೫. ಜೀವಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೧. ಕುಮಾರೇನ ಭತೋ ಪೋಸಾಪಿತೋತಿ ಕುಮಾರಭತೋ, ಕುಮಾರಭತೋ ಏವ ಕೋಮಾರಭಚ್ಚೋ ಯಥಾ ‘‘ಭಿಸಕ್ಕಮೇವ ಭೇಸಜ್ಜ’’ನ್ತಿ.

ಆರಭನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಆರಭ-ಸದ್ದೋ ಕಾಮಂ ಕಾಮಾಯೂಹನಯಞ್ಞುಟ್ಠಾಪನಆಪತ್ತಿಆಪಜ್ಜನವಿಞ್ಞಾಪನಾದೀಸುಪಿ ಆಗತೋ, ಇಧ ಪನ ಹಿಂಸನೇ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬೋತಿ ಆಹ – ‘‘ಆರಭನ್ತೀತಿ ಘಾತೇನ್ತೀ’’ತಿ. ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ಕತನ್ತಿ (ಅ. ನಿ. ಟೀ. ೩.೮.೧೨; ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ಮಹಾವಗ್ಗ ೩.೨೯೪) ಅತ್ತಾನಂ ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ಮಾರಣವಸೇನ ಕತಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತಂ. ಪಟಿಚ್ಚಕಮ್ಮನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕಮ್ಮ-ಸದ್ದೋ ಕಮ್ಮಸಾಧನೋ ಅತೀತಕಾಲಿಕೋತಿ ಆಹ – ‘‘ಅತ್ತಾನಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಕತ’’ನ್ತಿ. ನಿಮಿತ್ತಕಮ್ಮಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ ‘‘ಪಟಿಚ್ಚ ಕಮ್ಮಂ ಫುಸತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಜಾ. ೧.೪.೭೫) ವಿಯ. ನಿಮಿತ್ತಕಮ್ಮಸ್ಸಾತಿ ನಿಮಿತ್ತಭಾವೇನ ಲದ್ಧಬ್ಬಕಮ್ಮಸ್ಸ, ನ ಕರಣಕಾರಾಪನವಸೇನ. ಪಟಿಚ್ಚಕಮ್ಮಂ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥೀತಿ ಮಂಸಂ ಪಟಿಚ್ಚಕಮ್ಮಂ ಯಥಾ ‘‘ಬುದ್ಧಂ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಬುದ್ಧೋ’’ತಿ. ತೇಸನ್ತಿ ನಿಗಣ್ಠಾನಂ. ಅಞ್ಞೇಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದಯೋ ತಂಲದ್ಧಿಕಾ ಅತ್ಥೇವ.

ಕಾರಣನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಯುತ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ, ಸಾ ಏವ ಚ ಧಮ್ಮತೋ ಅನಪೇತತ್ತಾ ‘‘ಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ವುತ್ತಾತಿ ಆಹ – ‘‘ಕಾರಣಂ ನಾಮ ತಿಕೋಟಿಪರಿಸುದ್ಧಮಚ್ಛಮಂಸಪರಿಭೋಗೋ’’ತಿ. ಅನುಕಾರಣಂ ನಾಮ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ತಥಾ ಬ್ಯಾಕರಣಂ ಯುತ್ತಿಯಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅನುರೂಪಭಾವತೋ ಮಂಸಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅನುಞ್ಞಾತಂ ತಥೇವ ಕಥನನ್ತಿ ಕತ್ವಾ. ತನ್ತಿ ‘‘ಜಾನಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸಕತಂ ಮಂಸಂ ಪರಿಭುಞ್ಜತೀ’’ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನಂ ನೇವ ಕಾರಣಂ ಹೋತಿ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಅಭಾವತೋ ಸತಿ ಚ ಅಯುತ್ತಿಯಂ ಅಧಮ್ಮೋತಿ ಕತ್ವಾ. ತಥಾ ಬ್ಯಾಕರಣನ್ತಿ ‘‘ಜಾನಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸಕತಂ ಮಂಸಂ ಪರಿಭುಞ್ಜತೀ’’ತಿ ಕಥನಂ ಯುತ್ತಿಯಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅನನುರೂಪಭಾವತೋ ನ ಅನುಕಾರಣಂ ಹೋತಿ. ಪರೇಹಿ ವುತ್ತಕಾರಣೇನ ಸಕಾರಣೋ ಹುತ್ವಾತಿ ಪರೇ ತಿತ್ಥಿಯಾ ‘ಜಾನ’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ತೇನ ಕಾರಣಭೂತೇನ ಸಕಾರಣೋ ಹುತ್ವಾ. ತೇಹಿ ತಥಾ ವತ್ತಬ್ಬೋ ಏವ ಹುತ್ವಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ವಾದೋ ವಾ ಅನುವಾದೋ ವಾ ‘‘ಮಂಸಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಪವತ್ತಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಕಥಾ ವಾ ಪರತೋ ಪರೇಹಿ ತಥಾ ಪವತ್ತಿತಾ ತಸ್ಸಾ ಅನುಕಥಾ ವಾ. ವಿಞ್ಞೂಹಿ ಗರಹಿತಬ್ಬಕಾರಣನ್ತಿ ತಿತ್ಥಿಯಾ ತಾವ ತಿಟ್ಠನ್ತು, ತತೋ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಪಣ್ಡಿತೇಹಿ ಗರಹಿತಬ್ಬಕಾರಣಂ. ಕೋಚಿ ನ ಆಗಚ್ಛತೀತಿ ಗರಹಿತಬ್ಬತಂ ನ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತೀತಿ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಮದ್ದಿತ್ವಾ ಕಥೇನ್ತಿ, ಅಭಿಭೂತೇನ ಅಕ್ಕೋಸನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೫೨. ಕಾರಣೇಹೀತಿ ಪರಿಭೋಗಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅವಿಸುದ್ಧತಾಹೇತೂಹಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ಉದ್ದಿಸ್ಸಕತಂ ದಿಟ್ಠಂ. ತಾದಿಸಮಂಸಞ್ಹಿ ಪರಿಭೋಗಾನಾರಹತ್ತಾ ಚಿತ್ತಅವಿಸುದ್ಧಿಯಾ ಕಾರಣಂ ಚಿತ್ತಸಂಕಿಲೇಸಾವಹತೋ. ಇದಾನಿ ದಿಟ್ಠಸುತಪರಿಸಙ್ಕಿತಾನಿ ಸರೂಪತೋ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ದಿಟ್ಠಾದೀಸೂ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ತದುಭಯವಿಮುತ್ತಪರಿಸಙ್ಕಿತನ್ತಿ ‘‘ದಿಟ್ಠಂ ಸುತ’’ನ್ತಿ ಇಮಂ ಉಭಯಂ ಅನಿಸ್ಸಾಯ – ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಇಮಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ವಧಿತ್ವಾ ಸಮ್ಪಾದಿತ’’ನ್ತಿ ಕೇವಲಮೇವ ಪರಿಸಙ್ಕಿತಂ. ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಕೋತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ತಿಣ್ಣಂ ಪರಿಸಙ್ಕಿತಾನಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹನಕೋ.

ಮಙ್ಗಲಾದೀನನ್ತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಆಹುನಪಾಹುನಾದಿಕಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ನಿಬ್ಬೇಮತಿಕಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಪರಿಸಙ್ಕಿತಾಭಾವಮಾಹ. ಇತರೇಸನ್ತಿ ಅಜಾನನ್ತಾನಂ ವಟ್ಟತಿ, ಜಾನತೋ ಏವೇತ್ಥ ಆಪತ್ತಿ ಹೋತಿ. ತೇಯೇವಾತಿ ಯೇ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಕತಂ, ತೇಯೇವ.

