೭. ಮಹಾಚತ್ತಾರೀಸಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೩೬. ದೋಸೇಹಿ ಆರಕಾತಿ ಅರಿಯಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ನಿದ್ದೋಸ’’ನ್ತಿ. ಸಾ ಪನ ನಿದ್ದೋಸತಾ ಲೋಕುತ್ತರಭಾವೇನ ಸವಿಸೇಸಾತಿ ಆಹ ‘‘ಲೋಕುತ್ತರ’’ನ್ತಿ. ಸಮ್ಮಾ ಸುನ್ದರೋ ಪಸತ್ಥೋ ನಿಯ್ಯಾನಿಕೋ ಸಮಾಧಿ ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧೀತಿ ಆಹ – ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿನ್ತಿ ಮಗ್ಗಸಮಾಧಿ’’ನ್ತಿ. ಉಪನಿಸೀದತಿ ಏತ್ಥ ಫಲಂ ತಪ್ಪಟಿಬದ್ಧವುತ್ತಿತಾಯಾತಿ ಉಪನಿಸಂ, ಕಾರಣನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ಸಉಪನಿಸನ್ತಿ ಸಪ್ಪಚ್ಚಯ’’ನ್ತಿ. ಪರಿಕರೋತಿ ಪರಿವಾರೇತೀತಿ ಪರಿಕ್ಖಾರೋತಿ ಆಹ – ‘‘ಸಪರಿಕ್ಖಾರನ್ತಿ ಸಪರಿವಾರ’’ನ್ತಿ.

ಪರಿವಾರಿತಾತಿ ಸಹಜಾತಾದಿಪಚ್ಚಯಭಾವೇನ ಪರಿವಾರನ್ತೇಹಿ ವಿಯ ಉಪಗತಾ. ಪುರೇಚಾರಿಕಾತಿ ವುಟ್ಠಾನಗಾಮಿನಿಭಾವನಾ ಸಹಜಾತಾದಿಪಚ್ಚಯವಸೇನ ಪಚ್ಚಯತ್ತಾ ಪುರಸ್ಸರಾ. ತೇನಾಹ – ‘‘ವಿಪಸ್ಸನಾಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ಚಾ’’ತಿ. ಇದಾನಿ ತಾನಿ ಕಿಚ್ಚತೋ ದಸ್ಸೇತುಂ, ‘‘ವಿಪಸ್ಸನಾಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಪರಿವೀಮಂಸಗ್ಗಹಣಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೇ ವೀಮಂಸಾಧಿಪತೇಯ್ಯೇನ ಪವತ್ತಿಯಾ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ತೇನಸ್ಸ ಮಗ್ಗಸಮಾಧಿಸ್ಸ ನಾನಾಖಣಿಕಂ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ವೀಮಂಸನಪರಿಯೋಸಾನೇತಿ ತಥಾಪವತ್ತಅನುಲೋಮಞಾಣಸ್ಸ ಓಸಾನೇ. ಭೂಮಿಲದ್ಧಂ ವಟ್ಟಂ ಸಮುಗ್ಘಾಟಯಮಾನಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಾನೇ ದೀಘರತ್ತಂ ಅನುಸಯಿತಂ ಕಿಲೇಸವಟ್ಟಂ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದನ್ತಿ. ವೂಪಸಮಯಮಾನಾತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ವೂಪಸಮಯಮಾನಾತಿ ವಾ ತತೋ ಏವ ಅವಸಿಟ್ಠಮ್ಪಿ ವಟ್ಟಂ ಅಪ್ಪವತ್ತಿಕರಣವಸೇನ ವೂಪಸಮೇನ್ತಿ. ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ಮಗ್ಗಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ…ಪೇ… ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ. ಸಾತಿ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ. ದುವಿಧಾಪೀತಿ ಯಥಾವುತ್ತಾ ದುವಿಧಾಪಿ. ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಞ್ಞಾಸಹಿತಾಯ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಯ ಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ದಸ್ಸಿತತ್ತಾ.

