೪. ರಾಜವಗ್ಗೋ

೧. ಘಟಿಕಾರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೮೨. ಚರಿಯನ್ತಿ ಬೋಧಿಚರಿಯಂ, ಬೋಧಿಸಮ್ಭಾರಸಮ್ಭರಣವಸೇನ ಪವತ್ತಿತಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಪಟಿಪತ್ತಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸುಕಾರಣನ್ತಿ ಬೋಧಿಪರಿಪಾಚನಸ್ಸ ಏಕನ್ತಿಕಂ ಸುನ್ದರಂ ಕಾರಣಂ, ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಪಯಿರುಪಾಸನಾದಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ತಞ್ಹಿ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಮಯಾ ಇಧ ಕತನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ಲಭತಿ. ಮನ್ದಹಸಿತನ್ತಿ ಈಸಕಂ ಹಸಿತಂ. ಕುಹಂ ಕುಹನ್ತಿ ಹಾಸ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಅನುಕರಣಮೇತಂ. ಹಟ್ಠಪಹಟ್ಠಾಕಾರಮತ್ತನ್ತಿ ಹಟ್ಠಪಹಟ್ಠಮತ್ತಂ. ಯಥಾ ಗಹಿತಸಙ್ಕೇತಾ ‘‘ಪಹಟ್ಠೋ ಭಗವಾ’’ತಿ ಸಞ್ಜಾನನ್ತಿ, ಏವಂ ಆಕಾರದಸ್ಸನಮತ್ತಂ.

ಇದಾನಿ ಇಮಿನಾ ಪಸಙ್ಗೇನ ತಾಸಂ ಸಮುಟ್ಠಾನಂ ವಿಭಾಗತೋ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಹಸಿತಞ್ಚ ನಾಮೇತ’’ನ್ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ತತ್ಥ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖನವಸೇನಪಿ ಹಾಸೋ ನ ಸಮ್ಭವತಿ, ಪಗೇವ ದೋಮನಸ್ಸವಸೇನಾತಿ ಆಹ ‘‘ತೇರಸಹಿ ಸೋಮನಸ್ಸಸಹಗತಚಿತ್ತೇಹೀ’’ತಿ. ನನು ಚ ಕೇಚಿ ಕೋಧವಸೇನಪಿ ಹಸನ್ತೀತಿ? ನ, ತೇಸಮ್ಪಿ ಯಂ ತಂ ಕೋಧವತ್ಥು, ತಸ್ಸ ಮಯಂ ದಾನಿ ಯಥಾಕಾಮಕಾರಿತಂ ಆಪಜ್ಜಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ದುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯನ್ತರೇನ ಸೋಮನಸ್ಸಚಿತ್ತೇನೇವ ಹಾಸಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜನತೋ. ತೇಸೂತಿ ಪಞ್ಚಸು ಸೋಮನಸ್ಸಸಹಗತಚಿತ್ತೇಸು. ಬಲವಾರಮ್ಮಣೇತಿ ಉಳಾರಆರಮ್ಮಣೇ ಯಮಕಮಹಾಪಾಟಿಹಾರಿಯಸದಿಸೇ. ದುಬ್ಬಲಾರಮ್ಮಣೇತಿ ಅನುಳಾರೇ ಆರಮ್ಮಣೇ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಠಾನೇ…ಪೇ… ಉಪ್ಪಾದೇಸೀತಿ ಇದಂ ಪೋರಾಣಟ್ಠಕಥಾಯಂ ತಥಾ ಆಗತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ. ನ ಅಹೇತುಕಸೋಮನಸ್ಸಸಹಗತಚಿತ್ತೇನ ಭಗವತೋ ಸಿತಂ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ.

ಅಭಿಧಮ್ಮಟೀಕಾಯಂ (ಧ. ಸ. ಮೂಲಟೀ. ೫೬೮) ಪನ ‘‘ಅತೀತಂಸಾದೀಸು ಅಪ್ಪಟಿಹತಂ ಞಾಣಂ ವತ್ವಾ ‘ಇಮೇಹಿ ತೀಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಬ್ಬಂ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ಞಾಣಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ ಞಾಣಾನುಪರಿವತ್ತ’ನ್ತಿಆದಿವಚನತೋ (ಮಹಾನಿ. ೬೯, ೧೫೬; ಚೂಳನಿ. ಮಾಘರಾಜಮಾಣವಪುಚ್ಛಾನಿದ್ದೇಸ ೮೫; ಪಟಿ. ಮ. ೩.೫; ನೇತ್ತಿ. ೧೫; ದೀ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೩.೩೦೫; ವಿಭ. ಮೂಲಟೀ. ಸುತ್ತನ್ತಭಾಜನೀಯವಣ್ಣನಾ; ದೀ. ನಿ. ಟೀ. ೩.೧೪೧, ೩೦೫) ‘ಭಗವತೋ ಇದಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’ತಿ ವುತ್ತವಚನಂ ವಿಚಾರೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಇಮಿನಾ ಹಸಿತುಪ್ಪಾದಚಿತ್ತೇನ ಪವತ್ತಿಯಮಾನಮ್ಪಿ ಭಗವತೋ ಸಿತಕರಣಂ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸ-ಅನಾಗತಂಸ-ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಾನಂ ಅನುವತ್ತಕತ್ತಾ ಞಾಣಾನುಪರಿವತ್ತಿಯೇವಾತಿ, ಏವಂ ಪನ ಞಾಣಾನುಪರಿವತ್ತಿಭಾವೇ ಸತಿ ನ ಕೋಚಿ ಪಾಳಿಅಟ್ಠಕಥಾನಂ ವಿರೋಧೋ. ತಥಾ ಹಿ ಅಭಿಧಮ್ಮಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಧ. ಸ. ಅಟ್ಠ. ೫೬೮) ‘‘ತೇಸಂ ಞಾಣಾನಂ ಚಿಣ್ಣಪರಿಯನ್ತೇ ಇದಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅವಸ್ಸಞ್ಚ ಏತಂ ಏವಂ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ, ಅಞ್ಞಥಾ ಆವಜ್ಜನಸ್ಸಪಿ ಭಗವತೋ ಪವತ್ತಿ ತಥಾರೂಪೇ ಕಾಲೇ ನ ಸಂಯುಜ್ಜೇಯ್ಯ, ತಸ್ಸಪಿ ಹಿ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಮುಟ್ಠಾಪಕಭಾವಸ್ಸ ಇಚ್ಛಿತತ್ತಾ, ತಥಾ ಹಿ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಏವಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ಮನೋದ್ವಾರಾವಜ್ಜನಸ್ಸಪಿ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಮುಟ್ಠಾಪಕತ್ತಂ ಉಪಪನ್ನಂ ಹೋತೀ’’ತಿ, ನ ಚ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಮುಟ್ಠಾಪಕತ್ತೇ ತಂಸಮುಟ್ಠಿತಾಯ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಕಾಯಕಮ್ಮಾದಿಭಾವಂ ಆಪಜ್ಜನಭಾವೋ ವಿಬನ್ಧತೀತಿ ತಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಏವಂ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಮ್ಪೀ’’ತಿ. ಸತೇರಿತಾ ವಿಜ್ಜುಲತಾ ನಾಮ ಸತೇರತಾವಿಜ್ಜುಲತಾ. ಸಾ ಹಿ ಇತರವಿಜ್ಜುಲತಾ ವಿಯ ಖಣಟ್ಠಿತಿಕಾ ಸೀಘನಿರೋಧಾ ಚ ನ ಹೋತಿ, ಅಪಿಚ ಖೋ ದನ್ಧನಿರೋಧಾ, ತಞ್ಚ ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ಚತುದೀಪಿಕಮಹಾಮೇಘತೋವ ನಿಚ್ಛರತಿ ತೇನಾಹ ‘‘ಚಾತುದ್ದೀಪಿಕಮಹಾಮೇಘಮುಖತೋ’’ತಿ. ಅಯಂ ಕಿರ ತಾಸಂ ರಸ್ಮಿವಟ್ಟೀನಂ ಧಮ್ಮತಾ, ಯದಿದಂ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಸಿರವರಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ದಾಠಗ್ಗೇಸುಯೇವ ಅನ್ತರಧಾನಂ.

೨೮೩. ಯದಿಪಿ ಚತ್ತಾರಿ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಾನಿ ಕಪ್ಪಾನಂ ಸತಸಹಸ್ಸಞ್ಚ ಪಞ್ಞಾಪಾರಮಿತಾ ಪರಿಭಾವಿತಾ, ತಥಾಪಿ ಇದಾನಿ ತಂ ಬುದ್ಧನ್ತರಂ ತಸ್ಸಾ ಪಟಿಪಾದೇತಬ್ಬತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಪರಿಪಕ್ಕಞಾಣತ್ತಾ’’ತಿ. ಕಾಮಞ್ಚಸ್ಸ ಞಾಣಾಯ ಇದಾನಿಪಿ ಪಟಿಪಾದೇತಬ್ಬತಾ ಅತ್ಥಿ, ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ನನು ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇಸು ಪಸಾದೇನ ಸಮ್ಭಾವನಾಯ ಭವಿತಬ್ಬಂ ತಥಾ ಚಿರಕಾಲಂ ಪರಿಭಾವಿತತ್ತಾ, ಕಥಂ ತತ್ಥ ಹೀಳನಾತಿ ಆಹ ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ’’ತಿಆದಿ. ಚಿರಕಾಲಪರಿಚಿತಾಪಿ ಹಿ ಗುಣಭಾವನಾ ಅಪ್ಪಕೇನಪಿ ಅಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಸಂಸಗ್ಗೇನ ವಿಪರಿವತ್ತತಿ ಅಞ್ಞಥತ್ತಂ ಗಚ್ಛತಿ. ತೇನ ಮಹಾಸತ್ತೋಪಿ ಜಾತಿಸಿದ್ಧಾಯಂ ಲದ್ಧಿಯಂ ಠತ್ವಾ ಜಾತಿಸಿದ್ಧೇನ ಮಾನೇನ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಕಿಂ ಪನ ತೇನ ಮುಣ್ಡಕೇನ ಸಮಣಕೇನ ದಿಟ್ಠೇನಾ’’ತಿ. ತಥಾ ಹಿ ವುತ್ತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ –

‘‘ತಸ್ಮಾ ಅಕಲ್ಯಾಣಜನಂ, ಆಸೀವಿಸಮಿವೋರಗಂ,

ಆರಕಾ ಪರಿವಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಭೂತಿಕಾಮೋ ವಿಚಕ್ಖಣೋ’’ತಿ. (ದೀ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧೭೦-೧೭೨);

ನ್ಹಾನಚುಣ್ಣೇನ ಸುತ್ತೇನ ಕತಾ ಸೋತ್ತಿ, ಕುರುವಿನ್ದಗುಳಿಕಾ, ಸಾ ಏವ ಸಿನಾಯನ್ತಿ ಕಾಯಂ ವಿಸೋಧೇನ್ತಿ ಏತಾಯಾತಿ ಸಿನಾನಂ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಸೋತ್ತಿ ಸಿನಾನನ್ತಿ ಸಿನಾನತ್ಥಾಯ ಕತಸೋತ್ತಿ’’ನ್ತಿ.

೨೮೪. ಅರಿಯಪರಿಹಾರೇನಾತಿ ಅರಿಯಾನಂ ಪರಿಹಾರೇನ, ಅನಾಗಾಮೀನಂ ನ್ಹಾನಕಾಲೇ ಅತ್ತನೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಪರಿಹಾರನಿಯಾಮೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅತ್ತನೋ ಞಾಣಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ವಿಭವಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಪಸನ್ನಕಾರಂ ಕಾತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ. ಏತದತ್ಥನ್ತಿ ‘‘ಅಹಿತನಿವಾರಣಂ, ಹಿತೇ ನಿಯೋಜನಂ ಬ್ಯಸನೇ ಪರಿವಜ್ಜನ’’ನ್ತಿ ಯದಿದಂ, ಏತದತ್ಥಂ ಮಿತ್ತಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ. ಕೇಚಿ ‘‘ಯಾವೇತ್ಥ ಅಹುಪೀ’’ತಿ ಪಠನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಯಾವ ಏತ್ಥ ಕೇಸಗ್ಗಗಹಣಂ ತಾವ ಅಯಂ ನಿಬನ್ಧೋ ಅಹುಪೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೨೮೫. ಸತಿಪಟಿಲಾಭತ್ಥಾಯಾತಿ ಬೋಧಿಯಾ ಮಹಾಭಿನೀಹಾರಂ ಕತ್ವಾ ಬೋಧಿಸಮ್ಭಾರಪಟಿಪದಾಯ ಪೂರಣಭಾವೇ ಸತಿಯಾ ಪಟಿಲಾಭತ್ಥಾಯ. ಇದಾನಿ ತಸ್ಸ ಸತುಪ್ಪಾದನೀಯಕಥಾಯ ಪವತ್ತಿತಾಕಾರಂ ಸಙ್ಖೇಪೇನೇವ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತಸ್ಸ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ನ ಲಾಮಕಟ್ಠಾನಂ ಓತಿಣ್ಣಸತ್ತೋತಿ ಇಮಿನಾ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಪಣೀತಾಧಿಮುತ್ತತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಏವಂ ಪಣೀತಾಧಿಮುತ್ತಿಕಸ್ಸ ಪಮಾದಕಿರಿಯಾ ನ ಯುತ್ತಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ತಾದಿಸಸ್ಸ ನಾಮ ಪಮಾದವಿಹಾರೋ ನ ಯುತ್ತೋ’’ತಿ ಆಹ. ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಜ್ಝಾಸಯೋ ತೇಲಪ್ಪದೀಪೋ ವಿಯ ವಿಸೇಸತೋ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಭಗವಾ ತದನುರೂಪಂ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕರೋನ್ತೋ ‘‘ತಾದಿಸಸ್ಸ…ಪೇ… ಕಥೇಸೀ’’ತಿ. ಪರಸಮುದ್ದವಾಸೀ ಥೇರಾ ಅಞ್ಞಥಾ ವದನ್ತಿ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ನಾಯಂ ಬುದ್ಧಾನಂ ಭಾರೋ, ಯದಿದಂ ಪೂರಿತಪಾರಮೀನಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಾನಂ ತಥಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ತೇಸಂ ಮಹಾಭಿನೀಹಾರಸಮನನ್ತರಮ್ಪಿ ಬೋಧಿಸಮ್ಭಾರಸ್ಸ ಸಯಮ್ಭುಞಾಣೇನೇವ ಪಟಿವಿದಿತತ್ತಾ. ತಸ್ಮಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಭಾವಪವೇದನಮೇವ ತಸ್ಸ ಭಗವಾ ಅಕಾಸೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸತಿಪಟಿಲಾಭತ್ಥಾಯಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಸತಿಪಟಿಲಾಭತ್ಥಾಯಾತಿ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಉಜ್ಜಲನೇ ಪಾಕಟಕರಸತಿಪಟಿಲಾಭಾಯ.

೨೮೬. ಞಾಣಞ್ಹಿ ಕಿಲೇಸಧಮ್ಮವಿದಾಲನಪದಾಲನೇಹಿ ಸಿಙ್ಗಂ ವಿಯಾತಿ ಸಿಙ್ಗಂ. ತಞ್ಹಿ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಉಪತ್ಥಮ್ಭಿತಂ ಉಸ್ಸಿತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತದಭಾವೇ ಪತಿತಂ ನಾಮ. ಕೇಚಿ ಪನ ವೀರಿಯಂ ಸಿಙ್ಗನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನವಸೇನ ಪವತ್ತೇ ಬಾಹಿರಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಉಪಗತಾಪಿ ಮಹಾಸತ್ತಾ ವಿಸುದ್ಧಾಸಯಾ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾದಿಗುಣಸಮಙ್ಗಿನೋ ಯಥಾರಹಂ ಗನ್ಥಧುರಂ ವಾಸಧುರಞ್ಚ ಪರಿಬ್ರೂಹಯನ್ತಾ ವಿಹರನ್ತಿ, ಪಗೇವ ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾದೀಹೀತಿ ಆಹ ‘‘ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲೇ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ. ವಿಪಸ್ಸನಂ ಬ್ರೂಹೇನ್ತಾ ಸಿಖಾಪ್ಪತ್ತವಿಪಸ್ಸನಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಯಾವ ಅನುಲೋಮಞಾಣಂ ಆಹಚ್ಚ ತಿಟ್ಠನ್ತೀ’’ತಿ, ಅನುಲೋಮಞಾಣತೋ ಓರಮೇವ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಠಪೇನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮಗ್ಗಫಲತ್ಥಂ ವಾಯಾಮಂ ನ ಕರೋನ್ತಿ ಪಞ್ಞಾಪಾರಮಿತಾಯ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಗಬ್ಭಸ್ಸ ಅಪರಿಪುಣ್ಣತ್ತಾ ಅಪರಿಪಕ್ಕತ್ತಾ ಚ.

೨೮೭. ಥೇರೇಹೀತಿ ವುದ್ಧತರೇಹಿ. ನಿವಾಸೇ ಸತೀತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಪಬ್ಬಜಿತೋ, ತತ್ಥೇವ ನಿವಾಸೇ. ವಪ್ಪಕಾಲತೋತಿ ಸಸ್ಸಾನಂ ವಪ್ಪಕಾಲತೋ. ಪುಬ್ಬೇ ವಿಯ ತತೋ ಪರಂ ತಿಖಿಣೇನ ಸೂರಿಯಸನ್ತಾಪೇನ ಪಯೋಜನಂ ನತ್ಥೀತಿ ವುತ್ತಂ – ‘‘ವಪ್ಪಕಾಲೇ ವಿತಾನಂ ವಿಯ ಉಪರಿ ವತ್ಥಕಿಲಞ್ಜಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ’’ತಿ. ಪುಟಕೇತಿ ಕಲಾಪೇ.

೨೮೮. ಪಚ್ಚಯಸಾಮಗ್ಗಿಹೇತುಕತ್ತಾ ಧಮ್ಮಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಪದೇಸತೋ ಪರಿಞ್ಞಾವತ್ಥುಕಾಪಿ ಅರಿಯಾ ಉಪಟ್ಠಿತೇ ಚಿತ್ತವಿಘಾತಪಚ್ಚಯೇ ಯದೇತಂ ನಾತಿಸಾವಜ್ಜಂ, ತದೇವಂ ಗಣ್ಹನ್ತೀತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಧಮ್ಮತಾತಿ ಆಹ – ‘‘ಅಲಾಭಂ ಆರಬ್ಭ ಚಿತ್ತಞ್ಞಥತ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಸೋತಿ ಕಿಕೀ ಕಾಸಿರಾಜಾ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಭತ್ತೋತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಸು ಭತ್ತೋ. ದೇವೇತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಸನ್ಧಾಯಾಹ. ಭೂಮಿದೇವಾತಿ ತೇಸಂ ಸಮಞ್ಞಾ, ತದಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗರುಕೋ ಲೋಕೋ. ತದಾ ಹಿ ಕಸ್ಸಪೋಪಿ ಭಗವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಧೀತು ಅವಣ್ಣಂ ವತ್ವಾತಿ, ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ತವ ಧೀತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸಮಯಂ ಪಹಾಯ ಮುಣ್ಡಪಾಸಣ್ಡಿಕಸಮಯಂ ಗಣ್ಹೀ’’ತಿಆದಿನಾ ರಾಜಪುತ್ತಿಯಾ ಅಗುಣಂ ವತ್ವಾ. ವರಂ ಗಣ್ಹಿಂಸು ಞಾತಕಾ. ರಜ್ಜಂ ನಿಯ್ಯಾತೇಸಿ ‘‘ಮಾ ಮೇ ವಚನಂ ಮುಸಾ ಅಹೋಸಿ, ಅಟ್ಠಮೇ ದಿವಸೇ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ.

ಪಾವನಅಸ್ಮನಯನವಸೇನ ಸಮ್ಮಾ ಪಾವೀಕತತ್ತಾ ಪರಿಸುದ್ಧತಣ್ಡುಲಾನಿ. ಪಾಳಿಯಂ ತಣ್ಡುಲಪಟಿಭಸ್ತಾನೀತಿ ತಣ್ಡುಲಖಣ್ಡಾನಿ. ಮುಗ್ಗಪಟಿಭಸ್ತಕಳಾಯಪಟಿಭಸ್ತೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

೨೮೯. ಕೋ ನು ಖೋತಿ ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ಕುಹಿಂ ನು ಖೋ’’ತಿ ಪಾರಿಪೂರಿಂ ಯೋಜೀಯನ್ತಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಭೋಜನಾನಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಪರಿಯೋಗೋ, ತತೋ ಪರಿಯೋಗಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸೂಪಭಾಜನತೋ’’ತಿ. ಸಞ್ಞಂ ದತ್ವಾತಿ ವುತ್ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಅತ್ಥಾಯ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ಉಪಟ್ಠಾಕೋತಿ ಭಗವತೋ ಆರೋಚೇಥಾತಿ ಸಞ್ಞಂ ದತ್ವಾ. ಅತಿವಿಸ್ಸತ್ಥೋತಿ ಅತಿವಿಯ ವಿಸ್ಸತ್ಥೋ. ಪಞ್ಚವಣ್ಣಾತಿ ಖುದ್ದಿಕಾದಿವಸೇನ ಪಞ್ಚಪ್ಪಕಾರಾ.

