೬. ಆನೇಞ್ಜಸಪ್ಪಾಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೬೬. ಖಣಪಭಙ್ಗುತಾಯ ನ ನಿಚ್ಚಾ ನ ಧುವಾತಿ ಅನಿಚ್ಚಾ. ತತೋ ಏವ ಪಣ್ಡಿತೇಹಿ ನ ಇಚ್ಚಾ ನ ಉಪಗನ್ತಬ್ಬಾತಿಪಿ ಅನಿಚ್ಚಾ. ಸೋ ಚಾಯಂ ಅನಿಚ್ಚತ್ಥೋ ಉದಯವಯಪರಿಚ್ಛಿನ್ನತಾಯ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ, ‘‘ಹುತ್ವಾ ಅಭಾವಟ್ಠೇನ ಅನಿಚ್ಚಾ’’ತಿ ಆಹ; ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವಿನಸ್ಸನತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಯಞ್ಚ ಅನಿಚ್ಚತಾ ವಕ್ಖಮಾನಾ ಚ ತುಚ್ಛಾದಿತಾ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಕಾಮಾನಂ ಸಾಧಾರಣೋತಿ ಆಹ – ‘‘ವತ್ಥುಕಾಮಾಪಿ ಕಿಲೇಸಕಾಮಾಪೀ’’ತಿ. ರಿತ್ತಾ ವಿವಿತ್ತಾ, ತೇಸಂ ನಿಚ್ಚಸಾರಾದೀನಂ ಅತ್ತನಿ ಅಭಾವತೋ ತೇಹಿ ವಿಸುಂಭೂತಾ. ಯಥಾ ಪನ ಸಬ್ಬಸೋ ಸಭಾವರಹಿತಮಾಕಾಸಂ ‘‘ತುಚ್ಛಂ ರಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ನ ಏವಮೇತೇ. ಏತೇ ಪನ ಕೇವಲಂ ನಿಚ್ಚಸಾರಾದಿವಿರಹತೋ ಏವ ತುಚ್ಛಾ ರಿತ್ತಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ನ ಪನಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ‘‘ನ ಹಿ ತುಚ್ಛಮುಟ್ಠಿ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಇದಂ ಲೋಕಸಮಞ್ಞಾವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ಲೋಕಸಮಞ್ಞಾ ಲೋಕಿಯಕಥಾ ನ ಲಙ್ಘಿತಬ್ಬಾ.

ಮುಸಾತಿ ಇತ್ತರಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನತಾಯ ನ ದಿಸ್ಸತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಮುಸಾತಿ ನಾಸನಕಾ’’ತಿ. ವಿಸಂವಾದನಟ್ಠೇನ ವಾ ಮುಸಾ. ಏತೇ ಹಿ ಅಸುಭಾದಿಸಭಾವಾಪಿ ಬಾಲಾನಂ ಸುಭಾದಿಭಾವೇನ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಾ ಸುಭಾದಿಗ್ಗಹಣಸ್ಸ ಪಚ್ಚಕ್ಖಭಾವೇನ ಸತ್ತೇ ವಿಸಂವಾದೇನ್ತಿ. ನಸ್ಸನಸಭಾವಾತಿ ಖಣಭಙ್ಗತ್ತಾ ಇತ್ತರಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನತಾಯ ದಿಸ್ಸಮಾನಾ ವಿಯಪಿ ಹುತ್ವಾ ಅಪಞ್ಞಾಯನಕಪಕತಿಕಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಖೇತ್ತಂ ವಿಯಾ’’ತಿಆದಿ. ಧಮ್ಮಸದ್ದೋ ಚೇತ್ಥ ‘‘ಜಾತಿಧಮ್ಮಾನ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ದೀ. ನಿ. ೨.೩೯೮) ವಿಯ ಪಕತಿಪರಿಯಾಯೋ, ತಥಾ ಸಭಾವಸದ್ದೋ ಚಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಮೋಸಧಮ್ಮಾತಿ ಮೋಸನಪಕತಿಕಾ, ಕುಸಲಭಣ್ಡಹರಣಸಭಾವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮಾಯಾಕತನ್ತಿ ಮಾಯಾಯ ಕತಂ ಉದಕಾದಿಮಣಿಆದಿಆಕಾರೇನ ಮಾಯಾದಿನಾ ಉಪಟ್ಠಾಪಿತಂ; ಮಾಯಾಕತಂ ವಿಯ ಮಾಯಾಕತಂ ಅಞ್ಞಸಭಾವಾ ಹುತ್ವಾ ಅತಥಾ ಉಪಟ್ಠಹನತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಯಥಾ’’ತಿಆದಿ. ಚಕ್ಖುಪಥೇ ಏವ ಕತವಿಜ್ಜಾಯ, ನ ತತೋ ಪರನ್ತಿ ವುತ್ತಂ – ‘‘ದಸ್ಸನೂಪಚಾರೇ ಠಿತಸ್ಸೇವ ತಥಾ ಪಞ್ಞಾಯತೀ’’ತಿ. ತಯಿದಂ ಸಮ್ಬರವಿಜ್ಜಾವಸೇನ ವುತ್ತಂ.