ಲಕ್ಖಣೇ ಪಟಿವಿಜ್ಝಮಾನೇ ಲಕ್ಖಣಿಕೋ ಧಮ್ಮೋ ಪಟಿವಿದ್ಧೋ ಹೋತೀತಿ ಆಹ – ‘‘ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಂ…ಪೇ… ಆರಮ್ಮಣತೋ ಪಜಾನಾತೀ’’ತಿ. ವಿಪಸ್ಸನಾಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಯಮ್ಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಕಿಚ್ಚತೋತಿ ಭಾವನಾಕಿಚ್ಚತೋ. ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಯಂ ತದಧಿಗತಅಸಮ್ಮೋಹತಾಯ ಅಸಮ್ಮೋಹತೋ ಪಜಾನಾತಿ. ಕಿಚ್ಚತೋತಿ ಪಟಿವೇಧಕಿಚ್ಚತೋ. ತಂ ಪನ ಸಬ್ಬಥಾ ಅಸಮ್ಮುಯ್ಹನಮೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅಸಮ್ಮೋಹತೋ’’ತಿ. ಏವಂ ಪಜಾನನಾತಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠೀತಿ ಯಾಥಾವತೋ ಅವಬೋಧೋ. ಅಸ್ಸಾತಿ ತಂಸಮಙ್ಗಿನೋ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ.

ದ್ವಾಯನ್ತಿ -ಕಾರೋ ದೀಘಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ದ್ವಯಂ ವದಾಮೀ’’ತಿ. ದ್ವೇ ಅವಯವಾ ಏತಸ್ಸಾತಿ ದ್ವಯಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ದುವಿಧಕೋಟ್ಠಾಸಂ ವದಾಮೀ’’ತಿ. ಪುಞ್ಞಸ್ಸ ಏಕೋ ಭಾಗೋ ಸೋ ಏವ ಪುಞ್ಞಭಾಗಿಕೋ, ಕ-ಕಾರಸ್ಸ ಯ-ಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗವಸೇನ ‘‘ಪುಞ್ಞಭಾಗಿಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಉಪಧಿಸಙ್ಖಾತಸ್ಸಾತಿ ಖನ್ಧಪಬನ್ಧಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ.