೨೯೦. ಕಿನ್ತಿ ನಿಸ್ಸಕ್ಕೇ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಂ, ಕಸ್ಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ? ಧಮ್ಮಿಕೋತಿ ಇಮಿನಾ ಆಗಮನಸುದ್ಧಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪತ್ತೇ ಭತ್ತಸದಿಸೋತಿ ಇಮಿನಾ ಉಪಾಸಕೇನ ಸತ್ಥು ಪರಿಚ್ಚತ್ತಭಾವಂ ತತ್ಥ ಸತ್ಥುನೋ ಚ ಅಪರಿಸಙ್ಕತಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸಿಕ್ಖಾಪದವೇಲಾ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ಧಮ್ಮಸ್ಸಾಮಿಭಾವತೋ ಸಿಕ್ಖಾಪದಮರಿಯಾದಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜೇ, ಪಕತಿವಜ್ಜೇ ಪನ ಸೇತುಘಾತೋ ಏವ.

೨೯೧. ಛದನಟ್ಠಾನೇ ಯದಾಕಾಸಂ, ತದೇವ ತಸ್ಸ ಗೇಹಸ್ಸ ಛದನನ್ತಿ ಆಕಾಸಚ್ಛದನಂ. ಪಕತಿಯಾ ಉತುಫರಣಮೇವಾತಿ ಛಾದಿತೇ ಯಾದಿಸಂ ಉತು, ಛದನೇ ಉತ್ತಿಣಭಾವೇಪಿ ತಮ್ಹಿ ಗೇಹೇ ತಾದಿಸಮೇವ ಉತುಫರಣಂ ಅಹೋಸಿ. ತೇಸಂಯೇವಾತಿ ತೇಸಂ ಘಟಿಕಾರಸ್ಸ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಏವ.

೨೯೨. ‘‘ಚತಸ್ಸೋ ಮುಟ್ಠಿಯೋ ಏಕೋ ಕುಡುವೋ, ಚತ್ತಾರೋ ಕುಡುವಾ ಏಕೋ ಪತ್ಥೋ, ಚತ್ತಾರೋ ಪತ್ಥಾ ಏಕೋ ಆಳ್ಹಕೋ, ಚತ್ತಾರೋ ಆಳ್ಹಕಾ ಏಕಂ ದೋಣಂ, ಚತ್ತಾರಿ ದೋಣಾನಿ ಏಕಾ ಮಾನಿಕಾ, ಚತಸ್ಸೋ ಮಾನಿಕಾ ಏಕಾ ಖಾರೀ, ವೀಸತಿ ಖಾರಿಕಾ ಏಕೋ ವಾಹೋತಿ ತದೇವ ಏಕಸಕಟ’’ನ್ತಿ ಸುತ್ತನಿಪಾತಟ್ಠಕಥಾದೀಸು (ಸು. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೨.೬೬೨) ವುತ್ತಂ, ಇಧ ಪನ ‘‘ದ್ವೇ ಸಕಟಾನಿ ಏಕೋ ವಾಹೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತೇಲಫಾಣಿತಾದಿನ್ತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಸಪ್ಪಿಆದಿಂ ಮರಿಚಾದಿಕಟುಕಭಣ್ಡಞ್ಚ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ನಾಹಂ ರಞ್ಞಾ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೋ, ಕುತೋ ಪರಿಪ್ಫಸ್ಸೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ನಚ್ಚಿತ್ವಾತಿ ನಚ್ಚಂ ದತ್ವಾ.

ಘಟಿಕಾರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ ಸಮತ್ತಾ.

೨. ರಟ್ಠಪಾಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೯೩. ಥೂಲಮೇವ ಥುಲ್ಲಂ, ಥುಲ್ಲಾ ವಿಪುಲಾ ಮಹನ್ತಾ ಕೋಟ್ಠಾ ಜಾತಾ ಇಮಸ್ಸಾತಿ ಥುಲ್ಲಕೋಟ್ಠಿಕನ್ತಿ ಓದನಪೂಪಪಹೂತವಸೇನ ಲದ್ಧನಾಮೋ ನಿಗಮೋ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ಥುಲ್ಲಕೋಟ್ಠನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ. ತೇನ ಪಾಳಿಯಂ ಇಕ-ಸದ್ದೇನ ಪದವಡ್ಢನಂ ಕತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

೨೯೪. ರಟ್ಠಪಾಲೋತಿ ಇದಂ ತಸ್ಸ ಕುಲಪುತ್ತಸ್ಸ ನಾಮಂ. ಪವೇಣಿವಸೇನ ಆಗತಕುಲವಂಸಾನುಗತನ್ತಿ ಸಮುದಾಗಮತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಕಸ್ಮಾ ರಟ್ಠಪಾಲೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಸನ್ಧಾರೇತುನ್ತಿ ವಿನಾಸನತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಯಾದಿಸಂ, ತಥೇವ ಸಮ್ಮದೇವ ಧಾರೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋ. ಸದ್ಧಾತಿ ಕಮ್ಮಫಲಸದ್ಧಾಯ ಸಮ್ಪನ್ನಾ. ಸಾಮಣೇರಂ ದಿಸ್ವಾತಿ ಸಿಕ್ಖಾಕಾಮತಾಯ ಏತದಗ್ಗೇ ಠಪಿಯಮಾನಂ ದಿಸ್ವಾ.

ಸಹ ರಞ್ಞಾತಿ ಸರಾಜಿಕಂ, ರಞ್ಞಾ ಸದ್ಧಿಂ ರಾಜಪರಿಸಂ. ಚಾತುವಣ್ಣನ್ತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದಿಚತುವಣ್ಣಸಮುದಾಯಂ. ಪೋಸೇತುನ್ತಿ ವದ್ಧೇತುಂ ದಾನಾದೀಹಿ ಸಙ್ಗಹವತ್ಥೂಹಿ ಸಙ್ಗಣ್ಹಿತುಂ. ಯಂ ಕುಲಂ. ಪಹೋಸ್ಸತೀತಿ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ.

ತೇನ ತೇನ ಮೇ ಉಪಪರಿಕ್ಖತೋತಿ ‘‘ಕಾಮಾ ನಾಮೇತೇ ಅನಿಚ್ಚಾ ದುಕ್ಖಾ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಾ, ಅಟ್ಠಿಕಙ್ಕಲೂಪಮಾ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೩೪; ಪಾಚಿ. ೪೧೭; ಮಹಾನಿ. ೩, ೬) ಚ ಆದಿನಾ ಯೇನ ಯೇನ ಆಕಾರೇನ ಕಾಮೇಸು ಆದೀನವಂ ಓಕಾರಂ ಸಂಕಿಲೇಸಂ, ತಬ್ಬಿಪರಿಯಾಯತೋ ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ಆನಿಸಂಸಂ ಗುಣಂ ಪಕಾಸೇನ್ತಂ ಭಗವತಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸಿತಂ ಆಜಾನಾಮಿ, ತೇನ ತೇನ ಪಕಾರೇನ ಉಪಪರಿಕ್ಖತೋ ವೀಮಂಸನ್ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ ಏವಂ ಹೋತಿ ಏವಂ ಉಪಟ್ಠಾತಿ. ಸಿಕ್ಖತ್ತಯಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ಅಧಿಸೀಲಾದಿಸಿಕ್ಖತ್ತಯಸಙ್ಗಹಂ ಸೇಟ್ಠಚರಿಯಂ. ಅಖಣ್ಡಾದಿಭಾವಾಪಾದನೇನ ಅಖಣ್ಡಂ ಲಕ್ಖಣವಚನಞ್ಹೇತಂ. ಕಞ್ಚಿಪಿ ಸಿಕ್ಖೇಕದೇಸಂ ಅಸೇಸೇತ್ವಾ ಏಕನ್ತೇನೇವ ಪರಿಪೂರೇತಬ್ಬತಾಯ ಏಕನ್ತಪರಿಪುಣ್ಣಂ. ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಮತ್ತಮ್ಪಿ ಸಂಕಿಲೇಸಮಲಂ ಅನುಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಅಚ್ಚನ್ತಮೇವ ವಿಸುದ್ಧಂ ಕತ್ವಾ ಪರಿಹರಿತಬ್ಬತಾಯ ಏಕನ್ತಪರಿಸುದ್ಧಂ. ತತೋ ಏವ ಸಙ್ಖಂ ವಿಯ ಲಿಖಿತನ್ತಿ ಸಙ್ಖಲಿಖಿತಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಲಿಖಿತಸಙ್ಖಸದಿಸ’’ನ್ತಿ. ದಾಠಿಕಾಪಿ ಮಸ್ಸುಗ್ಗಹಣೇನೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಮಸ್ಸು’’ತ್ವೇವ ವುತ್ತಂ, ಉತ್ತರಾಧರಮಸ್ಸುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಸಾಯೇನ ರತ್ತಾನಿ ಕಾಸಾಯಾನಿ. ಅನನುಞ್ಞಾತಂ ಪುತ್ತಂ ನ ಪಬ್ಬಾಜೇತಿ ‘‘ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಲೋಕಿಯಮಹಾಜನಸ್ಸ ಚಿತ್ತಞ್ಞಥತ್ತಂ ಮಾ ಹೋತೂ’’ತಿ. ತಥಾ ಹಿ ಸುದ್ಧೋದನಮಹಾರಾಜಸ್ಸ ತಥಾ ವರೋ ದಿನ್ನೋ.

೨೯೫. ಪಿಯಾಯಿತಬ್ಬತೋ ಪಿಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪೀತಿಜನಕೋ’’ತಿ. ಮನಸ್ಸ ಅಪ್ಪಾಯನತೋ ಮನಾಪೋತಿ ಆಹ ‘‘ಮನವಡ್ಢನಕೋ’’ತಿ. ಸುಖೇಧಿತೋ ತರುಣದಾರಕಕಾಲೇ. ತತೋ ಪರಞ್ಚ ಸಪ್ಪಿಖೀರಾದಿಸಾದುರಸಮನುಞ್ಞಭೋಜನಾದಿಆಹಾರಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸುಖಪರಿಭತೋ. ಅಥ ವಾ ದಳ್ಹಭತ್ತಿಕಧಾತಿಜನಾದಿಪರಿಜನಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚೇವ ಪರಿಚ್ಛದಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚ ಉಳಾರಪಣೀತಸುಖಪಚ್ಚಯೂಪಹಾರೇಹಿ ಚ ಸುಖೇಧಿತೋ, ಅಕಿಚ್ಛೇನೇವ ದುಕ್ಖಪ್ಪಚ್ಚಯವಿನೋದನೇನ ಸುಖಪರಿಭತೋ. ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಙ್ಗಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ವಾ ಸುಖೇಧಿತೋ, ಬಾಹಿರಙ್ಗಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸುಖಪರಿಭತೋ. ಕಸ್ಸಚೀತಿ ಉಪಯೋಗತ್ಥೇ ಸಾಮಿವಚನಂ, ಕಿಞ್ಚೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ. ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಮ್ಪಿ ಕಲಭಾಗಂ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ನ ಜಾನಾಸೀ’’ತಿ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ. ಏವಂ ಸನ್ತೇತಿ ನನು ಮಯಂ ರಟ್ಠಪಾಲ ಮರಣಾದೀಸು ಕೇನಚಿ ಉಪಾಯೇನ ಅಪ್ಪತೀಕಾರೇನ ಮರಣೇನಪಿ ತಯಾ ಅಕಾಮಕಾಪಿ ವಿನಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮ, ಏವಂ ಸತಿ. ಯೇನಾತಿ ಯೇನ ಕಾರಣೇನ. ಕಿಂ ಪನಾತಿ ಏತ್ಥ ಕಿನ್ತಿ ಕಾರಣತ್ಥೇ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಕೇನ ಪನ ಕಾರಣೇನಾ’’ತಿ.

೨೯೬. ಪರಿಚಾರೇಹೀತಿ ಪರಿತೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಯಥಾಸಕಂ ವಿಸಯೇಸು ಚಾರೇಹಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಉಪನೇಹೀ’’ತಿ. ಪರಿಚಾರೇಹೀತಿ ವಾ ಸುಖೂಪಕರಣೇಹಿ ಅತ್ತಾನಂ ಪರಿಚಾರೇಹಿ, ಅತ್ತನೋ ಪರಿಚರಣಂ ಕಾರೇಹಿ. ತಥಾಭೂತೋ ಚ ಯಸ್ಮಾ ಲಳನ್ತೋ ಕೀಳನ್ತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಲಳಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ನಿಚ್ಚದಾನಂ ದಾನಂ ನಾಮ, ಉಪೋಸಥದಿವಸಾದೀಸು ದಾತಬ್ಬಂ ಅತಿರೇಕದಾನಂ ಪದಾನಂ ನಾಮ. ಪವೇಣೀರಕ್ಖಣವಸೇನ ವಾ ದೀಯಮಾನಂ ದಾನಂ ನಾಮ, ಅತ್ತನಾವ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ದೀಯಮಾನಂ ಪದಾನಂ ನಾಮ. ಪಚುರಜನಸಾಧಾರಣಂ ವಾ ನಾತಿಉಳಾರಂ ದಾನಂ ನಾಮ, ಅನಞ್ಞಸಾಧಾರಣಂ ಅತಿಉಳಾರಂ ಪದಾನಂ ನಾಮ. ಉದ್ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಾತಿ ಉದ್ಧಂ ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಾ. ಕುತೋ ಉದ್ಧಂ ತೇ ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಾ? ಪಬ್ಬಜಿತತೋ ಉದ್ಧಂ ಅತ್ತಾನಂ ಮಾತಾಪಿತರೋ ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಾ, ತೇನಾಹ ‘‘ಯಥಾ’’ತಿಆದಿ.

೨೯೯. ಬಲಂ ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಬಲಗ್ಗಹಣಂ ನಾಮ ಕಾಯಬಲಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದನಮೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಕಾಯಬಲಂ ಜನೇತ್ವಾ’’ತಿ. ಏವಂ ವಿಹರನ್ತೋತಿ ಯಥಾ ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತಂ ಏವಂ ಏಕೋ ವೂಪಕಟ್ಠೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ವಿಹರನ್ತೋ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ನೇಯ್ಯೋ, ನ ಉಗ್ಘಟಿತಞ್ಞೂ, ನ ಚ ವಿಪಞ್ಚಿತಞ್ಞೂ, ತಸ್ಮಾ. ಚಿರೇನ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ದ್ವಾದಸಮೇ ವಸ್ಸೇ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ಯಂ ಪನ ವುತ್ತಂ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ನ ಚಿರಸ್ಸೇವಾ’’ತಿ, ತಂ ಸಟ್ಠಿ ವಸ್ಸಾನಿ ತತೋ ಅಧಿಕಮ್ಪಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಪರಿವಾಸಂ ವಸನ್ತೇ ಉಪಾದಾಯ ವುತ್ತಂ.

ಸತ್ತದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕಸ್ಸಾತಿ ಸತ್ತಗಬ್ಭನ್ತರದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕಸೀಸೇನ ಗಬ್ಭನ್ತರಾನಿ ವದತಿ. ಪಹರಾಪೇತೀತಿ ವಯೋವುಡ್ಢಾನುರೂಪಂ ಕಪ್ಪಾಪನಾದಿನಾ ಅಲಙ್ಕಾರಾಪೇತಿ. ಅನ್ತೋಜಾತತಾಯ ಞಾತಿಸದಿಸೀ ದಾಸೀ ಞಾತಿದಾಸೀ. ಪೂತಿಭಾವೇನೇವ ಲಕ್ಖಿತಬ್ಬೋ ದೋಸೋ ವಾ ಅಭಿದೋಸೋ, ಸೋವ ಆಭಿದೋಸಿಕೋ, ಅಭಿದೋಸಂ ವಾ ಪಚ್ಚೂಸಕಾಲಂ ಗತೋ ಪತ್ತೋ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೋತಿ ಆಭಿದೋಸಿಕೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಏಕರತ್ತಾತಿಕ್ಕನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ. ಅಪರಿಭೋಗಾರಹೋ ಪೂತಿಭೂತಭಾವೇನ. ಅರಿಯವೋಹಾರೇನಾತಿ ಅರಿಯಸಮುದಾಚಾರೇನ. ಅರಿಯಾ ಹಿ ಮಾತುಗಾಮಂ ಭಗಿನಿವಾದೇನ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ. ನಿಸ್ಸಟ್ಠಪರಿಗ್ಗಹನ್ತಿ ಪರಿಚ್ಚತ್ತಾಲಯಂ. ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ನಿರಪೇಕ್ಖಭಾವತೋ ವುತ್ತಂ, ಇಧ ಪನ ವಿಸೇಸತೋ ಅಪರಿಭೋಗಾರಹತ್ತಾವ ವತ್ಥುನೋ. ನಿಮೀಯತಿ ಸಞ್ಞಾಯತೀತಿ ನಿಮಿತ್ತಂ, ತಥಾಸಲ್ಲಕ್ಖಿತೋ ಆಕಾರೋತಿ ಆಹ ‘‘ಆಕಾರಂ ಅಗ್ಗಹೇಸೀ’’ತಿ.

೩೦೦. ಘರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾತಿ ಗೇಹಸಾಮಿನಿಯಾ ನಿಸೀದಿತಬ್ಬಟ್ಠಾನಭೂತಂ ಅನ್ತೋಗೇಹಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ. ಆಲಪನೇತಿ ದಾಸಿಜನಸ್ಸ ಆಲಪನೇ. ಬಹಿ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತಅನ್ತೋಗೇಹತೋ ಬಹಿ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಿಯೋ. ಘರೇಸು ಸಾಲಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಘರೇಸು ಏಕಮನ್ತೇ ಭೋಜನಸಾಲಾ ಹೋನ್ತಿ ಪಾಕಾರಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಾ ಸುಸಂವಿಹಿತದ್ವಾರಬನ್ಧಾ ಸುಸಮ್ಮಟ್ಠವಾಲಿಕಙ್ಗಣಾ.

ಅನೋಕಪ್ಪನಂ ಅಸದ್ದಹನಂ. ಅಮರಿಸನಂ ಅಸಹನಂ. ಅನಾಗತವಚನಂ ಅನಾಗತಸದ್ದಪ್ಪಯೋಗೋ, ಅತ್ಥೋ ಪನ ವತ್ತಮಾನಕಾಲಿಕೋವ. ತೇನಾಹ ‘‘ಪಚ್ಚಕ್ಖಮ್ಪೀ’’ತಿ. ಅರಿಯಿದ್ಧಿಯನ್ತಿ ‘‘ಪಟಿಕೂಲೇ ಅಪಟಿಕೂಲಸಞ್ಞೀ ವಿಹರತೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೫.೧೪೪) ಏವಂ ವುತ್ತಅರಿಯಿದ್ಧಿಯಂ.

ಪೂತಿಕುಮ್ಮಾಸೋ ಛಡ್ಡನೀಯಧಮ್ಮೋ ತಸ್ಸ ಗೇಹತೋ ಲದ್ಧೋಪಿ ನ ದಾತಬ್ಬಯುತ್ತಕೋ ದಾಸಿಜನೇನ ದಿನ್ನೋತಿ ಆಹ ‘‘ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮವಸೇನ ನೇವ ದಾನಂ ಅಲತ್ಥಮ್ಹಾ’’ತಿ. ‘‘ಇಮೇಹಿ ಮುಣ್ಡಕೇಹೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಿತ್ಥುನನವಚನೇನ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಂ ಅತ್ಥತೋ ಲದ್ಧಮೇವ, ತಸ್ಸ ಪನ ಉಜುಕಫಾಸುಸಮಾಚಾರವಸೇನ ಅಲದ್ಧತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ನ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾನ’’ನ್ತಿ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಪಟಿಸನ್ಥಾರವಸೇನ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಮ್ಪಿ ನ ಅಲತ್ಥಮ್ಹಾ’’ತಿ. ‘‘ನೇವ ದಾನ’’ನ್ತಿಆದಿ ಪಚ್ಚಾಸೀಸಾಯ ಅಕ್ಖನ್ತಿಯಾ ಚ ವುತ್ತಂ ವಿಯ ಪಚುರಜನೋ ಮಞ್ಞೇಯ್ಯಾತಿ ತನ್ನಿವತ್ತನತ್ಥಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಮಸ್ಸ ವಿವರಿತುಂ ‘‘ಕಸ್ಮಾ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಸುತ್ತಿಕಾಪಟಿಚ್ಛನ್ನನ್ತಿ ಸಿಪ್ಪಿಕಾಛದಾಹಿ ಛನ್ನಂ.

