೪. ಸಾಮಗಾಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೧. ದ್ವೇಧಿಕಜಾತಾತಿ ಜಾತದ್ವೇಧಿಕಾ ಸಞ್ಜಾತಭೇದಾ. ದ್ವೇಜ್ಝಜಾತಾತಿ ದುವಿಧಭಾವಂ ಪತ್ತಾ. ಭಣ್ಡನ್ತಿ ಪರಿಭಾಸನ್ತಿ ಏತೇನಾತಿ ಭಣ್ಡನಂ, ವಿರುದ್ಧಚಿತ್ತತಾ. ತನ್ತಿ ಭಣ್ಡನಂ. ಧಮ್ಮವಿನಯನ್ತಿ ಪಾವಚನಂ. ವಿತುಜ್ಜನ್ತಾ ಮುಖಸತ್ತೀಹಿ. ಸಹಿತಂ ಮೇತಿ ಮಯ್ಹಂ ವಚನಂ ಸಹಿತಂ ಸಿಲಿಟ್ಠಂ ಪುಬ್ಬಾಪರಸಮ್ಬನ್ಧಂ ಅತ್ಥಯುತ್ತಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅತ್ಥಸಂಹಿತ’’ನ್ತಿ. ಅಧಿಚಿಣ್ಣನ್ತಿ ಆಚಿಣ್ಣಂ. ವಿಪರಾವತ್ತನ್ತಿ ವಿರೋಧದಸ್ಸನವಸೇನ ಪರಾವತ್ತಿತಂ, ಪರಾವತ್ತಂ ದೂಸಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಚಿರಕಾಲವಸೇನ…ಪೇ… ನಿವತ್ತ’’ನ್ತಿ. ಪರಿಯೇಸಮಾನೋ ಚರ, ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಿಕ್ಖಾಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಚೇ ಸಕ್ಕೋಸಿ, ಇದಾನಿಮೇವ ಮಯಾ ವೇಠಿತದೋಸಂ ನಿಬ್ಬೇಠೇಹಿ. ಮರಣಮೇವಾತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಘಾತವಸೇನ ಮರಣಮೇವ.