ಅಮತದ್ವಾರನ್ತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗಂ. ಪಞ್ಞಪೇತೀತಿ ನಿಯ್ಯಾನಾದಿಪಕಾರತೋ ಪಞ್ಞಪೇತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ವಿಭಜಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತೀ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಸಮ್ಮೋಹಸ್ಸ ವಿದ್ಧಂಸನೇನ ಅಸಮ್ಮೋಹತೋ ದಸ್ಸೇತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇತಿ ಅಮತದ್ವಾರಪಞ್ಞಾಪನೇ ಅತ್ಥೇ. ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಪ್ಪತ್ತಾತಿ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಭಾವಪ್ಪತ್ತಾ. ಮಗ್ಗಭಾವೇನ ನಿಯ್ಯಾನಭಾವೇನ ಪವತ್ತಿಯಾ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಯ ಅಟ್ಠನ್ನಮ್ಪಿ ಸಾಧಾರಣತ್ತಾ ಸಮುದಾಯಸ್ಸ ಚ ಅವಯವೋ ಅಙ್ಗನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ಸೇಸಧಮ್ಮೇ ಅಙ್ಗಿಕಭಾವೇನ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅರಿಯಮಗ್ಗಸ್ಸ ಅಙ್ಗ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಸೋ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಂ ‘‘ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠೀ’’ತಿ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಂ ‘‘ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠೀ’’ತಿ ಜಾನನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು. ಪಜಹನತ್ಥಾಯಾತಿ ಸಮುಚ್ಛೇದವಸೇನ ಪಜಹನಾಯ. ಪಟಿಲಾಭತ್ಥಾಯಾತಿ ಮಗ್ಗಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಅಧಿಗಮಾಯ. ಕುಸಲವಾಯಾಮೋತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಸಮ್ಪಯುತ್ತೋವ ಕೋಸಲ್ಲಸಮ್ಭೂತೋ ವಾಯಾಮೋ. ಸರತೀತಿ ಸತೋ, ತಂ ಪನಸ್ಸ ಸರಣಂ ಸತಿಸಮಙ್ಗಿತಾಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ಸತಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ’’ತಿ. ಕಾಮಞ್ಚೇತ್ಥ ವಿಪಸ್ಸನಾಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಂ ಯಥಾಭೂತಾ ಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮಸತಿಯೋ ಸಹಜಾತಾ ಚ ಪುರೇಜಾತಾ ಚ ಹುತ್ವಾ ಪರಿವಾರೇನ್ತಿ, ‘‘ಇತಿಯಿಮೇ ತಯೋ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಂ ಅನುಪರಿಧಾವನ್ತಿ ಅನುಪರಿವತ್ತನ್ತೀ’’ತಿ ಪನ ವಚನತೋ, ‘‘ಏತ್ಥ ಹೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಮಗ್ಗಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಏವ ಸೇಸಧಮ್ಮಾನಂ ಯಥಾರಹಂ ಸಹಚರಣಭಾವೇನ ಪರಿವಾರಣಂ ಯೋಜಿತಂ. ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪಾದೀನನ್ತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಸಮ್ಮಾವಾಚಾಕಮ್ಮನ್ತಾಜೀವಾನಂ ಗಹಣಂ ಇತರೇಸಂ ಪರಿವಾರಭಾವೇನ ಗಹಿತತ್ತಾ. ನ ಹಿ ಸಕ್ಕಾ ತೇ ಏವ ಪರಿವಾರೇ ಪರಿವಾರವನ್ತೇ ಚ ಕತ್ವಾ ವತ್ತುಂ ಸಙ್ಕರತೋ ಸಮ್ಮೋಹಜನನತೋ ಚ. ತಯೋತಿ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿವಾಯಾಮಸತಿಯೋ ಸಹಜಾತಪರಿವಾರಾವ ಹೋನ್ತಿ ಮಗ್ಗಕ್ಖಣಿಕಾನಂ ತೇಸಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಖಣವಿರತೀನಂ ಅಸಮ್ಭವತೋ.

೧೩೭. ತಕ್ಕನವಸೇನ ಲೋಕಸಿದ್ಧೇನಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ‘‘ಏವಞ್ಚೇವಞ್ಚ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವಿವಿಧಂ ತಕ್ಕನಂ ಕೂಪೇ ವಿಯ ಉದಕಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಸ್ಸ ಆಕಡ್ಢನಂ ವಿತಕ್ಕನಂ ವಿತಕ್ಕೋ. ಸಙ್ಕಪ್ಪನವಸೇನಾತಿ ತಂ ತಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಪ್ಪನವಸೇನ. ತಕ್ಕನಂ ಕಪ್ಪನನ್ತಿ ಚ ಅತಂಸಹಜಾತಾನಮೇವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಏಕಗ್ಗೋತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮಾಧಿನಾ ಲದ್ಧುಪಕಾರಸ್ಸೇವ ವಿತಕ್ಕಸ್ಸ ಅಪ್ಪನಾಪರಿಯಾಯೋ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ವಿಸೇಸೇನ ವಾ ಅಪ್ಪನಾ ವಿತಕ್ಕಸ್ಸ ವಸೇನ ಚಿತ್ತಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಅಭಿರೋಪೇತಿ, ವಿತಕ್ಕೇ ಅಸತಿ ಕಥನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ವಿತಕ್ಕೇ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ. ಅತ್ತನೋಯೇವ ಧಮ್ಮತಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಅಭಿರುಹತೀತಿ, ಏತೇನ ಆರಮ್ಮಣಧಮ್ಮಾನಂ ಗಹಣಂ ನಾಮ ಸಭಾವಸಿದ್ಧಂ, ನ ಧಮ್ಮನ್ತರಮಪೇಕ್ಖತಿ, ವಿತಕ್ಕೋ ಪನ ಪವತ್ತಮಾನೋ ಆರಮ್ಮಣಾಭಿನಿರೋಪನವಸೇನೇವ ಪವತ್ತತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಸಭಾವಾವಿತಕ್ಕಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದತೋ ಸವಿತಕ್ಕಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಗ್ಗಹಣವಿಸೇಸೋ ವಿತಕ್ಕೇನ ಜಾತೋತಿ ಕತ್ವಾ ವಿತಕ್ಕೋ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಗ್ಗಹಣೇ ವಿಸೇಸಪಚ್ಚಯೋತಿ ಪಾಕಟೋಯಮತ್ಥೋ. ಅಪರೇ ಪನ ಭಣನ್ತಿ – ಯಥಾ ಕೋಚಿ ರಾಜವಲ್ಲಭಂ, ತಂಸಮ್ಬನ್ಧೀನಂ ಮಿತ್ತಂ ವಾ ನಿಸ್ಸಾಯ ರಾಜಗೇಹಂ ಆರೋಹತಿ ಅನುಪವಿಸತಿ, ಏವಂ ವಿತಕ್ಕಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಆರೋಹತಿ ವಿತಕ್ಕಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಾಭಿನಿರೋಪನಸಭಾವತ್ತಾ, ಅಞ್ಞೇಸಂ ಧಮ್ಮಾನಞ್ಚ ಅವಿತಕ್ಕಸಭಾವತೋ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ – ‘‘ಚೇತಸೋ ಅಭಿನಿರೋಪನಾ’’ತಿ (ಧ. ಸ. ೭).

