೨. ಊನಪಞ್ಚಬನ್ಧನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ದುತಿಯೇ ಊನಾನಿ ಪಞ್ಚ ಬನ್ಧನಾನಿ ಅಸ್ಸಾತಿ ಊನಪಞ್ಚಬನ್ಧನೋ, ನಾಸ್ಸ ಪಞ್ಚ ಬನ್ಧನಾನಿ ಪೂರೇನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ, ತೇನ ಊನಪಞ್ಚಬನ್ಧನೇನ, ಇತ್ಥಮ್ಭೂತಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣೇ ಕರಣವಚನಂ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ಅಬನ್ಧನಸ್ಸಾಪಿ ಪಞ್ಚ ಬನ್ಧನಾನಿ ನ ಪೂರೇನ್ತಿ ಸಬ್ಬಸೋ ನತ್ಥಿತಾಯ, ತೇನಸ್ಸ ಪದಭಾಜನೇ ‘‘ಊನಪಞ್ಚಬನ್ಧನೋ ನಾಮ ಪತ್ತೋ ಅಬನ್ಧನೋ ವಾ ಏಕಬನ್ಧನೋ ವಾ’’ತಿಆದಿ (ಪಾರಾ. ೬೧೩) ವುತ್ತಂ. ‘‘ಊನಪಞ್ಚಬನ್ಧನೇನಾ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತತ್ತಾ ಯಸ್ಸ ಪಞ್ಚಬನ್ಧನೋ ಪತ್ತೋ ಹೋತಿ ಪಞ್ಚಬನ್ಧನೋಕಾಸೋ ವಾ, ತಸ್ಸ ಸೋ ಅಪತ್ತೋ, ತಸ್ಮಾ ಅಞ್ಞಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಯಸ್ಮಿಂ ಪನ ಪತ್ತೇ ಮುಖವಟ್ಟಿತೋ ಹೇಟ್ಠಾ ಭಟ್ಠಾ ದ್ವಙ್ಗುಲಪ್ಪಮಾಣಾ ಏಕಾಪಿ ರಾಜಿ ಹೋತಿ, ತಂ ತಸ್ಸಾ ರಾಜಿಯಾ ಹೇಟ್ಠಿಮಪರಿಯನ್ತೇ ಪತ್ತವೇಧಕೇನ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಪಚಿತ್ವಾ ಸುತ್ತರಜ್ಜುಕಮಕಚಿರಜ್ಜುಕಾದೀಹಿ ವಾ ತಿಪುಸುತ್ತಕೇನ ವಾ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ತಂ ಬನ್ಧನಂ ಆಮಿಸಸ್ಸ ಅಲಗ್ಗನತ್ಥಂ ತಿಪುಪಟ್ಟಕೇನ ವಾ ಕೇನಚಿ ಬದ್ಧಸಿಲೇಸಾದಿನಾ ವಾ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತಬ್ಬಂ, ಸೋ ಚ ಪತ್ತೋ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬೋ, ಸುಖುಮಂ ವಾ ಛಿದ್ದಂ ಕತ್ವಾ ಬನ್ಧಿತಬ್ಬೋ, ಫಾಣಿತಂ ಝಾಪೇತ್ವಾ ಪಾಸಾಣಚುಣ್ಣೇನ ಬನ್ಧಿತುಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ. ಯಸ್ಸ ಪನ ದ್ವೇ ರಾಜಿಯೋ ವಾ ಏಕಾಯೇವ ವಾ ಚತುರಙ್ಗುಲಾ, ತಸ್ಸ ದ್ವೇ ಬನ್ಧನಾನಿ ದಾತಬ್ಬಾನಿ. ಯಸ್ಸ ತಿಸ್ಸೋ ವಾ ಏಕಾಯೇವ ವಾ ಛಳಙ್ಗುಲಾ, ತಸ್ಸ ತೀಣಿ. ಯಸ್ಸ ಚತಸ್ಸೋ ವಾ ಏಕಾಯೇವ ವಾ ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲಾ, ತಸ್ಸ ಚತ್ತಾರಿ. ಯಸ್ಸ ಪಞ್ಚ ವಾ ಏಕಾಯೇವ ವಾ ದಸಙ್ಗುಲಾ, ಸೋ ಬದ್ಧೋಪಿ ಅಬದ್ಧೋಪಿ ಅಪತ್ತೋಯೇವ, ಅಞ್ಞೋ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಬ್ಬೋ, ಏಸ ತಾವ ಮತ್ತಿಕಾಪತ್ತೇ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ.

