ನ್ತಿ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ – ‘‘ಸದ್ಧಾಜಾತೋ ಉಪಸಙ್ಕಮತಿ, ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತೋ ಪಯಿರುಪಾಸತಿ, ಪಯಿರುಪಾಸನ್ತೋ ಸೋತಂ ಓದಹತಿ, ಓಹಿತಸೋತೋ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಾತೀ’’ತಿಆದಿ (ಮ. ನಿ. ೨.೧೮೩, ೪೩೨). ದಿಟ್ಠೋಘಂ ತರತಿ ಏತೇನಾತಿ ದಿಟ್ಠೋಘತರಣಂ, ದಿಟ್ಠೋಘಸ್ಸ ತರಣಂ. ಕಾಮಞ್ಚೇತ್ಥ ‘‘ತರತಿ ಓಘ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ವತ್ತಮಾನಸಮೀಪೇಪಿ ಪನ ವತ್ತಮಾನಂ ವಿಯ ವೋಹರಣಂ ಯುತ್ತಂ ದಿಟ್ಠೋಘಸ್ಸ ತಿಣ್ಣಭಾವಸ್ಸ ಏಕನ್ತಿಕತ್ತಾತಿ ‘‘ಸೋತಾಪನ್ನಞ್ಚ ಪಕಾಸೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ. ದಿಟ್ಠಿವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾದಿಪಟಿಪತ್ತನ್ತರಾಯಕರಾನಂ ಪಾಪಧಮ್ಮಾನಂ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನತ್ತಾ ಸೋತಾಪನ್ನೋ…ಪೇ… ಅಪ್ಪಮಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ‘‘ಸೋತಾಪತ್ತಿ…ಪೇ… ತರತೀ’’ತಿ ಏತ್ತಕೇ ವುತ್ತೇ ಸಕಿದೇವ ಇಮಸ್ಸ ಲೋಕಸ್ಸ ಆಗಮನಮ್ಪಿ ಗಹಿತಂ ಸಿಯಾತಿ ತನ್ನಿವತ್ತನತ್ಥಂ ‘‘ಆರಾಧೇತ್ವಾ…ಪೇ… ಅವಸೇಸ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ನನು ‘‘ಅವಸೇಸ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗೇನ ಅತಿಣ್ಣಂ ಅನವಸೇಸಂ ಭವೋಘವತ್ಥು ಗಹಿತಮೇವ ಸಿಯಾತಿ? ನ, ಉಪರಿ ದ್ವೀಹಿ ಮಗ್ಗೇಹಿ ತರಿತಬ್ಬಾನಂ ತೇಸಂ ಪರತೋ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪಹಾನವಸೇನ ವುಚ್ಚಮಾನತ್ತಾ. ಅಪವಾದವಿಸಯಮ್ಪಿ ಪರಿಹರತಿ – ‘‘ಏವಂ ಏಸಾ ಚೋದನಾ ಅತ್ತನೋ ವಿಸಯೇ ನ ಪತಿಟ್ಠಾತೀ’’ತಿ. ಅನಾದಿಕಾಲಭಾವತ್ತಾ ಕಾಮಸಞ್ಞಾಯ ಕಾಮೋಘತರಣಂ ಮಹತಾ ಏವ ವೀರಿಯೇನ ಸಾಧೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ವೀರಿಯೇನಾ’’ತಿ. ತತಿಯಂ ಮಗ್ಗಂ ಆರಾಧೇತ್ವಾ. ಕಾಮೋಘಸ್ಸ ವತ್ಥು ಕಾಮೋಘವತ್ಥು, ಕಾಮಗುಣೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಬ್ಬೋ ಕಾಮಭವೋ. ಕಾಮೋಘಸಞ್ಞಿತನ್ತಿ ಕಾಮೋಘಸಙ್ಖಾತಂ. ಕಾಮನಟ್ಠೇನ ಕಾಮೋ ಚ ಸೋ ದುಕ್ಖೋ ಚಾತಿ ಕಾಮದುಕ್ಖಂ. ಅಸ್ಸಾದನಟ್ಠೇನ ಕಾಮೋ ಏವ ಸಞ್ಞಾತಿ ಕಾಮಸಞ್ಞಾ, ಸಬ್ಬಸೋ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನತ್ತಾ ವಿಗತಾ ಕಾಮಸಞ್ಞಾ ಏತಿಸ್ಸಾತಿ ವಿಗತಕಾಮಸಞ್ಞಾ. ಸಬ್ಬೇಸಂ ರಾಗಾದಿಮಲಾನಂ ಮೂಲಭೂತತ್ತಾ ಸತ್ತಸನ್ತಾನಸ್ಸ ವಿಸೇಸತೋ ಮಲೀನಸಭಾವಾಪಾದನತೋ ಪರಮಂ ಉಕ್ಕಂಸಗತಂ ಮಲನ್ತಿ ಪರಮಮಲಂ, ಅವಿಜ್ಜಾ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ – ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾಪರಮಂ ಮಲ’’ನ್ತಿ (ಧ. ಪ. ೨೪೩).