ಯದಿ ಏವಂ ಕಥಂ ಅವಿತಕ್ಕಚಿತ್ತಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಆರೋಹತೀತಿ? ವಿತಕ್ಕಬಲೇನೇವ. ಯಥಾ ಹಿ ಸೋ ಪುರಿಸೋ ಪರಿಚಯೇನ ತೇನ ವಿನಾಪಿ ನಿರಾಸಙ್ಕೋ ರಾಜಗೇಹಂ ಪವಿಸತಿ, ಏವಂ ಪರಿಚಯೇನ ವಿತಕ್ಕೇನ ವಿನಾಪಿ ಅವಿತಕ್ಕಂ ಚಿತ್ತಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಆರೋಹತಿ. ಪರಿಚಯೇನಾತಿ ಚ ಸನ್ತಾನೇ ಪವತ್ತವಿತಕ್ಕಭಾವನಾಸಙ್ಖಾತೇನ ಪರಿಚಯೇನ. ವಿತಕ್ಕಸ್ಸ ಹಿ ಸನ್ತಾನೇ ಅಭಿಣ್ಹಂ ಪವತ್ತಸ್ಸ ವಸೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಾಭಿರುಹನಂ ಚಿರಪರಿಚಿತಂ; ತೇನ ತಂ ಕದಾಚಿ ವಿತಕ್ಕೇನ ವಿನಾಪಿ ತತ್ಥ ಪವತ್ತತೇವ; ಯಥಾ ಞಾಣಸಹಗತಂ ಚಿತ್ತಂ ಸಮ್ಮಸನವಸೇನ ಚಿರಪರಿಚಿತಂ ಕದಾಚಿ ಞಾಣರಹಿತಮ್ಪಿ ಸಮ್ಮಸನವಸೇನ ಪವತ್ತತಿ; ಯಥಾ ವಾ ಕಿಲೇಸಸಹಿತಂ ಹುತ್ವಾ ಪವತ್ತಂ ಸಬ್ಬಸೋ ಕಿಲೇಸರಹಿತಮ್ಪಿ ಪರಿಚಯೇನ ಕಿಲೇಸವಾಸನಾವಸೇನ ಪವತ್ತತಿ, ಏವಂ ಸಮ್ಪದಮಿದಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ವಾಚಂ ಸಙ್ಖರೋತೀತಿ ವಾಚಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ, ವಚೀಘೋಸುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ವಿಸೇಸಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಲೋಕಿಯವಿತಕ್ಕೋ ದ್ವತ್ತಿಂಸಚಿತ್ತಸಹಗತೋ ವಾಚಂ ಸಙ್ಖರೋತಿ ವಚೀವಿಞ್ಞತ್ತಿಜನನತೋ. ವಚೀಸಙ್ಖಾರೋತ್ವೇವ ಪನಸ್ಸ ನಾಮಂ ಹೋತಿ ರುಳ್ಹಿತೋ, ತಂಸಮತ್ಥತಾನಿರೋಧತೋ ವಾ ಸಮ್ಭವತೋ ಪನ ಸಙ್ಖಾರೋತಿ. ‘‘ಲೋಕುತ್ತರಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪಂ ಪರಿವಾರೇನ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಿವಿಧೇ ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೇ ಕದಾಚಿ ಕತಮಂ ಪರಿವಾರೇನ್ತೀತಿ? ಚೋದನಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಏತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿ. ನಾನಾಚಿತ್ತೇಸು ಲಬ್ಭನ್ತಿ ನಾನಾಸಮನ್ನಾಹಾರಹೇತುಕತ್ತಾ, ಪುಬ್ಬಭಾಗೇಯೇವ ಚ ತೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ. ತೀಣಿ ನಾಮಾನಿ ಲಭತಿ ತಿವಿಧಸ್ಸಪಿ ಪಟಿಪಕ್ಖಸ್ಸ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದನೇನ ಸಾತಿಸಯಂ ತಿಣ್ಣಮ್ಪಿ ಕಿಚ್ಚಕರಣತೋ. ಏಸ ನಯೋ ಸಮ್ಮಾವಾಚಾದೀಸುಪಿ.

