೮. ವಾಸೇಟ್ಠಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೫೪. ಜಾತಿಂ ಸೋಧೇತುಕಾಮಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಸಹವಾಸೀನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಕಿರಿಯಾ ಪರಾಧೇನ ವಾ ಅಸಾರುಪ್ಪತ್ತೇನ ವಾ ಜಾತಿಯಾ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸಂ ಆಸಙ್ಕಾಯ ತಂ ಸೋಧೇತುಕಾಮಾ ಹೋನ್ತಿ. ಮನ್ತೇ ಸೋಧೇತುಕಾಮಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಮನ್ತವಚನೇ ಆಚರಿಯಮತಿಚೋದನಾಯ ಅಞ್ಞೇನ ವಾಕ್ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಕಾರಣೇನ ಸಂಸಯೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ತಂ ಸೋಧೇತುಕಾಮಾ ಹೋನ್ತಿ. ಅನ್ತರಾತಿ ವೇಮಜ್ಝೇ, ಅಞ್ಞತ್ಥೇವಾ ಅನ್ತರಾಸದ್ದೋತಿ ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾ ಕಥಾತಿ ವಚನಂ ಅವಗನ್ತಬ್ಬಂ. ಖನ್ತೀಮೇತ್ತಾನುದ್ದಯಾದಿಗುಣಸಮ್ಪನ್ನೋ ಏವ ‘‘ಸೀಲವಾತಿ ಗುಣವಾ’’ತಿಆಹ. ತೇಹಿ ಸೀಲಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಕಾಲೇಪಿ ‘‘ಸೀಲವಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಸಮ್ಪನ್ನಸೀಲತ್ತಾ ವಾ ತೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಏವ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸೀಲವಾತಿ ಗುಣವಾ’’ತಿ. ಆಚಾರಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ ಸಾಧು ಆಚಾರವತ್ತೋ.

೪೫೫. ಸಿಕ್ಖಿತಾತಿ ತೇವಿಜ್ಜಾನಂ ಸಿಕ್ಖಿತಾ ತುಮ್ಹೇ, ನ ದಾನಿ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಟಿಞ್ಞಾತಾತಿ ಪಟಿಜಾನಿತ್ವಾ ಠಿತಾ.

ವೇದತ್ತಯಸಙ್ಖಾತಾ ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ ಅಜ್ಝಯನ್ತೀತಿ ತೇವಿಜ್ಜಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ತಿವೇದಾನ’’ನ್ತಿ. ತಯೋ ವೇದೇ ಅಣನ್ತಿ ಅಜ್ಝಯನ್ತೀತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ತೇಸಂ. ಯಂ ಏಕಂ ಪದಮ್ಪಿ ಅಕ್ಖಾತಂ, ತಂ ಅತ್ಥತೋ ಬ್ಯಞ್ಜನತೋ ಚ ಕೇವಲಿನೋ ಅಧಿಯಿನೋ ಅಪ್ಪಪಯೋಗೇನ. ನಿಟ್ಠಾಗತಮ್ಹಾತಿ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ಗತಾ ಅಮ್ಹಾ ತೇವಿಜ್ಜಾಯ ಸಕಸಮಯಸ್ಸ ಕಥನೇ.

ಮನೋಕಮ್ಮತೋ ಹಿ ವತ್ತಸಮ್ಪದಾತಿಕಾರಣೂಪಚಾರೇನಾಯಮತ್ಥೋ ವುತ್ತೋತಿ ಆಹ – ‘‘ತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹಿ ಆಚಾರಸಮ್ಪನ್ನೋ ಹೋತೀ’’ತಿ.

ಖಯಾತೀತನ್ತಿ ವಡ್ಢಿಪಕ್ಖೇ ಠಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖಪಾಟಿಪದತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಹಿ ಚನ್ದೋ ವಡ್ಢತೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ನ ಖೀಯತೀತಿ. ವನ್ದಮಾನಾ ಜನಾ ನಮಕ್ಕಾರಂ ಕರೋನ್ತಿ.

ಅತ್ಥದಸ್ಸನೇನಾತಿ ವಿವರಣೇನ ದಸ್ಸನಪರಿಣಾಯಕಟ್ಠೇನ ಲೋಕಸ್ಸ ಚಕ್ಖು ಹುತ್ವಾ ಸಮುಪ್ಪನ್ನಂ.