ಏವಂ ತಾವಕಾಲಿಕಭಾವೇನ ಕಾಮಾನಂ ಮಾಯಾಕತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತತೋ ಅಞ್ಞೇನಪಿ ಪಕಾರೇನ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಥಾ ಚಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಅನಿಚ್ಚಾದಿಸಭಾವಾನಂ ಕಾಮಾನಂ ನಿಚ್ಚಾದಿಸಭಾವದಸ್ಸನಂ ವಿಪಲ್ಲಾಸಸಹಗತತಾಯ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಬಾಲಾನಂ ಲಾಪನತೋತಿ ಅಪರಿಞ್ಞಾತವತ್ಥುಕಾನಂ ಅನ್ಧಬಾಲಾನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ವಿಪಲ್ಲಾಸಹೇತುತೋ. ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ ಠತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ವಾ ವಸೇನ ಭಗವತಾ ಭಾಸಿತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ – ‘‘ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಾ ಕಾಮಾತಿ ಮಾನುಸಕಾ ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣಾ’’ತಿ. ತತೋ ಏವ ಚ ‘‘ಸಮ್ಪರಾಯಿಕಾತಿ ತೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಾ ಪಚ್ಚಕ್ಖಸಭಾವಾ ಆರಮ್ಮಣಭೂತಾ ಏತಾಸಂ ಅತ್ಥೀತಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಾ. ಸಮ್ಪರಾಯಿಕೇ ಕಾಮೇ ಆರಬ್ಭ ಉಪ್ಪನ್ನಸಞ್ಞಾ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕಾ. ತೇ ಸಮೇಚ್ಚ ಧೀಯತಿ ಏತ್ಥ ಆಣಾತಿ ಧೇಯ್ಯಂ, ಆಣಾಪವತ್ತಿಟ್ಠಾನಂ. ಮಾರಸ್ಸ ಧೇಯ್ಯನ್ತಿ ಮಾರಧೇಯ್ಯಂ ತಸ್ಸ ಇಸ್ಸರಿಯಪವತ್ತನತ್ತಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಯೇಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಗಹಿತನ್ತಿ ವಿಸಯವಿಸಯೀಭಾವೇನ ಗಹಿತಂ, ಆರಮ್ಮಣವಸೇನ ಆರಮ್ಮಣಕರಣವಸೇನ ಚ ಗಹಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತ್ಥ ಆರಮ್ಮಣಕರಣವಸೇನ ಗಹಣಂ ನಾಮ ‘‘ಇದಂ ಮಯ್ಹ’’ನ್ತಿ ಅವಿಭಾಗೇನ ಪರಿಗ್ಗಹಕರಣಂ; ಆರಮ್ಮಣವಸೇನ ಪನ ಗಹಣಂ ಭಾಗಸೋ ಆರಮ್ಮಣಾನುಭವನನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ಉಭಯಸ್ಸಪಿ ಪನ ತಣ್ಹಾರಾಗವಸೇನ ಗಹಣಂ ಸನ್ಧಾಯ, ‘‘ಉಭಯಮೇತಂ ಗಹಿತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಮಾರೋತಿ ಕಿಲೇಸಮಾರೋ. ಯದಗ್ಗೇನ ಕಿಲೇಸಮಾರೋ, ತದಗ್ಗೇನ ದೇವಪುತ್ತಮಾರೋಪಿ ತೇ ಅತ್ತನೋ ವಸಂ ವತ್ತೇತಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ಧಮ್ಮಮುಖೇನ ಪುಗ್ಗಲಗ್ಗಹಣಂ ಸನ್ಧಾಯ.

ಅಪ್ಪಹೀನವಿಪಲ್ಲಾಸಾ ಹಿ ಪುಗ್ಗಲಾ ಕಾಮಾಧಿಮುತ್ತಾ ಮಾರಸ್ಸ ಇಸ್ಸರಿಯವತ್ತನಟ್ಠಾನತಾಯ ‘‘ಮಾರಧೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಾ, ತಥಾ ಮಾರಸ್ಸ ನಿವಾಪಗೋಚರಪರಿಯಾಯೇಹಿಪಿ ತೇ ಏವಂ ವುತ್ತಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ, ‘‘ಯಥಾ ಚೋಳಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ನಿವಪತೀತಿ ನಿವಾಪೋ, ಸೋ ಏವ ಬೀಜನ್ತಿ ನಿವಾಪಬೀಜಂ. ತೇತಿ ಕಾಮಗುಣಾ. ಯತ್ಥಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ.

ಮನಸಿ ಭವಾತಿ ಮಾನಸಾತಿ ಆಹ ‘‘ಚಿತ್ತಸಮ್ಭೂತಾ’’ತಿ. ತೇ ಪನ ಅವಿಜ್ಜಾದಯೋ ಪಾಳಿಯಂ ಆಗತಾ. ಏವಞ್ಹಿ ಲೋಹಿತಸನ್ನಿಸ್ಸಯೋ ಪುಬ್ಬೋ ವಿಯ ಅನುರೋಧೂಪನಿಸ್ಸಯೋ ವಿರೋಧೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ, ‘‘ಮಮಾಯಿತೇ ವತ್ಥುಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತೇಧಾತಿ ಏತ್ಥ ಇಧಾತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ ‘‘ಇಧಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭುತ್ತಾವೀ ಅಸ್ಸ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೧.೩೦) ವಿಯ. ಕಾಮಲೋಕನ್ತಿ ಕಾಮಗುಣಸಙ್ಖಾತಂ ಸಙ್ಖಾರಲೋಕಂ, ಯತ್ಥ ವಾ ಲೋಕೇ ಕಾಮಗುಣವನ್ತಂ ಲೋಕಂ. ಚಿತ್ತೇನ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾತಿ ಝಾನಾರಮ್ಮಣಂ ಪಟಿಭಾಗನಿಮಿತ್ತಂ ಭಾವನಾಚಿತ್ತೇನ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ. ಪರಿತ್ತಂ ನಾಮ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನಅಸಮತ್ಥತ್ತಾ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಪರಿತೋ ಖಣ್ಡಿತಂ ವಿಯ ಹೋತಿ. ತಸ್ಸ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೇನಾತಿ ಪರಿತ್ತಭಾವಪಟಿಕ್ಖೇಪೇನ. ಪಮಾಣನ್ತಿಪಿ ಕಾಮಾವಚರಮೇವ ಪಾಪಕಾನಂ ಪಮಾಣಕರಣಧಮ್ಮಾನಂ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನವಸೇನ ಅಪ್ಪಜಹನತೋ. ತಪ್ಪಟಿಕ್ಖೇಪವಸೇನ ಅಪ್ಪಮಾಣಂ ನಾಮ ಮಹಗ್ಗತನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ರೂಪಾವಚರಂ ಅರೂಪಾವಚರ’’ನ್ತಿ. ಸಮುಚ್ಛೇದವಸೇನ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಅಪ್ಪಹಾನೇನ ಮಹಗ್ಗತಜ್ಝಾನಮ್ಪಿ ಸುಭಾವಿತಂ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ, ಪಗೇವ ಪರಿತ್ತಜ್ಝಾನನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ಸುಭಾವಿತನ್ತಿ…ಪೇ… ಲೋಕುತ್ತರಸ್ಸೇವೇತಂ ನಾಮ’’ನ್ತಿ. ಏತಸ್ಸ ವಸೇನಾತಿ ‘‘ಸುಭಾವಿತ’’ನ್ತಿ ಪದಸ್ಸ ವಸೇನ.