೧೩೮. ವಿರಮತಿ ಏತಾಯಾತಿ ವೇರಮಣೀ ವಿರತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಸಾ ಮುಸಾವಾದತೋ ವಿರಮಣಸ್ಸ ಕಾರಣಭಾವತೋ ಚೇತನಾಪಿ ವೇರಸ್ಸ ಮಣನತೋ ವಿನಾಸನತೋ ವಿರತಿಪೀತಿ ಆಹ – ‘‘ವಿರತಿಪಿ ಚೇತನಾಪಿ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಆರಕಾ ರಮತೀತಿ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನೇಹಿ ದೂರತೋ ಸಮುಸ್ಸಾರೇತಿ. ವಿನಾ ತೇಹಿ ರಮತೀತಿ ಅಚ್ಚನ್ತಮೇವ ತೇಹಿ ವಿನಾ ಭವತಿ. ತತೋ ತತೋತಿ ದಿಟ್ಠೇ ಅದಿಟ್ಠವಾದಾದಿತೋ ಮುಸಾವಾದಾ. ವಿಸೇಸತೋ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿಧಮ್ಮತ್ತಾ ಪಟಿನಿವತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ.

೧೪೦. ತಿವಿಧೇನ ಕುಹನವತ್ಥುನಾತಿ ಪಚ್ಚಯಪಟಿಸೇವನ-ಸಾಮನ್ತಜಪ್ಪನ-ಇರಿಯಾಪಥಪವತ್ತನಸಙ್ಖಾತೇನ ಪಾಪಿಚ್ಛತಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೇನ ತಿವಿಧೇನ ಕುಹನವತ್ಥುನಾ. ಏತಾಯ ಕುಹನಾಯ ಕರಣಭೂತಾಯ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪಾದನತ್ಥಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ಸೀಲಂ ಏತೇಸನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ಅತ್ತವಿಸಯಲಾಭಹೇತು ಅಕ್ಕೋಸನಖುಂಸನವಮ್ಭನಾದಿವಸೇನ ಪಿಸನಂ ಘಟ್ಟನಂ ವಿಹೇಠನಂ ನಿಪ್ಪೇಸೋ. ಇತೋ ಲದ್ಧಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸ, ತತೋ ಲದ್ಧಂ ಪರಸ್ಸ ದತ್ವಾ ಏವಂ ಲಾಭೇನ ಲಾಭಂ ನಿಜಿಗೀಂಸತೀತಿ ಲಾಭೇನ ಲಾಭಂ ನಿಜಿಗೀಂಸನಾ. ಪಾಳಿಯಂ ಆಗತೋ ಕುಹನಾದಿವಸೇನ ಮಿಚ್ಛಾಆಜೀವೋ. ಕೋ ಪನ ಸೋತಿ ಆಹ ‘‘ಆಜೀವಹೇತೂ’’ತಿಆದಿ. ತಾಸಂಯೇವಾತಿ ಅವಧಾರಣಂ, ‘‘ಆಜೀವೋ ಕುಪ್ಪಮಾನೋ ಕಾಯವಚೀದ್ವಾರೇಸು ಏವ ಕುಪ್ಪತೀ’’ತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ.

೧೪೧. ಸಮ್ಮಾ ಪಸತ್ಥಾ ಸೋಭನಾ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಾ ದಿಟ್ಠಿ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ, ಪುಗ್ಗಲೋ. ತಸ್ಸ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ಸಚ್ಚಾಭಿಸಮಯಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಾನಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ ಅವಸ್ಸಯೋ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಮಗ್ಗಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಯಂ ಠಿತಸ್ಸಾ’’ತಿ. ಪಹೋತಿ ಭವತಿ ತಾಯ ಸಹೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಪವತ್ತತಿ. ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣಂ ಯಾಥಾವತೋ ಜಾನನಟ್ಠೇನ ಸಮ್ಮಾಞಾಣನ್ತಿ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಂ, ತಞ್ಚ ಖೋ ಮಗ್ಗಸಮಾಧಿಮ್ಹಿ ಠಿತೇ ಏವ ಹೋತೀತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಆಹ – ‘‘ಮಗ್ಗಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿಮ್ಹಿ…ಪೇ… ಸಮ್ಮಾಞಾಣಂ ಪಹೋತೀ’’ತಿಆದಿ. ಇಮಿನಾ ಕಿಂ ದಸ್ಸೇತೀತಿ? ಯಥಾ ಮಗ್ಗಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಯಂ ಠಿತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ, ‘‘ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠೀ’’ತಿ ವುತ್ತೋ, ಏವಂ ಮಗ್ಗಫಲಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣೇ ಠಿತೋ, ‘‘ಸಮ್ಮಾಞಾಣೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ, ತಸ್ಸ ಚ ಮಗ್ಗಫಲಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿಪವತ್ತಿಯಾ ಪಹೋತಿ ಸಮ್ಮಾಞಾಣಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾವಿಮುತ್ತಿಯಾ ಪಹೋತೀತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಫಲಸಮಾಧಿ ತಾವ ಪವತ್ತತು, ಮಗ್ಗಸಮಾಧಿ ಪನ ಕಥನ್ತಿ? ತಮ್ಪಿ ಅಕುಪ್ಪಭಾವತಾಯ ಅಚ್ಚನ್ತಸಮಾಧಿಭಾವತೋ ಕಿಚ್ಚನಿಪ್ಫತ್ತಿಯಾ ಪವತ್ತತೇವಾತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ಲಭತಿ. ಠಪೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಫಲಙ್ಗಾನೀತಿ ಫಲಭೂತಾನಿ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಆದೀನಿ ಅಟ್ಠಙ್ಗಾನಿ, ‘‘ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಪಹೋತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ವಿಸುಂ ಗಹಿತತ್ತಾ ಠಪೇತ್ವಾ. ಸಮ್ಮಾಞಾಣಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಂ ಕತ್ವಾತಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣಂ ಸಮ್ಮಾಞಾಣಂ ಕತ್ವಾ. ಫಲಂ ಕಾತುನ್ತಿ ಫಲಧಮ್ಮಸಹಚರಿತತಾಯ ವಿಪಾಕಸಭಾವತಾಯ ಚ ‘‘ಫಲ’’ನ್ತಿ ಲದ್ಧನಾಮೇ ಫಲಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮೇ ಸಮ್ಮಾವಿಮುತ್ತಿಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ವುತ್ತಂ. ತಥಾ ಚ ವುತ್ತಂ ಸಲ್ಲೇಖಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯಂ (ಮ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೮೩) ‘‘ಫಲಸಮ್ಪಯುತ್ತಾನಿ ಪನ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಆದೀನಿ ಅಟ್ಠಙ್ಗಾನಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಮಾವಿಮುತ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ.