೪೫೬. ತಿಟ್ಠತು ತಾವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಚಿನ್ತಾತಿ – ‘‘ಕಿಂ ಜಾತಿಯಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಹೋತಿ ಉದಾಹು ಭವತಿ ಕಮ್ಮುನಾ’’ತಿ ಅಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಿಚಾರೋ ತಾವ ತಿಟ್ಠತು. ಜಾತಿದಸ್ಸನತ್ಥಂ ತಿಣರುಕ್ಖಕೀಟಪಟಙ್ಗತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಲೋಕೇ ಜಾತಿವಿಭಙ್ಗಂ ವಿತ್ಥಾರತೋ ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ತೇಸಂ ಚಿತ್ತಸಮ್ಪಹಂಸನತ್ಥಂ ದೇಸೇತಬ್ಬಮತ್ಥಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ತತ್ಥ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಾ ಹಿ ಜಾತಿಯೋತಿ ಇದಂ ಕಾರಣವಚನಂ, ಯಸ್ಮಾ ಇಮಾ ಜಾತಿಯೋ ನಾಮ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ವಿಸಿಟ್ಠಾ, ತಸ್ಮಾ ಜಾತಿವಿಭಙ್ಗಂ ಬ್ಯಾಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ.

ಯಸ್ಮಾ ಇಧ ಉಪಾದಿನ್ನಕಜಾತಿ ಬ್ಯಾಕಾತಬ್ಬಭಾವೇನ ಆಗತಾ, ತಸ್ಸಾ ಪನ ನಿದಸ್ಸನಭಾವೇನ ಇತರಾ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಜಾತಿವಿಭಙ್ಗಂ ಪಾಣಾನ’’ನ್ತಿ ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತಂ. ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಪಾಣಾನಂ ಜಾತಿಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವನ್ತಿ ನಿದಸ್ಸನಂ ಕಥೇತ್ವಾ ನಿದಸ್ಸಿತಬ್ಬೇ ಕಥಿಯಮಾನೇ. ತಸ್ಸಾತಿ ವಾಸೇಟ್ಠಸ್ಸ. ಕಾಮಂ ‘‘ತೇಸಂ ವೋಹಂ ಬ್ಯಕ್ಖಿಸ್ಸ’’ನ್ತಿ ಉಭೋಪಿ ಮಾಣವೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ದೇಸನಾ ಆಗತಾ, ತಥಾಪಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ‘‘ಏವಂ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ಜಾನಾಹೀ’’ತಿಆದಿನಾ ವಾಸೇಟ್ಠಮೇವ ಆಲಪನ್ತೋ ಭಗವಾ ತಮೇವ ಇಮಿನಾ ನಿಯಾಮೇನ ಪಮುಖಂ ಅಕಾಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ತಸ್ಸಾತಿ ವಾಸೇಟ್ಠಸ್ಸಾ’’ತಿ. ಜಾತಿಭೇದೋ ಜಾತಿವಿಸೇಸೋ, ಜಾತಿಯಾ ಭೇದೋ ಪಾಕಟೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ ನಿದಸ್ಸನೇನ ವಿಭೂತಭಾವಂ ಆಪಾದಿತೇನ ಪಟಿಞ್ಞಾತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ವಿಭೂತಭಾವಾಪತ್ತಿತೋ. ಆಮ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಕಮ್ಮನಾನತಾಯ ಏವ ಉಪಾದಿನ್ನನಾನತಾಯ ಪಟಿಕ್ಖೇಪಪದಮೇತಂ, ನ ಬೀಜನಾನತಾಯ ಅನುಪಾದಿನ್ನನಾನತಾಯ ಪಟಿಕ್ಖೇಪಪದನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಕಮ್ಮಂ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ತಂತಂಯೋನಿಖಿಪನಮತ್ತಂ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಸಾಮತ್ಥಿಯಂ, ತಂತಂಯೋನಿನಿಯತಾ ಪನ ಯೇ ವಣ್ಣವಿಸೇಸಾ, ತೇ ತಂತಂಯೋನಿಸಿದ್ಧಿಯಾವ ಸಿದ್ಧಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ತಂ ಪನ ಯೋನಿಖಿಪನಕಮ್ಮಂ ತಂತಂಯೋನಿವಿಸಿಟ್ಠ-ವಿಸೇಸಾಭಿಭೂತಾಯ ಪಯೋಗನಿಪ್ಫತ್ತಿಯಾ, ಅಸಂಮುಚ್ಛಿತಾಯ ಏವ ವಾ ಪಚ್ಚಯಭೂತಾಯ ಭವಪತ್ಥನಾಯ ಅಭಿಸಙ್ಖತಮೇವಾತಿ ವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬಪಚ್ಚಯವಿಸೇಸೇನ ವಿನಾ ಫಲವಿಸೇಸಾಭಾವತೋ ಏತಂ ಸಮೀಹಿತಕಮ್ಮಂ ಪತ್ಥನಾದೀಹಿ ಚ ಭಿನ್ನಸತ್ತಿತಂ ವಿಸಿಟ್ಠಸಾಮತ್ಥಿಯಂ ವಾ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಾದಿವಿಸಿಟ್ಠಫಲನಿಬ್ಬತ್ತಕಂ ಜಾಯತಿ, ಏವಂ ಯೋನಿಖಿಪನತಂಯೋನಿನಿಯತವಿಸೇಸಾವಹತಾ ಹೋತೀತಿ. ಥೇರೇನ ಹಿ ಬೀಜನಾನತಾ ವಿಯ ಕಮ್ಮನಾನತಾಪಿ ಉಪಾದಿನ್ನಕನಾನತಾಯ ಸಿಯಾ ನು ಖೋ ಪಚ್ಚಯೋತಿ ಚೋದನಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚಯವಿಸೇಸವಿಸಿಟ್ಠಾ ಕಮ್ಮನಾನತಾ ಪನ ಪಚ್ಚಯೋತಿ ನಿಚ್ಛಿತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ನಾನಾವಣ್ಣಾತಿ ನಾನಪ್ಪಕಾರವಣ್ಣಾ. ತಾಲನಾಳಿಕೇರಾದೀನಂ ಲೋಕೇ ಅಭಿಞ್ಞಾತತಿಣಜಾತಿಭಾವತೋ ವಿಸೇಸೇನ ಗಯ್ಹತಿ ಅಭಿಞ್ಞಾತಸೋತನಯೇನ. ಜಾತಿಯಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋವಾತಿ ಅಟ್ಠಾನಪಯುತ್ತೋ ಏವ-ಸದ್ದೋ, ಜಾತಿಯಾವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಯೋಜನಾ. ನ ಚ ಗಯ್ಹತೀತಿ ತಿಣರುಕ್ಖಾದೀಸು ವಿಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಸು ಜಾತಿನಿಯತಸ್ಸ ಲಿಙ್ಗಸ್ಸ ಅನುಪಲಬ್ಭನತೋ, ಪಿವನಭುಞ್ಜನಕಥನಹಸನಾದಿಕಿರಿಯಾಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಭಾವೇನ ಏಕನ್ತಿಕಲಿಙ್ಗನಿಯತಾಯ ಮನ್ತಜ್ಝೇನಾದಿಂ ವಿನಾ ಅನುಪಲಬ್ಭನತೋ ಚ. ವಚೀಭೇದೇನೇವಾತಿ ಆಹಚ್ಚವಚನೇನೇವ.