ಪಞ್ಞಾಪದಂ ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಪಞ್ಞಾಪದಂ ಹದಯೇ ಠಪೇತ್ವಾ. ತಪ್ಪಸಙ್ಗೇನ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಭಾನೇನ ಸಬ್ಬೇಹಿ ವಿಯ ಉಗ್ಗಹಿತನಿಯಾಮೇನ. ಸಬ್ಬತ್ಥೇವಾತಿ ಪಞ್ಚಸುಪಿ ಠಾನೇಸು. ಅತ್ಥಯುತ್ತಿಪುಚ್ಛಾತಿ ಪಞ್ಞಾದಿಅತ್ಥಸಮಧಿಗಮಸ್ಸ ಯುತ್ತಿಯಾ ಕಾರಣಸ್ಸ ಪುಚ್ಛಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅಯಂ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಪಞ್ಞಾದಿಅತ್ಥಂ ಞತ್ವಾತಿ ಪಞ್ಞಾಧನ-ಕಿತ್ತಿ-ಮಿತ್ತ-ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯಸಙ್ಖಾತಂ ಅತ್ಥಂ ಸರೂಪತೋ ಸಚ್ಚಪಟಿವೇಧನಿಪ್ಫಾದನೇನ ಞಾಣೇನ ಜಾನಿತ್ವಾ. ನನು ಏಸ ಲೋಕುತ್ತರಂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಫಲಪಞ್ಞಂ ತದಧಿಗಮೂಪಾಯಂ ಲೋಕಿಯಪಞ್ಞಞ್ಚ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಠಿತೋ, ಸೋ ಕಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ಅತ್ಥಯುತ್ತಿಂ ಪುಚ್ಛತೀತಿ? ಸಚ್ಚಮೇತಂ, ಉಪರಿ ಪನ ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಯುತ್ತಿಂ ಪುಚ್ಛಿತುಕಾಮೋ ಪಞ್ಞಾಯ ಸೇಟ್ಠಭಾವತೋ, ತಸ್ಸ ಚ ಏಕದೇಸೇನೇವ ಅಧಿಗತತ್ತಾ ತಮೇವ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಪುಚ್ಛತಿ. ‘‘ಕಾಯ ಯುತ್ತಿಯಾ’’ತಿಆದಿ ಅತ್ಥವಣ್ಣನಂ ಅತಿದಿಸ್ಸತಿ ‘‘ಏಸ ನಯೋ ಧನಾದೀಸೂ’’ತಿ. ತತ್ಥಾಪಿ ಅತ್ಥಯುತ್ತಿಪುಚ್ಛಾಭಾವೋ ಪನ ‘‘ಸಬ್ಬತ್ಥೇವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವಿಭಾವಿತೋತಿ.

ಸದ್ಧಾಸುಸ್ಸೂಸಾಅಪ್ಪಮಾದಉಟ್ಠಾನಸಙ್ಖಾತೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ. ಕಾಯಸುಚರಿತಾದಿಭೇದೇನ ಆಜೀವಟ್ಠಮಕಸೀಲಭೂತೇನ. ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಭೂತೇನ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯೇನ ಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯೇ ಏವ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ‘‘ಅಪರಭಾಗೇ’’ತಿ ಆಹ. ಪರಿಯಾಯಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಾ ಪನ ವಿಸೇಸತೋ ವುಟ್ಠಾನಗಾಮಿನಿವಿಪಸ್ಸನಾಕಾಲೇಪಿ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ಪುಬ್ಬಭಾಗೇತಿ ವಾ ತರುಣವಿಪಸ್ಸನಾಕಾಲಂ. ತತೋ ಪುಬ್ಬಸಾಧನಞ್ಚ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಅಪರಭಾಗೇ’’ತಿ ಪುನಾಹ, ತತೋ ಪರನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಪಟಿಪತ್ತಿಧಮ್ಮಂ. ನ ಸದ್ಧಾಮತ್ತಕೇನೇವ ಪಞ್ಞಂ ಲಭತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಯದಿ ಏವಂ ಕಸ್ಮಾ ‘‘ಸದ್ದಹಾನೋ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಯಸ್ಮಾ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ. ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತೀತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಮೇವ ಅತ್ಥಂ ವಿವರತಿ. ನ ಕೇವಲಂ ಸುಸ್ಸೂಸಾಮತ್ತೇನ ಪಞ್ಞಾಪಟಿಲಾಭೋ, ಅಥ ಖೋ ಅಪ್ಪಮಾದೇನ ಪಞ್ಞಂ ಲಭತೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ವಿಚಕ್ಖಣೋ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ತದತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಏವ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ.

ಇದಾನಿ ಸದ್ಧಾದೀನಂ ಪಞ್ಞಾಪಟಿಲಾಭಸ್ಸ ತಂತಂವಿಸೇಸಪಚ್ಚಯಾನಿ ನೀಹರಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಏವ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸುಸ್ಸೂಸಾಯಾತಿ ಸೋತುಕಾಮತಾಯ. ಸಾ ಅತ್ಥತೋ ಉಪಸಙ್ಕಮನಾದಿ. ಪಞ್ಞಾಧಿಗಮೂಪಾಯನ್ತಿ ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮಮಾಹ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸುಣಾತೀ’’ತಿ. ಗಹಿತಂ ನ ಪಮುಸ್ಸತಿ, ಸತಿಅವಿಪ್ಪವಾಸಲಕ್ಖಣೋ ಹಿ ಅಪ್ಪಮಾದೋತಿ. ನ ಕೇವಲಂ ಯಾಥಾವತೋ ಗಹಣಕೋಸಲ್ಲಮೇವ ವಿಚಕ್ಖಣತಾ, ಅಥ ಖೋ ಯಾಥಾವತೋ ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪವೇಧನಞ್ಚಾತಿ ಆಹ ‘‘ವಿತ್ಥಾರಿಕಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ. ಇದಾನಿ ಪಞ್ಞಾಪಟಿಲಾಭಹೇತುಂ ಮತ್ಥಕಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸುಸ್ಸೂಸಾಯ ವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಅತ್ಥಮುಪಪರಿಕ್ಖತೀತಿ ಸುತಕತಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಪಾಳಿಅತ್ಥೂಪಪರಿಕ್ಖಾಪುಬ್ಬಕಂ ರೂಪಾರೂಪವಿಭಾಗಂ ಪರಮತ್ಥಂ ಸಲಕ್ಖಣತೋ ಸಾಮಞ್ಞಲಕ್ಖಣತೋ ಚ ಉಪಪರಿಕ್ಖತಿ ವೀಮಂಸತಿ. ಅನುಪುಬ್ಬೇನಾತಿ ಏವಂ ಞಾತಪರಿಞ್ಞಂ ಪತ್ವಾ ತೀರಣಪರಿಞ್ಞಾಯ ತತೋ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ತೀರಣಪರಿಞ್ಞಂ ಪಹಾನಪರಿಞ್ಞಞ್ಚ ಮತ್ಥಕಂ ಪಾಪೇನ್ತೋ ಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಪರಮತ್ಥಸಚ್ಚಭೂತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಸಚ್ಛಿಕರೋತಿ.