ತಮೇವ ಪಟಿಪದನ್ತಿ ತಮೇವ ಅಭಿಜ್ಝಾದಿಪಹಾನಾವಹಂ ಝಾನಪಟಿಪದಂ. ಅರಹತ್ತೇ ತಸ್ಸ ಉಪಾಯಭೂತಾಯ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ವಾ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನೇ ತಸ್ಸ ಉಪಾಯಭೂತೇ ಉಪಚಾರೇ ವಾ ಸತಿ ಚಿತ್ತಂ ಪಸನ್ನಮೇವ ಹೋತೀತಿ ಆಹ – ‘‘ಅರಹತ್ತಂ ವಾ…ಪೇ… ಉಪಚಾರಂ ವಾ’’ತಿ. ಅಧಿಮೋಕ್ಖಸಮ್ಪಸಾದೋತಿ ‘‘ಅಜ್ಜೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ವೀಥಿಪಟಿಪನ್ನತ್ತಾ; ‘‘ಅಜ್ಜೇವ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವಾ ಉಪಚಾರಸಮಾಧಿನಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಸಮಾಹಿತತ್ತಾ ಅಧಿಮುಚ್ಚನಭೂತೋ ಸಮ್ಪಸಾದೋ. ಪಟಿಲಾಭಸಮ್ಪಸಾದೋತಿ ಅರಹತ್ತಸ್ಸ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಸ್ಸ ವಾ ಅಧಿಗಮಸಙ್ಖಾತೋ ಸಮ್ಪಸಾದೋ. ಪಟಿಲಾಭೋಪಿ ಹಿ ಕಿಲೇಸಕಾಲುಸಿಯಾಭಿಭವನತೋ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಸುಪ್ಪಸನ್ನಭಾವಾವಹತ್ತಾ ‘‘ಸಮ್ಪಸಾದೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ. ಪಚ್ಚಯಾತಿ ನಾಮರೂಪಪಚ್ಚಯಾ ಅವಿಜ್ಜಾದಯೋ. ಸಬ್ಬಥಾತಿ ಸಮುದಯತೋ ಅತ್ಥಙ್ಗಮತೋ ಅಸ್ಸಾದತೋ ಆದೀನವತೋ ನಿಸ್ಸರಣತೋತಿ ಸಬ್ಬಪ್ಪಕಾರೇನ. ಆಸಾತಿ ಅಧಿಮುಚ್ಚನವಸೇನ ಆಸೀಸನಾ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಆಸಾ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ, ಅಧಿಮೋಕ್ಖಂ ಪಟಿಲಭತೀ’’ತಿ.

ಪಾದಕನ್ತಿ ಪದಟ್ಠಾನಂ. ಕಿಲೇಸಾ ಸನ್ನಿಸೀದನ್ತೀತಿ ನೀವರಣಸಹಗತಾ ಏವ ಕಿಲೇಸಾ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನವಸೇನ ವೂಪಸಮನ್ತಿ. ಸತೀತಿ ಉಪಚಾರಜ್ಝಾನಾವಹಾ ಸತಿ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ. ಸಙ್ಖಾರಗತನ್ತಿ ಭಾವನಾಯ ಸಮತಾಯ ಪವತ್ತಮಾನತ್ತಾ, ಇಮೇ ಧಮ್ಮವಿಚಯಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾದಯೋ ಏಕರಸಾ ಹುತ್ವಾ ಪವತ್ತನ್ತೀತಿ, ಭಾವನಾಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಪರಿಯಾಪನ್ನಂ ಸಙ್ಖಾರಗತಂ ವಿಭೂತಂ ಪಾಕಟಂ ಹುತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಾತಿ. ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೋತಿ ಭಾವನಾಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೋ. ಲೇಪಪಿಣ್ಡೇತಿ ಸಿಲೇಸಪಿಣ್ಡೇ ಲಗ್ಗಮಾನೋ ವಿಯ ಅಪ್ಪಿತೋ ವಿಯ ಹೋತಿ. ಉಪಚಾರೇನ ಸಮಾಧಿಯತಿ ಉಪಚಾರಜ್ಝಾನೇನ ಸಮಾಧಿಯತಿ. ಅಯನ್ತಿ ಅಯಂ ದುವಿಧೋಪಿ ಅಧಿಮುಚ್ಚನಾಕಾರೋ ಅಧಿಮೋಕ್ಖಸಮ್ಪಸಾದೋ ನಾಮ. ತಸ್ಮಿಂ ಸಮ್ಪಸಾದೇ ಸತೀತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಲಕ್ಖಣೇ, ಉಪಚಾರಜ್ಝಾನೇ ವಾ ಅಧಿಮೋಕ್ಖಸಮ್ಪಸಾದೇ ಸತಿ. ಯೋ ಪನ ಅರಹತ್ತಂ ವಾ ಪಟಿಲಭತಿ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಂ ವಾ, ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ವಿಪ್ಪಸನ್ನಂ ಹೋತಿಯೇವ, ಅಯಂ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯತೋ ಪಟಿಲಾಭಸಮ್ಪಸಾದೋ, ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಇಧಾಮಿಪ್ಪೇತಮೇವ ದಸ್ಸೇತುಂ, ‘‘ಇಧ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ವಿಪಸ್ಸನಾ ಹೀತಿಆದಿ ವುತ್ತಸ್ಸ ಸಮತ್ಥನಂ. ತತ್ಥ ಪಞ್ಞಾಯಾತಿ ಅರಹತ್ತಪಞ್ಞಾಯ. ಅಧಿಮುಚ್ಚನಸ್ಸಾತಿ ಸದ್ದಹನಂ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಾಪಜ್ಜನಸ್ಸ. ಉಪಚಾರನ್ತಿ ಉಪಚಾರಜ್ಝಾನಂ. ಆನೇಞ್ಜಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಅಧಿಮುಚ್ಚನಸ್ಸ ಕಾರಣನ್ತಿ ಯೋಜನಾ.