ನಾಟಪುತ್ತಸ್ಸ ಇಮೇತಿ ನಾಟಪುತ್ತಿಯಾ. ತೇ ಪನ ತಸ್ಸ ಸಿಸ್ಸಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇಸೂ’’ತಿ. ಪುರಿಮಪಟಿಪತ್ತಿತೋ ಪಟಿನಿವತ್ತನಂ ಪಟಿವಾನಂ, ತಂ ರೂಪಂ ಸಭಾವೋ ಏತೇಸನ್ತಿ ಪಟಿವಾನರೂಪಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ನಿವತ್ತನಸಭಾವಾ’’ತಿ. ಕಥನಂ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಆಚಿಕ್ಖನಂ. ಪವೇದನಂ ತಸ್ಸ ಹೇತುದಾಹರಣಾನಿ ಆಹರಿತ್ವಾ ಬೋಧನಂ. ನ ಉಪಸಮಾಯ ಸಂವತ್ತತೀತಿ ಅನುಪಸಮಸಂವತ್ತನಂ, ತದೇವ ಅನುಪಸಮಸಂವತ್ತನಿಕಂ, ತಸ್ಮಿಂ. ಸಮುಸ್ಸಿತಂ ಹುತ್ವಾ ಪತಿಟ್ಠಾಹೇತುಭಾವತೋ ಥೂಪಂ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ ಆಹ – ‘‘ಭಿನ್ನಥೂಪೇತಿ ಭಿನ್ನಪತಿಟ್ಠೇ’’ತಿ. ಥೂಪೋತಿ ವಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ನಿಯ್ಯಾನಭಾವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ಅಞ್ಞಧಮ್ಮೇ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಸಮುಸ್ಸಿತಟ್ಠೇನ. ಸೋ ನಿಗಣ್ಠಸ್ಸ ಸಮಯೇ ಕೇಹಿಚಿ ಅಭಿನ್ನಸಮ್ಮತೋಪಿ ಭಿನ್ನೋ ವಿನಟ್ಠೋಯೇವ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಅಭಾವತೋತಿ ಭಿನ್ನಥೂಪೋ. ಸೋ ಏವ ನಿಯ್ಯಾನಭಾವೋ ವಟ್ಟದುಕ್ಖತೋ ಮುಚ್ಚಿತುಕಾಮಾನಂ ಪಟಿಸರಣಂ, ತಂ ಏತ್ಥ ನತ್ಥೀತಿ ಅಪ್ಪಟಿಸರಣೋ, ತಸ್ಮಿಂ ಭಿನ್ನಥೂಪೇ ಅಪ್ಪಟಿಸರಣೇತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಆಚರಿಯಪ್ಪಮಾಣನ್ತಿ ಆಚರಿಯಮುಟ್ಠಿ ಹುತ್ವಾ ಪಮಾಣಭೂತಂ. ನಾನಾನೀಹಾರೇನಾತಿ ನಾನಾಕಾರೇನ. ‘‘ವಿವಾದೋ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ, ‘‘ಸತ್ಥಾ ಹಿ…ಪೇ… ಅವಿವಾದಕಾರಣಂ ಕತ್ವಾವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಂ ವಿವರಿತುಂ ‘‘ಭಗವತಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಪತಿಟ್ಠಾ ಚ ಅವಸ್ಸಯೋ ಚ, ‘‘ಅಯಂ ಧಮ್ಮೋ ಅಯಂ ವಿನಯೋ ಇದಂ ಸತ್ಥುಸಾಸನ’’ನ್ತಿ ವಿನಿಚ್ಛಯನೇ ಮಹಾಪದೇಸಾ, ಪಞ್ಹಬ್ಯಾಕರಣಾನಿ ಚ, ಯಸ್ಮಾ ತೇಸು ಪತಿಟ್ಠಾಯ ತೇ ಅವಸ್ಸಾಯ ಧಮ್ಮವಿನಯಧರಾ ಚ ನಿಚ್ಛಯಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ತಥಾ ಹಿ ಸುತ್ತನ್ತಮಹಾಪದೇಸತೋ ವಿನಯೇ ಕೇನಚಿ ಪುಚ್ಛಿತೋ ಅತ್ಥೋ ಚತುನ್ನಂ ಪಞ್ಹಬ್ಯಾಕರಣಾನಂ ವಸೇನ ಸುವಿನಿಚ್ಛಿತರೂಪೋ, ತಸ್ಮಾ ಧಮ್ಮವಿನಯೋ ಇಧ ಸತ್ಥು ಕಿಚ್ಚಂ ಕಾತುಂ ಸಕ್ಕೋತೀತಿ ಆಹ – ‘‘ತೇನೇವಾ’’ತಿಆದಿ, ತಸ್ಮಾ ಉಳಾರಾಯ ದೇಸನಾಯ ಭಾಜನನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೪೨. ಪಟಿಪವಿಟ್ಠಂ ಕತ್ವಾ ಆಹರಿತಬ್ಬತೋ, ಸಚ್ಚಂ ಕಾರಿತಬ್ಬತೋ ಪಾಭತಂ ಮೂಲನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ಕಥಾಪಾಭತ’’ನ್ತಿ, ಧಮ್ಮಕಥಾಯ ಮೂಲಕಾರಣನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯೇಸಂ ವಸೇನ ವಿವಾದೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ತೇಯೇವ ಅಧಮ್ಮವಾದಿನೋ, ತೇಸಂ ತಾವ ಸೋ ಅಹಿತಾಯ ದುಕ್ಖಾಯ ಸಂವತ್ತತು, ತತೋ ಅಞ್ಞೇಸಂ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಕಥನ್ತಿ, ಚೋದನಾ ಪರಮ್ಪರಾಯ ಸಂಕಿಲೇಸವತ್ಥುಭಾವತೋತಿ ಪರಿಹಾರೋ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಕೋಸಮ್ಬಕಕ್ಖನ್ಧಕೇ ವಿಯಾ’’ತಿಆದಿ.

೪೩. ಅಭಿಞ್ಞಾ ದೇಸಿತಾತಿ ಅಭಿವಿಸಿಟ್ಠಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಜಾನಿತ್ವಾ ಬೋಧಿತಾ. ಪತಿಸ್ಸಯಮಾನರೂಪಾತಿ ಅಪದಿಸ್ಸ ಪತಿಸ್ಸಯಮಾನಾ ಗರುಕವಸೇನ ನಿಸ್ಸಯಮಾನಸಭಾವಾ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರನ್ತೀ’’ತಿ, ಗರುತರಂ ನಿಸ್ಸಯಂ ಕತ್ವಾ ವಿಹರನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪರಿವಾರೇ ಪಞ್ಞತ್ತಾನೀತಿ, ‘‘ಆಜೀವಹೇತು ಆಜೀವಕಾರಣಾ’’ತಿ, ಏವಂ ನಿದ್ಧಾರೇತ್ವಾ ಪರಿವಾರಪಾಳಿಯಂ (ಪರಿ. ೩೩೬) ಆಸಙ್ಕರವಸೇನ ಠಪಿತಾನಿ. ‘‘ಏವಞ್ಚ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಉದ್ದಿಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೩೯, ೪೨, ೪೩) ವಿಭಙ್ಗಪಾಠವಸೇನೇವ ಹಿ ತಾನಿ ಭಗವತಾ ಪಞ್ಞತ್ತಾನಿ. ತಾನಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಾನಿ ಸಬ್ಬಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಅಧಿಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ನಾಮಾತಿ, ಇದಂ ಗೋಬಲೀಬದ್ದಞಾಯೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ ತೇಸಮ್ಪಿ ಅಧಿಪಾತಿಮೋಕ್ಖಭಾವತೋ.

ತತ್ರಾಯಂ ನಯೋತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸುಪ್ಪಜಹನಾಯ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಭಾವೇ ಅಯಂ ವಕ್ಖಮಾನೋ. ತಾನೀತಿ ಪಣೀತಭೋಜನಾನಿ. ಯೋ ಕೋಚೀತಿ ಭಿಕ್ಖು ವಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ವಾ. ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುಕನ್ತಿ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ದುಕ್ಕಟಾಪತ್ತಿವತ್ಥುಕಂ. ತೇನಾತಿ ಸುಪ್ಪಜಹನಭಾವೇನ ಮೂಲಾಪತ್ತಿವೀತಿಕ್ಕಮಸ್ಸ ಅಣುಮತ್ತತಾಯ.

ಪುಬ್ಬಭಾಗಮಗ್ಗನ್ತಿ ಲೋಕಿಯಮಗ್ಗಂ. ತತ್ರಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಪುಬ್ಬಭಾಗಮಗ್ಗಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಿವಾದುಪ್ಪಾದೇ. ಓಭಾಸಞಾಣನ್ತಿ ಓಭಾಸಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿಹೇತುಭೂತಂ ಞಾಣಂ. ತತ್ಥ ಪನ ಸೋ ಮಗ್ಗಸಞ್ಞಿಭಾವೇನ ಮಗ್ಗೋ ಚ ಚತುಬ್ಬಿಧೋತಿ ಸುತತ್ತಾ, ‘‘ಪಟ್ಠಮಮಗ್ಗೋ ನಾಮಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಏವನ್ತಿ ಏವಂ ಅಸನ್ದಿದ್ಧಂ ಅಪರಿಸಙ್ಕಿತಂ ಪರಿಚ್ಚತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಕಥೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ.

ಚೇತಿಯಂ ನ ದಿಟ್ಠನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಕತಂ ಥೂಪಂ ವದತಿ. ನಿನ್ದಿಯೇ ಪುಥುಜ್ಜನಭಾವೇ ಠಿತಂ ಪಾಸಂಸಂ ಅರಿಯಭಾವಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ತಂ ಮಿಚ್ಛಾಲದ್ಧಿಂ ಅಭಿನಿವಿಸ್ಸ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ವೋಹರಣತೋ ಸಗ್ಗೋಪಿ ಮಗ್ಗೋಪಿ ವಾರಿತೋಯೇವಾತಿ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –

‘‘ಯೋ ನಿನ್ದಿಯಂ ಪಸಂಸತಿ, ತಂ ವಾ ನಿನ್ದತಿ ಯೋ ಪಸಂಸಿಯೋ;

ವಿಚಿನಾತಿ ಮುಖೇನ ಸೋ ಕಲಿಂ, ಕಲಿನಾ ತೇನ ಸುಖಂ ನ ವಿನ್ದತೀ’’ತಿ. (ಸು. ನಿ. ೬೬೩; ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೮೦-೧೮೧; ಅ. ನಿ. ೪.೩; ನೇತ್ತಿ. ೯೨);

‘‘ಖಣೇನೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿತುಂ ಸಮತ್ಥಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಕಥಂ ಆಚಿಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಹಿ ಇಮಿನಾ ತತ್ಥ ಕೋಹಞ್ಞಮ್ಪಿ ದಿಸ್ಸತಿ; ಇತರೇಸು ಪನ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥಿ. ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾತಿ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ. ‘‘ಅಥ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿಆದಿ ಸೇಸಂ ನಾಮ. ‘‘ಅಮತಂ ತೇ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಿ, ಯೇ ಕಾಯಗತಾಸತಿಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೧.೬೦೦) ವಚನಂ ದುಗ್ಗಹಿತಂ ಗಣ್ಹಾಪೇತ್ವಾ, ‘‘ಏತ್ತಾವತಾ ವೋ ಅಮತಂ ಪರಿಭುತ್ತಂ ನಾಮ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆಹ.