ಇಮಾನಿ ಸದ್ಧಾದೀನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಕಾರಣಾನಿ ಮತ್ಥಕಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ದೇಸಕಾಲಾದೀನಿ ಅಹಾಪೇತ್ವಾ’’ತಿ. ಯಸ್ಮಿಂ ದೇಸೇ ಯಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಯೇ ಚ ಸಹಾಯಕೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ಯಂ ಕಿಚ್ಚಂ ತಿರೇತಬ್ಬಂ, ತಾನಿ ದೇಸಕಾಲಾದೀನಿ ಅನತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅಭಿವುಡ್ಢಿಂ ಇಚ್ಛನ್ತೇನ ‘‘ಅಯಂ ನಾಮ ದೇಸೋ, ಯತ್ಥಾಹಂ ಏತರಹಿ ವಸಾಮಿ, ಅಯಂ ಕಾಲೋ, ಇಮೇ ಮಿತ್ತಾ, ಇಮೇ ಅಮಿತ್ತಾ, ಇಮೇ ಆಯವಯಾ, ಅಹಞ್ಚ ಏದಿಸೋ ಜಾತಿ-ಕುಲ-ಪದೇಸ-ಬಲಭೋಗ-ಪರಿವಾರಾದೀಹಿ, ತಂ ಕಿಚ್ಚಂ ಇದಾನಿ ಆರದ್ಧಬ್ಬಂ, ಇದಾನಿ ನಾರದ್ಧಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಸಬ್ಬಂ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ. ಏವಂ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತೋ ಹಿ ಲೋಕಿಯಸ್ಸ ಧನಸ್ಸ ಪಟಿರೂಪಾಧಿಗಮೂಪಾಯಂ ಕರೋತಿ ನಾಮ. ಲೋಕುತ್ತರಸ್ಸ ಪನ ಸೀಲವಿಸೋಧನಾದಿವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ವಹಿತಬ್ಬಭಾವೇನ ಧುರೋ ವಿಯಾತಿ ಧುರೋ, ಭಾರೋ. ಇಧ ಪನ ಧುರಸಮ್ಪಗ್ಗಹೋ ಉತ್ತರಪದಲೋಪೇನ ಧುರೋ, ವೀರಿಯಂ. ಸೋ ಸಾತಿಸಯೋ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಧುರವಾ. ‘‘ಉಟ್ಠಾತಾ’’ತಿ ಪದೇನ ಕಾಯಿಕವೀರಿಯಸ್ಸ ವಕ್ಖಮಾನತ್ತಾ ‘‘ಚೇತಸಿಕವೀರಿಯವಸೇನಾ’’ತಿ ವಿಸೇಸಿತಂ. ಅನಿಕ್ಖಿತ್ತಧುರೋ ಧೋರಯ್ಹಭಾವತೋ. ತಿಣಾ ಭಿಯ್ಯೋ ನ ಮಞ್ಞತೀತಿ ತಿಣಂ ವಿಯ ಪರಿಭವನ್ತೋ ಅತಿಭುಯ್ಯ ವತ್ತತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಆದಿನಾ ನಯೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ –

‘‘ಕರಂ ಪುರಿಸಕಿಚ್ಚಾನಿ, ಸೋ ಸುಖಾ ನ ವಿಹಾಯತಿ; (ದೀ. ನಿ. ೩.೨೫೩);

‘‘ನ ದಿವಾ ಸೋಪ್ಪಸೀಲೇನ, ರತ್ತಿಮುಟ್ಠಾನದೇಸ್ಸಿನಾ;

ನಿಚ್ಚಂ ಮತ್ತೇನ ಸೋಣ್ಡೇನ, ಸಕ್ಕಾ ಆವಸಿತುಂ ಘರ’’ನ್ತಿ ಚ. (ದೀ. ನಿ. ೩.೨೫೩); –

ಏವಮಾದೀನಂ ಸಙ್ಗಹೋ. ಅಸಿಥಿಲಪರಕ್ಕಮೋ ಅನಲಸಭಾವತೋ. ಏಕಮೂಸಿಕಾಯಾತಿ ಏಕಾಯ ಮತಮೂಸಿಕಾಯ. ನಚಿರಸ್ಸೇವಾತಿ ಚತುಮಾಸಬ್ಭನ್ತರೇಯೇವ. ಚತುಸತಸಹಸ್ಸಸಙ್ಖಂ ಚೂಳನ್ತೇವಾಸೀ ವಿಯಾತಿ ಕಾಕಣಿಕಡ್ಢಕಹಾಪಣ-ಸೋಳಸ-ಕಹಾಪಣ-ಚತುವೀಸತಿ-ಕಹಾಪಣ-ಸತಹರಣಕ್ಕಮೇನ ದ್ವೇ ಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಚೂಳಕಮಹಾಸೇಟ್ಠಿನೋ ಧೀತುಲಾಭವಸೇನ ದ್ವೇ ಸತಸಹಸ್ಸಾನೀತಿ ಏವಂ ಚತುಸತಸಹಸ್ಸಸಙ್ಖಂ ಧನಂ ಏಕಮೂಲೇನ ಯಥಾ ಚೂಳನ್ತೇವಾಸೀ ವಿನ್ದಿ, ಏವಂ ಅಞ್ಞೋಪಿ ಪತಿರೂಪಕಾರೀ ಧುರವಾ ಉಟ್ಠಾತಾ ವಿನ್ದತೇ ಧನಂ. ಅಯಞ್ಚ ಅತ್ಥೋ ಚೂಳಕಸೇಟ್ಠಿಜಾತಕೇನ ದೀಪೇತಬ್ಬೋ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –

‘‘ಅಪ್ಪಕೇನಪಿ ಮೇಧಾವೀ, ಪಾಭತೇನ ವಿಚಕ್ಖಣೋ;

ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತಿ ಅತ್ತಾನಂ, ಅಣುಂ ಅಗ್ಗಿಂವ ಸನ್ಧಮ’’ನ್ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧.೪);

ವತ್ತಂ ಕತ್ವಾತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನವತ್ತಂ ಕತ್ವಾ. ‘‘ಸಚ್ಚವಾದೀ ಭೂತವಾದೀ’’ತಿ ಕಿತ್ತಿಂ ಪಪ್ಪೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಇಚ್ಛಿತಪತ್ಥಿತನ್ತಿ ಯೇಹಿ ಮಿತ್ತಂ ಇಚ್ಛತಿ, ತೇಹಿ ಇತರಂ ಪತ್ಥಿತಂ. ಮಿತ್ತಾನಿ ಗನ್ಥತೀತಿ ಮಿತ್ತಭಾವಂ ಘಟೇತಿ. ದಾನಸ್ಸ ಪಿಯಭಾವಕರಣತೋ ‘‘ದದಂ ಪಿಯೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಯಂ ದಾನಂ ಏಕನ್ತತೋ ಮಿತ್ತಭಾವಾವಹಂ, ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ದುದ್ದದಂ ವಾ ದದಂ ತಂ ಗನ್ಥತೀ’’ತಿ ಆಹ. ದದನ್ತಿ ಚ ಲಕ್ಖಣವಚನಮೇತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ದಾನಮುಖೇನ ವಾ’’ತಿಆದಿ.

ಆಳವಕಸ್ಸ ಅಜ್ಝಾಸಯಾನುರೂಪಂ ಗಹಟ್ಠವಸೇನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತೋ. ಸದ್ಧಾ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಸದ್ಧೋ, ತಸ್ಸ ಸದ್ಧಸ್ಸ. ಘರಮೇಸಿನೋತಿ ಘರಾವಾಸಸಙ್ಖಾತಂ ಘರಂ ಏಸನ್ತಸ್ಸ. ಘರಾವಾಸಸನ್ನಿಸ್ಸಿತತ್ತಾ ‘‘ಘರ’’ನ್ತಿ ಕಾಮಗುಣಾ ವುಚ್ಚನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣೇ’’ತಿ. ‘‘ಏತೇ ಚತುರೋ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಗಹಿತಾ ಅನನ್ತರಗಾಥಾಯ ವುತ್ತಧಮ್ಮಾ ಏವಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ಸಚ್ಚ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ‘‘ಇಮೇ ಕುಸಲಾ, ಇಮೇ ಅಕುಸಲಾ’’ತಿಆದಿನಾ ತೇ ಅತ್ಥೇ ಯಾಥಾವತೋ ಧಾರಣತೋ ಉಪಧಾರಣತೋ ಧಮ್ಮೋ. ಸಞ್ಞಾ ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಾನಂ ಧಾರಣಂ, ಅವಿಚ್ಛೇದತೋ ಸನ್ಧಾರಣತೋ ಕುಸಲಸನ್ತಾನಂ ಧಾರೇತೀತಿ ಧಿತಿ, ವೀರಿಯಂ. ಚಜತಿ ಏತೇನಾತಿ ಚಾಗೋ, ದಾನಂ. ಪಚ್ಚಯವೇಕಲ್ಲತೋ ಫಲುಪ್ಪಾದನಸಮತ್ಥತಾವಸೇನ ಸನ್ತಿ.