ಉದ್ದಿಸ್ಸಕತಮಂಸಪರಿಭೋಗತೋ ಅಕಪ್ಪಿಯಮಂಸಪರಿಭೋಗಸ್ಸ ವಿಸೇಸಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಕಪ್ಪಿಯಮಂಸಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಪುರಿಮಸ್ಮಿಂ ಸಚಿತ್ತಕಾ ಆಪತ್ತಿ, ಇತರಸ್ಮಿಂ ಅಚಿತ್ತಕಾ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಅಕಪ್ಪಿಯಮಂಸಂ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಭುತ್ತಸ್ಸಪಿ ಆಪತ್ತಿಯೇವಾ’’ತಿ. ಪರಿಭೋಗನ್ತಿ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ ವದಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೫೩. ತಾದಿಸಸ್ಸಾತಿ ತಿಕೋಟಿಪರಿಸುದ್ಧಸ್ಸ ಮಚ್ಛಮಂಸಸ್ಸ ಪರಿಭೋಗೇ. ಮೇತ್ತಾವಿಹಾರಿನೋಪೀತಿ ಅಪಿ-ಸದ್ದೇನ ಅಮೇತ್ತಾವಿಹಾರಿನೋಪಿ. ಮೇತ್ತಾವಿಹಾರಿನೋ ಪರಿಭೋಗೇ ಸಿಖಾಪ್ಪತ್ತಾ ಅನವಜ್ಜತಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಇಧ, ಜೀವಕ, ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಅನಿಯಮೇತ್ವಾತಿ ಅವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ಸಾಮಞ್ಞತೋ. ಯಸ್ಮಾ ಭಗವತಾ – ‘‘ಯತೋ ಖೋ, ವಚ್ಛ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ತಣ್ಹಾ ಪಹೀನಾ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಮಹಾವಚ್ಛಗೋತ್ತಸುತ್ತೇ (ಮ. ನಿ. ೨.೧೯೪) ಅತ್ತಾ ಅನಿಯಮೇತ್ವಾ ವುತ್ತೋ. ತಥಾ ಹಿ ವಚ್ಛಗೋತ್ತೋ – ‘‘ತಿಟ್ಠತು ಭವಂ ಗೋತಮೋ, ಅತ್ಥಿ ಪನ ಭೋತೋ ಗೋತಮಸ್ಸ ಏಕಭಿಕ್ಖುಪಿ ಸಾವಕೋ ಆಸವಾನಂ ಖಯಾ…ಪೇ… ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತೀ’’ತಿ ಆಹ, ‘‘ಇಧ, ಭಾರದ್ವಾಜ, ಭಿಕ್ಖು ಅಞ್ಞತರಂ ಗಾಮಂ ವಾ ನಿಗಮಂ ವಾ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಚಙ್ಕೀಸುತ್ತೇ (ಮ. ನಿ. ೨.೪೩೦) ಅತ್ತಾ ಅನಿಯಮೇತ್ವಾ ವುತ್ತೋ. ತಥಾ ಹಿ ತತ್ಥ ಪರತೋ – ‘‘ಯಂ ಖೋ ಪನ ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ಗಮ್ಭೀರೋ ಸೋ ಧಮ್ಮೋ ದುದ್ದಸೋ ದುರನುಬೋಧೋ ಸನ್ತೋ ಪಣೀತೋ ಅತಕ್ಕಾವಚರೋ ನಿಪುಣೋ ಪಣ್ಡಿತವೇದನೀಯೋ, ನ ಸೋ ಧಮ್ಮೋ ಸುದೇಸನೀಯೋ ಲುದ್ದೇನಾ’’ತಿಆದಿನಾ ದೇಸನಾ ಆಗತಾ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಭಗವತಾ ಹಿ ಮಹಾವಚ್ಛಗೋತ್ತಸುತ್ತೇ, ಚಙ್ಕೀಸುತ್ತೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇತಿ ತೀಸು ಠಾನೇಸು ಅತ್ತಾನಂಯೇವ ಸನ್ಧಾಯ ದೇಸನಾ ಕತಾ’’ತಿ. ಮಂಸೂಪಸೇಚನೋವ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ ಮಚ್ಛಮಂಸಸಹಿತಸ್ಸ ಆಹಾರಸ್ಸ ಪರಿಭೋಗಭಾವತೋ ಮಚ್ಛಮಂಸಸ್ಸ ಚ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ.

ಅಗಥಿತೋ ಅಪ್ಪಟಿಬದ್ಧೋ. ತಣ್ಹಾಮುಚ್ಛನಾಯಾತಿ ತಣ್ಹಾಯನವಸೇನ ಮುಚ್ಛಾಪತ್ತಿಯಾ. ಅನಜ್ಝೋಪನ್ನೋ ತಣ್ಹಾಯ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ನ ಅಜ್ಝೋತ್ಥಟೋ, ಗಿಲಿತ್ವಾ ಪರಿನಿಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ನ ಸಣ್ಠಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಸಬ್ಬಂ ಆಲುಮ್ಪಿತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ. ಇಧ ಆದೀನವೋ ಆಹಾರಸ್ಸ ಪಟಿಕೂಲಭಾವೋತಿ ಆಹ ‘‘ಏಕರತ್ತಿವಾಸೇನಾ’’ತಿಆದಿ. ಅಯಮತ್ಥೋ ಆಹಾರಪರಿಭೋಗೋತಿ ಅತ್ಥಸಂಯೋಜನಪರಿಚ್ಛೇದಿಕಾ ‘‘ಯಾವದೇವ ಇಮಸ್ಸ ಕಾಯಸ್ಸ ಠಿತಿಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ದೀ. ನಿ. ೩.೧೮೨; ಮ. ನಿ. ೧.೨೩; ೨.೨೪; ೩.೭೫; ಸಂ. ನಿ. ೪.೧೨೦) ಪವತ್ತಾ ಆಹಾರಪಟಿಬದ್ಧಛನ್ದರಾಗನಿಸ್ಸರಣಭೂತಾ ಪಞ್ಞಾ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ನಿಸ್ಸರಣಪಞ್ಞೋ. ಇದಮತ್ಥನ್ತಿ ಏತಮತ್ಥಾಯ. ಏವಂ ಸನ್ತೇತಿ ‘‘ಬ್ರಹ್ಮಾತಿ ಚ ಮೇತ್ತಾವಿಹಾರಿನೋ ಸಮಞ್ಞಾ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ಯೇ ಧಮ್ಮಾ ಮೇತ್ತಾವಿಹಾರಸ್ಸ ಪಟಿಪಕ್ಖಭೂತಾ, ತತ್ಥ ಸಾವಸೇಸಂ ಪಹಾಸಿ ಬ್ರಹ್ಮಾ, ಅನವಸೇಸಂ ಪಹಾಸಿ ಭಗವಾತಿ ಸಚೇ ತೇ ಇದಂ ಸನ್ಧಾಯ ಭಾಸಿತಂ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ತವ ಇದಂ ಯಥಾವುತ್ತವಚನಂ ಅನುಜಾನಾಮಿ, ನ ಮೇತ್ತಾವಿಹಾರಿತಾಸಾಮಞ್ಞಮತ್ತತೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