೪೪. ಏವನ್ತಿ ಆಕಾರಲಕ್ಖಣಮೇತಂ, ನ ಆಕಾರನಿಯಮನಂ. ತೇನ ಇಮಿನಾವ ಕಾರಣೇನ ಚ ಯೋ ವಿವಾದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಗರುಸ್ಮಿಂ ಗರೂತಿ ಪವತ್ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಗರುವಿಸಯತ್ತಾ ತಂಸಹಚರಿತತ್ತಾ ಗರು, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಗಾರವಂ, ಗರುಕರಣಂ, ತಂ ಏತ್ಥ ನತ್ಥೀತಿ ಅಗಾರವೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಗಾರವವಿರಹಿತೋ’’ತಿ. ಗರುಸ್ಸ ಗಾರವವಸೇನ ಪತಿಸ್ಸಯನಂ ಪತಿಸ್ಸೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ ನೀಚವುತ್ತಿತಾ, ತಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖತೋ ಅಪ್ಪತಿಸ್ಸೋತಿ ಆಹ – ‘‘ಅಪ್ಪತಿಸ್ಸಯೋ ಅನೀಚವುತ್ತೀ’’ತಿ. ಏತ್ಥ ಯಥಾಯಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸತ್ಥರಿ ಅಗಾರವೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ, ‘‘ಏತ್ಥ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ತೀಸುಕಾಲೇಸು ಉಪಟ್ಠಾನಂ ನ ಯಾತೀತಿಆದಿ ಸಮುದಾಯಕಿತ್ತನಅನವಸೇಸದಸ್ಸನಂ, ಅವಯವತೋ ಪನ ಅಗಾರವಸಿದ್ಧಿ ಯಥಾ ತಂ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸಮಾದಾನಂ ತಬ್ಬಿಸೇಸೋ ಭೇದೋ. ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ.

ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ನ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಆದರವಸೇನ ನ ಗಚ್ಛತಿ. ಸಙ್ಘೇ ಕತೋಯೇವ ಹೋತಿ ಸಙ್ಘಪರಿಯಾಪನ್ನತ್ತಾ ತಸ್ಸ, ಯಥಾ ಸಙ್ಘಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ದಿನ್ನಂ ಏಕೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಿನ್ನಮೇವ ಹೋತಿ. ಅಪರಿಪೂರಯಮಾನೋವ ಸಿಕ್ಖಾಯ ಅಗಾರವೋ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ – ‘‘ಸಿಕ್ಖಾಯ ನ ಪರಿಪೂರಕಾರೀ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೨.೧೩೫). ಅತ್ತನೋ ಪರಿಸಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ವಿವಾದಮೂಲಂ ವಿಸೇಸತೋ ಅತ್ತನಾ ವೂಪಸಮೇತಬ್ಬತೋ ಅತ್ತನೋ ಚ ಅನತ್ಥಾವಹತೋ ‘‘ಅಜ್ಝತ್ತ’’ನ್ತ್ವೇವ ವುತ್ತಂ. ಏಸ ನಯೋ ಬಹಿದ್ಧಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ.

೪೬. ಛಠಾನಾನೀತಿ ಛಮೂಲಾನಿ. ಯಥಾ ಸಮನವಸೇನ ಸಮಥಾನಂ ವಿವಾದಾದೀಸು ಅಧಿಕತ್ತುಭಾವೋ, ಏವಂ ವಿವಾದಾದೀನಂ ತೇಹಿ ಅಧಿಕತ್ತಬ್ಬತಾಪೀತಿ ಆಹ – ‘‘ವೂಪಸಮನತ್ಥಾಯ…ಪೇ… ಅಧಿಕರಣಾನೀ’’ತಿ. ತೇನ ಅಧಿಕರಣಸದ್ದಸ್ಸ ಕಮ್ಮತ್ಥತಂ ಆಹ. ಸಮಥಾ ವಾ ಸಮನವಸೇನ ಅಧಿಕರೀಯನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಅಧಿಕರಣಾನಿ, ವಿವಾದಾದಯೋ.