ಉಕ್ಕಟ್ಠಏಕಾಸನಿಕತಾಯಾತಿ ಇದಂ ಭೂತಕಥನಮತ್ತಂ ಥೇರಸ್ಸ ತಥಾಭಾವದೀಪನತೋ. ಮುದುಕಸ್ಸಪಿ ಹಿ ಏಕಾಸನಿಕಸ್ಸ ಯಾಯ ನಿಸಜ್ಜಾಯ ಕಿಞ್ಚಿಮತ್ತಂ ಭೋಜನಂ ಭುತ್ತಂ, ವತ್ತಸೀಸೇನಪಿ ತತೋ ವುಟ್ಠಿತಸ್ಸ ಪುನ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ತೇನಾಹ ತಿಪಿಟಕಚೂಳಾಭಯತ್ಥೇರೋ ‘‘ಆಸನಂ ವಾ ರಕ್ಖೇಯ್ಯ ಭೋಜನಂ ವಾ’’ತಿ. ಉಕ್ಕಟ್ಠಸಪದಾನಚಾರಿಕೋತಿ ಪುರತೋ ಪಚ್ಛತೋ ಚ ಆಹಟಭಿಕ್ಖಮ್ಪಿ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಬಹಿದ್ವಾರೇ ಠತ್ವಾ ಪತ್ತವಿಸ್ಸಜ್ಜನಮೇವ ಕರೋತಿ. ಏತೇನೇವ ಥೇರಸ್ಸ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕಭಾವೋ ದೀಪಿತೋ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಸ್ವಾತನಾಯ ಭಿಕ್ಖಂ ನಾಮ ನಾಧಿವಾಸೇತೀ’’ತಿ. ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ಅಧಿವಾಸೇಸೀತಿ ಆಹ ‘‘ಮಾತು ಅನುಗ್ಗಹೇನಾ’’ತಿಆದಿ. ಪಣ್ಡಿತಾ ಹಿ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಾನಂ ವಾ ಕಾತಬ್ಬಂ ಅನುಗ್ಗಹಂ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಧುತಙ್ಗಸುದ್ಧಿಕಾ ನ ಭವನ್ತಿ.

೩೦೧. ಪಯುತ್ತನ್ತಿ ವದ್ಧಿವಸೇನ ಪಯೋಜಿತಂ, ತದ್ಧಿತಲೋಪಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ಯಥಾ ಅಞ್ಞತ್ಥಾಪಿ ‘‘ಪಿತಾಮಹಂ ಧನಂ ಲದ್ಧಾ, ಸುಖಂ ಜೀವತಿ ಸಞ್ಚಯೋ’’ತಿ. ಜೇಟ್ಠಕಿತ್ಥಿಯೋತಿ ಪಧಾನಿತ್ಥಿಯೋ. ಇತೋತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕುಲೇ ಅನುಭವಿತಬ್ಬವಿಭವಸಮ್ಪತ್ತಿತೋ. ಅಞ್ಞತೋತಿ ಇಮಸ್ಸ ದಿನ್ನತ್ತಾ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಕುಲೇ ಅನುಭವಿತಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತಿತೋ.

೩೦೨. ಚಿತ್ತವಿಚಿತ್ತನ್ತಿ ಕಪ್ಪನಾಯ ಚೇವ ಅರಹರೂಪೇನ ಅಲಙ್ಕಾರಾದಿನಾ ಚ ಚಿತ್ತಿತಞ್ಚೇವ ವಿಚಿತ್ತಿತಞ್ಚ. ವಣಕಾಯನ್ತಿ ವಣಭೂತಂ ಕಾಯಂ. ಸಮನ್ತತೋ ಉಸ್ಸಿತನ್ತಿ ಹೇಟ್ಠಿಮಕಾಯವಸೇನ ಹೇಟ್ಠಾ ಉಪರಿ ಚ ಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಂ. ನಿಚ್ಚಾತುರನ್ತಿ ಅಭಿಣ್ಹಪ್ಪಟಿಪೀಳಿತಂ, ಸದಾ ದುಕ್ಖಿತಂ ವಾ. ಬಹುಸಙ್ಕಪ್ಪನ್ತಿ ರಾಗವತ್ಥುಭಾವೇನ ಅಭಿಜನೇಹಿ ಹಾವಭಾವವಿಲಾಸವಸೇನ, ಆಮಿಸವಸೇನ ಚ ಸೋಣಸಿಙ್ಗಾಲಾದೀಹಿ ಬಹೂಹಿ ಸಙ್ಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಂ. ಠಿತೀತಿ ಅವಟ್ಠಾನಂ ಅವಿಪರಿಣಾಮೋ ನತ್ಥಿ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಭಿಜ್ಜನಧಮ್ಮತಾವ ನಿಯತಾ’’ತಿ, ಪರಿಸ್ಸವಭಾವಾಪತ್ತಿ ಚೇವ ವಿನಾಸಪತ್ತಿ ಚ ಏಕನ್ತಿಕಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಚಿತ್ತಕತಮ್ಪೀತಿ ಗನ್ಧಾದೀಹಿ ಚಿತ್ತಕತಮ್ಪಿ. ರೂಪನ್ತಿ ಸರೀರಂ.

ಅಲತ್ತಕಕತಾತಿ ಪಿಣ್ಡಿಅಲತ್ತಕೇನ ಸುವಣ್ಣಕತಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅಲತ್ತಕೇನ ರಞ್ಜಿತಾ’’ತಿ. ಚುಣ್ಣಕಮಕ್ಖಿತನ್ತಿ ದೋಸನೀಹರಣೇಹಿ ತಾಪದಹನಾದೀಹಿ ಕತಾಭಿಸಙ್ಖಾರಮುಖಂ ಗೋರೋಚನಾದೀಹಿ ಓಭಾಸನಕಚುಣ್ಣೇಹಿ ಮಕ್ಖಿತಂ, ತೇನಾಹ ‘‘ಸಾಸಪಕಕ್ಕೇನಾ’’ತಿಆದಿ.

ರಸೋದಕೇನಾತಿ ಸರಲನಿಯ್ಯಾಸರಸಮಿಸ್ಸೇನ ಉದಕೇನ. ಆವತ್ತನಪರಿವತ್ತೇ ಕತ್ವಾತಿ ಆವತ್ತನಪರಿವತ್ತನವಸೇನ ನತೇ ಕತ್ವಾ. ಅಟ್ಠಪದಕರಚನಾಯಾತಿ ಭಿತ್ತಿಕೂಟದ್ಧಚನ್ದಾದಿವಿಭಾಗಾಯ ಅಟ್ಠಪದಕರಚನಾಯ.

ವಿರವಮಾನೇತಿ ‘‘ಅಯಂ ಪಲಾಯತಿ, ಗಣ್ಹ ಗಣ್ಹಾ’’ತಿ ವಿರವಮಾನೇ. ಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣಓರೋಧೇತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ.

೩೦೩. ಉಸ್ಸಿತಾಯ ಉಸ್ಸಿತಾಯಾತಿ ಕುಲವಿಭವಬಾಹುಸಚ್ಚಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಉಗ್ಗತಾಯ ಉಗ್ಗತಾಯ. ಅಭಿಲಕ್ಖಿತೋ ಉಳಾರಭಾವೇನ.

೩೦೪. ಪರಿಜುಞ್ಞಾನೀತಿ ಪರಿಹಾನಾನಿ. ಯೇ ಬ್ಯಾಧಿನಾ ಅಭಿಭೂತಾ ಸತ್ತಾ ಜಿಣ್ಣಕಪ್ಪಾ ವಯೋಹಾನಿಸತ್ತಾ ವಿಯ ಹೋನ್ತಿ, ತತೋ ನಿವತ್ತೇನ್ತೋ ‘‘ಜರಾಜಿಣ್ಣೋ’’ತಿ ಆಹ. ವಯೋವುಡ್ಢೋ, ನ ಸೀಲಾದಿವುಡ್ಢೋ. ಮಹತ್ತಂ ಲಾತಿ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಮಹಲ್ಲಕೋ, ಜಾತಿಯಾ ಮಹಲ್ಲಕೋ, ನ ವಿಭವಾದಿನಾತಿ ಜಾತಿಮಹಲ್ಲಕೋ. ದ್ವತ್ತಿರಾಜಪರಿವತ್ತಸಙ್ಖಾತಂ ಅದ್ಧಾನಂ ಕಾಲಂ ಗತೋ ವೀತಿವತ್ತೋತಿ ಅದ್ಧಗತೋ. ತಥಾ ಚ ಪಠಮವಯಂ ಮಜ್ಝಿಮವಯಞ್ಚ ಅತೀತೋ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅದ್ಧಾನಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೋ’’ತಿ. ಜಿಣ್ಣಾದಿಪದೇಹಿ ಪಠಮವಯಮಜ್ಝಿಮವಯಸ್ಸ ಬೋಧಿತತ್ತಾ ಅನುಪ್ಪತ್ತತಾವಿಸಿಟ್ಠೋ ವಯ-ಸದ್ದೋ ಓಸಾನವಯವಿಸಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪಚ್ಛಿಮವಯಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ’’ತಿ.

‘‘ಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋ, ಅಪ್ಪಡಂಸಮಕಸವಾತಾತಪಸರೀಸಪಸಮ್ಫಸ್ಸೋ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೧೦.೧೧) ಏವಮಾದೀಸು ವಿಯ ಅಪ್ಪ-ಸದ್ದೋ ಅಭಾವತ್ಥೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನಾಹ ‘‘ಅಪ್ಪಾಬಾಧೋತಿ ಅರೋಗೋ, ಅಪ್ಪಾತಙ್ಕೋತಿ ನಿದ್ದುಕ್ಖೋ’’ತಿ. ಅಪ್ಪತ್ಥೋ ವಾ ಇಧ, ತತ್ಥಾಪಿ ಅಪ್ಪ-ಸದ್ದೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಏವಞ್ಹಿ ‘‘ಯೋ ಹಿ, ಗಹಪತಿ, ಇಮಂ ಪೂತಿಕಾಯಂ ಪರಿಹರನ್ತೋ ಮುಹುತ್ತಮ್ಪಿ ಆರೋಗ್ಯಂ ಪಟಿಜಾನೇಯ್ಯ ಕಿಮಞ್ಞತ್ರ ಬಾಲ್ಯಾ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೩.೧) ಸುತ್ತಪದಂ ಸಮತ್ಥಿತಂ ಹೋತಿ. ವಿಪಚ್ಚನಂ ವಿಪಾಕೋ, ಸೋ ಏವ ವೇಪಾಕೋ. ಸಮೋ ವೇಪಾಕೋ ಏತಿಸ್ಸಾ ಅತ್ಥೀತಿ ಸಮವೇಪಾಕಿನೀ, ತಾಯ. ತೇನೇವ ಸಮವೇಪಾಕಿನಿಭಾವೇನ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಸಮ್ಮದೇವ ಗಣ್ಹಾತಿ ಧಾರೇತೀತಿ ಗಹಣೀ. ಗಹಣಿಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಹಿ ಯಥಾಭುತ್ತಆಹಾರೋ ಸಮ್ಮದೇವ ಜೀರನ್ತೋ ಸರೀರೇ ತಿಟ್ಠತಿ, ನೋ ಅಞ್ಞಥಾ ಭುತ್ತಭುತ್ತೋ ಆಹಾರೋ ಜೀರತಿ ಗಹಣಿಯಾ ತಿಕ್ಖಭಾವೇನ. ತಥೇವ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಭುತ್ತಾಕಾರೇನೇವ ತಿಟ್ಠತಿ ಗಹಣಿಯಾ ಮನ್ದಭಾವತೋ. ಭತ್ತಚ್ಛನ್ದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೇವ ಭುತ್ತಆಹಾರಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಣಾಮಂ ಗತತ್ತಾ. ತೇನೇವಾತಿ ಸಮವೇಪಾಕಿನಿಭಾವೇನೇವ. ಪತ್ತಾನಂ ಭೋಗಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಿಯಮಾನಂ ನ ಸಹಸಾ ಏಕಜ್ಝಂಯೇವ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಅಥ ಖೋ ಅನುಕ್ಕಮೇನ, ತಥಾ ಞಾತಯೋಪೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅನುಪುಬ್ಬೇನಾ’’ತಿ. ಛಾತಕಭಯಾದಿನಾತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಬ್ಯಾಧಿಭಯಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ.

೩೦೫. ಉದ್ದೇಸಸೀಸೇನ ನಿದ್ದೇಸೋ ಗಹಿತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಧಮ್ಮನಿದ್ದೇಸಾ ಉದ್ದಿಟ್ಠಾ’’ತಿ. ಯಸ್ಮಾ ವಾ ಯೇ ಧಮ್ಮಾ ಉದ್ದಿಸಿತಬ್ಬಟ್ಠೇನ ‘‘ಉದ್ದೇಸಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ತೇವ ಧಮ್ಮಾ ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬಟ್ಠೇನ ನಿದ್ದೇಸಾತಿ ‘‘ಧಮ್ಮನಿದ್ದೇಸಾ ಉದ್ದಿಟ್ಠಾ’’ತಿ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ. ಅಥ ವಾ ಯೇ ಧಮ್ಮಾ ಅನಿಚ್ಚತಾದಿವಿಭಾವನವಸೇನ ಉದ್ಧಂ ಉದ್ಧಂ ದೇಸೇಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇ ಧಮ್ಮಾ ತಥೇವ ನಿಸ್ಸೇಸತೋ ದೇಸೇಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಏವಂ ಉದ್ದೇಸನಿದ್ದೇಸಪದಾನಂ ಅನತ್ಥನ್ತರತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತತ್ಥಾತಿ ಜರಾಮರಣಸನ್ತಿಕೇ. ಅದ್ಧುವೋತಿ ನಿದ್ಧುವೋ ನ ಥಿರೋ, ಅನಿಚ್ಚೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಧುವಟ್ಠಾನವಿರಹಿತೋ’’ತಿ, ಅಜಾತಾಭೂತಾಸಙ್ಖತಧುವಭಾವಕಾರಣವಿವಿತ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಪನೀಯ್ಯತೀತಿ ವಾ ಜರಾಮರಣೇನ ಲೋಕೋ ಸಮ್ಮಾ ನೀಯತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅದ್ಧುವೋತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ತಾಯಿತುನ್ತಿ ಜಾತಿಆದಿಬ್ಯಸನತೋ ರಕ್ಖಿತುಂ ಸಮತ್ಥೇನ ಇಸ್ಸರೇನ ಅತ್ತನಾ ವಿರಹಿತೋತಿ. ‘‘ಇಮಂ ಲೋಕಂ ಇತೋ ವಟ್ಟದುಕ್ಖತೋ ಮೋಚೇಸ್ಸಾಮಿ, ಜರಾಬ್ಯಾಧಿಮರಣಾನಂ ತಂ ಅಧಿಭವಿತುಂ ನ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಅಭಿಸರತೀತಿ ಅಭಿಸ್ಸರಣಂ, ಲೋಕಸ್ಸ ಸುಖಸ್ಸ ದಾತಾ ಹಿತಸ್ಸ ವಿಧಾತಾ ಕೋಚಿ ಇಸ್ಸರೋ, ತದಭಾವತೋ ಆಹ ‘‘ಅನಭಿಸ್ಸರೋತಿ ಅಸರಣೋ’’ತಿ. ನಿಸ್ಸಕೋ ಮಮಾಯಿತಬ್ಬವತ್ಥುಅಭಾವತೋ, ತೇನಾಹ ‘‘ಸಕಭಣ್ಡವಿರಹಿತೋ’’ತಿಆದಿ. ತಣ್ಹಾಯ ವಸೇ ಜಾತೋ ತಣ್ಹಾಯ ವಿಜಿತೋತಿ ಕತ್ವಾ ‘‘ತಣ್ಹಾಯ ದಾಸೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

೩೦೬. ಹತ್ಥಿವಿಸಯತ್ತಾ ಹತ್ಥಿಸನ್ನಿಸ್ಸಿತತ್ತಾ ವಾ ಹತ್ಥಿಸಿಪ್ಪಂ ‘‘ಹತ್ಥೀ’’ತಿ ಗಹಿತನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ಹತ್ಥಿಸ್ಮಿನ್ತಿ ಹತ್ಥಿಸಿಪ್ಪೇ’’ತಿ, ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಸಾತಿಸಯಂ ಊರುಬಲಂ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಊರುಬಲೀತಿ ಆಹ – ‘‘ಊರುಬಲಸಮ್ಪನ್ನೋ’’ತಿ, ತಮೇವತ್ಥಂ ಪಾಕಟಂ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಸ್ಸ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಅಭಿನ್ನಂ ಪರಸೇನಂ ಭಿನ್ದತೋ ಭಿನ್ನಂ ಸಕಸೇನಂ ಸನ್ಧಾರಯತೋ ಉಪತ್ಥಮ್ಭಯತೋ. ಬಾಹುಬಲೀತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ‘‘ಯಸ್ಸ ಹಿ ಫಲಕಞ್ಚ ಆವುಧಞ್ಚ ಗಹೇತ್ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಅತ್ಥೋ ವತ್ತಬ್ಬೋ, ಇಧ ಪನ ಪರಹತ್ಥಗತಂ ರಜ್ಜಂ ಆಹರಿತುಂ ಬಾಹುಬಲನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ಯಥಾ ಹಿ ‘‘ಊರುಬಲೀ’’ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಬಾಹುಬಲಂ ಅನಾಮಸಿತ್ವಾ ಅತ್ಥೋ, ಏವಂ ‘‘ಬಾಹುಬಲೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಊರುಬಲಂ ಅನಾಮಸಿತ್ವಾ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ಆಹಿತೋ ಅಹಂಮಾನೋ ಏತ್ಥಾತಿ ಅತ್ತಾ, ಅತ್ತಭಾವೋ. ಅಲಂ ಸಮತ್ಥೋ ಅತ್ತಾ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಅಲಮತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸಮತ್ಥಅತ್ತಭಾವೋ’’ತಿ.

ಪರಿಯೋಧಾಯಾತಿ ವಾ ಪರಿತೋ ಆರಕ್ಖಂ ಓದಹಿತ್ವಾ. ‘‘ಸಂವಿಜ್ಜನ್ತೇ ಖೋ, ಭೋ ರಟ್ಠಪಾಲ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ರಾಜಕುಲೇ ಹತ್ಥಿಕಾಯಾಪಿ…ಪೇ… ವತ್ತಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಇದಮ್ಪಿ ಸೋ ರಾಜಾ ಉಪರಿ ಧಮ್ಮುದ್ದೇಸಸ್ಸ ಕಾರಣಂ ಆಹರನ್ತೋ ಆಹ.

ವುತ್ತಸ್ಸೇವ ಅನು ಪಚ್ಛಾ ಗಾಯನವಸೇನ ಕಥನಂ ಅನುಗೀತಿ. ತಾ ಪನ ಗಾಥಾ ಧಮ್ಮುದ್ದೇಸಾನಂ ದೇಸನಾನುಪುಬ್ಬಿಂ ಅನಾದಿಯಿತ್ವಾಪಿ ಯಥಾರಹಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹನವಸೇನ ಅನುಗೀತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಚತುನ್ನಂ ಧಮ್ಮುದ್ದೇಸಾನಂ ಅನುಗೀತಿ’’ನ್ತಿ.

೩೦೭. ಏಕನ್ತಿ ಏಕಜಾತಿಯಂ. ವತ್ಥುಕಾಮಕಿಲೇಸಕಾಮಾ ವಿಸಯಭೇದೇನ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ತಥಾ ವುತ್ತಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

ಸಾಗರನ್ತೇನಾತಿ ಸಾಗರಪರಿಯನ್ತೇನ.