೧೪೨. ನಿಜ್ಜಿಣ್ಣಾತಿ ನಿಜ್ಜೀರಿತಾ, ವಿದ್ಧಸ್ತಾ ವಿನಾಸಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಫಲಂ ಕಥಿತನ್ತಿ ‘‘ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ ನಿಜ್ಜಿಣ್ಣಾ ಹೋತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವಾರೇನ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಂ ಕಥಿತನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ನಿಜ್ಜೀರಣಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭನನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ನಿಜ್ಜೀರಣಂ ಪನ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದನನ್ತಿ ಕತ್ವಾ, ಮಜ್ಝಿಮಭಾಣಕಾ…ಪೇ… ಮಗ್ಗೋ ಕಥಿತೋತಿ ವದನ್ತಿ. ದಸ್ಸನಟ್ಠೇನಾತಿ ಪರಿಞ್ಞಾಭಿಸಮಯಾದಿವಸೇನ ಚತುನ್ನಂ ಸಚ್ಚಾನಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ದಸ್ಸನಟ್ಠೇನ. ವಿದಿತಕರಣಟ್ಠೇನಾತಿ ಪಚ್ಚಕ್ಖೇನ ಯಥಾದಿಟ್ಠಾನಂ ಮಗ್ಗಫಲಾನಂ ಪಾಕಟಕರಣಟ್ಠೇನ. ತದಧಿಮುತ್ತಟ್ಠೇನಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಯಥಾಸಚ್ಛಿಕತೇ ನಿಬ್ಬಾನೇ ಅಧಿಮುಚ್ಚನಭಾವೇನ.

ಕುಸಲಪಕ್ಖಾತಿ ಅನವಜ್ಜಕೋಟ್ಠಾಸಾ. ಮಹಾವಿಪಾಕದಾನೇನಾತಿ ಮಹತೋ ವಿಪುಲಸ್ಸ ಲೋಕುತ್ತರಸ್ಸ ಸುಖವಿಪಾಕಸ್ಸ ಚೇವ ಕಾಯಿಕಾದಿದುಕ್ಖವಿಪಾಕಸ್ಸ ಚ ದಾನೇನ.

ಯಥಾ ಮಹಾವಿಪಾಕಸ್ಸ ದಾನೇನ ಮಹಾಚತ್ತಾರೀಸಕಂ, ತಥಾ ಬಹುತಾಯಪಿ ಮಹಾಚತ್ತಾರೀಸಕೋತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ, ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಚ ಪನ ಸುತ್ತೇ ಪಞ್ಚ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಯೋ ಕಥಿತಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಬಹುಅತ್ಥೋಪಿ ಹಿ ಮಹಾ-ಸದ್ದೋ ಹೋತಿ ‘‘ಮಹಾಜನೋ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೨.೬೫). ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ನತ್ಥಿ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ವತ್ಥುಭೇದೇನ ದಸ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಧಮ್ಮಾ ಕಥಿತಾ, ವತ್ಥುಭೇದೇನೇವ, ‘‘ಅತ್ಥಿ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ದಸ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಧಮ್ಮಾತಿ ವೀಸತಿ ಹೋತಿ. ಯಥಾ ‘‘ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಪಹೋತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಮಗ್ಗವಸೇನ ದಸ ಸಮ್ಮತ್ತಧಮ್ಮಾ, ತಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖಭೂತಾ ‘‘ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಸ್ಸ ಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಪಹೋತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಅತ್ಥತೋ ದಸ ಮಿಚ್ಛತ್ತಧಮ್ಮಾತಿ ವೀಸತಿ, ತಥಾ ಫಲವಸೇನ ತೇಸು ಏವಂ ವೀಸತಿ. ಕಥಂ ವಾರೇಪಿ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಆದಯೋ ದಸಾತಿ ವೀಸತಿ? ಏವಮೇತೇ ದ್ವೇ ಚತ್ತಾರೀಸಕಾನಿ ಪುರಿಮೇನ ಸದ್ಧಿಂ ತಯೋ ಚತ್ತಾರೀಸಕಾ ವಿಭಾವಿತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