ವಿವಾದೋ ಉಪ್ಪನ್ನಮತ್ತೋವ ಹುತ್ವಾ ಪರತೋ ಕಕ್ಖಳತ್ಥಾಯ ಸಂವತ್ತನತೋ ಯಂ ವತ್ಥುಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಠಮಂ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ವಿವಾದಾನುಸಾರೇನ ಮೂಲಕಂ ವಿಯ ಅನುಬನ್ಧರೋಗೋ ತಮೇವ ತದಞ್ಞಂ ವಾ ವತ್ಥುಂ ಕತ್ವಾ ಪವಡ್ಢನ್ತೋ ವಿವಾದಾಧಿಕರಣಂ ಪತ್ವಾ ಉಪರಿ ವಡ್ಢತಿ ನಾಮ, ಅನುವಾದಾಪತ್ತಿಕಿಚ್ಚಾಧಿಕರಣಂ ಪತ್ವಾ ವಿವಾದಸ್ಸ ಚ ವಡ್ಢನಂ ಪಾಕಟಮೇವ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಚತ್ತಾರಿ ಅಧಿಕರಣಾನಿ ಪತ್ವಾ ಉಪರಿ ವಡ್ಢನ್ತೋ ಸೋ ವಿವಾದೋ’’ತಿ. ಉಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಉಪ್ಪನ್ನಾನನ್ತಿ (ದೀ. ನಿ. ಟೀ. ೩.೩೩೧) ಉಟ್ಠಿತಾನಂ ಉಟ್ಠಿತಾನಂ. ಸಮಥತ್ಥನ್ತಿ ಸಮನತ್ಥಂ.

ಅಟ್ಠಾರಸಹಿ ವತ್ಥೂಹೀತಿ ಲಕ್ಖಣವಚನಮೇತಂ ಯಥಾ ‘‘ಯದಿ ಮೇ ಬ್ಯಾಧೀ ದಾಹೇಯ್ಯುಂ. ದಾತಬ್ಬಮಿದಮೋಸಧ’’ನ್ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ಟೀ. ೨.೩.೩೯-೪೨; ಕಙ್ಖಾ. ಅಭಿ. ಟೀ. ಅಧಿಕರಣಸಮಥವಣ್ಣನಾ), ತಸ್ಮಾ ತೇಸು ಅಞ್ಞತರೇನ ವಿವದನ್ತಾ, ‘‘ಅಟ್ಠಾರಸಹಿ ವತ್ಥೂಹಿ ವಿವದನ್ತೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಉಪವದನಾತಿ ಅಕ್ಕೋಸೋ. ಚೋದನಾತಿ ಅನುಯೋಗೋ.

ಅಧಿಕರಣಸ್ಸ ಸಮ್ಮುಖಾವ ವಿನಯನತೋ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೋ. ಸನ್ನಿಪತಿತಪರಿಸಾಯ ಧಮ್ಮವಾದೀನಂ ಯೇಭುಯ್ಯತಾಯ ಯೇಭುಯ್ಯಸಿಕಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕರಣಂ ಯೇಭುಯ್ಯಸಿಕಾ. ಕಾರಕಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸಾಮಗ್ಗಿವಸೇನ ಸಮ್ಮುಖೀಭಾವೋ, ನ ಯಥಾ ತಥಾ ಕಾರಕಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಸಮ್ಮುಖತಾಮತ್ತಂ. ಭೂತತಾತಿ ತಚ್ಛತಾ. ಸಚ್ಚಪರಿಯಾಯೋ ಹಿ ಇಧ ಧಮ್ಮ-ಸದ್ದೋ ‘‘ಧಮ್ಮವಾದೀ’’ತಿಆದೀಸು (ದೀ. ನಿ. ೧.೯) ವಿಯ. ವಿನೇತಿ ಏತೇನಾತಿ ವಿನಯೋ, ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಅಧಿಕರಣಸ್ಸ ವೂಪಸಮಾಯ ಭಗವತಾ ವುತ್ತವಿಧಿ, ತಸ್ಸ ವಿನಯಸ್ಸ ಸಮ್ಮುಖತಾ ವಿನಯಸಮ್ಮುಖತಾ. ವಿವಾದವತ್ಥುಸಙ್ಖಾತೇ ಅತ್ಥೇ ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಾ ಅತ್ಥಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಾ, ತೇಸಂ ಅತ್ಥಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಾನಂ. ಸಙ್ಘಸಮ್ಮುಖತಾ ಪರಿಹಾಯತಿ ಸಮ್ಮತಪುಗ್ಗಲೇಹೇವ ವೂಪಸಮನತೋ.