ಅಹೋ ವತಾತಿ ಸೋಚನೇ ನಿಪಾತೋ, ‘‘ಅಹೋ ವತ ಪಾಪಂ ಕತಂ ಮಯಾ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ. ಅಮರಾತಿಆದೀಸು ಆಹೂತಿ ಕಥೇನ್ತಿ. ಮತಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ‘‘ಅಮ್ಹ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಸೋಕವಸೇನ ‘‘ಅಮರ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

ವೋಸಾನನ್ತಿ ನಿಟ್ಠಂ, ಪರಿಯೋಸಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಾವಾತಿ ಪಞ್ಞಾ ಏವ. ಧನತೋತಿ ಸಬ್ಬಧನತೋ. ಉತ್ತಮತರಾ ಸೇಟ್ಠಾ, ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಪಞ್ಞಾಜೀವಿಂ ಜೀವಿತಮಾಹು ಸೇಟ್ಠ’’ನ್ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೧.೨೪೬; ಸು. ನಿ. ೧೮೪).

ತೇಸು ಪಾಪಂ ಕರೋನ್ತೇಸು ಸತ್ತೇಸು, ನಿದ್ಧಾರಣೇ ಚೇತಂ ಭುಮ್ಮವಚನಂ. ಪರಮ್ಪರಾಯಾತಿ ಅತ್ತಭಾವಪರಮ್ಪರಾಯ. ಸಂಸಾರಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾತಿ ಭವಾದೀಸು ಸಂಸಾರಸ್ಸ ಆಪಜ್ಜನಹೇತುಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತೋ ಪರಲೋಕಂ ಉಪೇತಿ, ಪರಲೋಕಂ ಉಪೇನ್ತೋವ ಬಹುವಿಧದುಕ್ಖಸಙ್ಖಾತಂ ಗಬ್ಭಞ್ಚ ಉಪೇತಿ. ತಾದಿಸಸ್ಸಾತಿ ತಥಾರೂಪಸ್ಸ ಗಬ್ಭವಾಸದುಕ್ಖಾದೀನಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಭೂತಸ್ಸ ಅಪ್ಪಪಞ್ಞಸ್ಸ ಅಞ್ಞೋ ಅಪ್ಪಪಞ್ಞೋ ಚ ಅಭಿಸದ್ದಹನ್ತೋ ಹಿತಸುಖಾವಹನ್ತಿ ಪತ್ತಿಯಾಯನ್ತೋ.

‘‘ಪಾಪಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ತಾದಿಸಸ್ಸ ಪರಲೋಕೋ ನಾಮ ದುಗ್ಗತಿ ಏವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಪರಮ್ಹಿ ಅಪಾಯಲೋಕೇ’’ತಿ.

ವಿವಿಧರೂಪೇನಾತಿ ರೂಪಸದ್ದಾದಿವಸೇನ ತತ್ಥಪಿ ಪಣೀತತರಾದಿವಸೇನ ಬಹುವಿಧರೂಪೇನ.

ಸಾಮಞ್ಞಮೇವಾತಿ ಸಮಣಭಾವೋ ಏವ ಸೇಯ್ಯೋ. ಏತ್ಥ ಚ ಆದಿತೋ ದ್ವೀಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಚತುತ್ಥೋ ಧಮ್ಮುದ್ದೇಸೋ ಅನುಗೀತೋ. ಚತುತ್ಥಗಾಥಾಯ ತತಿಯೋ. ಪಞ್ಚಮಗಾಥಾಯ ದುತಿಯೋ. ಛಟ್ಠಗಾಥಾಯ ದುತಿಯತತಿಯಾ. ಸತ್ತಮಗಾಥಾಯ ಪಠಮೋ ಧಮ್ಮುದ್ದೇಸೋ ಅನುಗೀತೋ, ಅಟ್ಠಮಾದೀಹಿ ಪವತ್ತಿನಿವತ್ತೀಸು ಕಾಮೇಸು ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ಚ ಯಥಾರಹಂ ಆದೀನವಾನಿಸಂಸಂ ವಿಭಾವೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಕಾರಣಂ ಪರಮತೋ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಯಥಾವುತ್ತಧಮ್ಮುದ್ದೇಸಂ ನಿಗಮೇತಿ, ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ತಾ ಪನ ಗಾಥಾ ಧಮ್ಮುದ್ದೇಸಾನಂ ದೇಸನಾನುಪುಬ್ಬಿಂ ಅನಾದಿಯಿತ್ವಾಪಿ ಯಥಾರಹಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹನವಸೇನ ಅನುಗೀತಾ’’ತಿ. ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ.

ರಟ್ಠಪಾಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ ಸಮತ್ತಾ.

೩. ಮಘದೇವಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೦೮. ಪುಬ್ಬೇ ಮಘದೇವೋ ನಾಮ ರಾಜಾತಿ ಅತೀತಕಾಲೇ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಕಪ್ಪೇ ಅನೇಕವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾಯುಕೇಸು ಮನುಸ್ಸೇಸು ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಚತುರಾಸೀತಿಸಹಸ್ಸಾನಂ ಚಕ್ಕವತ್ತಿರಾಜೂನಂ ಆದಿಪುರಿಸೋ ಮಘದೇವೋತಿ ಏವಂನಾಮೋ ರಾಜಾ.

ಧಮ್ಮೋತಿ ರಾಜಧಮ್ಮೋತಿ ಲೋಕಿಕಾ ವದನ್ತಿ. ಮಹಾಬೋಧಿನಿಧಾನಪಾರಮಿತಾಸಙ್ಖಾತೋ ಪನ ಧಮ್ಮೋ ಅತ್ಥೀತಿ ಧಮ್ಮಿಕೋ. ಧಮ್ಮೇನಾತಿ ಞಾಯೇನ. ತದಾ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರಾದಿಭಾವನಾಧಮ್ಮಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಅನಧಿಗತತ್ತಾ ತಸ್ಸಪಿ ವಾ ಅನಭಿಜ್ಝಾದೀಹಿ ಸಮಾನಯೋಗಕ್ಖಮತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ದಸಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥೇ ಠಿತೋ’’ತಿ. ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಧಮ್ಮತೋ ಅನಪೇತಂ. ತಥಾ ಹಿ ಚ ಸೋ ಪಕ್ಖಪಾತಾಭಾವತೋ ‘‘ಸಮೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸಮಂ ಚರತೀ’’ತಿ. ಪಕತಿನಿಯಾಮೇನೇವಾತಿ ಪವೇಣಿಯಾ ಆಗತನಿಯಾಮೇನೇವ. ಯಸ್ಮಾ ನಿಗಮಜನಪದೇಸು ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಗಹಪತೀನಂ ಸಙ್ಗಹೋ, ತಸ್ಮಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಗಹಪತಿಕಾನ’’ನ್ತ್ವೇವ ವುತ್ತಂ. ಪಾಳಿಯಂ ಪನ ಅಞ್ಞಮೇವ ನಾಗರಚಾರಿತ್ತಂ, ಅಞ್ಞಂ ನೇಗಮಜನಪದಚಾರಿತ್ತನ್ತಿ ತೇ ವಿಸುಂ ಗಹಿತಾ ‘‘ನೇಗಮೇಸು ಚೇವ ಜನಪದೇಸು ಚಾ’’ತಿ. ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನನಿಗ್ಗಮನವಸೇನ ಉಪೋಸಥಸ್ಸ ಪಟಿಹರಣಂ ಪಾಟಿಹಾರಿಯೋ, ಸೋ ಏವ ಪಾಟಿಹಾರಿಕೋ, ಪಕ್ಖೋ. ಇಮೇ ದಿವಸಾತಿ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ದಿವಸಾ.

೩೦೯. ದೇವೋತಿ ಮಚ್ಚು ಅಭಿಭವನಟ್ಠೇನ. ಯಥಾ ಹಿ ದೇವೋ ಪಕತಿಸತ್ತೇ ಅಭಿಭವತಿ, ಏವಂ ಮಚ್ಚು ಸತ್ತೇ ಅಭಿಭವತಿ. ‘‘ಅಹಂ ಅಸುಕಂ ಮದ್ದಿತುಂ ಆಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ತ್ವಂ ತಸ್ಸ ಕೇಸೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಹೀ’’ತಿ ಮಚ್ಚುದೇವಸ್ಸ ಆಣಾಕರಾ ದೂತಾ ವಿಯಾತಿ ದೂತಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಅಲಙ್ಕತಪಟಿಯತ್ತಾಯಾತಿ ಇದಂ ಅತ್ತನೋ ದಿಬ್ಬಾನುಭಾವಂ ಆವಿಕತ್ವಾ ಠಿತಾಯಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ. ದೇವತಾಬ್ಯಾಕರಣಸದಿಸಮೇವ ಹೋತಿ ನ ಚಿರೇನೇವ ಮರಣಸಮ್ಭವತೋ. ವಿಸುದ್ಧಿದೇವಾನನ್ತಿ ಖೀಣಾಸವಬ್ರಹ್ಮಾನಂ. ತೇ ಹಿ ಚರಿಮಭವೇ ಬೋಧಿಸತ್ತಾನಂ ಜಿಣ್ಣಾದಿಕೇ ದಸ್ಸೇನ್ತಿ.

ದುಖಿತಞ್ಚ ಬ್ಯಾಧಿತನ್ತಿ ಬ್ಯಾಧಿಭಾವೇನ ಸಞ್ಜಾತದುಕ್ಖನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅನ್ತಿಮಭವಿಕಬೋಧಿಸತ್ತಾನಂ ವಿಸುದ್ಧಿದೇವೇಹಿ ಉಪಟ್ಠಾಪಿತಭಾವಂ ಉಪಾದಾಯ ತದಞ್ಞೇಸಂ ತೇಹಿ ಅನುಪಟ್ಠಾಪಿತಾನಮ್ಪಿ ಪಣ್ಡಿತಾನಂ ತಥಾ ವೋಹರಿತಬ್ಬತಾ ಪರಿಯಾಯಸಿದ್ಧಾತಿ ಆಹ ‘‘ಇಮಿನಾ ಪರಿಯಾಯೇನಾ’’ತಿ.

ದಿಸಮ್ಪತೀತಿ ವಿಭತ್ತಿಅಲೋಪೇನ ನಿದ್ದೇಸೋ, ದಿಸಾಸೀಸೇನ ದೇಸಾ ವುತ್ತಾತಿ ದೇಸಾನಂ ಅಧಿಪತಿರಾಜಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉತ್ತಮಙ್ಗೇ ಸಿರಸಿ ರುಹನ್ತೀತಿ ಉತ್ತಮಙ್ಗರುಹಾ, ಕೇಸಾ. ತೇ ಪನೇತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ಪಲಿತತ್ತಾ ಅವಿಸೇಸತೋ ಸಬ್ಬಪಚ್ಛಿಮವಯಸನ್ದಸ್ಸಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ವಯೋಹರಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ.

ಪುರಿಸಯುಗೋ ಯಸ್ಮಾ ತಸ್ಮಿಂ ವಂಸೇ ಸಞ್ಜಾತಪುರಿಸಟ್ಠಿತಿಯಾ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೋ, ತಸ್ಮಾ ಆಹ ‘‘ವಂಸಸಮ್ಭವೇ ಪುರಿಸೇ’’ತಿ. ರಾಜಗೇಹತೋ ಆಹಟಭಿಕ್ಖಾಯ ಯಾಪೇನ್ತೋತಿ ಇಮಿನಾ ಕುಮಾರಕಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಉಪಗತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಪರಿಹರಿಯಮಾನೋವಾತಿ ಅಞ್ಞೇನ ಅಞ್ಞೇನ ಪರಿಹರಿಯಮಾನೋ ವಿಯ ವೇಲಾಯ ವೇಲಾಯ ತೇನ ಮಹತಾ ಪರಿಜನೇನ ಉಪಟ್ಠಿಯಮಾನೋ ಕುಮಾರಕೀಳಂ ಕೀಳೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಪರಿಹರಿಯಮಾನೋ ಏವಾ’’ತಿ ಅವಧಾರಣವಸೇನ ಅತ್ಥಂ ವದನ್ತಿ, ತಥಾ ಸತಿ ಚತುರಾಸೀತಿವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಥಞ್ಞಪಾಯೀ ತರುಣದಾರಕೋ ಅಹೋಸೀತಿ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ತದಯುತ್ತಂ. ಕುಮಾರಕಾಲಂ ವತ್ವಾ ತದನನ್ತರಂ ಓಪರಜ್ಜವಚನತೋ ವಿರುದ್ಧಞ್ಚೇತಂ. (ಪಞ್ಚಮಙ್ಗಲವಚನೇನ ಉನ್ನಙ್ಗಲಮಙ್ಗಲಉಕ್ಕನ್ತನಮಙ್ಗಲಕಮ್ಮಹಾಯಮಙ್ಗಲದುಸ್ಸಮಙ್ಗಲಾನಿ ಸಮುಪಗತಾನಿ ಏವ ಅಹೇಸುನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ).

೩೧೧. ಸವಂಸವಸೇನ ಆಗತಾ ಪುತ್ತನತ್ತುಆದಯೋ ಪುತ್ತಾ ಚ ಪಪುತ್ತಾ ಚ ಏತಿಸ್ಸಾತಿ ಪುತ್ತಪಪುತ್ತಕಾ ಪರಮ್ಪರಾ. ನಿಹತನ್ತಿ ನಿಹಿತಂ ಠಪಿತಂ, ಪವತ್ತಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಿಹತನ್ತಿ ವಾ ಸತತಂ ಪತಿಟ್ಠಿತಭಾವೇನ ವಳಞ್ಜಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಕಲ್ಯಾಣವತ್ತ’’ನ್ತಿ. ಅತಿರೇಕತರಾ ದ್ವೇ ಗುಣಾತಿ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಮಘದೇವಕಾಲತೋ ಅತಿರೇಕತರಾ ದ್ವೇ ಗುಣಾ ಇತರರಾಜೂಹಿ ಪನ ಅತಿರೇಕತರಾ ಅನೇಕಸತಸಹಸ್ಸಪ್ಪಭೇದಾ ಏವ ಗುಣಾ ಅಹೇಸುನ್ತಿ.

೩೧೨. ತೇತ್ತಿಂಸ ಸಹಪುಞ್ಞಕಾರಿನೋ ಏತ್ಥ ನಿಬ್ಬತ್ತಾತಿ ತಂಸಹಚರಿತಟ್ಠಾನಂ ತೇತ್ತಿಂಸಂ, ತದೇವ ತಾವತಿಂಸಂ, ತಂನಿವಾಸೋ ಏತೇಸನ್ತಿ ತಾವತಿಂಸಾ. ನಿವಾಸಭಾವೋ ಚ ತೇಸಂ ತತ್ಥ ನಿಬ್ಬತ್ತನಪುಬ್ಬಕೋತಿ ಆಹ – ‘‘ದೇವಾನಂ ತಾವತಿಂಸಾನನ್ತಿ ತಾವತಿಂಸಭವನೇ ನಿಬ್ಬತ್ತದೇವಾನ’’ನ್ತಿ. ರಞ್ಞೋತಿ ನಿಮಿಮಹಾರಾಜಸ್ಸ. ಓವಾದೇ ಠತ್ವಾತಿ ‘‘ಸೀಲಂ ಅರಕ್ಖನ್ತೋ ಮಮ ಸನ್ತಿಕಂ ಮಾ ಆಗಚ್ಛತೂ’’ತಿ ನಿಗ್ಗಣ್ಹನವಸೇನಪಿ, ‘‘ಏಕನ್ತತೋ ಮಮ ವಿಜಿತೇ ವಸನ್ತೇನ ಸೀಲಂ ರಕ್ಖಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತಿತಓವಾದವಸೇನಪಿ ಓವಾದೇ ಠತ್ವಾ.

ಅಥ ನನ್ತಿ ಮಹಾಜುತಿಕಂ ಮಹಾವಿಪ್ಫಾರಂ ಮಹಾನುಭಾವಂ ನಿಮಿರಾಜಾನಂ. ‘‘ಸಕ್ಕೋಹಮಸ್ಮಿ ದೇವಿನ್ದೋ, ತವ ಸನ್ತಿಕಮಾಗತೋ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಸಕ್ಕಭಾವಂ ಪವೇದೇತ್ವಾ ‘‘ಕಙ್ಖಂ ತೇ ಪಟಿವಿನೋದೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಬ್ಬಭೂತಾನಮಿಸ್ಸರಾ’’ತಿಆದಿ.

ಸೀಲಂ ಉಪಾದಾಯ ಓಮಕತಾಯ ‘‘ಕಿ’’ನ್ತಿ ಹೀಳೇನ್ತೋ ವದತಿ. ಗುಣವಿಸಿಟ್ಠತಾಯಾತಿ ಲಾಭಯಸಾದೀನಞ್ಚೇವ ಪಿಯಮನಾಪತಾದೀನಞ್ಚ ಆಸವಕ್ಖಯಪರಿಯೋಸಾನಾನಂ ನಿಮಿತ್ತಭಾವೇನ ಉತ್ತಮಗುಣತಾಯ. ತದಾ ಸಕ್ಕೋ ಅನುರುದ್ಧತ್ಥೇರೋ, ಸೋ ಅತ್ತನೋ ಪುರಿಮಜಾತಿಯಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಸಿದ್ಧಂವ ದಾನತೋ ಸೀಲಂ ಮಹನ್ತಂ ವಿಭಾವೇನ್ತೋ ‘‘ಅಹಞ್ಹೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅತ್ತನಾ ವಸಿಯಮಾನಂ ಕಾಮಾವಚರದೇವಲೋಕಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಪೇತ್ತಿವಿಸಯತೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಸ ಹಿ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಂ ವಿವಟ್ಟಜ್ಝಾಸಯಸ್ಸ ಪೂರಿತಪಾರಮಿಸ್ಸ ದೇವಲೋಕೋ ಪೇತಲೋಕೋ ವಿಯ ಉಪಟ್ಠಾಸಿ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಅಚ್ಛರಾಗಣಸಙ್ಘುಟ್ಠಂ, ಪಿಸಾಚಗಣಸೇವಿತ’’ನ್ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೧.೪೬).

ಖತ್ತಿಯೇತಿ ಖತ್ತಿಯಜಾತಿಯಂ. ವಿಸುಜ್ಝತೀತಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೂಪಪತ್ತಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ ಕಾಮಸಂಕಿಲೇಸವಿಸುಜ್ಝನತೋ. ಕಾಯಾತಿ ಚ ಬ್ರಹ್ಮಕಾಯಮಾಹ.

ಇಮಸ್ಸ ಮಮ ಅದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಹುದೇವ ಭಯ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಆಹ ‘‘ಅವಿಕಮ್ಪಮಾನೋ’’ತಿ. ಭಾಯನ್ತೋ ಹಿ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಥತ್ತೇನ ಕಾಯಸ್ಸ ಚ ಛಮ್ಭಿತತ್ತೇನ ವಿಕಮ್ಪತಿ ನಾಮ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅಭಾಯಮಾನೋ’’ತಿ. ಸುಖಂ ಕಥೇತುಂ ಹೋತೀತಿ ಪುಞ್ಞಫಲಂ ಕಥೇತುಂ ಸುಖಂ ಹೋತಿ.

೩೧೩. ಮನಂ ಆಗಮ್ಮ ಯುತ್ತಾಯೇವ ಹೋನ್ತೀತಿ ಮಾತಲಿಸ್ಸ ಸಕ್ಕಸ್ಸೇವ ಚಿತ್ತಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ಯುತ್ತಾ ವಿಯ ಹೋನ್ತಿ, ರಥೇ ಯುತ್ತಆಜಾನೀಯಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋನ್ತಿ ದೇವಪುತ್ತಾ. ಏವಂ ತಾದಿಸೇ ಕಾಲೇ ತಥಾ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಯಥಾ ಏರಾವಣೋ ದೇವಪುತ್ತೋ ಹತ್ಥಿಕಿಚ್ಚಂ. ನದ್ಧಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾತಿ ರಥಪಞ್ಜರಪರಿಯನ್ತೇನ ಅಕ್ಖಸ್ಸ ಸಮ್ಬನ್ಧಟ್ಠಾನಂ ನದ್ಧೀ, ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ. ಅಕ್ಖೋ ಬಜ್ಝತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಅಕ್ಖಬದ್ಧೋ, ಅಕ್ಖೇನ ರಥಸ್ಸ ಬದ್ಧಟ್ಠಾನಂ. ಯಥಾ ದೇವಲೋಕತೋ ಯಾವ ಚನ್ದಮಣ್ಡಲಸ್ಸ ಗಮನವೀಥಿ, ತಾವ ಅತ್ತನೋ ಆನುಭಾವೇನ ಹೇಟ್ಠಾಮುಖಮೇವ ರಥಂ ಪೇಸೇಸಿ, ಏವಂ ಚನ್ದಮಣ್ಡಲಸ್ಸ ಗಮನವೀಥಿತೋ ಯಾವ ರಞ್ಞೋ ಪಾಸಾದೋ, ತಾವ ತಥೇವ ಪೇಸೇಸಿ. ದ್ವೇ ಮಗ್ಗೇ ದಸ್ಸೇತ್ವಾತಿ ಪತೋದಲಟ್ಠಿಯಾ ಆಕಾಸಂ ವಿಲಿಖನ್ತೋ ವಿಯ ಅತ್ತನೋ ಆನುಭಾವೇನ ನಿರಯಗಾಮೀ ದೇವಲೋಕಗಾಮೀ ಚಾತಿ ದ್ವೇ ಮಗ್ಗೇ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ. ಕತಮೇನಾತಿಆದಿ ದೇಸನಾಮತ್ತಂ, ಯಥಾ ತೇನ ರಥೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ನಿರಯೋ ದೇವಲೋಕೋ ಚ ಪಾಕಟಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಥಾ ಕರಣಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ.