ಕೀಟೇ ಪಟಙ್ಗೇತಿಆದೀಸು ಜಾತಿನಾನತಾ ಲಬ್ಭತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಲಿಙ್ಗವಿಸಿಟ್ಠತಾದಸ್ಸನಾ. ಕುನ್ಥಾ ಕೀಟಕಾ, ಖಜ್ಜಖಾದಕಾ ಕಿಪಿಲ್ಲಿಕಾ. ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾತಿ ಉಡ್ಡೇತ್ವಾ ಉಡ್ಡೇತ್ವಾ. ಪಟಭಾವಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ವಾ ಪಟಙ್ಗಾ, ನ ಖುದ್ದಕಪಾಣಕಾ ಕೀಟಾ ನಾಮ. ತೇಸಮ್ಪಿ ಕೀಟಕಾನಂ.

ಕಾಳಕಾದಯೋತಿ ಕಲನ್ದಕಾದಯೋ.

ಉದರಂಯೇವ ನೇಸಂ ಪಾದಾ ಉದರೇನೇವ ಸಮ್ಪಜ್ಜನತೋ.

ಸಞ್ಞಾಪುಬ್ಬಕೋ ವಿಧಿ ಅನಿಚ್ಚೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಉದಕೇ’’ತಿ ಆಹ ಯಥಾ ‘‘ವೀರಸ್ಸ ಭಾವೋ ವೀರಿಯ’’ನ್ತಿ.