ನನ್ತಿ ವಿವಾದಾಧಿಕರಣಂ. ‘‘ನ ಛನ್ದಾಗತಿಂ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪರಿ. ೩೮೩) ವುತ್ತಂ ಪಞ್ಚಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತಂ. ಗುಳ್ಹಕಾದೀಸು ಅಲಜ್ಜುಸ್ಸನ್ನಾಯ ಪರಿಸಾಯ ಗುಳ್ಹಕೋ ಸಲಾಕಗ್ಗಾಹೋ ಕಾತಬ್ಬೋ; ಲಜ್ಜುಸ್ಸನ್ನಾಯ ವಿವಟಕೋ, ಬಾಲುಸ್ಸನ್ನಾಯ ಸಕಣ್ಣಜಪ್ಪಕೋ. ಯಸ್ಸಾ ಕಿರಿಯಾಯ ಧಮ್ಮವಾದಿನೋ ಬಹುತರಾ, ಸಾ ಯೇಭುಯ್ಯಸಿಕಾತಿ ಆಹ – ‘‘ಧಮ್ಮವಾದೀನಂ ಯೇಭುಯ್ಯತಾಯಾ’’ತಿಆದಿ.

ಏವಂ ವಿನಿಚ್ಛಿತನ್ತಿ ಆಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ರೋಪನವಸೇನ ವಿನಿಚ್ಛಿತಂ, ಪಟಿಕಮ್ಮಂ ಪನ ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣಸಮಥೇ ಪರತೋ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ. ನ ಸಮಣಸಾರುಪ್ಪಂ ಅಸ್ಸಾಮಣಕಂ, ಸಮಣೇಹಿ ಅಕಾತಬ್ಬಂ, ತಸ್ಮಿಂ. ಅಜ್ಝಾಚಾರೇ ವೀತಿಕ್ಕಮೇಸತಿ. ಪಟಿಚರತೋತಿ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇನ್ತಸ್ಸ. ಪಾಪುಸ್ಸನ್ನತಾಯ ಪಾಪಿಯೋ, ಪುಗ್ಗಲೋ, ತಸ್ಸ ಕಾತಬ್ಬಕಮ್ಮಂ ತಸ್ಸಪಾಪಿಯಸಿಕಂ.

ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೇನೇವ ವೂಪಸಮೋ ನತ್ಥಿ ಪಟಿಞ್ಞಾಯ, ತಥಾರೂಪಾಯ ಖನ್ತಿಯಾ ವಾ ವಿನಾ ಅವೂಪಸಮನತೋ. ಏತ್ಥಾತಿ ಆಪತ್ತಿದೇಸನಾಯಂ. ಪಟಿಞ್ಞಾತೇ ಆಪನ್ನಭಾವಾದಿಕೇ ಕರಣಕಿರಿಯಾ, ‘‘ಆಯತಿಂ ಸಂವರೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ, ಪರಿವಾಸದಾನಾದಿವಸೇನ ಚ ಪವತ್ತಂ ವಚೀಕಮ್ಮಂ ಪಟಿಞ್ಞಾತಕರಣಂ.

ಯಥಾನುರೂಪನ್ತಿ ‘‘ದ್ವೀಹಿ ಚತೂಹಿ ತಿಹಿ ಏಕೇನಾ’’ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತನಯೇನ ಯಥಾನುರೂಪಂ. ಏತ್ಥಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ, ಏತಸ್ಮಿಂ ವಾ ಸಮಥವಿಚಾರೇ. ವಿನಿಚ್ಛಯನಯೋತಿ ವಿನಿಚ್ಛಯೇ ನಯಮತ್ತಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ವಿತ್ಥಾರೋ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ.

೪೭. ಸಙ್ಖೇಪತೋವ ವುತ್ತೋ, ನ ಸಮಥಕ್ಖನ್ಧಕೇ ವಿಯ ವಿತ್ಥಾರತೋ. ತಥಾತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ಪದಂ ಆಕಡ್ಢತಿ, ಏತ್ಥ ಇತಿ-ಸದ್ದೋ ಆದಿಅತ್ಥೋ, ಏವಮಾದಿನಾ ಇಮಿನಾ ಪಕಾರೇನಾತಿ ವಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮಾನಂ ಏಕನ್ತಾನವಜ್ಜಭಾವತೋ ನತ್ಥಿ ಅಧಮ್ಮಭಾವೋ, ಭಗವತೋ ದೇಸಿತಾಕಾರಂ ಹಾಪೇತ್ವಾ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ವಾ ಕಥನಂ ಯಥಾಧಮ್ಮಂ ಅಕತನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ಅಧಮ್ಮಭಾವೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ತಯೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ’’ತಿಆದಿ.