ವುತ್ತಕಾರಣಮೇವ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ಮಹಾಸತ್ತೋ ‘‘ಉಭಯೇನೇವ ಮಂ ಮಾತಲಿ ನೇಹೀ’’ತಿ. ದುಗ್ಗನ್ತಿ ದುಗ್ಗಮಂ. ವೇತ್ತರಣಿನ್ತಿ ಏವಂನಾಮಕಂ ನಿರಯಂ. ಕುಥಿತನ್ತಿ ಪಕ್ಕುಥಿತಂ ನಿಪಕ್ಕತೇಲಸದಿಸಜಾಲಂ. ಖಾರಸಂಯುತ್ತನ್ತಿ ಖಾರೋದಕಸದಿಸಂ.

ರಥಂ ನಿವತ್ತೇತ್ವಾತಿ ನಿರಯಾಭಿಮುಖತೋ ನಿವತ್ತೇತ್ವಾ. ಬೀರಣೀದೇವಧೀತಾಯಾತಿ ‘‘ಬೀರಣೀ’’ತಿ ಏವಂನಾಮಿಕಾಯ ಅಚ್ಛರಾಯ. ಸೋಣದಿನ್ನದೇವಪುತ್ತಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಸೋಣದಿನ್ನೋ’’ತಿ ಏವಂನಾಮಕಸ್ಸ ದೇವಪುತ್ತಸ್ಸ. ಗಣದೇವಪುತ್ತಾನನ್ತಿ ಗಣವಸೇನ ಪುಞ್ಞಂ ಕತ್ವಾ ಗಣವಸೇನೇವ ನಿಬ್ಬತ್ತದೇವಪುತ್ತಾನಂ.

ಪತ್ತಕಾಲೇತಿ ಉಪಕಟ್ಠಾಯ ವೇಲಾಯ. ಅತಿಥಿನ್ತಿ ಪಚ್ಚೇಕಸಮ್ಬುದ್ಧಂ. ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಾಸನೇ ಏಕಂ ಖೀಣಾಸವತ್ಥೇರನ್ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ. ಮಾತಾವ ಪುತ್ತಂ ಸಕಿಮಾಭಿನನ್ದೀತಿ ಯಥಾ ಪವಾಸತೋ ಆಗತಂ ಪುತ್ತಂ ಮಾತಾ ಸಕಿಂ ಏಕವಾರಂ ಆಗತಕಾಲೇ ಅಭಿನನ್ದತಿ, ತಥಾ ನಿಚ್ಚಕಾಲೇ ಅಭಿನನ್ದಿ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಪರಿವಿಸಿ. ಸಂಯಮಾ ಸಂವಿಭಾಗಾತಿ ಸೀಲಸಂಯಮಾ ಸಂವಿಭಾಗಸೀಲಾ. ಜಾತಕೇತಿ ನಿಮಿಜಾತಕೇ.

ಚಿತ್ತಕೂಟನ್ತಿ ದೇವನಗರಸ್ಸ ದಕ್ಖಿಣದಿಸಾಯ ದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕಂ. ಸಕ್ಕೋ ಚಿತ್ತಂ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋತಿ ಮಹಾಸತ್ತೇ ಪವತ್ತಂ ದೇವತಾನಂ ಸಕ್ಕಾರಸಮ್ಮಾನಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅತ್ತನೋ ಉಸೂಯಚಿತ್ತಂ ಬಹಿ ಅನಾವಿಕತ್ವಾ ಅಬ್ಭನ್ತರೇಯೇವ ಚ ನಂ ಠಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ. ಅಞ್ಞೇಸಂ ಪುಞ್ಞೇನ ವಸಾಹೀತಿ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಮಹಾಸತ್ತಂ ರೋಸೇತುಕಾಮತಾಯ ಆರಾಧನಂ ನಿದಸ್ಸೇತಿ. ಪುರಾಣಸಕ್ಕೋ ದೀಘಾಯುಕೋ, ತಂ ಉಪಾದಾಯ ಜರಾಜಿಣ್ಣಂ ವಿಯ ಕತ್ವಾ ‘‘ಜರಸಕ್ಕೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

೩೧೫. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬನ್ತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜುಪಗಮನಾ ಸೇಸಂ ಅತ್ತನೋ ವಂಸೇ ಪೋರಾಣರಾಜೂನಂ ರಾಜಚಾರಿತ್ತಂ. ಪಾಕತಿಕನ್ತಿ ಪುನ ಸಭಾವತ್ತಮೇವ ಗತೋ ಅಹೋಸಿ, ಅಪಬ್ಬಜಿತಭಾವವಚನೇನೇವಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರಭಾವನಾದೀನಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಗುಣಾನಂ ಅಭಾವೋ ದೀಪಿತೋ ಹೋತಿ.

೩೧೬. ವೀರಿಯಂ ಅಕರೋನ್ತೋ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದತಿ, ನ ತಾವ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಂ, ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಸಂಸಗ್ಗಾದಿಪಚ್ಚಯಸಮವಾಯೇ ಸತಿ ಸೀಲವತಂ ಕಲ್ಯಾಣವತ್ತಂ ಪವತ್ತೇತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ. ದುಸ್ಸೀಲೇನ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಂ ನಾಮ ಹೋತಿ ತಸ್ಸ ತತ್ಥ ನಿರಾಸಭಾವೇನ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಏವ ಅಸಮ್ಭವತೋ. ಸತ್ತ ಸೇಖಾ ಪವತ್ತೇನ್ತಿ ಕಲ್ಯಾಣವತ್ತಸ್ಸ ಅಪರಿನಿಟ್ಠಿತಕಿಚ್ಚತ್ತಾ. ಖೀಣಾಸವೇನ ಪವತ್ತಿತಂ ನಾಮ ಪರಿನಿಟ್ಠಿತಕಿಚ್ಚತ್ತಾ. ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ.

ಮಘದೇವಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ ಸಮತ್ತಾ.

೪. ಮಧುರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೧೭. ಮಧುರಾಯನ್ತಿ ಉತ್ತರಮಧುರಾಯಂ. ಗುನ್ದಾವನೇತಿ ಕಾಳಸಿಪ್ಪಲಿವನೇ. ಅತಿಮುತ್ತಕವನೇತಿ ಚ ವದನ್ತಿ. ಚತೂಸು ವಣ್ಣೇಸು ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋವ ಸೇಟ್ಠೋ ವಣ್ಣೋ. ಪಣ್ಡರೋತಿ ಪರಿಸುದ್ಧೋ. ಕಾಳಕೋತಿ ಅಪರಿಸುದ್ಧೋ. ಜಾತಿಗೋತ್ತಾದಿಪಞ್ಞಾಪನಟ್ಠಾನೇಸೂತಿ ಜಾತಿಗೋತ್ತಾದಿವಸೇನ ಸುದ್ಧಚಿನ್ತಾಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವ ಸುದ್ಧಜಾತಿಕಾ, ನ ಇತರೇತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಸಂಸಾರತೋ ವಾ ಸುದ್ಧಚಿನ್ತಾಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾವ ಸುಜ್ಝನ್ತಿ ವೇದವಿಹಿತಸ್ಸ ಸುದ್ಧವಿಧಿನೋ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಅವಿಸಯತ್ತಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ತಂ ಪನೇತಂ ತೇಸಂ ವಿರುಜ್ಝತಿ ಖತ್ತಿಯವೇಸ್ಸಾನಮ್ಪಿ ಮನ್ತಜ್ಝೇನಸ್ಸ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ, ಮನ್ತಜ್ಝೇನವಿಧಿನಾ ಚ ಸಂಸಾರಸುದ್ಧಿಯಾಭಾವತೋ. ಪುತ್ತಾ ನಾಮ ಅನೋರಸಾಪಿ ಹೋನ್ತಿ, ನ ತಥಾ ಇಮೇತಿ ಆಹ ‘‘ಓರಸಾ’’ತಿ. ಉರೇ ಸಂವಡ್ಢಿತಪುತ್ತೋಪಿ ‘‘ಓರಸ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಇಮೇ ಪನ ಮುಖತೋ ನಿಗ್ಗತೋ ಹುತ್ವಾ ಉರೇ ಸಂವಡ್ಢಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಓರಸಾ ಮುಖತೋ ಜಾತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತತೋ ಏವ ಬ್ರಹ್ಮತೋ ಜಾತಾತಿ ಬ್ರಹ್ಮಜಾ, ಬ್ರಹ್ಮಸಮ್ಭೂತಾಪಿ ‘‘ಬ್ರಹ್ಮಜಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ನ ತಥಾ ಇಮೇ. ಇಮೇ ಪನ ಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ಬ್ರಹ್ಮುನಾ ನಿಮ್ಮಿತಾತಿ ಬ್ರಹ್ಮನಿಮ್ಮಿತಾ, ತತೋ ಏವ ಬ್ರಹ್ಮತೋ ಲದ್ಧಬ್ಬವಿಜ್ಜಾದಿದಾಯಜ್ಜದಾಯಾದಾತಿ ಬ್ರಹ್ಮದಾಯಾದಾತಿ ಸಬ್ಬಮೇತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಕತ್ಥನಾಪಲಾಪಸದಿಸಂ ವಿಞ್ಞೂನಂ ಅಪ್ಪಮಾಣಂ ಅವಿಮದ್ದಕ್ಖಮಂ ವಾಚಾವತ್ಥುಮತ್ತಂ ಬ್ರಹ್ಮಕುತ್ತಸ್ಸೇವ ಅಭಾವತೋ. ಯಂ ಪನೇತ್ಥ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗವಣ್ಣನಾಯಂ ವುತ್ತಮೇವ. ತೇನಾಹ ‘‘ಘೋಸೋಯೇವಾ’’ತಿಆದಿ. ವೋಹಾರಮತ್ತಮೇವೇತನ್ತಿ ಏತಂ ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋವ ಸೇಟ್ಠೋ ವಣ್ಣೋ’’ತಿಆದಿ ವಚನಮತ್ತಮೇವ, ನ ತಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ತೇಹಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಪ್ಪಕಾರೋ ಅತ್ಥಿ.

೩೧೮. ಸಮಿಜ್ಝೇಯ್ಯಾತಿ ದಿಟ್ಠಿದೀಪನವಸೇನ ಅತ್ತನೋ ಅಜ್ಝಾಸಯೋ ನಿಪ್ಫಜ್ಜೇಯ್ಯ. ತೇನಾಹ ‘‘ಮನೋರಥೋ ಪೂರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ಖತ್ತಿಯೋಪೀತಿ ಪರಖತ್ತಿಯೋಪಿ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಸಮಿದ್ಧಧನಾದಿಂ ಪತ್ತಸ್ಸ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಇಸ್ಸರಿಯಸಮ್ಪತ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ನೇಸನ್ತಿ ಏತೇಸಂ ಚತುನ್ನಂ ವಣ್ಣಾನಂ ಏತ್ಥ ಪುಬ್ಬುಟ್ಠಾಯಿಭಾವಾದಿನಾ ಇತರೇಹಿ ಉಪಚರಿತಬ್ಬತಾಯ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ನಾನಾಕರಣನ್ತಿ ಯೋಜನಾ.

೩೨೨. ಅಹಂ ಚೀವರಾದೀಹಿ ಉಪಟ್ಠಾಕೋ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಇಚ್ಛಿತಚ್ಛಿತಕ್ಖಣೇ ವದೇಯ್ಯಾಥ ಯೇನತ್ಥೋತಿ ಯೋಜನಾ. ಚೋರಾದಿಉಪದ್ದವನಿಸೇಧನೇನ ರಕ್ಖಾಗುತ್ತಿ, ದಾನಾದಿನಿಮಿತ್ತಉಪದ್ದವನಿಸೇಧನೇನ ಆವರಣಗುತ್ತಿ. ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾನತ್ಥನಿಸೇಧನೇನ ವಾ ರಕ್ಖಾಗುತ್ತಿ, ಆಗಾಮಿಅನತ್ಥನಿಸೇಧನೇನ ಆವರಣಗುತ್ತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಖತ್ತಿಯಾದೀಸು ಯೋ ಯೋ ಇಸ್ಸರೋ, ತಸ್ಸ ಇತರೇನ ಅನುವತ್ತೇತಬ್ಬಭಾವೇ, ಕುಸಲಾಕುಸಲಕರಣೇನ ನೇಸಂ ವಸೇನ ಲದ್ಧಬ್ಬಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯೇ, ಪಬ್ಬಜಿತೇಹಿ ಲದ್ಧಬ್ಬಸಾಮೀಚಿಕಿರಿಯಾಯ ಚ ಅಣುಮತ್ತೋಪಿ ವಿಸೇಸೋ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಸೋ ವಿಸೇಸಾಭಾವೋ ಪಾಳಿಯಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ವಾರೇ ‘‘ಏವಂ ಸನ್ತೇ’’ತಿಆದಿನಾ ವಿಭಾವಿತೋ. ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ.

ಮಧುರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ ಸಮತ್ತಾ.

೫. ಬೋಧಿರಾಜಕುಮಾರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೨೪. ಓಲೋಕನಕಪದುಮನ್ತಿ ಲೀಲಾಅರವಿನ್ದಂ. ತಸ್ಮಾತಿ ಕೋಕನದಸಣ್ಠಾನತ್ತಾ ಕೋಕನದೋತಿ ಸಙ್ಖಂ ಲಭಿ.

೩೨೫. ಯಾವ ಪಚ್ಛಿಮ…ಪೇ… ಫಲಕಂ ವುತ್ತಂ ತಸ್ಸ ಸಬ್ಬಪಚ್ಛಾ ಸನ್ಥತತ್ತಾ. ಉಪರಿಮಫಲಗತಞ್ಹಿ ಸೋಪಾನಮತ್ಥಕಂ. ಓಲೋಕನತ್ಥಂಯೇವಾತಿ ನ ಕೇವಲಂ ಭಗವತೋ ಆಗಮನಞ್ಞೇವ ಓಲೋಕನತ್ಥಂ, ಅಥ ಖೋ ಅತ್ತನೋ ಪತ್ಥನಾಯ ಸನ್ಥರಾಪಿತಾಯ ಚೇಲಪಟಿಕಾಯ ಅಕ್ಕಮನಸ್ಸಪಿ.

ಸಕುಣಪೋತಕೇತಿ ಕಾದಮ್ಬಟಿಟ್ಟಿಭಪುತ್ತಕೇ. ಅಞ್ಞೋವ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ಮಾತುಗಾಮತೋ ಅಞ್ಞೋ ಇದಾನಿ ಭರಿಯಾಭೂತೋ ಮಾತುಗಾಮೋ ಭವೇಯ್ಯ. ಪುತ್ತಂ ಲಭೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಕಮ್ಮವಸೇನ ಪುತ್ತಂ, ನೋ ತಸ್ಸ. ಉಭೋಹೀತಿ ಇಮೇಹಿ ಏವ ಉಭೋಹಿ. ಇಮೇಹಿ ಕಾರಣೇಹೀತಿ ತಸ್ಸ ರಾಜಕುಮಾರಸ್ಸ ಬುದ್ಧಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಮಿಚ್ಛಾಗಹಣಂ, ತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ಉಜ್ಝಾಯನಂ, ಅನಾಗತೇ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೋತಿ ಇಮೇಹಿ ತೀಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ. ಪಞ್ಞತ್ತನ್ತಿ ಸನ್ಥತಂ ಚೇಲಪಟಿಕಂ. ಮಙ್ಗಲಂ ಇಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಮಙ್ಗಲಿಕಾ.

೩೨೬. ತತಿಯಂ ಕಾರಣನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಭಿಕ್ಖೂಸು ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಾನುಪ್ಪಾದನಮಾಹ. ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಪರಿಭುಞ್ಜನ-ಸುಖಂ ಕಾಮಸುಖಲ್ಲಿಕಾನುಯೋಗೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಕಾಮಸುಖಲ್ಲಿಕಾನುಯೋಗಸಞ್ಞೀ ಹುತ್ವಾ…ಪೇ… ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಏವಮಾಹ.

೩೨೭. ಅಥ ನಂ ಭಗವಾ ತತೋ ಮಿಚ್ಛಾಭಿನಿವೇಸತೋ ವಿವೇಚೇತುಕಾಮೋ ‘‘ಸೋ ಖೋ ಅಹ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಅತ್ತನೋ ದುಕ್ಕರಚರಿಯಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಆರಭಿ. ಮಹಾಸಚ್ಚಕೇ(ಮ. ನಿ. ೧.೩೬೪ ಆದಯೋ) ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ‘‘ಸೋ ಖೋ ಅಹ’’ನ್ತಿಆದಿಪಾಠಸ್ಸ ತತ್ಥ ಆಗತನಿಯಾಮೇನೇವ ಆಗತತ್ತಾ. ಪಾಸರಾಸಿಸುತ್ತೇ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೭೨ ಆದಯೋ) ವುತ್ತನಯೇನಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

೩೪೩. ಅಙ್ಕುಸಂ ಗಣ್ಹನ್ತಿ ಏತೇನ ತಸ್ಸ ಗಹಣೇ ಛೇಕೋ ಹೋತೀತಿ ಅಙ್ಕುಸಗಹಣಸಿಪ್ಪಂ. ಮೇಘಉತುನ್ತಿ ಮೇಘಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪನ್ನಸೀತಉತುಂ. ಪಬ್ಬತಉತುನ್ತಿ ಪಬ್ಬತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಣ್ಹಉತುಂ. ಉಭಯವಸೇನ ಚ ತಸ್ಸ ತಥಾ ಸೀತುಣ್ಹಉತುತೋ ಏನೋ ಆಗತೋತಿ ತ-ಕಾರಸ್ಸ ದ-ಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ಉದೇನೋತಿ ನಾಮಂ ಅಕಾಸಿ.

ತಾಪಸೋ ಓಗಾಳ್ಹಞಾಣವಸೇನ ರಞ್ಞೋ ಮತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ. ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾತಿ ಕೋಸಮ್ಬಿನಗರೇ ಪರನ್ತಪರಞ್ಞೋ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಭಾವತೋ ಪಟ್ಠಾಯ. ಪುಬ್ಬೇತಿ ಸೀಲವನ್ತಕಾಲೇ. ಹತ್ಥಿಗನ್ಥನ್ತಿ ಹತ್ಥೀನಂ ಅತ್ತನೋ ವಸೇ ವತ್ತಾಪನಸತ್ಥಂ. ತೇನೇವಸ್ಸ ತಂ ಸಿಕ್ಖಾಪೇತಿ, ಕಿಚ್ಚಞ್ಚ ಇಜ್ಝತಿ.

೩೪೪. ಪದಹನಭಾವೋತಿ ಭಾವನಾನುಯೋಗೋ. ಪಧಾನೇ ವಾ ನಿಯುತ್ತೋ ಪಧಾನಿಯೋ, ಪಧಾನಿಯಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ, ತಸ್ಸೇವ ಪಧಾನಿಯಭಾವಸ್ಸ ಅಙ್ಗಾನಿ ಕಾರಣಾನಿ ಪಧಾನಿಯಙ್ಗಾನಿ. ಸದ್ಧಾ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಸದ್ಧೋ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಪಚ್ಚೇಕಬೋಧಿಸತ್ತಾನಮ್ಪಿ ಅಭಿನೀಹಾರತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಆಗತಾ ಆಗಮನಸದ್ಧಾ ಏವ, ಮಹಾಬೋಧಿಸತ್ತಾನಂ ಪನ ಸದ್ಧಾ ಗರುತರಾತಿ ಸಾ ಏವ ಗಹಿತಾ. ಅಚಲಭಾವೇನ ಓಕಪ್ಪನಂ ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ, ಸ್ವಾಖ್ಯಾತೋ ಧಮ್ಮೋ, ಸುಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ಸಙ್ಘೋ’’ತಿ ಕೇನಚಿ ಅಕಮ್ಪಿಯಭಾವೇನ ರತನತ್ತಯಗುಣೇ ಓಗಾಹಿತ್ವಾ ಕಪ್ಪನಂ. ಪಸಾದುಪ್ಪತ್ತಿ ರತನತ್ತಯೇ ಪಸೀದನಮೇವ. ಬೋಧಿನ್ತಿ ಚತುಮಗ್ಗಞಾಣನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ತಂನಿಮಿತ್ತತ್ತಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಸ್ಸ, ಬೋಧೀತಿ ವಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿ. ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಪದಟ್ಠಾನಞ್ಹಿ ಮಗ್ಗಞಾಣಂ, ಮಗ್ಗಞಾಣಪದಟ್ಠಾನಞ್ಚ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ನಿಚ್ಛಿತಸುಬುದ್ಧತಾಯ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಸುಧಮ್ಮತಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸುಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿ ವಿನಿಚ್ಛಿತಾ ಏವ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ದೇಸನಾಸೀಸಮೇವ ಚೇತ’’ನ್ತಿಆದಿ. ತಸ್ಸ ಪಧಾನಂ ವೀರಿಯಂ ಇಜ್ಝತಿ ರತನತ್ತಯಸದ್ಧಾಯ ‘‘ಇಮಾಯ ಪಟಿಪದಾಯ ಜರಾಮರಣತೋ ಮುಚ್ಚಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಧಾನಾನುಯೋಗೇ ಅವಂಮುಖಸಮ್ಭವತೋ.