ಪತ್ತಸಮುದಾಯೇ ಪಕ್ಖಸದ್ದೋತಿ ‘‘ಪತ್ತೇಹಿ ಯನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ನ ಹಿ ಅವಯವಬ್ಯತಿರೇಕೇನ ಸಮುದಾಯೋ ಅತ್ಥಿ.

ಸಙ್ಖೇಪೇನ ವುತ್ತೋ ‘‘ಜಾತಿವಸೇನ ನಾನಾ’’ತಿಆದಿನಾ. ಏತ್ಥ ಪದತ್ಥೇ ದುಬ್ಬಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ನತ್ಥೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಮತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತತ್ರಾಯಂ ಯೋಜನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ನ ಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಏದಿಸಂ ಸೀಸಂ ಹೋತಿ, ಖತ್ತಿಯಾನಂ ಏದಿಸನ್ತಿ ನಿಯಮೋ ಅತ್ಥಿ ಯಥಾ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಮಿಗಾದೀನ’’ನ್ತಿ ಇದಮೇವ ವಾಕ್ಯಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ನೇತಬ್ಬಂ. ತಂ ಸಂಙ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸಬ್ಬಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಆಹ.

ತಸ್ಸಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತನಿಗಮನವಚನಸ್ಸ ಅಯಂ ಯೋಜನಾ ಇದಾನಿ ವುಚ್ಚಮಾನಾ ಯೋಜನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

೪೫೭. ವೋಕಾರನ್ತಿ ವೋಕರಣಂ, ಯೇನ ವಿಸಿಟ್ಠತಾಯ ನ ವೋಕರೀಯತಿ ಜಾತಿಭೇದೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ನಾನತ್ತ’’ನ್ತಿ.