೧೪೩. ಪಸಂಸಿಯಸ್ಸ ಉಜುವಿಪಚ್ಚನೀಕಂ ನಿನ್ದಿಯಂ ಪಸಂಸನ್ತೋಪಿ ಅತ್ಥತೋ ಪಸಂಸಿಯಂ ನಿನ್ದನ್ತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಪಸಂಸಿಯಸ್ಸ ಗುಣಪರಿಧಂಸನಮುಖೇನೇವ ಹಿ ನಿನ್ದಿಯಸ್ಸ ಪಸಂಸಾಯ ಪವತ್ತನತೋತಿ ಆಹ – ‘‘ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿನಾಮಾಯಂ ಸೋಭನಾತಿ ವದನ್ತೋಪಿ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಂ ಗರಹತಿ ನಾಮಾ’’ತಿಆದಿ. ಏವಮಾದೀತಿ ಆದಿಸದ್ದೇನ ‘‘ನತ್ಥಿ ಹೇತು ನತ್ಥಿ ಪಚ್ಚಯೋ ಸತ್ತಾನಂ ಸಂಕಿಲೇಸಾಯಾ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೧.೧೬೮; ಮ. ನಿ. ೨.೨೨೭) ಏವಮಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ; ತಸ್ಮಾ ಏವಂವಾದಿನೋತಿ ಏವಂ ಹೇತು ಪಟಿಕ್ಖೇಪವಾದಿನೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಓಕ್ಕನ್ತನಿಯಾಮಾತಿ ಓಗಾಳ್ಹಮಿಚ್ಛತ್ತನಿಯಾಮಾ. ಏವರೂಪಂ ಲದ್ಧಿಂ ಗಹೇತ್ವಾತಿಆದೀಸು ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಚೂಳಪುಣ್ಣಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಏದಿಸೋ ಹಿ ‘‘ಬುದ್ಧಾನಮ್ಪಿ ಅತೇಕಿಚ್ಛೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಸದಿಸೋ.

ಅತ್ತನೋ ನಿನ್ದಾಭಯೇನಾತಿ ‘‘ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಞ್ಚ ನಾಮೇತೇ ಗರಹನ್ತೀ’’ಆದಿನಾ ಉಪರಿ ಪರೇಹಿ ವತ್ತಬ್ಬನಿನ್ದಾಭಯೇನ. ಘಟ್ಟನಭಯೇನಾತಿ ತಥಾ ಪರೇಸಂ ಆಸಾದನಾಭಯೇನ. ಸಹಧಮ್ಮೇನ ಪರೇನ ಅತ್ತನೋ ಉಪರಿ ಕಾತಬ್ಬನಿಗ್ಗಹೋ ಉಪಾರಮ್ಭೋ, ಗರಹತೋ ಪರಿತ್ತಾಸೋ ಉಪಾರಮ್ಭಭಯಂ, ತಂ ಪನ ಅತ್ಥತೋ ಉಪವಾದಭಯಂ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಉಪವಾದಭಯೇನಾ’’ತಿ. ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ.

ಮಹಾಚತ್ತಾರೀಸಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ ಸಮತ್ತಾ.