ಅಪ್ಪಾಬಾಧೋತಿಆದಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಮೇವ. ಅಗುಣಂ ಪಕಾಸೇತಾ ಆಯತಿಂ ಸಂವರಂ ಆಪಜ್ಜಿತಾ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ವಿಸೋಧನತ್ಥಂ. ಉದಯಞ್ಚ ಅತ್ಥಞ್ಚ ಗನ್ತುನ್ತಿ ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾಸಮುದಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾನಂ ಉದಯಞ್ಚ ವಯಞ್ಚ ಜಾನಿತುಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಏತೇನಾ’’ತಿಆದಿ. ಪರಿಸುದ್ಧಾಯ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸವಿನಿಮುತ್ತಾಯ. ನಿಬ್ಬಿಜ್ಝಿತುನ್ತಿ ತದಙ್ಗವಸೇನ ಪಜಹಿತುಂ ಸಮುಚ್ಛೇದಪ್ಪಹಾನಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ ಭವಿತುಂ. ಯಂ ದುಕ್ಖಂ ಖೀಯತೀತಿ ಕಿಲೇಸೇಸು ಅಪ್ಪಹೀನೇಸು ತೇನ ತದುಪನಿಸ್ಸಯಕಮ್ಮಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಯಂ ದುಕ್ಖಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ.

೩೪೫. ಸೇಸದಿವಸೇತಿ ಸತ್ತದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ದ್ವೇ ರತ್ತಿನ್ದಿವಾ.

೩೪೬. ಕುಚ್ಛಿಸನ್ನಿಸ್ಸಿತೋ ಗಬ್ಭೋ ನಿಸ್ಸಯವೋಹಾರೇನ ‘‘ಕುಚ್ಛೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಸೋ ಏತಿಸ್ಸಾ ಅತ್ಥೀತಿ ಕುಚ್ಛಿಮತೀ. ತೇನಾಹ ‘‘ಆಪನ್ನಸತ್ತಾ’’ತಿ. ಆರಕ್ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತೋ ಹೋತೀತಿ ಮಾತರಾ ಗಹಿತಸರಣಂ ಗಬ್ಭವುಟ್ಠಿತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಸರಣಗಮನಂ ಪವೇದಯಿತಸ್ಸ ಕುಸಲಂ ಸರಣಂ ನಾಮ, ಮಾತು ಕತರಕ್ಖೋ ಪುತ್ತಸ್ಸಪಿ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತೋತಿ. ಮಹಲ್ಲಕಕಾಲೇತಿ ವಚನತ್ಥಂ ಜಾನನಕಾಲೇ. ಸಾರೇನ್ತೀತಿ ಯಥಾದಿಟ್ಠಂ ಯಥಾಬಲಂ ರತನತ್ತಯಗುಣಪತಿಟ್ಠಾಪನವಸೇನ ಅಸ್ಸ ಸಾರೇನ್ತಿ. ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾತಿ ವುತ್ತಮತ್ಥಂ ಉಪಧಾರೇತ್ವಾ. ಸರಣಂ ಗಹಿತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ ರತನತ್ತಯಸ್ಸ ಸರಣಭಾವಸಲ್ಲಕ್ಖಣಪುಬ್ಬಕತನ್ನಿನ್ನಚಿತ್ತಭಾವತೋವ. ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ.

ಬೋಧಿರಾಜಕುಮಾರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ ಸಮತ್ತಾ.

೬. ಅಙ್ಗುಲಿಮಾಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೪೭. ಅಙ್ಗುಲೀನಂ ಮಾಲಂ ಧಾರೇತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಅನ್ವತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಸಮಞ್ಞಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತತ್ರಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಆಚರಿಯವಚನೇನ ಅಙ್ಗುಲಿಮಾಲಸ್ಸ ಧಾರಣೇ. ಕರೀಸಸಹಸ್ಸಖೇತ್ತೇ ಏಕಸಾಲಿಸೀಸಂ ವಿಯ ಅಪಞ್ಞಾಯಮಾನಸಕಕಿಚ್ಚೋ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ತಕ್ಕಸೀಲಂ ಪೇಸಯಿಂಸು ‘‘ತಾದಿಸಸ್ಸ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಸಿಪ್ಪುಗ್ಗಹಸಮ್ಮಾಪಯೋಗೇನ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕೇ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕೇ ಚ ಅತ್ಥೇ ಜಾನನ್ತೋ ಭಾರಿಯಂ ನ ಕರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ಬಾಹಿರಕಾ ಅಹೇಸುಂ ಅಹಿಂಸಕಸ್ಸ ವತ್ತಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಚಿತ್ತಸಭಾವತೋ ನಿಬ್ಬತ್ತನತಿಭಾವೇನ. ಸಿನೇಹೇನೇವ ವದನ್ತೇತಿ ಸಿನೇಹೇನ ವಿಯ ವದನ್ತೇ.

ಗಣನಮ್ಪಿ ನ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಗಣನವಿಧಿಮ್ಪಿ ನ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತಿ. ತತ್ಥ ಕಾರಣಮಾಹ ‘‘ಪಕತಿಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ. ಠಪಿತಟ್ಠಾನೇತಿ ರುಕ್ಖಗಚ್ಛನ್ತರಾದಿಕೇ ಠಪಿತಟ್ಠಾನೇ ಸಕುನ್ತಸಿಙ್ಗಾಲಾನಂ ವಸೇನ ಅಙ್ಗುಲಿಯೋ ವಿನಸ್ಸನ್ತಿ. ಭಗ್ಗವೋತಿ ಕೋಸಲರಞ್ಞೋ ಪುರೋಹಿತಂ ಗೋತ್ತೇನ ವದತಿ. ಚೋರೋ ಅವಿಸ್ಸಾಸನೀಯೋ ಸಾಹಸಿಕಭಾವತೋ. ಪುರಾಣಸನ್ಥತಾ ಸಾಖಾ ಅವಿಸ್ಸಾಸನೀಯಾ ವಿಚ್ಛಿಕಾದೀನಂ ಪವೇಸನಯೋಗ್ಯತ್ತಾ. ರಾಜಾ ಅವಿಸ್ಸಾಸನೀಯೋ ಇಸ್ಸರಿಯಮದೇನ ಧನಲೋಭೇನ ಚ ಕದಾಚಿ ಜೀವಿತೇ ಸಙ್ಕಾಭಾವತೋ. ಇತ್ಥೀ ಅವಿಸ್ಸಾಸನೀಯಾ ಲೋಲಸೀಲಚಿತ್ತಭಾವತೋ. ಅನುದ್ಧರಣೀಯೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಸಂಸಾರಪಙ್ಕತೋ.

೩೪೮. ಸಙ್ಕರಿತ್ವಾತಿ ‘‘ಮಯಂ ಏಕಜ್ಝಂ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ಚೋರಂ ಮಾರೇತ್ವಾ ವಾ ಪಲಾಪೇತ್ವಾ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸಙ್ಕರಂ ಕತ್ವಾ. ಇದ್ಧಾಭಿಸಙ್ಖಾರನ್ತಿ ಅಭಿಸಙ್ಖರಣಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ. ಅಭಿಸಙ್ಖಾಸೀತಿ ಅಧಿಟ್ಠಹಿ. ಸಂಹರಿತ್ವಾತಿ ಸಂಖಿಪಿತ್ವಾ. ಓರಭಾಗೇತಿ ಚೋರಸ್ಸ ಓರಭಾಗೇ.

೩೪೯. ದಣ್ಡೋತಿ ಪಹರಣಹತ್ಥಚ್ಛೇದನಾದಿಕೋ ದಣ್ಡನಸಙ್ಖಾತೋ ದಣ್ಡೋ. ಪವತ್ತಯಿತಬ್ಬೋತಿ ಆನೇತಬ್ಬೋ. ಅಪನೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಾನತೋ ಸಮುಚ್ಛೇದವಸೇನ ಪಹಾಯ. ಪಟಿಸಙ್ಖಾಯಾತಿ ಪಟಿಸಙ್ಖಾನೇನ. ಅವಿಹಿಂಸಾಯಾತಿ ಕರುಣಾಯ. ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮೇಸೂತಿ ಛಸುಪಿ ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮೇಸು, ಠಿತೋ ಅಟ್ಠಿತಾನಂ ಪಾಪಧಮ್ಮಾನಂ ಬೋಧಿಮೂಲೇ ಏವ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನತ್ತಾ. ಯಥಾ ಅತೀತೇ ಅಪರಿಮಿತಂ ಕಾಲಂ ಸನ್ಧಾವಿತಂ, ಏವಂ ಇಮಾಯ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಅನಾಗತೇಪಿ ಸನ್ಧಾವಿಸ್ಸತೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಇದಾನೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ.

ಇತ್ವೇವಾತಿ ಇತಿ ಏವ, ಇತಿ-ಸದ್ದೋ ನಿದಸ್ಸನತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಏವಂ ವತ್ವಾ ಯೇವಾ’’ತಿ. ಅಕಿರೀತಿ ಆಕಿರಿ, ಪಞ್ಚಪಿ ಆವುಧಾನಿ ವಿಕಿರಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಖಿಪಿ ಛಡ್ಡೇಸೀ’’ತಿ.

೩೫೦. ಏತ್ತೋವಾತಿ ಅತೋ ಏವ ಆಗತಮಗ್ಗೇನೇವ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಗತಾ. ಅಧಿವಾಸೇಸ್ಸತೀತಿ ‘‘ಚೋರಂ ಪಟಿಸೇಧೇತುಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ತುಣ್ಹೀ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ದಾರುಣಕಮ್ಮೇನ ಉಪ್ಪನ್ನನಾಮನ್ತಿ ‘‘ಅಙ್ಗುಲಿಮಾಲೋ’’ತಿ ಇಮಂ ನಾಮಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ.

೩೫೧. ಹತ್ಥೀ ಅರಞ್ಞಹತ್ಥೀ ಹೋನ್ತಿ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ತತ್ಥ ಗನ್ತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತ್ತಾ, ಏವಂ ಅಸ್ಸಾಪಿ. ಕೂಟಸಹಸ್ಸಾನಂ ಭಿಜ್ಜನಕಾರಣಂ ಹೋತಿ ಥೇರಸ್ಸ ಆಗಮನಭಯೇನ ಘಟೇ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಪಲಾಯನೇನ. ಗಬ್ಭಮೂಳ್ಹಾಯಾತಿ ಬ್ಯಾಕುಲಗಬ್ಭಾಯ. ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಬಲೇನಾತಿ ವುತ್ತಂ, ಸತ್ಥು ದೇಸನಾನುಭಾವೇನಾತಿ ಪನ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಸೋ ಹಿ ತಸ್ಸಾಪಿ ಕಾರಣನ್ತಿ. ಅರಿಯಾ ನಾಮ ಜಾತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಅರಿಯಭಾವತ್ಥಾಯ ಜಾತೀತಿ ಕತ್ವಾ.

ಮಹಾಪರಿತ್ತಂ ನಾಮೇತನ್ತಿ ಮಹಾನುಭಾವಂ ಪರಿತ್ತಂ ನಾಮೇತಂ. ತಥಾ ಹಿ ನಂ ಥೇರೋ ಸಬ್ಬಭಾವೇನ ಅರಿಯಾಯ ಜಾತೋ ಸಚ್ಚಾಧಿಟ್ಠಾನೇನ ಅಕಾಸಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಕತಟ್ಠಾನೇ’’ತಿ. ಗಬ್ಭಮೂಳ್ಹನ್ತಿ ಮೂಳ್ಹಗಬ್ಭಂ. ಗಬ್ಭೋ ಹಿ ಪರಿಪಕ್ಕೋ ಸಮ್ಪಜ್ಜಮಾನೋ ವಿಜಾಯನಕಾಲೇ ಕಮ್ಮಜವಾತೇಹಿ ಸಞ್ಚಾಲೇತ್ವಾ ಪರಿವತ್ತಿತೋ ಉದ್ಧಂಪಾದೋ ಅಧೋಸೀಸೋ ಹುತ್ವಾ ಯೋನಿಮುಖಾಭಿಮುಖೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಸೋ ಕಸ್ಸಚಿ ಅಲಗ್ಗೋ ಸೋತ್ಥಿನಾ ಬಹಿ ನಿಕ್ಖಮತಿ, ವಿಪಜ್ಜಮಾನೋ ಪನ ವಿಪರಿವತ್ತನವಸೇನ ಯೋನಿಮಗ್ಗಂ ಪಿದಹಿತ್ವಾ ತಿರಿಯಂ ನಿಪಜ್ಜತಿ, ತಥಾ ಯಸ್ಸಾ ಯೋನಿಮಗ್ಗೋ ಪಿದಹತಿ, ಸಾ ತತ್ಥ ಕಮ್ಮಜವಾತೇಹಿ ಅಪರಾಪರಂ ಪರಿವತ್ತಮಾನಾ ಬ್ಯಾಕುಲಾ ಮೂಳ್ಹಗಬ್ಭಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ಗಬ್ಭಮೂಳ್ಹ’’ನ್ತಿ.

ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಾ ನಾಮ ಬುದ್ಧಾಸಯಂ ಅತ್ತನೋ ಸೀಲಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಕತಾ, ತಸ್ಮಾ ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಾ ವೇಜ್ಜಕಮ್ಮಂ ನ ಹೋತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಥೇರಸ್ಸಪಿ ಚಾತಿಆದಿನಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತಬ್ಬಕಾರಣಂ ವದತಿ. ಇಮೇ ದ್ವೇ ಹೇತೂ ಪಟಿಚ್ಚ ಭಗವಾ ಥೇರಂ ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಂ ಕಾರೇಸಿ. ಜಾತಿನ್ತಿ ಮೂಲಜಾತಿಂ.

೩೫೨. ಪರಿಯಾದಾಯ ಆಹಚ್ಚ ಭಿನ್ನೇನ ಸೀಸೇನ. ಸಭಾಗದಿಟ್ಠಧಮ್ಮವೇದನೀಯಕಮ್ಮನ್ತಿ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತನಸಕಕಮ್ಮಸಭಾಗಭೂತಂ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮವೇದನೀಯಕಮ್ಮಂ. ಸಭಾಗತಾ ಚ ಸಮಾನವತ್ಥುಕತಾ ಸಮಾನಾರಮ್ಮಣತಾಏಕವೀಥಿಪರಿಯಾಪನ್ನತಾದಿವಸೇನ ಸಬ್ಬಥಾ ಸರಿಕ್ಖತಾ, ಸದಿಸಮ್ಪಿ ಚ ನಾಮ ತದೇವಾಹರೀಯತಿ ಯಥಾ ‘‘ತಸ್ಸೇವ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋ’’ತಿ ಚ ‘‘ಸಾ ಏವ ತಿತ್ತಿರೀ ತಾನೇವ ಓಸಧಾನೀ’’ತಿ ಚ. ಇದಾನಿ ತಮೇವ ಸಭಾಗತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಕಮ್ಮಂ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ಕರಿಯಮಾನಮೇವಾತಿ ಪಚ್ಚಯಸಮವಾಯೇನ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಯಮಾನಮೇವ. ತಯೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಪೂರೇತಿ, ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮವೇದನೀಯಅಪರಾಪರಿಯಾಯವೇದನೀಯಉಪಪಜ್ಜವೇದನೀಯಸಙ್ಖಾತೇ ತಯೋ ಭಾಗೇ ಪೂರೇತಿ, ತೇಸಂ ತಿಣ್ಣಂ ಭಾಗಾನಂ ವಸೇನ ಪವತ್ತತಿ.

ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೋ ವುಚ್ಚತಿ ಪಚ್ಚಕ್ಖಭೂತೋ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೋ ಅತ್ತಭಾವೋ, ತತ್ಥ ವೇದಿತಬ್ಬಫಲಂ ಕಮ್ಮಂ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮವೇದನೀಯಂ. ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಭವತೋ ಅನನ್ತರಂ ವೇದಿತಬ್ಬಫಲಂ ಕಮ್ಮಂ ಉಪಪಜ್ಜವೇದನೀಯಂ. ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಾನನ್ತರಭವತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವಪರಿಯಾಯೇ ಅತ್ತಭಾವಪರಿವತ್ತೇ ವೇದಿತಬ್ಬಫಲಂ ಕಮ್ಮಂ ಅಪರಾಪರಿಯಾಯವೇದನೀಯಂ. ಪಟಿಪಕ್ಖೇಹಿ ಅನಭಿಭೂತತಾಯ, ಪಚ್ಚಯವಿಸೇಸೇನ ಪಟಿಲದ್ಧವಿಸೇಸತಾಯ ಚ ಬಲವಭಾವಪ್ಪತ್ತಾ ತಾದಿಸಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಾಭಿಸಙ್ಖಾರಸ್ಸ ವಸೇನ ಸಾತಿಸಯಾ ಹುತ್ವಾ ಪವತ್ತಾ ಪಠಮಜವನಚೇತನಾ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅತ್ತಭಾವೇ ಫಲದಾಯಿನೀ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮವೇದನೀಯಾ ನಾಮ. ಸಾ ಹಿ ವುತ್ತಾಕಾರೇನ ಬಲವತಿ ಜವನಸನ್ತಾನೇ ಗುಣವಿಸೇಸಯುತ್ತೇಸು ಉಪಕಾರಾನುಪಕಾರವಸಪ್ಪವತ್ತಿಯಾ ಆಸೇವನಾಲಾಭೇನ ಅಪ್ಪವಿಪಾಕತಾಯ ಚ ಇತರದ್ವಯಂ ವಿಯ ಪವತ್ತಸನ್ತಾನುಪರಮಾಪೇಕ್ಖಂ ಓಕಾಸಲಾಭಾಪೇಕ್ಖಞ್ಚ ಕಮ್ಮಂ ನ ಹೋತೀತಿ ಇಧೇವ ಪುಪ್ಫಮತ್ತಂ ವಿಯ ಪವತ್ತಿವಿಪಾಕಮತ್ತಂ ಫಲಂ ದೇತಿ.

ತಥಾ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತನ್ತಿ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಫಲದಾನಂ ನಾಮ ಉಪಧಿಪಯೋಗಾದಿಪಚ್ಚಯನ್ತರಸಮವಾಯೇನೇವ ಹೋತೀತಿ ತದಭಾವತೋ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅತ್ತಭಾವೇ ವಿಪಾಕಂ ದಾತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಂ. ಅಹೋಸಿಕಮ್ಮನ್ತಿ ಕಮ್ಮಂಯೇವ ಅಹೋಸಿ, ನ ತಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋ ಅಹೋಸಿ, ಅತ್ಥಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ ವಾತಿ ಏವಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಕಮ್ಮಂ. ಅತ್ಥಸಾಧಿಕಾತಿ ದಾನಾದಿಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಿಅತ್ಥಸ್ಸ ನಿಪ್ಫಾದಿಕಾ. ಕಾ ಪನ ಸಾತಿ ಆಹ ‘‘ಸತ್ತಮಜವನಚೇತನಾ’’ತಿ. ಸಾ ಹಿ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾಪಕಚೇತನಾ ವುತ್ತನಯೇನ ಪಟಿಲದ್ಧವಿಸೇಸಾ ಪುರಿಮಜವನಚೇತನಾಹಿ ಲದ್ಧಾಸೇವನಾ ಚ ಸಮಾನಾ ಅನನ್ತರೇ ಅತ್ತಭಾವೇ ವಿಪಾಕದಾಯಿನೀ ಉಪಪಜ್ಜವೇದನೀಯಕಮ್ಮಂ ನಾಮ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅನನ್ತರೇ ಅತ್ತಭಾವೇ ವಿಪಾಕಂ ದೇತೀ’’ತಿ. ಸತಿ ಸಂಸಾರಪ್ಪವತ್ತಿಯಾತಿ ಇಮಿನಾ ಅಸತಿ ಸಂಸಾರಪ್ಪವತ್ತಿಯಾ ಅಹೋಸಿಕಮ್ಮಪಕ್ಖೇ ತಿಟ್ಠತಿ ವಿಪಚ್ಚನೋಕಾಸಸ್ಸ ಅಭಾವತೋತಿ.