ಗೋರಕ್ಖಾದಿಉಪಜೀವನೇನ ಆಜೀವವಿಪನ್ನೋ, ಹಿಂಸಾದಿನಾ ಸೀಲವಿಪನ್ನೋ, ನಿಕ್ಖಿತ್ತವತ್ತತಾದಿನಾ ಆಚಾರವಿಪನ್ನೋತಿ. ಸಾಮಞ್ಞಜೋತನಾ ವಿಸೇಸೇ ನಿವಿಟ್ಠಾ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಗೋರಕ್ಖನ್ತಿ ಖೇತ್ತರಕ್ಖ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಗೋತಿ ಹಿ ಪಥವಿಯಾ ನಾಮ’’ನ್ತಿ. ತೇಹಿ ತೇಹಿ ಉಪಾಯೇಹಿ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಟ್ಠೇನ ಸಿಪ್ಪಂ, ತತ್ಥ ಕೋಸಲ್ಲಂ. ಪರೇಸಂ ಈಸನಟ್ಠೇನ ಹಿಂಸನಟ್ಠೇನ ಇಸ್ಸೋ, ಸೋ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಇಸ್ಸೋ ಯೋಧಾಜೀವಿಕೋ, ಇಸ್ಸಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ ಪಹರಣಂ, ಉಸುಂ ಸತ್ತಿಞ್ಚ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪವತ್ತಾ ಜೀವಿಕಾ ಇಸ್ಸತ್ತಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಆವುಧಜೀವಿಕ’’ನ್ತಿ. ಯಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅಸ್ಸ ಜೀವಿಕಾ, ತದೇವ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಉಸುಞ್ಚ ಸತ್ತಿಞ್ಚಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಬ್ರಹ್ಮಂ ವುಚ್ಚತಿ ವೇದೋ, ತಂ ಅಣತಿ ಜಾನಾತೀತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ, ಜಾನನಞ್ಚ ಪೋರಾಣೇಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ವಿಹಿತನಿಯಾಮೇನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ಕತೋಪಸಮೇನ ಅನುಟ್ಠಾನತಪೇನ ಯಥಾ ‘‘ಆಜೀವಸೀಲಾಚಾರವಿಪನ್ನೋ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಧಮ್ಮಿಕೇಹಿ ಲೋಕಿಯಪಣ್ಡಿತೇಹಿ ಚ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತೋ, ತಥಾ ಪಟಿಪಜ್ಜನಮೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಏವಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸಮಯೇನ…ಪೇ… ಸಾಧೇತ್ವಾ’’ತಿ. ಏವಂ ಸನ್ತೇತಿ ಏವಂ ಆಜೀವಸೀಲಾಚಾರವಿಪನ್ನಸ್ಸ ಅಬ್ರಾಹ್ಮಣಭಾವೇ ಸತಿ ನ ಜಾತಿಯಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಹೋತಿ, ಗುಣೇಹಿ ಪನ ಆಜೀವಸೀಲಾಚಾರಸಮ್ಪತ್ತಿಸಙ್ಖಾತೇಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಗುಣಾನಂಯೇವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಭಾವಕರಣತೋ ಚತುವಣ್ಣವಿಭಾಗೇ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಕುಲೇ ಜಾತೋ ಯೋ ಸೀಲಾದಿಗುಣಸಮ್ಪನ್ನತಾಯ ಗುಣವಾ, ಸೋ ವುತ್ತಲಕ್ಖಣೇನ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯತೋ ಬಾಹಿತಪಾಪತಾಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಭಾವೇ ಞಾಯೋತಿ, ಏವಂ ಞಾಯಂ ಅತ್ಥತೋ ಆಪನ್ನಂ ಕತ್ವಾ. ನನ್ತಿ ತಮೇವ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಞಾಯಂ. ಯೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಸಂವಣ್ಣಿತಾಯಾತಿ ಮಾತುಯಾ ಉಭತೋಸುಜಾತತಾದಿಕುಲವಣ್ಣೇನ ಸಂವಣ್ಣಿತಾಯ ಪಸತ್ಥಾಯ ಯಥಾರೂಪಾಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಮಾತಾ ಭವಿತುಂ ಯುತ್ತಾ, ತಥಾರೂಪಾಯ ಮಾತರಿಸಮ್ಭೂತೋ. ಏತೇನ ಚತುನ್ನಂ ಯೋನೀನಂ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ವಿಸೇಸನಿಟ್ಠಾ ಕತಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ತತ್ರಾಪಿ ವಿಸೇಸೇನಾ’’ತಿ. ಏವಂ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ವಿಸೇಸನಿಟ್ಠಾವಸೇನ ‘‘ಯೋನಿಜಂ ಮತ್ತಿಸಮ್ಭವ’’ನ್ತಿ ಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ವತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಸಾಮಞ್ಞಜೋತನಂ ಅನಾದಿಯಿತ್ವಾ ವಿಸೇಸಜೋತನಾವಸೇನೇವ ಅತ್ಥಂ ವತ್ತುಂ ‘‘ಯಾಚಾಯ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಪರಿಸುದ್ಧಉಪ್ಪತ್ತಿಮಗ್ಗಸಙ್ಖಾತಾ ಯೋನಿ ವುತ್ತಾತಿ ಅನುಪಕ್ಕುಟ್ಠಭಾವೇನ ಪರಿಸುದ್ಧಉಪ್ಪತ್ತಿಮಗ್ಗಸಙ್ಖಾತಾ ಯಾ ಚಾಯಂ ಯೋನಿ ವುತ್ತಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತತೋಪಿ ಜಾತಸಮ್ಭೂತತ್ತಾತಿ ತತೋ ಯೋನಿತೋ ಜಾತತ್ತಾ ಮಾತಾಪೇತ್ತಿಸಮ್ಪತ್ತಿತೋ ಸಮ್ಭೂತತ್ತಾ.

ವಿಸಿಟ್ಠತ್ತಾತಿ ಸಮುದಾಯಭೂತಾ ಮನುಸ್ಸಾ ರಾಗಾದಿನಾ ವಿಸಿಟ್ಠತ್ತಾ. ರಾಗಾದಿನಾ ಸಹ ಕಿಞ್ಚನೇನಾತಿ ಸಕಿಞ್ಚನೋ. ತಥೇವ ರಾಗಾದಿಸಙ್ಖಾತೇನ ಪಲಿಬೋಧನಟ್ಠೇನ ಸಹ ಪಲಿಬೋಧೇನಾತಿ ಸಪಲಿಬೋಧೋ. ಸಬ್ಬಗಹಣಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೇನಾತಿ ಉಪಾದಾನಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಸಬ್ಬಸ್ಸ ಗಹಣಸ್ಸ ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜನೇನ. ಯಸ್ಮಾ ಬಾಹಿತಪಾಪೋ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಾನತೋ ಬಹಿಕತಪಾಪೋ, ತಸ್ಮಾ ತಮಹಂ ಬ್ರೂಮಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ ವತ್ತಬ್ಬೋ. ಏವರೂಪೋ ಏತಿಸ್ಸಾ ಕಥಾಯ ಉಪದೇಸೋ ನಾನಪ್ಪಕಾರತೋ ವಿಭತ್ತೋ, ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೪೫೮. ಗಹಿತದಣ್ಡೇಸೂತಿ ಪರೇಸಂ ದಣ್ಡೇನ ವಿಹೇಠನಂ ಅನಿಧಾಯ ಆದಿನ್ನದಣ್ಡೇಸು.