ಏತರಹಿ ವಾತಿ ಇದಾನಿಮೇವ. ಆನೇಞ್ಜಂ ವಾತಿ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಂ ವಾ. ಸಮಾಪಜ್ಜತೀತಿ ಅಧಿಗಚ್ಛತಿ. ಇದಂ ಹೀತಿಆದಿನಾ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ವುತ್ತಮತ್ಥಂ ವಿವರತಿ. ಅರಹತ್ತಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾ ನಾಮ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಭಾವನಾಯ ಸತಿ ಅತ್ಥತೋ ಆಪನ್ನಾ ಹೋತಿ, ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾ ಏವ ತದತ್ಥಂ ಅಧಿಮುಚ್ಚಿತಬ್ಬಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ, ‘‘ಅಥ ವಾ’’ತಿ ವಿಕಪ್ಪನ್ತರಮಾಹ. ತತ್ಥ ಯಥಾ ನಾಮ ಪಾಸಾದಸ್ಸ ಅತ್ಥಾಯ ಸಮಾನೀತದಬ್ಬಸಮ್ಭಾರಾವಯವೇ ಅಪ್ಪಹೋನ್ತೇ ಕೂಟಾಗಾರಂ ಕಾತುಂ ನ ಪಹೋನ್ತಿಯೇವ, ಏವಂಸಮ್ಪದಮಿದನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ, ‘‘ತಂ ಅನಭಿಸಮ್ಭುಣನ್ತೋ ಆನೇಞ್ಜಂ ವಾ ಸಮಾಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಚತುಸಚ್ಚಂ ವಾ ಸಚ್ಛಿಕರೋತಿ ಹೇಟ್ಠಿಮಮಗ್ಗಾಧಿಗಮನವಸೇನ ಆನೇಞ್ಜಂ ವಾ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ ಉಭಯಸ್ಸಪಿ ಹೇತುಪರಿಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ.

ತತ್ರಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ‘‘ಪಞ್ಞಾಯ ವಾ ಅಧಿಮುಚ್ಚತಿ, ಆನೇಞ್ಜಂ ವಾ ಸಮಾಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಯಥಾವುತ್ತೇ ವಿಸೇಸಾಧಿಗಮೇ ಅಯಂ ಇದಾನಿ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ಯೋಜನಾನಯೋ. ಏವಂ ಹೋತೀತಿ ಇದಾನಿ ವುಚ್ಚಮಾನಾಕಾರೇನ ಚಿತ್ತಾಭಿನೀಹಾರೋ ಹೋತಿ. ಕಿಚ್ಚನ್ತಿ ಪಬ್ಬಜಿತಕಿಚ್ಚಂ. ತತೋತಿ ಅರಹತ್ತಾಧಿಗಮನತೋ. ಓಸಕ್ಕಿತಮಾನಸೋತಿ ಸಂಕುಚಿತಚಿತ್ತೋ. ಅನ್ತರಾ ನ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಅಸಮಾಹಿತಭೂಮಿಯಂ ನ ತಿಟ್ಠತಿ. ಇದಾನಿ ಯಥಾವುತ್ತಮತ್ಥಂ ಉಪಮಾಯ ವಿಭಾವೇತುಂ ‘‘ಯಥಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ರಾಯಂ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ಯಥಾ ತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ವನಮಹಿಂಸಂ ಗಹೇತುಂ ಉಸ್ಸಾಹವತೋ ಓಸಕ್ಕನ್ತಸ್ಸ ಸಸಗೋಧಾದಿಗ್ಗಹಣೇ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥಿ, ಏವಂ ಇಮಸ್ಸಪಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅರಹತ್ತಂ ಗಹೇತುಂ ಉಸ್ಸಾಹವತೋ ತತೋ ಓಸಕ್ಕಿತ್ವಾ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಸಮಾಪಜ್ಜನೇ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥೀತಿ. ಏಸೇವ ನಯೋತಿ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಉಪಮಂ ಉಪಮಾಸಂಸನ್ದನಞ್ಚ ಮಗ್ಗಭಾವನಾಯೋಜನಾಯಂ ಚತುಸಚ್ಚಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯೋಜನಾಯಞ್ಚ ಅತಿದಿಸತಿ.