೫೫. ‘‘ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕೋ ಅನುಸನ್ಧೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ವಿಸುಂ ಅನುಸನ್ಧಿಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ದ್ವಾರಂ ಥಕೇತೀತಿ ಮಚ್ಛಮಂಸಪರಿಭೋಗಾನುಞ್ಞಾಯ ಅಞ್ಞೇಸಂ ವಚನದ್ವಾರಂ ಪಿದಹತಿ, ಚೋದನಾಪಥಂ ನಿರುನ್ಧತಿ. ಕಥಂ ಸತ್ತಾನುದ್ದಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ? ಸತ್ತಾನುದ್ದಯಮುಖೇನ ಬಾಹಿರಕಾನಂ ಮಚ್ಛಮಂಸಪರಿಭೋಗಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ತಯಿದಂ ಮಿಚ್ಛಾ, ತಿಕೋಟಿಪರಿಸುದ್ಧಸ್ಸೇವ ಮಚ್ಛಮಂಸಸ್ಸ ಪರಿಭೋಗೋ ಭಗವತಾ ಅನುಞ್ಞಾತೋ. ತಥಾ ಹಿ ವುತ್ತಂ – ‘ತೀಹಿ ಖೋ ಅಹಂ, ಜೀವಕ, ಠಾನೇಹಿ ಮಂಸಂ ಪರಿಭೋಗನ್ತಿ ವದಾಮೀ’ತಿಆದಿ (ಮ. ನಿ. ೨.೫೨). ವಿನಯೇಪಿ (ಪಾರಾ. ೪೦೯; ಚೂಳವ. ೩೪೩) ವುತ್ತಂ – ‘‘ತಿಕೋಟಿಪರಿಸುದ್ಧಂ, ದೇವದತ್ತ, ಮಚ್ಛಮಂಸಂ ಮಯಾ ಅನುಞ್ಞಾತ’’ನ್ತಿ. ತಿಕೋಟಿಪರಿಸುದ್ಧಞ್ಚ ಭುಞ್ಜನ್ತಾನಂ ಸತ್ತೇಸು ಅನುದ್ದಯಾ ನಿಚ್ಚಲಾ. ‘‘ಸತ್ತಾನುದ್ದಯಂ ದಸ್ಸೇತೀ’’ತಿ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ವುತ್ತಮತ್ಥಂ ವಿವರನ್ತೋ ‘‘ಸಚೇ ಹೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ.

ಪಠಮೇನ ಕಾರಣೇನಾತಿ ದೇಸನಾವಸೇನಪಿ ಪಯೋಗವಸೇನಪಿ ಪಠಮೇನ ಪರೂಪಘಾತಹೇತುನಾ. ಕಡ್ಢಿತೋ ಸೋ ಪಾಣೋ. ಗಲೇನ ಪವೇಧೇನ್ತೇನಾತಿ ಯೋತ್ತಗಲೇನ ಕರಣೇನ ಅಸಯ್ಹಮಾನೇನ. ಬಹುಪುಞ್ಞಮೇವ ಹೋತಿ ಆಸಾದನಾಪೇಕ್ಖಾಯ ಅಭಾವತೋ, ಹಿತಜ್ಝಾಸಯತ್ತಾ ವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಏಸಾಹಂ, ಭನ್ತೇತಿಆದಿ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ, ಸರಣಗಮನವಸೇನೇವ ಗಹಿತಸರಣೋತಿ ಚೋದನಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಅಯ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಓಗಾಹನ್ತೋತಿಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಪರಿಯೋಸಾನಾ ಸುತ್ತಂ ಅನುಸ್ಸರನ್ತೋ ಅತ್ಥಂ ಉಪಧಾರೇನ್ತೋ. ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ.

ಜೀವಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ ಸಮತ್ತಾ.