ಸಮುಗ್ಘಾಟಿತಾನಿ ವಿಪಚ್ಚನೋಕಾಸಸ್ಸ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿಧಮ್ಮತಾಪಾದನೇನ. ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮವೇದನೀಯಂ ಅತ್ಥಿ ವಿಪಾಕಾರಹಾಭಾವಸ್ಸ ಅನಿಬ್ಬತ್ತಿತತ್ತಾ ವಿಪಚ್ಚನೋಕಾಸಸ್ಸ ಅನುಪಚ್ಛಿನ್ನತ್ತಾ. ಕತೂಪಚಿತಞ್ಹಿ ಕಮ್ಮಂ ಸತಿ ವಿಪಚ್ಚನೋಕಾಸೇ ಯಾವ ನ ಫಲಂ ದೇತಿ, ತಾವ ಅತ್ಥೇವ ನಾಮ ವಿಪಾಕಾರಹಭಾವತೋ. ‘‘ಯಸ್ಸ ಖೋ’’ತಿ ಇದಂ ಅನಿಯಮಾಕಾರವಚನಂ ಭಗವತಾ ಕಮ್ಮಸರಿಕ್ಖತಾವಸೇನ ಸಾಧಾರಣತೋ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಯಾದಿಸಸ್ಸ ಖೋ’’ತಿ.

ಪಮಾದಕಿಲೇಸವಿಮುತ್ತೋತಿ ಪಮಾದಹೇತುಕೇಹಿ ಸಬ್ಬೇಹಿ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ವಿಮುತ್ತೋ.

ಪಾಪಸ್ಸ ಪಿಧಾನಂ ನಾಮ ಅವಿಪಾಕಧಮ್ಮತಾಪಾದನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅಪ್ಪಟಿಸನ್ಧಿಕಂ ಕರೀಯತೀ’’ತಿ. ಬುದ್ಧಸಾಸನೇತಿ ಸಿಕ್ಖಾತ್ತಯಸಙ್ಗಹೇ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಾಸನೇ. ಯುತ್ತಪ್ಪಯುತ್ತೋ ವಿಹರತೀತಿ ಅಕತ್ತಬ್ಬಸ್ಸ ಅಕರಣವಸೇನ, ಕತ್ತಬ್ಬಸ್ಸ ಚ ಪರಿಪೂರಣವಸೇನ ಪವತ್ತತಿ.

ದಿಸ್ಸನ್ತಿ ಕುಜ್ಝನ್ತೀತಿ ದಿಸಾ, ಪಟಿಪಕ್ಖಾತಿ ಆಹ ‘‘ಸಪತ್ತಾ’’ತಿ. ತಪ್ಪಸಂಸಪಕಾರನ್ತಿ ಮೇತ್ತಾನಿಸಂಸಕಿತ್ತನಾಕಾರಂ. ಕಾಲೇನಾತಿ ಆಮೇಡಿತಲೋಪೇನ ನಿದ್ದೇಸೋತಿ ಆಹ ‘‘ಖಣೇ ಖಣೇ’’ತಿ. ಅನುಕರೋನ್ತೂತಿ ಯೇಸಂ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಾನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಸುಣನ್ತಿ, ಯಥಾಸುತಂ ಧಮ್ಮಂ ತೇಸಂ ಅನುಕರೋನ್ತು ದಿಟ್ಠಾನುಗತಿಕರಣಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತು, ಅತ್ತನೋ ವೇರಿಪುಗ್ಗಲಾನಮ್ಪಿ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಞ್ಚ ಪಚ್ಚಾಸೀಸತಿ.

ತಸನ್ತಿ ಗತಿಂ ಪತ್ಥಯನ್ತೀತಿ ತಸಾ ಭವನ್ತರಾದೀಸು ಸಂಸರಣಭಾವತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ತಸಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಸತಣ್ಹಾ’’ತಿ.

ನೇತಬ್ಬಟ್ಠಾನಂ ಉದಕಂ ನಯನ್ತೀತಿ ನೇತ್ತಿಕಾ. ಬನ್ಧಿತ್ವಾತಿ ದಳ್ಹಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ. ತೇಲಕಞ್ಜಿಕೇನಾತಿ ತೇಲಮಿಸ್ಸಿತೇನ ಕಞ್ಜಿಕೇನ.

ಯಾದಿಸೋವ ಅನಿಟ್ಠೇ, ತಾದಿಸೋವ ಇಟ್ಠೇತಿ ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠೇ ನಿಬ್ಬಿಕಾರೇನ ತಾದೀ. ಯೇಸಂ ಪನ ಕಾಮಾಮಿಸಾದೀನಂ ವನ್ತತ್ತಾ ರಾಗಾದೀನಂ ಚತ್ತತ್ತಾ ಕಾಮೋಘಾದೀನಂ ತಿಣ್ಣತ್ತಾ ತಾದಿಭಾವೋ ಭವೇಯ್ಯ, ತೇಸಂ ಭಗವತಾ ಸಬ್ಬಸೋ ವನ್ತಾ ಚತ್ತಾ ತಿಣ್ಣಾ, ತಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ವನ್ತಾವೀತಿ ತಾದೀ, ಚತ್ತಾವೀತಿ ತಾದೀ, ತಿಣ್ಣಾವೀತಿ ತಾದೀ, ಯೇಹಿ ಅನಞ್ಞಸಾಧಾರಣೇಹಿ ಸೀಲಾದಿಗುಣೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಭಗವಾ ತಾದಿಭಾವೇನ ಉಕ್ಕಂಸಪಾರಮಿಪ್ಪತ್ತೋ ತಂನಿದ್ದೇಸೋ, ತೇಹಿ ಗುಣೇಹಿ ಯಾಥಾವತೋ ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬತೋಪಿ ತಾದೀ. ಯಥಾ ಯನ್ತರಜ್ಜುಯಾ ಯನ್ತಂ ನೀಯತಿ, ಏವಂ ಯಾಯ ತಣ್ಹಾಯ ಭವೋ ನೀಯತಿ, ಸಾ ‘‘ಭವನೇತ್ತಿ ಭವರಜ್ಜೂ’’ತಿ ವುತ್ತಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ತಾಯ ಹೀ’’ತಿಆದಿ, ಕಮ್ಮಾನಿ ಕುಸಲಾದೀನಿ ವಿಪಚ್ಚಯನ್ತಿ ಅಪಚ್ಚಯನ್ತಿ ಏತಾಯಾತಿ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೋ. ಅಪಚ್ಚಯಭಾವೋ ನಾಮ ಅರಿಯಮಗ್ಗಚೇತನಾಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ಮಗ್ಗಚೇತನಾಯಾ’’ತಿ. ಯಾವ ನ ಕಿಲೇಸಾ ಪಹೀಯನ್ತಿ, ತಾವ ಇಮೇ ಸತ್ತಾ ಸಇಣಾ ಏವ ಅಸೇರಿವಿಹಾರಭಾವತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅಣಣೋ ನಿಕ್ಕಿಲೇಸೋ ಜಾತೋ’’ತಿ.

ಥೇಯ್ಯಪರಿಭೋಗೋ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ಟೀ. ೧.೯೧) ನಾಮ ಸಾಮಿಪರಿಭೋಗಾಭಾವತೋ. ಭಗವತಾಪಿ ಹಿ ಅತ್ತನೋ ಸಾಸನೇ ಸೀಲವತೋ ಪಚ್ಚಯಾ ಅನುಞ್ಞಾತಾ, ನ ದುಸ್ಸೀಲಸ್ಸ, ದಾಯಕಾನಂ ಸೀಲವತೋಯೇವ ಪರಿಚ್ಚಾಗೋ, ನ ದುಸ್ಸೀಲಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಕಾರಾನಂ ಮಹಪ್ಫಲಭಾವಸ್ಸ ಪಚ್ಚಾಸೀಸನತೋ. ಇತಿ ಸತ್ಥಾರಾ ಅನನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ದಾಯಕೇಹಿ ಚ ಅಪರಿಚ್ಚತ್ತತ್ತಾ ‘‘ದುಸ್ಸೀಲಸ್ಸ ಪರಿಭೋಗೋ ಥೇಯ್ಯಪರಿಭೋಗೋ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಇಣವಸೇನ ಪರಿಭೋಗೋ ಇಣಪರಿಭೋಗೋ. ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕತೋ ದಕ್ಖಿಣಾವಿಸುದ್ಧಿಯಾ ಅಭಾವತೋ ಇಣಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಿಭೋಗೋ ವಿಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಸ್ಮಾ ಸೇಕ್ಖಾ ಭಗವತೋ ಓರಸಪುತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ತೇ ಪಿತುಸನ್ತಕಾನಂ ಪಚ್ಚಯಾನಂ ದಾಯಾದಾ ಹುತ್ವಾ ತೇ ಪಚ್ಚಯೇ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೀತಿ ತೇಸಂ ಪರಿಭೋಗೋ ದಾಯಜ್ಜಪರಿಭೋಗೋ ನಾಮ. ಕಿಂ ಪನ ತೇ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಯೇ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಿ, ಉದಾಹು ಗಿಹೀಹಿ ದಿನ್ನನ್ತಿ? ಗಿಹೀಹಿ ದಿನ್ನಾಪಿ ತೇ ಭಗವತಾ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಕಾ ಹೋನ್ತಿ ಅನನುಞ್ಞಾತೇಸು ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಪರಿಭೋಗಾಭಾವತೋ ಅನುಞ್ಞಾತೇಸುಯೇವ ಪರಿಭೋಗಸಮ್ಭವತೋ. ಧಮ್ಮದಾಯಾದಸುತ್ತಞ್ಚೇತ್ಥ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೯ ಆದಯೋ) ಸಾಧಕಂ.

ಅವೀತರಾಗಾನಂ ತಣ್ಹಾಪರವಸತಾಯ ಪಚ್ಚಯಪರಿಭೋಗೇ ಸಾಮಿಭಾವೋ ನತ್ಥಿ, ತದಭಾವೇನ ವೀತರಾಗಾನಂ ತತ್ಥ ಸಾಮಿಭಾವೋ ಯಥಾರುಚಿ ಪರಿಭೋಗಸಮ್ಭವತೋ. ತಥಾ ಹಿ ತೇ ಪಟಿಕೂಲಮ್ಪಿ ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲಾಕಾರೇನ, ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲಮ್ಪಿ ಪಟಿಕೂಲಾಕಾರೇನ ತದುಭಯಂ ವಿವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಉಪೇಕ್ಖಾಕಾರೇನ ಚ ಪಚ್ಚಯೇ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಿ, ದಾಯಕಾನಞ್ಚ ಮನೋರಥಂ ಪರಿಪೂರೇನ್ತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ, ತಂಸಂವಣ್ಣನಾಸು ಚ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಕಿಲೇಸಇಣಾನಂ ಅಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಅಣಣೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ನ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಪರಿಭೋಗಮತ್ತಂ. ತೇನಾಹ ಆಯಸ್ಮಾ ಚ ಬಾಕುಲೋ – ‘‘ಸತ್ತಾಹಮೇವ ಖೋ ಅಹಂ, ಆವುಸೋ, ಸರಣೋ ರಟ್ಠಪಿಣ್ಡಂ ಭುಞ್ಜಿ’’ನ್ತಿ (ಮ. ನಿ. ೩.೨೧೧).

ವತ್ಥುಕಾಮಕಿಲೇಸಕಾಮೇಹಿ ತಣ್ಹಾಯ ಪವತ್ತಿಆಕಾರಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಅತ್ಥಿ ರಮಣವೋಹಾರೋತಿ ಆಹ – ‘‘ದುವಿಧೇಸುಪಿ ಕಾಮೇಸು ತಣ್ಹಾರತಿಸನ್ಥವ’’ನ್ತಿ. ಮನ್ತಿತನ್ತಿ ಕಥಿತಂ. ಉಪ್ಪನ್ನೇಹಿ ಸತ್ಥುಪಟಿಞ್ಞೇಹಿ. ಸಂವಿಭತ್ತಾತಿ ಕುಸಲಾದಿವಸೇನ ಖನ್ಧಾದೀಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ವಿಭತ್ತಾ. ಸುನ್ದರಂ ಆಗಮನನ್ತಿ ಸ್ವಾಗತಂ. ತತೋ ಏವ ನ ಕುಚ್ಛಿತಂ ಆಗತಂ. ಸೋಳಸವಿಧಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ಪರಿಯೋಸಿತತ್ತಾ ಆಹ ‘‘ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಮಯಾ ಕತ’’ನ್ತಿ. ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಯಮೇವ ತತಿಯವಿಜ್ಜಾಸಮಞ್ಞಾತಿ ಆಹ – ‘‘ತೀಹಿ ವಿಜ್ಜಾಹಿ ನವಹಿ ಚ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೇಹೀ’’ತಿ.

ಅಙ್ಗುಲಿಮಾಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ ಸಮತ್ತಾ.

೭. ಪಿಯಜಾತಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೫೩. ಪಕತಿನಿಯಾಮೇನಾತಿ ಯಥಾ ಸೋಕುಪ್ಪತ್ತಿತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಇತಿ ಕತ್ತಬ್ಬೇಸು ಅಸಮ್ಮೋಹವಸೇನ ಚಿತ್ತಂ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ, ತಾನಿ ಚಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ, ನ ಏವಂ ಸೋಕಸ್ಸ ಚಿತ್ತಸಙ್ಕೋಚಸಭಾವತೋ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪಕತಿನಿಯಾಮೇನ ಪನ ನ ಪಟಿಭನ್ತೀ’’ತಿ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಸಾಮನ್ತಾ ಕತಿಪಯೇ ನ ಕುಟುಮ್ಬಂ ಸನ್ಧಾರೇತಿ. ತೇನಾಹ ‘ನ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಪಟಿಭನ್ತೀ’ತಿ’’ ವದನ್ತಿ. ಏತ್ಥಾತಿ ದುತಿಯಪದೇ. ಅನೇಕತ್ಥತ್ತಾ ಧಾತೂನಂ ‘‘ನ ಪಟಿಭಾತೀ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ‘‘ನ ರುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ಅತ್ಥಮಾಹ. ನ ಪಟಿಭಾತೀತಿ ವಾ ಭುಞ್ಜಿತುಕಾಮತಾಚಿತ್ತಂ ನ ಉಪಟ್ಠಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪತಿಟ್ಠಿತೋಕಾಸನ್ತಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾವಿಟ್ಠಟ್ಠಾನಂ ವದತಿ. ಪಿಯಾಯಿತಬ್ಬತೋ ಪಿಯೋ ಜಾತಿ ಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನಂ ಏತೇಸನ್ತಿ ಪಿಯಜಾತಿಕಾ. ಪಿಯೋ ಪಭುತಿ ಏತೇಸನ್ತಿ ಪಿಯಪ್ಪಭುತಿಕಾತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ, ಉ-ಕಾರಸ್ಸ ವ-ಕಾರಂ, ತ-ಕಾರಸ್ಸ ಚ ಲೋಪಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಪಿಯಪ್ಪಭಾವಿಕಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಪಿಯತೋ ಪಭವನ್ತೀ’’ತಿ.

೩೫೫. ಪರ-ಸದ್ದೇನ ಸಮಾನತ್ಥಂ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಭಾವನಿಸೇಧನತ್ಥಂ ‘‘ಪಿರೇ’’ತಿ ಪದನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪರೇ’’ತಿ. ಪಿರೇತಿ ವಾ ‘‘ಪರತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮಾನತ್ಥಂ ನಿಪಾತಪದನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಚರ ಪಿರೇತಿ ಪರತೋ ಗಚ್ಛಾ’’ತಿ.

೩೫೬. ದ್ವಿಧಾ ಛೇತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಯದಿ ಇತ್ಥೀ ತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಪಿಯಾ, ಕಥಂ ದ್ವಿಧಾ ಛಿನ್ದತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಯದಿ ಹೀ’’ತಿಆದಿ.

೩೫೭. ಕಥಂ ಕಥೇಯ್ಯನ್ತಿ ಯಥಾ ಭಗವಾ ಏತಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಕಥೇಸಿ, ಸೋ ಚ ಮೇ ಕಥೇಸಿ, ತಥಾ ಚಾಹಂ ಕಥೇಯ್ಯಂ. ಮರಣವಸೇನ ವಿಪರಿಣಾಮೋ ಅತ್ತಭಾವಸ್ಸ ಪರಿವತ್ತತ್ತಾ. ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಗಮನವಸೇನ ಅಞ್ಞಥಾಭಾವೋ ಮಿತ್ತಸನ್ಥವಸ್ಸ ಸಮಾಗಮಸ್ಸ ಚ ಅಞ್ಞಥಾಭೂತತ್ತಾ.

ಛಡ್ಡಿತಭಾವೇನಾತಿ ಪರಿವತ್ತಿತಭಾವೇನ. ಹತ್ಥಗಮನವಸೇನ ಅಞ್ಞಥಾಭಾವೋ ಪುಬ್ಬೇ ಸವಸೇ ವತ್ತಿತಾನಂ ಇದಾನಿ ವಸೇ ಅವತ್ತನಭಾವೇನ.

ಆಚಮೇಹೀತಿ ಆಚಮನಂ ಮುಖವಿಕ್ಖಾಲನಂ ಕಾರೇಹಿ. ಯಸ್ಮಾ ಮುಖಂ ವಿಕ್ಖಾಲೇನ್ತಾ ಹಿ ಹತ್ಥಪಾದೇ ಧೋವಿತ್ವಾ ವಿಕ್ಖಾಲೇನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಆಚಮಿತ್ವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾಪಿ ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಮುಖಂ ವಿಕ್ಖಾಲೇತ್ವಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ.

ಪಿಯಜಾತಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ ಸಮತ್ತಾ.

೮. ಬಾಹಿತಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೫೯. ಸಾವಜ್ಜತಾಯ ಉಪಾರಮ್ಭಂ ಅರಹತೀತಿ ಓಪಾರಮ್ಭೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ದೋಸಂ ಆರೋಪನಾರಹೋ’’ತಿ. ಬಾಲಾ ಉಪಾರಮ್ಭವತ್ಥುಮಞ್ಞಂ ಅಮೂಲಕಮ್ಪಿ ನಂ ಆರೋಪೇನ್ತಾ ಉಗ್ಘೋಸೇನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇ ಅನಾಮಸಿತ್ವಾ ‘‘ವಿಞ್ಞೂಹೀ’’ತಿ ಇದಂ ಪದಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಞ್ಹೇನ ಞಾತುಂ ಇಚ್ಛಿತೇನ ಅತ್ಥೇನ ಉಪಾರಮ್ಭಾದೀನಂ ಉಪರಿ ಉತ್ತರಂ ಪರಿಪೂರೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿಮ್ಹಾ. ತಂ ಕಾರಣನ್ತಿ ತಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಕಾರಣಂ. ಯದಿ ಹಿ ಮಯಾ ‘‘ವಿಞ್ಞೂಹೀ’’ತಿ ಪದಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ವುತ್ತಂ ಭವೇಯ್ಯ, ಪಞ್ಹಾ ಮೇ ಪರಿಪುಣ್ಣಾ ಭವೇಯ್ಯ, ನ ಪನ ವುತ್ತಾ. ಇದಾನಿ ಪನ ತಂ ಕಾರಣಂ ಉತ್ತರಂ ಆಯಸ್ಮತಾ ಆನನ್ದೇನ ‘‘ವಿಞ್ಞೂಹೀ’’ತಿ ಏವಂ ವದನ್ತೇನ ಪರಿಪೂರಿತಂ.