ಹೇತುಅತ್ಥಜೋತನೋ ಯನ್ತಿ ನಿಪಾತೋ, ಕರಣೇ ವಾ ಏತಂ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಯೇನ ಕಾರಣೇನಾ’’ತಿ. ತಸ್ಸ ಸಂವತ್ತನಂ ಅರಹತಿ, ತಂ ವಾ ಪಯೋಜನಂ ಏತಸ್ಸಾತಿ ತಂಸಂವತ್ತನಿಕಂ. ವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ವಿಪಾಕವಿಞ್ಞಾಣಂ. ಆನೇಞ್ಜಸಭಾವಂ ಉಪಗಚ್ಛತೀತಿ ಆನೇಞ್ಜೂಪಗಂ. ಯಥಾ ಕುಸಲಂ ಆನೇಞ್ಜಸಭಾವಂ, ಏವಂ ತಂ ವಿಪಾಕವಿಞ್ಞಾಣಮ್ಪಿ ಆನೇಞ್ಜಸಭಾವಂ ಉಪಗತಂ ಅಸ್ಸ ಭವೇಯ್ಯ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಕಾದಿಸಮೇವ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ. ಕೇಚೀತಿ ಅಭಯಗಿರಿವಾಸಿನೋ. ಕುಸಲವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ವಿಪಾಕವಿಞ್ಞಾಣಮ್ಪಿ ತಂ ಕುಸಲಂ ವಿಯ ವದನ್ತಿ. ತನ್ನಾಮಕಮೇವಾತಿ ಕುಸಲಂ ವಿಯ ಆನೇಞ್ಜನಾಮಕಮೇವ ಸಿಯಾ. ಏತ್ಥ ಚ ಪುರಿಮವಿಕಪ್ಪೇ ‘‘ಆನೇಞ್ಜೂಪಗ’’ನ್ತಿ ತಂಸದಿಸತಾ ವುತ್ತಾ, ದುತಿಯವಿಕಪ್ಪೇ ತತೋ ಏವ ತಂಸಮಞ್ಞತಾ. ಸೋ ಪನಾಯಮತ್ಥೋತಿ ಆನೇಞ್ಜಸದಿಸತಾಯ ವಿಪಾಕಕಾಲೇಪಿ ತಂನಾಮಕಮೇವ ಅಸ್ಸಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತೋ ಅತ್ಥೋ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನಾತಿ ಇಮಿನಾ ವುತ್ತನಯೇನ. ಏತ್ಥ ಹಿ ಆನೇಞ್ಜಾಭಿಸಙ್ಖಾರಹೇತುವಿಪಾಕವಿಞ್ಞಾಣಂ ‘‘ಆನೇಞ್ಜೂಪಗಂ ಹೋತಿ ವಿಞ್ಞಾಣ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ತಂನಾಮಕಮೇವ ಕತ್ವಾ ದೀಪಿತಂ. ಅರಹತ್ತಸ್ಸಾಪೀತಿ ಅಪಿಸದ್ದೇನ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಭಾವನಾಯಪಿ ಹೇಟ್ಠಿಮಮಗ್ಗಭಾವನಾಯಪೀತಿ ಅತ್ಥೋ ಸಙ್ಗಹಿತೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಸಮಾಧಿವಸೇನ ಓಸಕ್ಕನಾ ಕಥಿತಾತಿ ‘‘ವಿಪುಲೇನ ಮಹಗ್ಗತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಹರೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಸಮಥನಯಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ದೇಸನಾ ಕಥಿತಾ.

೬೭. ಅಯಞ್ಹಿ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಯಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಅಯಂ ದುತಿಯಾನೇಞ್ಜಸಪ್ಪಾಯದೇಸನಾಯ ಭಿಕ್ಖು ವುತ್ತೋ. ಪಞ್ಞವನ್ತತರೋತಿ ವತ್ವಾ ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ, ‘‘ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ಸಮ್ಮಸತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಹೇಟ್ಠಿಮಸ್ಸ ಹಿ ‘‘ಯೇ ಚ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಾ ಕಾಮಾ’’ತಿಆದಿನಾ ರೂಪಸದ್ದಗನ್ಧರಸಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾನೇವ ರೂಪಮುಖೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾಭಿನಿವೇಸೋ ಕತೋ, ಇಮಸ್ಸ ಪನ ‘‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ರೂಪ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಸಕಲರೂಪಧಮ್ಮವಸೇನ. ಭಗವಾ ಹಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಿಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಕಾರಣಬಲಾನುರೂಪಮೇವ ಪಠಮಂ ಭಾವನಾಭಿನಿವೇಸಂ ದಸ್ಸೇತಿ; ಸೋ ಪಚ್ಛಾ ಞಾಣೇ ವಿಪುಲಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಅನವಸೇಸತೋ ಧಮ್ಮಂ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ರೂಪಪಟಿಬಾಹನೇನಾತಿ ರೂಪವಿರಾಗಭಾವನಾಯ ಸಬ್ಬಸೋ ಸಮತಿಕ್ಕಮೇನ. ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸು ತತಿಯಾನೇಞ್ಜಾದೀಸು.

ಪಞ್ಞವನ್ತತರೋತಿ ಪಞ್ಞುತ್ತರೋ. ತಿಣ್ಣಮ್ಪಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾತಿ ಕಾಮಗುಣಾ ಸಬ್ಬರೂಪಧಮ್ಮಾ ಕಾಮಸಞ್ಞಾತಿ ಏವಂ ತಿಣ್ಣಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನವಸೇನ ತಿಧಾ ವುತ್ತೇ ಸಮ್ಮಸನೂಪಗಧಮ್ಮೇ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ, ‘‘ಸಬ್ಬಮೇತಂ ಅನಿಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ಏಕಜ್ಝಂ ಗಹೇತ್ವಾ, ಸಮ್ಮಸತಿ ಯಥಾ – ‘‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಮುದಯಧಮ್ಮಂ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ನಿರೋಧಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೧.೨೯೮; ಸಂ. ನಿ. ೫.೧೦೮೧; ಮಹಾವ. ೧೬; ಚೂಳನಿ. ಅಜಿತಮಾಣವಪುಚ್ಛಾನಿದ್ದೇಸ ೪, ೭, ೮; ತಿಸ್ಸಮೇತ್ತೇಯ್ಯಮಾಣವಪುಚ್ಛಾನಿದ್ದೇಸ ೧೦, ೧೧; ಪಟಿ. ಮ. ೨.೩೦). ತೇನಾಹ – ‘‘ಉಭಯಮೇತಂ ಅನಿಚ್ಚ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಕಾಮರೂಪಸಞ್ಞಾವಸೇನ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸಮ್ಪರಾಯಿಕಭೇದತೋ ಅಟ್ಠ ಏಕೇಕಕೋಟ್ಠಾಸಾತಿ ಏವಂ ಕತಂ ಉಭಯನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕ…ಪೇ… ವಸೇನ ಸಙ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಉಭಯನ್ತಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ. ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿವಸೇನಾತಿ ತಣ್ಹಾಭಿನನ್ದನಾವಸೇನ ‘‘ಏತಂ ಮಮಾ’’ತಿ, ದಿಟ್ಠಾಭಿನನ್ದನಾವಸೇನ ‘‘ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’’ತಿ ಏವಂ ಅಭಿನನ್ದಿತುಂ. ಏಸೇವ ನಯೋತಿ ಇಮಿನಾ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿವಸೇನ ‘‘ಏತಂ ಮಮ, ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’’ತಿ ಅಭಿನನ್ದಿತುಂ ಅಜ್ಝೋಸಾಯ ಗಿಲಿತ್ವಾ ಪರಿನಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಠಾತುನ್ತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ಅತಿದಿಸತಿ. ಕಾಮಪಟಿಬಾಹನೇನಾತಿ ಇದಂ ಆಗಮನಪಟಿಪದಾದಸ್ಸನತ್ಥಂ, ವಣ್ಣಭಣನತ್ಥಞ್ಚ ವುತ್ತಂ. ರೂಪಪಟಿಬಾಹನಂ ಹಿಸ್ಸ ಆಸನ್ನಂ, ತತೋಪಿ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಸಮತಿಕ್ಕಮೋ, ತಂಸಮತಿಕ್ಕಮೇನ ಸಹೇವ ಸಬ್ಬೇ ತಾ ವಿಪಸ್ಸನಾವಸೇನ ಓಸಕ್ಕನಾ ಕಥಿತಾ ‘‘ಉಭಯಮೇತಂ ಅನಿಚ್ಚ’’ನ್ತಿಆದಿವಚನತೋ.