ನಿಯ್ಯಾನಿಕನ್ತಿ ಸಪಾಟಿಹೀರಂ ಅಪ್ಪಟಿವಾನಂ ಹುತ್ವಾ ಪವತ್ತತಿ. ತಥೇವಾತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಏವಂ ಅಮ್ಹಾಕ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಮತ್ಥಂ ಆಕಡ್ಢತಿ. ಭೂತೇನ…ಪೇ… ಕಾತಬ್ಬಕಮ್ಮಂ ಧಮ್ಮೋ ನಾಮ ಯಥಾಧಮ್ಮಂ ಕರಣತೋ, ವುತ್ತವಿಪರಿಯಾಯತೋ ಇತೋ ಪರಂ ಅಧಮ್ಮೋ. ಅಯಂ ವಿನಯೋ ನಾಮ ರಾಗಾದೀನಂ ಸಂವರಣತೋ ಪಹಾನತೋ ಪಟಿಸಙ್ಖಾನತೋ ಚ. ಅಯಂ ಅವಿನಯೋ ನಾಮ ರಾಗಾದೀನಂ ಅವಿನಯನತೋ. ಅಯಂ ವಿನಯೋ ನಾಮ ಯಥಾವಿನಯಕರಣತೋ, ವುತ್ತವಿಪರಿಯಾಯೇನ ಇತರೋ ಅವಿನಯೋ. ವತ್ಥುಸಮ್ಪತ್ತಿಆದಿನಾ ಏವ ಸಬ್ಬೇಸಂ ವಿನಯಕಮ್ಮಾನಂ ಅಕುಪ್ಪತಾತಿ ಆಹ – ‘‘ವತ್ಥುಸಮ್ಪತ್ತಿ…ಪೇ… ಅಯಂ ವಿನಯೋ ನಾಮಾ’’ತಿ, ತಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖತೋ ಅವಿನಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ವತ್ಥುವಿಪತ್ತೀ’’ತಿಆದಿ.

ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ನಯನಟ್ಠೇನ ಯಥಾವುತ್ತೋ ಧಮ್ಮೋ ಏವ ನೇತ್ತಿ, ತತೋ ಏವ ಸತ್ತಸ್ಸ ವಿಯ ರಜ್ಜು ಅಸಿಥಿಲಪವತ್ತಿಹೇತುತಾಯ ಧಮ್ಮರಜ್ಜೂತಿ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ. ಸುತ್ತನ್ತಪರಿಯಾಯೇನ ತಾವ ದಸ ಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥಾ ಧಮ್ಮೋತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಾ. ಸಾ ಏವ ವಾ ಹೋತು ಧಮ್ಮನೇತ್ತಿ, ಯೋ ಇಧ ಇಮಿಸ್ಸಾ ವಣ್ಣನಾಯ, ‘‘ಛತ್ತಿಂಸ ಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಧಮ್ಮೇನ ಚ ವಿನಯೇನ ಚ ವುತ್ತೋ, ಸೋ ಏವ ವಾ ಧಮ್ಮನೇತ್ತಿ ಹೋತೂತಿ ಆನೇತ್ವಾ ಯೋಜನಾ. ತಾಯ ಧಮ್ಮನೇತ್ತಿಯಾ ಸಮೇತಿ ತಾಯ ಯಥಾವುತ್ತಾಯ ಧಮ್ಮನೇತ್ತಿಯಾ ಸಂಸನ್ದತಿ, ಏಕಲಕ್ಖಣಮೇವ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಂ ವಿವಾದವತ್ಥುಭೂತೋ ಧಮ್ಮೋ ಚೇ ‘‘ಧಮ್ಮೋ’’ತಿ, ಅಧಮ್ಮೋ ಚೇ ‘‘ಅಧಮ್ಮೋ’’ತಿ, ವಿನಯೋ ಚೇ ‘‘ವಿನಯೋ’’ತಿ, ಅವಿನಯೋ ಚೇ ‘‘ಅವಿನಯೋ’’ತಿ ನಿಚ್ಛಿನನ್ತೇನ ಏಕಚ್ಚಾನಂ ವಿವಾದಾಧಿಕರಣಮೇವ ದಸ್ಸಿತಂ ತಸ್ಸ ವೂಪಸಮಧಮ್ಮಾನಂ ಅಪರಿಯೋಸಾಪಿತತ್ತಾ.