ಅಯೋಪತ್ತೇ ಪನ ಸಚೇಪಿ ಪಞ್ಚ ವಾ ಅತಿರೇಕಾನಿ ವಾ ಛಿದ್ದಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ತಾನಿ ಚೇ ಅಯಚುಣ್ಣೇನ ವಾ ಆಣಿಯಾ ವಾ ಲೋಹಮಣ್ಡಲೇನ ವಾ ಬದ್ಧಾನಿ ಮಟ್ಠಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಸ್ವೇವ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬೋ, ಅಞ್ಞೋ ನ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಬ್ಬೋ. ಅಥ ಪನ ಏಕಮ್ಪಿ ಛಿದ್ದಂ ಮಹನ್ತಂ ಹೋತಿ, ಲೋಹಮಣ್ಡಲೇನ ಬದ್ಧಮ್ಪಿ ಮಟ್ಠಂ ನ ಹೋತಿ, ಪತ್ತೇ ಆಮಿಸಂ ಲಗ್ಗತಿ, ಅಕಪ್ಪಿಯೋ ಹೋತಿ ಅಯಂ ಪತ್ತೋ, ಅಞ್ಞೋ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಬ್ಬೋ. ಯೋ ಪನ ಏವಂ ಪತ್ತಸಙ್ಖೇಪಗತೇ ವಾ ಅಯೋಪತ್ತೇ, ಊನಪಞ್ಚಬನ್ಧನೇ ವಾ ಮತ್ತಿಕಾಪತ್ತೇ ಸತಿ ಅಞ್ಞಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಿ, ಪಯೋಗೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ಪಟಿಲಾಭೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯೋ ಹೋತಿ, ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬೋ. ನಿಸ್ಸಜ್ಜನ್ತೇನ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ಏವ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬೋ, ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಭಿಕ್ಖುಪರಿಸಾಯ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ. ಯೋ ಚ ತಸ್ಸಾ ಭಿಕ್ಖುಪರಿಸಾಯಾತಿಏತ್ಥ ತೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಪಕತಿಯಾ ಏವ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಅಧಿಟ್ಠಿತಂ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸನ್ನಿಪತಿತಬ್ಬಂ, ತತೋ ಸಮ್ಮತೇನ ಪತ್ತಗ್ಗಾಹಾಪಕೇನ ಪತ್ತಸ್ಸ ವಿಜ್ಜಮಾನಗುಣಂ ವತ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇಮಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಥೇರೋ ವತ್ತಬ್ಬೋ. ಸಚೇ ಥೇರಸ್ಸ ಸೋ ಪತ್ತೋ ನ ರುಚ್ಚತಿ, ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾಯ ವಾ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ, ವಟ್ಟತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ಅನುಕಮ್ಪಾಯ ಅಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ. ಸಚೇ ಪನ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಥೇರಸ್ಸ ಪತ್ತಂ ದುತಿಯತ್ಥೇರಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಏತೇನೇವ ಉಪಾಯೇನ ಯಾವ ಸಙ್ಘನವಕಾ ಗಾಹಾಪೇತಬ್ಬೋ, ತೇನ ಪರಿಚ್ಚತ್ತಪತ್ತೋ ಪನ ಪತ್ತಪರಿಯನ್ತೋ ನಾಮ, ಸೋ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪದಾತಬ್ಬೋ. ತೇನಾಪಿ ಸೋ ಯಥಾ ವಿಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಗಹಿತಪತ್ತೋ, ಏವಮೇವ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬೋ. ಸಚೇ ಪನ ತಂ ಜಿಗುಚ್ಛನ್ತೋ ಅದೇಸೇ ವಾ ನಿಕ್ಖಿಪತಿ, ಅಪರಿಭೋಗೇನ ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ, ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ ವಾ, ದುಕ್ಕಟಂ ಆಪಜ್ಜತಿ.

ಸಕ್ಕೇಸು ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯೇ ಆರಬ್ಭ ಬಹೂ ಪತ್ತೇ ವಿಞ್ಞಾಪನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ಅಬನ್ಧನೇನ ಅಬನ್ಧನಂ, ಏಕಬನ್ಧನಂ, ದುಬನ್ಧನಂ, ತಿಬನ್ಧನಂ, ಚತುಬ್ಬನ್ಧನಂ, ಅಬನ್ಧನೋಕಾಸಂ, ಏಕದ್ವಿತಿಚತುಬ್ಬನ್ಧನೋಕಾಸಂ ಚೇತಾಪೇತಿ, ಏವಂ ಏಕೇಕೇನ ಪತ್ತೇನ ದಸಧಾ ದಸವಿಧಂ ಪತ್ತಂ. ಚೇತಾಪನವಸೇನ ಪನ ಏಕಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಸತಂ ಹೋತಿ. ನಟ್ಠಪತ್ತಸ್ಸ, ಭಿನ್ನಪತ್ತಸ್ಸ, ಅತ್ತನೋ ಞಾತಕಪ್ಪವಾರಿತೇ, ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಚ ಞಾತಕಪ್ಪವಾರಿತೇ, ತಸ್ಸೇವತ್ಥಾಯ ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತಸ್ಸ, ಅತ್ತನೋ ಧನೇನ ಗಣ್ಹತೋ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಅಧಿಟ್ಠಾನುಪಗಪತ್ತಸ್ಸ ಊನಪಞ್ಚಬನ್ಧನತಾ, ಅತ್ತುದ್ದೇಸಿಕತಾ, ಅಕತವಿಞ್ಞತ್ತಿ, ತಾಯ ಚ ಪಟಿಲಾಭೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಧೋವಾಪನಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವುತ್ತನಯಾನೇವಾತಿ.

ಊನಪಞ್ಚಬನ್ಧನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.