೩೬೦. ಕೋಸಲ್ಲಪಟಿಪಕ್ಖತೋ ಅಕೋಸಲ್ಲಂ ವುಚ್ಚತಿ ಅವಿಜ್ಜಾ, ತಂಸಮುಟ್ಠಾನತೋ ಅಕೋಸಲ್ಲಸಮ್ಭೂತೋ. ಅವಜ್ಜಂ ವುಚ್ಚತಿ ಗರಹಿತಬ್ಬಂ, ಸಹ ಅವಜ್ಜೇಹೀತಿ ಸಾವಜ್ಜೋ, ಗಾರಯ್ಹೋ. ರಾಗಾದಿದೋಸೇಹಿ ಸದೋಸೋ. ತೇಹಿ ಏವ ಸಬ್ಯಾಬಜ್ಝೋ, ತತೋ ಏವ ಸಮ್ಪತಿ ಆಯತಿಞ್ಚ ಸದುಕ್ಖೋ. ಸಬ್ಯಾಬಜ್ಝಾದಿಕೋ ನಿಸ್ಸನ್ದವಿಪಾಕೋ.

ತಥಾ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಪುಚ್ಛಾಸಭಾಗೇನಪಿ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ ಭವೇಯ್ಯ, ಪುಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಪನ ನ ತಾವ ಚಿತ್ತಾರಾಧನಂ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಏವಂ ಬ್ಯಾಕರಣಂ ಪನ ನ ಭಾರಿಯ’’ನ್ತಿ, ಗರುಕರಣಂ ನ ಹೋತಿ ವಿಸಾರಜ್ಜಂ ನ ಸಿಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಅಪ್ಪಹೀನಅಕುಸಲೋಪಿ ಹಿ ಪಹಾನಂ ವಣ್ಣೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ಏವರೂಪೋ ಪನ ಯಥಾಕಾರೀ ತಥಾವಾದೀ ನ ಹೋತಿ, ನ ಏವಂ ಭಗವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಭಗವಾ’’ತಿಆದಿ. ಏವಂ ಬ್ಯಾಕಾಸೀತಿ ‘‘ಸಬ್ಬಾಕುಸಲಧಮ್ಮಪಹೀನೋ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ’’ತಿ ಏವಂ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ. ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಸಬ್ಬೇಸಂಯೇವ ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪದಂ ವಣ್ಣೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಯಥಾ ಪುಚ್ಛಾ, ತಥಾ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ ಭವೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಬ್ಯಾಕರಣಂ ಪನ ನ ಭಾರಿಯಂ, ಅಸಮ್ಪಾದಿತಕುಸಲಧಮ್ಮೋಪಿ ಉಪಸಮ್ಪದಂ ವಣ್ಣೇಯ್ಯ. ಭಗವಾ ಪನ ಸಮ್ಮದೇವ ಸಮ್ಪಾದಿತಕುಸಲತ್ತಾ ಯಥಾಕಾರೀ ತಥಾವಾದೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಏವಂ ಬ್ಯಾಕಾಸೀ’’ತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ.

ಬಾಹಿತಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ ಸಮತ್ತಾ.

೯. ಧಮ್ಮಚೇತಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೬೪. ಮೇದವಣ್ಣಾ ಉಳುಪವಣ್ಣಾ ಚ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪಾಸಾಣಾ ಉಸ್ಸನ್ನಾ ಅಹೇಸುನ್ತಿ ಮೇದಾಳುಪನ್ತಿ ಗಾಮಸ್ಸ ಸಮಞ್ಞಾ ಜಾತಾ. ಉಳುಪವಣ್ಣಾತಿ ಚನ್ದಸಮಾನವಣ್ಣತಾಯ ಮೇದಪಾಸಾಣಾ ವುತ್ತಾತಿ ಕೇಚಿ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ‘‘ಮೇದವಣ್ಣಾ ಪಾಸಾಣಾ ಕಿರೇತ್ಥ ಉಸ್ಸನ್ನಾ ಅಹೇಸು’’ನ್ತಿ ಇದಂ ವುತ್ತಂ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಸೇನಾಪತಿಸ್ಸ. ಕಥಾಸಮುಟ್ಠಾಪನತ್ಥನ್ತಿ ಮಲ್ಲಿಕಾಯ ಸೋಕವಿನೋದನಧಮ್ಮಕಥಾಸಮುಟ್ಠಾಪನತ್ಥಂ.

ರಞ್ಞಾತಿ ಪಸೇನದೀಕೋಸಲರಞ್ಞಾ. ಮಹಚ್ಚಾತಿ ಮಹತಿಯಾ. ಪದವಿಪಲ್ಲಾಸೇನ ಚೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಪಸಾದಮರಹನ್ತೀತಿ ಪಾಸಾದಿಕಾನಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಹ ರಞ್ಜನಕಾನೀ’’ತಿ. ಯಾನಿ ಪನ ಪಾಸಾದಿಕಾನಿ, ತಾನಿ ಪಸ್ಸಿತುಂ ಯುತ್ತಾನಿ. ಪಾಸಾದಿಕಾನೀತಿ ವಾ ಸದ್ದಹನಸಹಿತಾನಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಪಸಾದಜನಕಾನೀ’’ತಿ. ‘‘ಅಪ್ಪಾಬಾಧ’’ನ್ತಿ ಆದೀಸು ವಿಯ ಅಪ್ಪಸದ್ದೋ ಅಭಾವತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ನಿಸ್ಸದ್ದಾನೀ’’ತಿ. ಅನಿಯಮತ್ಥವಾಚೀ ಯ-ಸದ್ದೋ ಅನಿಯಮಾಕಾರವಾಚಕೋಪಿ ಹೋತೀತಿ ‘‘ಯತ್ಥಾ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ‘‘ಯಾದಿಸೇಸೂ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತಥಾ ಹಿ ಅಙ್ಗುಲಿಮಾಲಸುತ್ತೇ (ಮ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೨.೩೪೭ ಆದಯೋ) ‘‘ಯಸ್ಸ ಖೋ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ‘‘ಯಾದಿಸಸ್ಸ ಖೋ’’ತಿ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ.

೩೬೬. ಪಟಿಚ್ಛದನ್ತಿ ಪಟಿಚ್ಛಾದಕಂ. ರಾಜಕಕುಧಭಣ್ಡಾನೀತಿ ರಾಜಭಣ್ಡಭೂತಾನಿ. ರಹಾಯತೀತಿ ರಹೋ ಕರೋತಿ, ಮಂ ಅಜ್ಝೇಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೩೬೭. ಯಥಾಸಭಾವತೋ ಞೇಯ್ಯಂ ಧಾರೇತಿ ಅವಧಾರೇತೀತಿ ಧಮ್ಮೋ, ಞಾಣನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಪಚ್ಚಕ್ಖಞಾಣಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸಾ’’ತಿ. ಅನುನಯೋತಿ ಅನುಗಚ್ಛನಕೋ. ದಿಟ್ಠೇನ ಹಿ ಅದಿಟ್ಠಸ್ಸ ಅನುಮಾನಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅನುಮಾನಂ ಅನುಬುದ್ಧೀ’’ತಿ. ಆಪಾಣಕೋಟಿಕನ್ತಿ ಯಾವ ಪಾಣಕೋಟಿ, ತಾವ ಜೀವಿತಪರಿಯೋಸಾನಂ. ಏತನ್ತಿ ಧಮ್ಮನ್ವಯಸಙ್ಖಾತಂ ಅನುಮಾನಂ. ಏವನ್ತಿ ‘‘ಇಧ ಪನಾಹ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇನ.

೩೬೯. ಚಕ್ಖುಂ ಅಬನ್ಧನ್ತೇ ವಿಯಾತಿ ಅಪಾಸಾದಿಕತಾಯ ಪಸ್ಸನ್ತಾನಂ ಚಕ್ಖುಂ ಅತ್ತನಿ ಅಬನ್ಧನ್ತೇ ವಿಯ. ಕುಲಸನ್ತಾನಾನುಬನ್ಧೋ ರೋಗೋ ಕುಲರೋಗೋ. ಉಳಾರನ್ತಿ ಸಾನುಭಾವಂ. ಯೋ ಹಿ ಆನುಭಾವಸಮ್ಪನ್ನೋ, ತಂ ‘‘ಮಹೇಸಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ಅರಹತ್ತಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋತಿ ಉಕ್ಕಟ್ಠನಿದ್ದೇಸೋಯಂ, ಹೇಟ್ಠಿಮಫಲಾನಿ ಗಣ್ಹನ್ತೋಪಿ.

೩೭೩. ಜೀವಿಕಾ ಜೀವಿತವುತ್ತಿ.

೩೭೪. ಧಮ್ಮಂ ಚೇತೇತಿ ಸಂವೇದೇತಿ ಏತೇಹೀತಿ ಧಮ್ಮಚೇತಿಯಾನಿ, ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪೂಜಾವಚನಾನಿ. ನನು ಚೇತಾನಿ ಬುದ್ಧಸಙ್ಘಗುಣದೀಪನಾನಿಪಿ ಸನ್ತಿ? ಕಥಂ ‘‘ಧಮ್ಮಚೇತಿಯಾನೀತಿ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಚಿತ್ತೀಕಾರವಚನಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ತೀಸು ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ಬುದ್ಧರತನಮೂಲಕಾನಿ ಸೇಸರತನಾನಿ ತಸ್ಸ ವಸೇನ ಲದ್ಧಬ್ಬತೋ. ಕೋಸಲರಞ್ಞಾ ಚೇತ್ಥ ಬುದ್ಧಗಾರವೇನ ಧಮ್ಮಸಙ್ಘಗಾರವಂ ಪವೇದಿತಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಭಗವತಿ ಚಿತ್ತೀಕಾರೇ ಕತೇ ಧಮ್ಮೋಪಿ ಕತೋವ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ರತನತ್ತಯಪಸಾದಪುಬ್ಬಿಕಾ ಸಾಸನೇ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಆದಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಕಾನೀತಿ ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ಆದಿಭೂತಾನೀ’’ತಿ. ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ.

ಧಮ್ಮಚೇತಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ ಸಮತ್ತಾ.

೧೦. ಕಣ್ಣಕತ್ಥಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೭೫. ಅನನ್ತರಸುತ್ತೇ ವುತ್ತಕರಣೀಯೇನೇವಾತಿ ‘‘ಪಾಸಾದೇ ವಾ ನಾಟಕೇಸು ವಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸಾದಂ ಅಲಭಮಾನೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ವಿಚರಿತುಂ ಆರದ್ಧೋ’’ತಿ ವುತ್ತಕರಣೀಯೇನ. ಅಪ್ಪದುಟ್ಠಪದೋಸೀನಞ್ಹಿ ಏವಂ ಹೋತೀತಿ.

೩೭೬. ಪುಚ್ಛಿತೋತಿ ‘‘ಅಞ್ಞಂ ದೂತಂ ನಾಲತ್ಥು’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿತೋ. ಸೋತಿ ರಾಜಾ. ತಾಸಂ ವನ್ದನಾ ಸಚೇ ಉತ್ತರಕಾಲಂ, ಅತ್ತನೋ ಆಗಮನಕಾರಣಂ ಕಥೇಸ್ಸತಿ.

೩೭೮. ಏಕಾವಜ್ಜನೇನಾತಿ ಏಕವೀಥಿಜವನೇನ. ತೇನ ಏಕಚಿತ್ತಂ ತಾವ ತಿಟ್ಠತು, ಏಕಚಿತ್ತವೀಥಿಯಾಪಿ ಸಬ್ಬಂ ಜಾನಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಇದಂ ನಾಮ ಅತೀತಂ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅನಿಯಮೇತ್ವಾ ಆವಜ್ಜತೋ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅತೀತಂ ಜಾನಾತಿ, ನಿಯಮಿತೇ ಪನ ನಿಯಮಿತಮೇವಾತಿ ಆಹ – ‘‘ಏಕೇನ ಹಿ…ಪೇ… ಏಕದೇಸಮೇವ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ. ತೇನ ಚಿತ್ತೇನಾತಿ ‘‘ಅತೀತಂ ಸಬ್ಬಂ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತಚಿತ್ತೇನ. ಇತರೇಸೂತಿ ಅನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇಸು. ಕಾರಣಜಾತಿಕನ್ತಿ ಯುತ್ತಿಸಭಾವಂ, ಯುತ್ತಿಯಾ ಯುತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಮ್ಪರಾಯಗುಣನ್ತಿ ಸಮ್ಪರಾಯೇ ಕತಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಿಸೇಸಂ.

೩೭೯. ಲೋಕುತ್ತರಮಿಸ್ಸಕಾನಿ ಕಥಿತಾನಿ ಬೋಧಿರಾಜಕುಮಾರಸುತ್ತೇ ವಿಯ ಲೋಕಿಯಾ ಚೇವ ಲೋಕುತ್ತರಾ ಚ. ಯಥಾಲಾಭವಸೇನ ಚೇತ್ಥ ಪಧಾನಿಯಙ್ಗಾನಂ ಲೋಕುತ್ತರಗ್ಗಹಣಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಪಚ್ಚೇಕಂ ಏವ ನೇಸಞ್ಚ ಪಧಾನಿಯಙ್ಗತಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ ಯಥಾ ‘‘ಅಟ್ಠವಿಮೋಕ್ಖಾ ಸನ್ದಿಸ್ಸನ್ತಿ ಲೋಕುತ್ತರಮಿಸ್ಸಕಾ’’ತಿ. ಲೋಕುತ್ತರಾನೇವಾತಿ ಚೇತ್ಥ ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಪರತೋ ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಪಧಾನನಾನತ್ತನ್ತಿ ಪದಹನನಾನತ್ತಂ, ಭಾವನಾನುಯೋಗವಿಸೇಸನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಙ್ಖಾರೇ ಪರಿಮದ್ದಿತ್ವಾ ಪಟಿಪಕ್ಖಧಮ್ಮೇ ಏಕದೇಸತೋ ಪಜಹಿತ್ವಾ ಠಿತಸ್ಸ ಭಾವನಾನುಯೋಗೋ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಅಪರಿಮದ್ದಿತಸಙ್ಖಾರಸ್ಸ ಅಪ್ಪಹೀನಪಟಿಪಕ್ಖಸ್ಸ ಭಾವನಾನುಯೋಗತೋ ಸುಖುಮೋ ವಿಸದೋವ ಹೋತಿ, ಸಚ್ಚಾಭಿಸಮಯೇನ ಸನ್ತಾನಸ್ಸ ಆಹಿತವಿಸೇಸತ್ತಾತಿ ಆಹ – ‘‘ಅಞ್ಞಾದಿಸಮೇವ ಹಿ ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ ಪಧಾನಂ, ಅಞ್ಞಾದಿಸಂ ಸೋತಾಪನ್ನಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ. ಅಯಞ್ಚ ವಿಸೇಸೋ ನ ಕೇವಲಂ ಅನರಿಯಅರಿಯಪುಗ್ಗಲತೋ ಏವ, ಅಥ ಖೋ ಅರಿಯೇಸುಪಿ ಸೇಕ್ಖಾದಿವಿಸೇಸತೋಪಿ ಲಬ್ಭತಿ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರವಿಸೇಸತೋ ಅಭಿನೀಹಾರತೋ ಚ ಇಜ್ಝನತೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅಞ್ಞಾದಿಸಂ ಸಕದಾಗಾಮಿನೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ನ ಪಾಪುಣಾತೀತಿ ಯಸ್ಮಾ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಸಬ್ಬಥಾವ ಪಧಾನಂ ಪದಹನ್ತೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಂ ಅಧಿಗಚ್ಛತಿ, ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಚ ಸಕದಾಗಾಮಿಮಗ್ಗನ್ತಿ ಹೇಟ್ಠಿಮಂ ಉಪರಿಮತೋ ಓಳಾರಿಕಂ, ಉಪರಿಮಞ್ಚ ಇತರತೋ ಸುಖುಮಂ ತೇನ ಪಹಾತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಸ್ಸ ಪಜಹನತೋ, ಇತಿ ಅಧಿಗನ್ತಬ್ಬವಿಸೇಸೇನ ಚ ಅಧಿಗಮಪಟಿಪದಾಯ ಸಣ್ಹಸುಖುಮತಾ ತಿಕ್ಖವಿಸದತಾ ಚ ವಿಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಆಹ – ‘‘ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ ಪಧಾನಂ ಸೋತಾಪನ್ನಸ್ಸ ಪಧಾನಂ ನ ಪಾಪುಣಾತೀ’’ತಿಆದಿ.

ಅಕೂಟಕರಣನ್ತಿ ಅವಞ್ಚನಕಿರಿಯಂ. ಅನವಚ್ಛಿನ್ದನನ್ತಿ ಅತಿಯಾನಂ. ಅವಿಞ್ಛನಂ ನ ಆಕಡ್ಢನಂ, ನಿಯುತ್ತತಂ ವಿನಿವೇಠೇತ್ವಾ ಸಮನ್ತಾ ವಿಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಸಮಧಾರಾಯ ಛಡ್ಡನಂ ವಾ. ತಸ್ಸ ಕಾರಣಂ ತಂಕಾರಣಂ, ತಂ ಕಾರಣನ್ತಿ ವಾ ತಂ ಕಿರಿಯಂ ತಂ ಅಧಿಕಾರಂ. ದನ್ತೇಹಿ ಗನ್ತಬ್ಬಭೂಮಿನ್ತಿ ದನ್ತೇಹಿ ಪತ್ತಬ್ಬಟ್ಠಾನಂ, ಪತ್ತಬ್ಬವತ್ಥುಂ ವಾ. ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಅಸ್ಸದ್ಧಾ ನಾಮ ಉಪರಿಮಉಪರಿಮಸದ್ಧಾಯ ಅಭಾವತೋ. ಯೇನ ಹಿ ಯಂ ಅಪ್ಪತ್ತಂ, ತಸ್ಸ ತಂ ನತ್ಥಿ. ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ…ಪೇ… ನತ್ಥಿ ಪಠಮಮಗ್ಗೇನೇವ ಮಾಯಾಸಾಠೇಯ್ಯಾನಂ ಪಹಾತಬ್ಬತ್ತಾ. ತೇನೇವಾತಿ ಸಮ್ಮದೇವ ವಿರುದ್ಧಪಕ್ಖಾನಂ ಸದ್ಧಾದೀನಂ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ. ಯದಿ ಏವಂ ಕಥಂ ಮಿಸ್ಸಕಕಥಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅಸ್ಸಖಳುಙ್ಕಸುತ್ತನ್ತೇ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ. ಚತ್ತಾರೋವ ಹೋನ್ತಿ ಪುಥುಜ್ಜನಾದಿವಸೇನ.

ಓಪಮ್ಮಸಂಸನ್ದನೇ ಅದನ್ತಹತ್ಥಿಆದಯೋ ವಿಯಾತಿಆದಿನಾ ಕಣ್ಹಪಕ್ಖೇ, ಯಥಾ ಪನ ದನ್ತಹತ್ಥಿಆದಯೋತಿಆದಿನಾ ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖೇ ಚ ಸಾಧಾರಣತೋ ಏಕಜ್ಝಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ, ಅಸಾಧಾರಣತೋ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

೩೮೦. ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನಾ ನಿಬ್ಬಿಸಿಟ್ಠವೀರಿಯಾ. ತೇನಾಹ – ‘‘ನ ಕಿಞ್ಚಿ ನಾನಾಕರಣಂ ವದಾಮಿ, ಯದಿದಂ ವಿಮುತ್ತಿಯಾ ವಿಮುತ್ತಿ’’ನ್ತಿ. ನ ಹಿ ಸುಕ್ಖವಿಪಸ್ಸಕತೇವಿಜ್ಜಛಳಭಿಞ್ಞಾನಂ ವಿಮುತ್ತಿಯಾ ನಾನಾಕರಣಂ ಅತ್ಥಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಯಂ ಏಕಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ. ಕಿಂ ತ್ವಂ ನ ಜಾನಾಸೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಆಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನವಸೇನ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ. ನಾಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಇದಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋತಿ ಇದಂ ಪುಚ್ಛಾಮೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ. ಅಪ್ಪಹೀನಚೇತಸಿಕದುಕ್ಖಾ ಅನಧಿಗತಅನಾಗಾಮಿತಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಉಪಪತ್ತಿವಸೇನ ಆಗನ್ತಾರೋ’’ತಿ. ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನದುಕ್ಖಾತಿ ಸಮುಗ್ಘಾಟಿತಚೇತಸಿಕದುಕ್ಖಾ.

೩೮೧. ತಮ್ಹಾ ಠಾನಾತಿ ತತೋ ಯಥಾಧಿಗತಇಸ್ಸರಿಯಟ್ಠಾನತೋ. ಪುನ ತಮ್ಹಾ ಠಾನಾತಿ ತತೋ ದುಗ್ಗತಾ. ಸಮ್ಪನ್ನಕಾಮಗುಣನ್ತಿ ಉಳಾರಕಾಮಗುಣಸಮನ್ನಾಗತಂ.