೬೮. ಇಧ ಅತ್ತನೋ ಚಾತಿ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ. ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ ತಪ್ಪಟಿಬದ್ಧಛನ್ದರಾಗನಿರೋಧೇನ, ಸಮಾಪಜ್ಜನಕ್ಖಣೇ ಪನ ಅನುಪ್ಪಾದನೇನಪಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ ಪತ್ವಾ’’ತಿ. ಅತಪ್ಪಕಟ್ಠೇನಾತಿ ಉಳಾರತರಭಾವೇನ ಝಾನಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಅತಿತ್ತಿಕರಭಾವೇನ. ತಮೇವ ಪಟಿಪದನ್ತಿ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಭಾವನಮಾಹ. ಸಮಾಧಿವಸೇನ ಓಸಕ್ಕನಾ ಕಥಿತಾ ತತಿಯಾರುಪ್ಪಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಯತ್ಥೇತಾ’’ತಿಆದಿನಾ.

ಇಧ ಅತ್ತನೋತಿ ದ್ವಿಕೋಟಿಕಸುಞ್ಞತಾಮನಸಿಕಾರಸಙ್ಖಾತಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ. ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಪಟಿಪದನ್ತಿ ಅನನ್ತರಂ ವುತ್ತಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ. ಸತಿ ಸಮಥಭಾವನಾಯಂ ಸುಞ್ಞತಾಮನಸಿಕಾರಸ್ಸ ಇಧ ಸಾತಿಸಯತ್ತಾ ವುತ್ತಂ. ‘‘ದುತಿಯಾಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನೇ ವಿಪಸ್ಸನಾವಸೇನ ಓಸಕ್ಕನಾ ಕಥಿತಾ’’ತಿ.

೭೦. ತತಿಯಾಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನೇ ಅತ್ತನೋತಿ ಚತುಕೋಟಿಕಸುಞ್ಞತಾಮನಸಿಕಾರಸಙ್ಖಾತಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ. ಏತ್ಥಾತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಸುಞ್ಞತಾನುಪಸ್ಸನಾಧಿಕಾರೇ. ಕ್ವಚೀತಿ ಕತ್ಥಚಿ ಠಾನೇ, ಕಾಲೇ, ಧಮ್ಮೇ ವಾ. ಅಥ ವಾ ಕ್ವಚೀತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಂ, ಬಹಿದ್ಧಾ ವಾ. ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತಾನನ್ತಿ ಸಕತ್ತಾನಂ. ‘‘ಅಯಂ ಖೋ, ಭೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ…ಪೇ… ವಸೀ ಪಿತಾ ಭೂತಭಬ್ಯಾನ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ದೀ. ನಿ. ೧.೪೨) ಪರಪರಿಕಪ್ಪಿತಂ ಅತ್ತಾನಞ್ಚ ಕಸ್ಸಚಿ ಕಿಞ್ಚನಭೂತಂ ನ ಪಸ್ಸತೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಕಸ್ಸಚೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಪರಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಪರಾ ಪಜಾ’’ತಿ ‘‘ಪರೋ ಪುರಿಸೋ’’ತಿ ಚ ಏವಂ ಗಹಿತಸ್ಸ. ನ ಚ ಮಮ ಕ್ವಚನೀತಿ ಏತ್ಥ ಮಮ-ಸದ್ದೋ ಅಟ್ಠಾನಪಯುತ್ತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಮಮಸದ್ದಂ ತಾವ ಠಪೇತ್ವಾ’’ತಿ. ಪರಸ್ಸ ಚಾತಿ ಅತ್ತತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸ, ‘‘ಪರೋ ಪುರಿಸೋ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ ಮಮತ್ಥಾಯ ಸಜಿತೋ, ತಸ್ಸ ವಸೇನ ಮಯ್ಹಂ ಸಬ್ಬಂ ಇಜ್ಝತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಏಕಚ್ಚದಿಟ್ಠಿಗತಿಕಪರಿಕಪ್ಪಿತವಸೇನ ಪರಂ ಅತ್ತಾನಂ, ತಞ್ಚ ಅತ್ತನೋ ಕಿಞ್ಚನಭೂತಂ ನ ಪಸ್ಸತೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ, ‘‘ನ ಚ ಕ್ವಚನೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಏತ್ಥ ಚ ನಾಹಂ ಕ್ವಚನೀತಿ ಸಕಅತ್ತನೋ ಅಭಾವಂ ಪಸ್ಸತಿ. ನ ಕಸ್ಸಚಿ ಕಿಞ್ಚನತಸ್ಮಿನ್ತಿ ಸಕಅತ್ತನೋ ಏವ ಕಸ್ಸಚಿ ಅನತ್ತನಿಯತಂ ಪಸ್ಸತಿ. ನ ಚ, ಮಮಾತಿ ಏತಂ ದ್ವಯಂ ಯಥಾಸಙ್ಖ್ಯಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ, ಅತ್ಥೀತಿ ಪಚ್ಚೇಕಂ. ‘‘ನ ಚ ಕ್ವಚನಿ ಪರಸ್ಸ ಅತ್ತಾ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಪರಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಅಭಾವಂ ಪಸ್ಸತಿ, ‘‘ತಸ್ಸ ಪರಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಮಮ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ಕಿಞ್ಚನತಾ ನ ಚತ್ಥೀ’’ತಿ ಪರಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಅನತ್ತನಿಯತಂ ಪಸ್ಸತಿ. ಏವಂ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಬಹಿದ್ಧಾ ಚ ಖನ್ಧಾನಂ ಅತ್ತತ್ತನಿಯಸುಞ್ಞತಾ ಸುದ್ಧಸಙ್ಖಾರಪುಞ್ಜತಾ ಚತುಕೋಟಿಕಸುಞ್ಞತಾಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನೇನ ದಿಟ್ಠಾ ಹೋತಿ. ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಪಟಿಪದನ್ತಿ ಇಧಾಪಿ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಮೇವ ವದತಿ. ವಿಪಸ್ಸನಾವಸೇನೇವ ಓಸಕ್ಕನಾ ಕಥಿತಾ ಚತುಕೋಟಿಕಸುಞ್ಞತಾದಸ್ಸನವಿಸೇಸಭಾವತೋ, ತಪ್ಪಧಾನತ್ತಾ ಚಸ್ಸ ಮನಸಿಕಾರಸ್ಸ.