ಅಞ್ಞೇಪೀತಿ ಇತೋ ಯಥಾವುತ್ತಧಮ್ಮಸಮುದಾಯತೋ ಅಞ್ಞೇಪಿ ಧಮ್ಮಾ ಯದಿ ಸನ್ತಿ, ತೇ ಧಮ್ಮೇ ಪುಚ್ಛಸ್ಸೂತಿ. ಕಿಲೇಸೇ, ಕಾಯವಾಚಾದಿಕೇ ವಾ ದಮೇತೀತಿ ದಮೋ, ಪಞ್ಞಾ. ಉಟ್ಠಹತಿ ಉಸ್ಸಹತಿ ಏತೇನಾತಿ ಉಟ್ಠಾನಂ, ವೀರಿಯಂ. ಏತ್ಥಾತಿ ಏತಿಸ್ಸಾ ಪುಚ್ಛಾಯ. ಸದ್ಧಿನ್ತಿ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಭಾವತ್ಥಪದಾನಂ ಬನ್ಧನೇನ ಸಹ. ಏಕಮೇಕಂ ಪದನ್ತಿ ಪಞ್ಞಾದಿಕಮೇಕೇಕಂ ಪದಂ. ‘‘ಪಞ್ಞಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಪಞ್ಞಾತಿ ಧಮ್ಮೋತಿ ಚ ಆಗತಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಪಞ್ಞಾದಿಅತ್ಥಸ್ಸ ಉದ್ಧರಣಂ ಅತ್ಥುದ್ಧಾರೋ. ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ‘‘ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಧ. ಸ. ೧೬) ವೇವಚನಪದಾನಂ ಉದ್ಧರಣಂ ಪದುದ್ಧಾರೋ. ಪಜಾನಾತೀತಿ ಪಞ್ಞಾ, ಧಾರೇತೀತಿ ಧಮ್ಮೋ, ದಮೇತೀತಿ ದಮೋತಿ ಏವಂ ಪದಸ್ಸ ಕಥನಂ ಪದವಣ್ಣನಾ.

ಅಜ್ಜಾತಿ ವಾ ಏತರಹಿ. ಯಥಾವುತ್ತೇನ ಪಕಾರೇನಾತಿ ‘‘ಸದ್ದಹಾನೋ ಅರಹತ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇನ. ಸಚ್ಚಸಮ್ಪಟಿವೇಧಾವಗಹಣಂ ವಾ ಯಥಾವುತ್ತೇನ ಪಕಾರೇನ ದಿಟ್ಠಸಚ್ಚತಾಯ ಇಧಲೋಕಪರಲೋಕತ್ಥಂ ಯಾಥಾವತೋ ಜಾನನ್ತೋ. ಏವಞ್ಚ ಯಕ್ಖೋ ಸತ್ಥು ದೇಸನಾನುಭಾವಸಿದ್ಧಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛನೇನ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಲಾಭಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ವಿಭಾವೇನ್ತೋ ‘‘ಕಥಂಸು ಲಭತೇ ಪಞ್ಞ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹಾತಿ ಆಚರಿಯಾ. ಸಮ್ಪರಾಯಿಕೋತಿ ಏತ್ಥ ಚ-ಸದ್ದೋ ಲುತ್ತನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ, ತೇನ ‘‘ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕೋ ಚಾ’’ತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ ಏವಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಯೋ ಅತ್ಥೋ…ಪೇ… ದಸ್ಸೇತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಅರೀಯತಿ ಫಲಂ ಏತಸ್ಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ಕಾರಣಂ. ವಿಚಕ್ಖಣೇ ಸಪಯೋಜನತಾಯ.

ತಸ್ಸ ಞಾಣಸ್ಸಾತಿ ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಆವಿಭಾವನಸ್ಸ ಞಾಣಸ್ಸ. ಗುಣವಿಸೇಸೇಹಿ ಚ ಸದಿಸಸ್ಸಪಿ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ಅಗ್ಗದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೋ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ. ತೇನಾಹ –

‘‘ನಯಿಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ಪರಸ್ಮಿಂ ವಾ ಪನ,

ಬುದ್ಧೇನ ಸೇಟ್ಠೋವ ಸಮೋವ ವಿಜ್ಜತಿ;

ಆಹುನೇಯ್ಯಾನಂ ಪರಮಾಹುತಿಂ ಗತೋ,

ಪುಞ್ಞತ್ಥಿಕಾನಂ ವಿಪುಲಫಲೇಸಿನ’’ನ್ತಿ. (ವಿ. ವ. ೧೦೪೭);

