೧೦. ಸಙ್ಘಭೇದಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ದಸಮೇ ಸಮಗ್ಗಸ್ಸ ಸಙ್ಘಸ್ಸಾತಿ ಸಹಿತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ, ಚಿತ್ತೇನ ಚ ಸರೀರೇನ ಚ ಅವಿಯುತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನೇವಸ್ಸ ಪದಭಾಜನೇ (ಪಾರಾ. ೪೧೨) ‘‘ಸಮಗ್ಗೋ ನಾಮ ಸಙ್ಘೋ ಸಮಾನಸಂವಾಸಕೋ ಸಮಾನಸೀಮಾಯಂ ಠಿತೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸಮಾನಸಂವಾಸಕೋ ಹಿ ಸಮಚಿತ್ತತಾಯ ಚಿತ್ತೇನ ಅವಿಯುತ್ತೋ ಹೋತಿ, ಸಮಾನಸೀಮಾಯಂ ಠಿತೋ ಕಾಯಸಾಮಗ್ಗಿದಾನತೋ ಸರೀರೇನ ಅವಿಯುತ್ತೋ. ಭೇದಾಯ ಪರಕ್ಕಮೇಯ್ಯಾತಿ ‘‘ಕಥಂ ನಾಮಾಯಂ ಭಿಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಭೇದನತ್ಥಾಯ ವಾಯಾಮೇಯ್ಯ. ಭೇದನಸಂವತ್ತನಿಕಂ ವಾ ಅಧಿಕರಣನ್ತಿ ಭೇದನಸ್ಸ ಸಙ್ಘಭೇದಸ್ಸ ಅತ್ಥಾಯ ಸಂವತ್ತನಿಕಂ ಕಾರಣಂ. ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಓಕಾಸೇ ‘‘ಕಾಮಹೇತು ಕಾಮನಿದಾನಂ ಕಾಮಾಧಿಕರಣ’’ನ್ತಿ ಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೧.೧೬೮, ೧೭೮) ವಿಯ ಕಾರಣಂ ‘‘ಅಧಿಕರಣ’’ನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ತಂ ಭೇದಕರವತ್ಥುವಸೇನ ಅಟ್ಠಾರಸವಿಧಂ. ಸಮಾದಾಯಾತಿ ಗಹೇತ್ವಾ. ಪಗ್ಗಯ್ಹ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯಾತಿ ತಂ ಸಙ್ಘಭೇದಸ್ಸ ಅತ್ಥಾಯ ಸಂವತ್ತನಿಕಂ ಸಙ್ಘಭೇದನಿಬ್ಬತ್ತಿಸಮತ್ಥಂ ಕಾರಣಂ ಗಹೇತ್ವಾ ದೀಪೇಯ್ಯ ಚೇವ ನಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜೇಯ್ಯ ಚ. ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಏವಮಸ್ಸ ವಚನೀಯೋತಿ ಯೇ ತಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ತಿಟ್ಠನ್ತಂ ಸಮ್ಮುಖಾ ಪಸ್ಸನ್ತಿ, ಯೇ ವಾ ‘‘ಅಸುಕಸ್ಮಿಂ ನಾಮ ವಿಹಾರೇ’’ತಿ ಸುಣನ್ತಿ, ತೇಹಿ ಸಬ್ಬನ್ತಿಮೇನ ಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಅಡ್ಢಯೋಜನಮತ್ತಂ ಗನ್ತ್ವಾಪಿ ಯ್ವಾಯಂ ಅನನ್ತರೇ ‘‘ಮಾಯಸ್ಮಾ’’ತಿಆದಿವಚನಕ್ಕಮೋ ವುತ್ತೋ, ಏವಮಸ್ಸ ವಚನೀಯೋ. ದಿಸ್ವಾ ವಾ ಸುತ್ವಾ ವಾ ಅವದನ್ತಾನಂ ದುಕ್ಕಟಂ. ಏತ್ಥ ಚ ಮಾಇತಿ ಪದಂ ‘‘ಪರಕ್ಕಮೀ’’ತಿಪದೇನ ‘‘ಅಟ್ಠಾಸೀ’’ತಿಪದೇನ ಚ ಸದ್ಧಿಂ ‘‘ಮಾ ಪರಕ್ಕಮಿ, ಮಾ ಅಟ್ಠಾಸೀ’’ತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ಸಮೇತಾಯಸ್ಮಾ ಸಙ್ಘೇನಾತಿ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಙ್ಘೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮೇತು ಸಮಾಗಚ್ಛತು, ಏಕಲದ್ಧಿಕೋ ಹೋತೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ಸಮಗ್ಗೋ ಹಿ ಸಙ್ಘೋ…ಪೇ… ವಿಹರತೀತಿ. ತತ್ಥ ಸಮ್ಮೋದಮಾನೋತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸುಟ್ಠು ಮೋದಮಾನೋ. ಅವಿವದಮಾನೋತಿ ‘‘ಅಯಂ ಧಮ್ಮೋ, ನಾಯಂ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ಏವಂ ನ ವಿವದಮಾನೋ. ಏಕೋ ಉದ್ದೇಸೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಏಕುದ್ದೇಸೋ, ಏಕತೋ ಪವತ್ತಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಫಾಸು ವಿಹರತೀತಿ ಸುಖಂ ವಿಹರತಿ. ಏವಂ ವಿಸುಮ್ಪಿ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇಪಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವುಚ್ಚಮಾನಸ್ಸ ಅಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜತೋ ದುಕ್ಕಟಂ. ಏವಞ್ಚ ಸೋತಿಆದಿಮ್ಹಿ ಸಮನುಭಾಸಿತಬ್ಬೋತಿ ಸಮನುಭಾಸನಕಮ್ಮಂ ಕಾತಬ್ಬಂ. ಇಚ್ಚೇತಂ ಕುಸಲನ್ತಿ ಇತಿ ಏತಂ ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಕುಸಲಂ ಖೇಮಂ ಸೋತ್ಥಿಭಾವೋ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ. ನೋ ಚೇ ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋತಿ ಏತ್ಥ ಸಮನುಭಾಸನಕಮ್ಮಪರಿಯೋಸಾನೇ ಅಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನಪದತ್ಥಮೇವ.

ರಾಜಗಹೇ ದೇವದತ್ತಂ ಆರಬ್ಭ ಸಙ್ಘಭೇದಾಯ ಪರಕ್ಕಮನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ಸಮನುಭಾಸನಕಮ್ಮೇ ಕರಿಯಮಾನೇ ಅಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಞತ್ತಿಪರಿಯೋಸಾನೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ದ್ವೀಹಿ ಕಮ್ಮವಾಚಾಹಿ ದ್ವೇ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಾ, ‘‘ಯಸ್ಸ ನಕ್ಖಮತಿ, ಸೋ ಭಾಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಏವಂ ಯ್ಯ-ಕಾರಪತ್ತಾಯ ತತಿಯಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ತಞ್ಚ ದುಕ್ಕಟಂ ತೇ ಚ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಾ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭನ್ತಿ, ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋಯೇವ ತಿಟ್ಠತಿ. ಅಸಮನುಭಾಸಿಯಮಾನಸ್ಸ ಚ ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಚ ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಸೀಲವಿಪತ್ತಿ, ಭೇದಾಯ ಪರಕ್ಕಮನಂ, ಧಮ್ಮಕಮ್ಮೇನ ಸಮನುಭಾಸನಂ, ಕಮ್ಮವಾಚಾಪರಿಯೋಸಾನಂ, ಅಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜನನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಸಮನುಭಾಸನಸಮುಟ್ಠಾನಂ, ಅಕಿರಿಯಂ, ಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ, ಸಚಿತ್ತಕಂ, ಲೋಕವಜ್ಜಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮಂ, ವಚೀಕಮ್ಮಂ, ಅಕುಸಲಚಿತ್ತಂ, ದುಕ್ಖವೇದನನ್ತಿ.

ಸಙ್ಘಭೇದಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.