೪೫೯. ಕಿಞ್ಚಿ ಗಹಣನ್ತಿ ತಣ್ಹಾಗಾಹಾದೀಸು ಕಿಞ್ಚಿ ಗಾಹಂ.

ಯೇನ ಕಾಮಭವೇನ ಮಾನುಸಕೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಕಾಮಗುಣೇಹಿ ಯುಞ್ಜತಿ, ತಂ ಮಾನುಸಕಂ ಯೋಗಂ. ‘‘ಮಾನುಸಕಂ ಯೋಗ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಚ ಏಕದೇಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ, ಏಸ ನಯೋ ‘‘ದಿಬ್ಬಯೋಗ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ. ಸಬ್ಬಯೋಗವಿಸಂಯುತ್ತನ್ತಿ ಪದದ್ವಯೇನ ವುತ್ತೇಹಿ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಯೋಗೇಹಿ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತಂ.

ರತಿನ್ತಿ ಅಭಿರತಿಂ ಆಸತ್ತಿಂ. ಕುಸಲಭಾವನಾಯಾತಿ ಕಾಯಭಾವನಾದಿ ಕುಸಲಧಮ್ಮಭಾವನಾಯ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಂ. ವೀರಿಯವನ್ತನ್ತಿ ವೀರಿಯಸಬ್ಭಾವೇನ ವೀರಂ ನಿದ್ದಿಸತಿ, ವೀರಭಾವೋ ಹಿ ವೀರಿಯನ್ತಿ.

ಸುನ್ದರಂ ಠಾನನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ಸುನ್ದರಾಯ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಅರಿಯಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ.

ನಿಬ್ಬತ್ತಿನ್ತಿ ಪರಿಯೋಸಾನಂ. ಅತೀತೇತಿ ಅತೀತಕೋಟ್ಠಾಸೇ. ಕಿಞ್ಚನಕಾರಕೋತಿ ಪಲಿಬೋಧಹೇತುಭೂತೋ.

ಅಸೇಕ್ಖೇ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧಾದಿಕೇ ಮಹನ್ತೇ ಗುಣೇ. ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಮಾರಾನಂ ವಿಜಿತತ್ತಾ ವಿಜಿತವಿಜಯಂ.

೪೬೦. ಇದಂ ಅಜಾನನ್ತಾತಿ ‘‘ಜಾತಿಯಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ’’ತಿ ಇದಂ ಲೋಕಸಮಞ್ಞಾಮತ್ತನ್ತಿ ಅಜಾನನ್ತಾ. ಯೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಸು ನಾಮಗೋತ್ತಂ ನಾಮ ತತಿಯಂ ದಿಟ್ಠಾಭಿನಿವೇಸಂ ಜನೇನ್ತಿ, ಸಾವ ನೇಸಂ ದಿಟ್ಠಿ. ಕತಂ ಅಭಿಸಙ್ಖತನ್ತಿ ಪರಿಕಪ್ಪನವಸೇನೇವ ಕತಂ ಠಪಿತಂ ತದುಪಚಿತಂ, ನ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಸಮಾಯೋಗೇನ. ಸಮುಚ್ಚಾತಿ ಸಮ್ಮುತಿಯಾ. ಕಾ ಪನ ಸಾ ಸಮ್ಮುತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸಮಞ್ಞಾಯಾ’’ತಿ, ಲೋಕಸಮಞ್ಞಾತೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಮ್ಮಾ ಪನ ಪರಮತ್ಥತೋ ಅಜಾನನ್ತಾನಂ ನಾಮಗೋತ್ತಂ ಏವಂ ಕಪ್ಪೇತೀತಿ ಆಹ ‘‘ನೋ ಚೇ’’ತಿಆದಿ. ತಂ ಪನ ಅಸನ್ತಮ್ಪಿ ಪರಮತ್ಥತೋ ಸನ್ತತಾಯೇವ ಅಭಿನಿವಿಸನ್ತಿ, ತೇಸಮಯಂ ದೋಸೋತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಏವಂ ಪಕಪ್ಪಿತ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ – ‘‘ಜನಪದನಿರುತ್ತಿಂ ನಾಭಿನಿವೇಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೩.೩೩೧). ಅಜಾನನ್ತಾ ನೋತಿ ಏತ್ಥ ನೋ-ಸದ್ದೋ ಅವಧಾರಣತ್ಥೋ – ‘‘ನ ನೋ ಸಮಂ ಅತ್ಥಿ ತಥಾಗತೇನಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಖು. ಪಾ. ೬.೩) ವಿಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅಜಾನನ್ತಾವ ಏವಂ ವದನ್ತೀ’’ತಿ.

ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯನ್ತಿ ಭಾವನಪುಂಸಕನಿದ್ದೇಸೋ, ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯೇನ ಉಜುಕಮೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ನ ಪುಬ್ಬೇ ವಿಯ ‘‘ಯೋ ಹಿ ಕೋಚೀ’’ತಿ ಪರಿಯಾಯವಸೇನ. ‘‘ನ ಜಚ್ಚಾ’’ತಿ ಗಾಥಾಯ ಪುಬ್ಬದ್ಧೇನ ಜಾತಿವಾದಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಪಚ್ಛಿಮದ್ಧೇನ ಕಮ್ಮವಾದಂ ಪತಿಟ್ಠಪೇನ್ತೋ. ತತ್ಥಾತಿ ತಿಸ್ಸಂ ಗಾಥಾಯಂ. ಉಪಡ್ಢಗಾಥಾಯ ವಿತ್ಥಾರಣತ್ಥನ್ತಿ ಉಪಡ್ಢಗಾಥಾಯ ಅತ್ಥಂ ವಿತ್ಥಾರೇತುಂ ‘‘ಕಸ್ಸಕೋ ಕಮ್ಮುನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಪುರಿಮಾಯ ಚತೂಹಿ ಪಾದೇಹಿ, ಪಚ್ಛಿಮೇ ದ್ವೀಹಿ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಸಾಧಾರಣತೋ ಅತ್ಥೋ ವಿತ್ಥಾರಿತೋ. ತತ್ಥ ಕಸಿಕಮ್ಮಾದೀತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಸಿಪ್ಪಕಮ್ಮವಾಣಿಜಾದಿ ಸಙ್ಗಹೋ.

ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಪಧಾನವಚನವಿಞ್ಞೇಯ್ಯೋ ಪಚ್ಚಯೋ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಸದ್ದಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಾಪೇಕ್ಖಾಯ ಹೋತೀತಿ ಆಹ – ‘‘ಇಮಿನಾ ಪಚ್ಚಯೇನ ಏತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಯಂ ಪನೇತ್ಥ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೨.೫೭೦) ತಂಸಂವಣ್ಣನಾಯಞ್ಚ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ಮಹಾಟೀ. ೨.೫೭೦) ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಸಮ್ಮಾನಾವಮಾನಾರಹಕುಲೇತಿ ಸಮ್ಮಾನಾರಹೇ ಖತ್ತಿಯಾದಿಕುಲೇ, ಅವಮಾನಾರಹೇ ಚಣ್ಡಾಲಾದಿಕುಲೇ ಕಮ್ಮವಸೇನ ಉಪಪತ್ತಿ ಹೋತಿ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಿಪಚ್ಚಮಾನೋಕಾಸಕರತಾಯ ವಿನಾ ತಾದಿಸಾಯ ಉಚ್ಚನೀಚಕುಲನಿಬ್ಬತ್ತಿಯಾ ಅಭಾವತೋ. ಅಡ್ಢದಲಿದ್ದತಾದಿ ಅಞ್ಞಾಪಿ ಹೀನಪಣೀತತಾ.