ಸಹಿತಪಟಿಪತ್ತಿನ್ತಿ ಪಞ್ಞಾಸಙ್ಗಾಹಿಕಂ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ. ಸುನ್ದರಾ ಬೋಧಿ ಸುಬೋಧಿ, ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸುಬೋಧಿ ಬುದ್ಧಸುಬೋಧಿ, ಸಾ ಏವ ಬುದ್ಧಸುಬೋಧಿತಾ. ಧಮ್ಮಸ್ಸವನತ್ಥಂ ಸನ್ನಿಪತಿತದೇವತಾಹಿ ಸಙ್ಘುಟ್ಠಸಾಧುಕಾರಸದ್ದುಟ್ಠಾನಞ್ಚ.

ಸತಪುಞ್ಞಲಕ್ಖಣನ್ತಿ ಸತಸಹಸ್ಸಕಪ್ಪೇ ಪುಞ್ಞಸಮ್ಭಾರಸ್ಸ ಕತತ್ತಾ ತೇಸಂ ಪುಞ್ಞಾನಂ ವಸೇನ ಸತಪುಞ್ಞಲಕ್ಖಣಂ ಅನೇಕಪುಞ್ಞನಿಬ್ಬತ್ತಲಕ್ಖಣಂ. ಅಭಿನನ್ದಿಯತಾಯ ಸಬ್ಬೇಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮುಪೇತಂ ಸಮನ್ನಾಗತಂ. ಕತಪುಞ್ಞಭಾವಂ ಬ್ಯಞ್ಜೇನ್ತೀತಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಾನಿ, ಅಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಾನಿ. ತೇಸಂ ಪರಿಪುಣ್ಣತ್ತಾ ಪರಿಪುಣ್ಣಬ್ಯಞ್ಜನಂ. ತಂ ಯಕ್ಖೋ…ಪೇ… ಪೂರೇಸೀತಿ ಗಾಥಾಪೂರಣತ್ಥಮೇವ ಹಿ ಭಗವಾ ತಥಾರೂಪಾನಿ ಅಕಾಸಿ. ಅಬ್ಯಾಧಿತಾತಿ ಅರೋಗಾ. ‘‘ಅಬ್ಯಥಿತಾ’’ತಿ ಕೇಚಿ ಪಠನ್ತಿ, ಸಯಸನ್ತಾಸರಹಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

‘‘ಹತ್ಥಯೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ‘‘ಹತ್ಥಕೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಆಳವಿನಗರನ್ತಿ ಆಳವಿನಗರವಾಸಿನೋ ವದತಿ. ಭವತಿ ಹಿ ತತ್ರಟ್ಠತಾಯ ತಂ-ಸದ್ದೋ ಯಥಾ ‘‘ಗಾಮೋ ಆಗತೋ, ಮಞ್ಚಾ ಉಕ್ಕುಟ್ಠಿಂ ಕರೋನ್ತೀ’’ತಿ. ಏಕಕೋಲಾಹಲೇನ ವತ್ತಮಾನೇನ.

ಸಮ್ಪಿಣ್ಡಿತ್ವಾತಿ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ. ಕಾಮಂ ಸಮ್ಭಾರೋ ತೇನ ಕತೋತಿ ನತ್ಥಿ, ಯುದ್ಧತ್ಥಂ ಪನ ಬಹುಸೋ ಉಸ್ಸಾಹಸ್ಸ ಕತತ್ತಾ ‘‘ಯುದ್ಧಮಾದಿಂ ಕತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಮೇವ ಆಳವಕಸುತ್ತಂ ಕಥೇಸಿ ತಸ್ಸಾ ಏವ ದೇಸನಾಯ ಸನ್ನಿಪತಿತಪರಿಸಾಯ ಸಪ್ಪಾಯತ್ತಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಕಥಾಪರಿ…ಪೇ… ಅಹೋಸೀ’’ತಿ. ಚತೂಹಿ ವತ್ಥೂಹೀತಿ ಚತೂಹಿ ಸಙ್ಗಹವತ್ಥೂಹಿ. ಪರಿಸನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಸಂ. ‘‘ಇತರಞ್ಚಾ’’ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ.

ಆಳವಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಸಾರತ್ಥಪ್ಪಕಾಸಿನಿಯಾ ಸಂಯುತ್ತನಿಕಾಯ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ

ಯಕ್ಖಸಂಯುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ ಸಮತ್ತಾ.