ಇಧ ಅತ್ತನೋತಿ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಮಾಹ. ಸಬ್ಬಸಞ್ಞಾತಿ ರೂಪಸಞ್ಞಾ ಪಟಿಘಸಞ್ಞಾ ನಾನತ್ತಸಞ್ಞಾ ಹೇಟ್ಠಿಮಾ ತಿಸ್ಸೋ ಅರೂಪಸಞ್ಞಾತಿ ಏವಂ ಸಬ್ಬಸಞ್ಞಾ ಅನವಸೇಸಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತೀತಿ ವದನ್ತಿ. ‘‘ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಾ’’ತಿ ಪನ ವಿಸೇಸಿತತ್ತಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಆಗತಾ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಸಞ್ಞಾದಯೋ ಅಪಿ ಸಞ್ಞಾತಿ ಅಪರೇ. ತನ್ತಿ ಸಮ್ಮುತಿಮತ್ತಂ ಕಾಮಸಞ್ಞಾಪಟಿಬಾಹನವಸೇನೇವ ತೇಸಂ ನಾನತ್ತಸಞ್ಞಾದಿನಿರೋಧಸ್ಸ ಅತ್ಥಸಿದ್ಧತ್ತಾ. ಸಮಾಧಿವಸೇನ ಓಸಕ್ಕನಾ ಕಥಿತಾ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಭಾವನಾಯ ಸಮಥಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಭಾವತೋ.

೭೧. ಪುಬ್ಬೇ ಪಞ್ಚವಿಧಂ ಕಮ್ಮವಟ್ಟನ್ತಿ ಪುರಿಮಕಮ್ಮಭವಸ್ಮಿಂ ಮೋಹೋ ಅವಿಜ್ಜಾ ಆಯೂಹನಾ ಸಙ್ಖಾರಾ ನಿಕನ್ತಿತಣ್ಹಾ ಉಪಗಮನಂ ಉಪಾದಾನಂ ಚೇತನಾ ಭವೋತಿ ಏವಮಾಗತೋ ಸಪರಿಕ್ಖಾರೋ ಕಮ್ಮಪ್ಪಬನ್ಧೋ. ನ ಆಯೂಹಿತಂ ಅಸ್ಸಾತಿ ನ ಚೇತಿತಂ ಪಕಪ್ಪಿತಂ ಭವೇಯ್ಯ. ಏತರಹಿ ಏವಂ ಪಞ್ಚವಿಧಂ ವಿಪಾಕವಟ್ಟನ್ತಿ ವಿಞ್ಞಾಣನಾಮರೂಪಸಳಾಯತನಫಸ್ಸವೇದನಾಸಙ್ಖಾತೋ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೋ ವಿಪಾಕಪ್ಪಬನ್ಧೋ ನಪ್ಪವತ್ತೇಯ್ಯ ಕಾರಣಸ್ಸ ಅನಿಪ್ಫನ್ನತ್ತಾ. ಸಚೇ ಆಯೂಹಿತಂ ನ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಯದಿ ಚೇತಿತಂ ಪಕಪ್ಪಿತಂ ನ ಸಿಯಾ. ಯಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಯಂ ಪರಮತ್ಥತೋ ವಿಜ್ಜಮಾನಕಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಭೂತ’’ನ್ತಿ. ತಞ್ಹಿ ಪಚ್ಚಯನಿಬ್ಬತ್ತತಾಯ ‘‘ಭೂತ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತಂ ಪಜಹಾಮೀತಿ ತಪ್ಪಟಿಬದ್ಧಛನ್ದರಾಗಪ್ಪಹಾನೇನ ತತೋ ಏವ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿಧಮ್ಮತಾಪಾದನವಸೇನ ಪಜಹಾಮಿ ಪರಿಚ್ಚಜಾಮಿ.

ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀತಿ ಸಹ ಪರಿಕಪ್ಪನೇನ ಅತೀತತ್ಥೇತಿ ಆಹ ‘‘ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೇಯ್ಯ ನು ಖೋತಿ ವಾ ಪಾಠೋ, ಸೋ ಏವತ್ಥೋ. ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಥಿತನ್ತಿ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಸಙ್ಖಾರಾವಸೇಸಸುಖುಮಭಾವೇನ ಞಾಣುತ್ತರಸ್ಸೇವ ವಿಸಯಭಾವತೋ ಸರೂಪತೋ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಥಿತಂ, ನಯೇನ ಪನಸ್ಸ ವಿಸೇಸಂ ಞಾಪೇತುಕಾಮತ್ತಾ. ಭಗವತೋ ಕಿರ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಇಮಿಸ್ಸಂಯೇವ ಪರಿಸತಿ ನಿಸಿನ್ನೋ ಆನನ್ದೋ ಅನುಸನ್ಧಿಕುಸಲತಾಯ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ ಪಾದಕಂ ಕತ್ವಾ ಠಿತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಅರಹತ್ತಞ್ಚ ಸನ್ಧಾಯ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸತಿ, ಇಮಿನಾ ಪುಚ್ಛಾನುಸನ್ಧಿನಾ ತಮತ್ಥಂ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಓಸಕ್ಕನಾಯ ಚ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ ಭಿನ್ನರಸದೇಸನಾ ಹೋತೀತಿ ಪುಚ್ಛಾನುಸನ್ಧಿ ಪುಚ್ಛಿತಾ. ತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಅಸತಿ ಅನುಸನ್ಧಿಭೇದಭಿನ್ನೇಸಾ ದೇಸನಾ, ನ ಚ ಬುದ್ಧಾಚಿಣ್ಣಾ ಭಿನ್ನರಸದೇಸನಾತಿ. ವಿಪಸ್ಸನಾನಿಸ್ಸಿತನ್ತಿ ತನ್ನಿಸ್ಸಿತಂ. ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ. ಉಪಾದಿಯತಿ ಏತೇನಾತಿ ಚ ಉಪಾದಾನಂ. ನ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತಿ ಪಹಾತಬ್ಬಸ್ಸ ಅಪ್ಪಜಹನತೋ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ – ‘‘ಧಮ್ಮಾಪಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಹಾತಬ್ಬಾ, ಪಗೇವ ಅಧಮ್ಮಾ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೪೦). ಉಪಾದಾನಸೇಟ್ಠನ್ತಿ ಇದಂ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಭವಸ್ಸ ಸಬ್ಬಭವಗ್ಗತಾದಸ್ಸನಪರಂ, ನ ಪನ ಅರಿಯಭವಗ್ಗಸ್ಸ ಉಪಾದಾನಸೇಟ್ಠತಾಪಟಿಸೇಧಪರಂ.

೭೩. ನಿಸ್ಸಾಯಾತಿ ಭವಪರಿಯಾಪನ್ನಂ ನಾಮ ಧಮ್ಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ತಪ್ಪರಿಯಾಪನ್ನಂ ನಾಮ ನಿಸ್ಸಾಯ ಓಘನಿತ್ಥರಣಾ ಭಗವತಾ ಅಕ್ಖಾತಾ; ಅಹೋ ಅಚ್ಛರಿಯಮೇತಂ, ಅಹೋ ಅಬ್ಭುತಮೇತನ್ತಿ.

ನವಸುಪಿ ಠಾನೇಸು ಸಮಥಯಾನಿಕಸ್ಸೇವ ವಸೇನ ದೇಸನಾಯ ಆಗತತ್ತಾ, ಇಧ ಚ ಕಸ್ಸಚಿಪಿ ಪಾದಕಜ್ಝಾನಸ್ಸ ಅನಾಮಟ್ಠತ್ತಾ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅರಿಯಸಾವಕೋತಿ ಸುಕ್ಖವಿಪಸ್ಸಕೋ ಅರಿಯಸಾವಕೋ’’ತಿ. ನವನ್ನಮ್ಪಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ಸಮ್ಮಸತೀತಿ ಇದಂ ಝಾನಧಮ್ಮೇಪಿ ಅನುಸ್ಸವಲದ್ಧೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಮ್ಮಸನಂ ಸಮ್ಭವತೀತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ; ತೇಭೂಮಕಸಙ್ಖಾರಗತಂ ಇಧ ವುತ್ತನ್ತಿ ಅನವಸೇಸತೋ ಪರಿಗ್ಗಹಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಯಾವತಾ ಸಕ್ಕಾಯೋ’’ತಿ.

ಏತಂ ಅಮತನ್ತಿ ಅಮತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಆರಬ್ಭ ಪವತ್ತಿಯಾ ಏತಂ ಅರಹತ್ತಂ ಅಮತರಸಂ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಏತಂ ಅಮತಂ ಸನ್ತಂ, ಏತಂ ಪಣೀತ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಅನುಪಾದಾಯ ಕಿಞ್ಚಿಪಿ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾಪಿ ಅನುಪಾದಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ವಿಮೋಕ್ಖೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಸುತ್ತೇ ವುಚ್ಚತಿ.

ತಿಣ್ಣಂ ಭಿಕ್ಖೂನನ್ತಿ ಅಭಿನಿವೇಸಭೇದೇನ ತಿವಿಧಾನಂ. ಪಾದಕಂ ಕತ್ವಾ ಠಿತಸ್ಸ ಓಸಕ್ಕನಾಯ ಅಭಾವೇ ಕಾರಣಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಮದೇವ ಓದಹಿತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಅಸಙ್ಕರತೋ ವವತ್ಥಪೇತ್ವಾ. ಸುಕಥಿತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ ಕಥೇತಬ್ಬಸ್ಸ ಅನವಸೇಸೇತ್ವಾ ಕಥಿತತ್ತಾ.

ಆನೇಞ್ಜಸಪ್ಪಾಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ ಸಮತ್ತಾ.