೪೮. ತಂ ಪನೇತನ್ತಿ ವಿವಾದಾಧಿಕರಣಂ ಪಚ್ಚಾಮಸತಿ. ವಾರೇ ಅತ್ಥಸಂವಣ್ಣನಾವಸೇನ ಪತ್ತೇಪಿ. ದ್ವೀಹೀತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಆವಾಸೇ ವಿವಾದಾಧಿಕರಣಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ, ತತ್ಥ ವಾಸೀಹಿ ದ್ವೀಹಿಪಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಅತಿರೇಕತರಾ.

೪೯. ಖನ್ಧಸಾಮನ್ತನ್ತಿ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಭಾವೇನ ಸಮೀಪಂ. ಆಪತ್ತಿಸಾಮನ್ತಂ ನಾಮ ಪುಬ್ಬಭಾಗಾ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಆಪತ್ತಿ. ಮೇಥುನರಾಗವಸೇನ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗೇ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸ ವತ್ಥೂತಿ ಆಹ – ‘‘ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ. ಸೇಸಾನಂ ತಿಣ್ಣಂ ಪಾರಾಜಿಕಾನಂ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಮೇವ.

೫೦. ಪರಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಉಪಕ್ಕಮಿತ್ವಾ. ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣಂ ದಸ್ಸಿತಂ ತತ್ಥೇವ ವಿಸೇಸತೋ ಪಟಿಞ್ಞಾಯ ಕಾರೇತಬ್ಬತಾಯ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ.

೫೨. ಕಮ್ಮಸ್ಸ ವತ್ಥು ದಸ್ಸಿತಂ ನ ಸಮಥೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ನನು ಚಾಯಂ ಸಮಥಾಧಿಕಾರೋತಿ? ಸಚ್ಚಂ, ಸಮಥಸ್ಸ ಪನ ಕಾರಣೇ ದಸ್ಸಿತೇ ಸಮಥೋ ದಸ್ಸಿತೋವ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಏವರೂಪಸ್ಸ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

೫೩. ಇದಂ ಕಮ್ಮನ್ತಿ ‘‘ಇದಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಣ್ಡನಜಾತಾನ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಕಮ್ಮಂ. ತಿಣವತ್ಥಾರಕಸದಿಸತ್ತಾತಿ ತಂಸದಿಸತಾಯ ತಬ್ಬೋಹಾರೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ ಯಥಾ – ‘‘ಏಸ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೋ’’ತಿ. ಆಕಾರಮತ್ತಮೇವ ತಿಣವತ್ಥಾರಕಕಮ್ಮಂ ನಾಮ, ನ ಪನ ತಸ್ಸ ಸಬ್ಬಸೋ ಕರಣವಿಧಾನಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಖನ್ಧಕೇ’’ತಿಆದಿ. ಗಿಹೀನಂ ಹೀನೇನ ಖುಂಸನವಮ್ಭನಂ ಯಥಾ ‘‘ತಿಲಸಂಗುಳಿಕಾ ನತ್ಥೀ’’ತಿ. ಧಮ್ಮಿಕಪಟಿಸ್ಸವೇಸು ವಿಸಂವಾದನವಸೇನ ಆಪನ್ನಾ ಆಪತ್ತಿ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಕಿಚ್ಚಾಧಿಕರಣಸ್ಸ. ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೇನೇವ ವೂಪಸಮೋ ಸಙ್ಘಸಮ್ಮುಖತಾದಿನಾವ ವೂಪಸಮನತೋ.

೫೪. ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯವಚನತೋ ಕೋಸಮ್ಬಿಯಸುತ್ತೇ (ಮ. ನಿ. ೧.೪೯೨) ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ಕಥಿತಾ, ಇಧ ಪನ ‘‘ದಿಟ್ಠಿಸಾಮಞ್ಞಗತೋ ವಿಹರತಿ’’ಚ್ಚೇವ ವುತ್ತತ್ತಾ, ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ವುತ್ತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪಾಪಕಮ್ಮಸ್ಸ ಅಪ್ಪತಾ ಮಹನ್ತತಾ ಸಾವಜ್ಜಭಾವಸ್ಸ ಮುದುತಿಕ್ಖಭಾವೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅಣುನ್ತಿ ಅಪ್ಪಸಾವಜ್ಜಂ. ಥೂಲನ್ತಿ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜ’’ನ್ತಿ. ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ.

ಸಾಮಗಾಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ ಸಮತ್ತಾ.