ಕಮ್ಮುನಾತಿ ಚೇತ್ಥ ಯಥಾ ಲೋಕಪಜಾಸತ್ತಸದ್ದೇಹಿ ಏಕೋ ಏವತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ, ಏವಂ ಸೇಸಸದ್ದೇಹಿಪಿ, ಅಧಿಪ್ಪಾಯವಿಸೇಸೋ ಪನ ತತ್ಥ ಅತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಪುರಿಮಪದೇನ ಚೇತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ನಾಯಂ ಲೋಕೋ ಬ್ರಹ್ಮನಿಮ್ಮಿತೋ ಕಮ್ಮೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನತೋ. ನ ಹಿ ಸನ್ನಿಹಿತಕಾರಣಾನಂ ಫಲಾನಂ ಅಞ್ಞೇನ ಉಪ್ಪತ್ತಿದಿಟ್ಠಿ ಯುಜ್ಜತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಪಟಿಸೇಧೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ. ಯಂ ಪನೇತ್ಥ ವತ್ತಬ್ಬಂ ತಂ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗಸಂವಣ್ಣನಾದೀಸುವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತಥಾ ಲೋಕಸ್ಸ ಪಠಮುಪ್ಪತ್ತಿ ನ ಬ್ರಹ್ಮುನಾತಿ ‘‘ಕಮ್ಮುನಾ ಹಿ ತಾಸು ತಾಸೂ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತಿಯೇನ ‘‘ಅಯಂ ಲೋಕೋ ಆದಿತೋ ಪಭುತಿ ಪಭವಕಮ್ಮುನಾ ವತ್ತತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಮತ್ಥಂ ನಿಗಮೇತಿ.ವುತ್ತಸ್ಸೇವತ್ಥಸ್ಸ ಸೂಚನಞ್ಹಿ ನಿಗಮನಂ. ತಂ ಪನ ನಿಯಮತ್ಥಂ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಕಮ್ಮೇನೇವ ಬದ್ಧಾ ಹುತ್ವಾ ಪವತ್ತನ್ತಿ, ನ ಅಞ್ಞಥಾ’’ತಿ. ಚತುತ್ಥೇನ ಪದೇನ. ಯಾಯತೋತಿ ಗಚ್ಛತೋ. ನಿಬ್ಬತ್ತತೋತಿ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಸ್ಸ. ಪವತ್ತತೋತಿ ಪವತ್ತನ್ತಸ್ಸ.

ಧುತಧಮ್ಮಾ ವಿಸೇಸತೋ ತಣ್ಹಾಯ ಸನ್ತತ್ತವಸೇನ ವತ್ತನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ತಪೇನಾತಿ ಧುತಙ್ಗತಪೇನಾ’’ತಿ. ಮೇಥುನವಿರತಿ ವಿಸೇಸತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ಸಾ ಇಧ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೇನಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೇನಾತಿ ಮೇಥುನವಿರತಿಯಾ’’ತಿ. ಏತೇನಾತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ತಪೇನಾ’’ತಿಆದೀಹಿ ಚತೂಹಿ ಪದೇಹಿ ವುತ್ತೇನ. ಸೇಟ್ಠೇನಾತಿ ಉತ್ತಮೇನ. ಸಂಕಿಲೇಸವಿಸುದ್ಧಿಯಾ ಪರಿಸುದ್ಧೇನ. ಬ್ರಹ್ಮನ್ತಿ ಬ್ರಹ್ಮಭಾವಂ ಸೇಟ್ಠಭಾವಂ. ಸೋ ಪನೇತ್ಥ ಅತ್ಥತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಭಾವೋತಿ ಆಹ ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣಭಾವಂ ಆವಹತೀ’’ತಿ.

ಬ್ರಹ್ಮಾ ಚ ಸಕ್ಕೋ ಚಾತಿ ಸಕ್ಕಗರುಕಾನಂ ಸಕ್ಕೋ ಸಕ್ಕೇನಪಿ ಗರುಕಾತಬ್ಬತೋ, ಬ್ರಹ್ಮಗರುಕಾನಂ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಬ್ರಹ್ಮುನಾಪಿ ಗರುಕಾತಬ್ಬತೋ. ವಿಜಾನತನ್ತಿ ಪರಮತ್ಥಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ವಿಸೇಸಂ ಜಾನನ್ತಾನಂ ವಿಞ್ಞೂನಂ. ಅವಿಞ್ಞುನೋ ಹಿ ಅಪ್ಪಮಾಣಂ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಪಣ್ಡಿತಾನ’’ನ್ತಿ. ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ.

ವಾಸೇಟ್ಠಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ ಸಮತ್ತಾ.