೧. ಪರಿಮಣ್ಡಲಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಸೇಖಿಯೇಸು ಪಠಮೇ ಪರಿಮಣ್ಡಲನ್ತಿ ಸಮನ್ತತೋ ಮಣ್ಡಲಂ. ಸಿಕ್ಖಾ ಕರಣೀಯಾತಿ ‘‘ಏವಂ ನಿವಾಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆರಾಮೇಪಿ ಅನ್ತರಘರೇಪಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸಿಕ್ಖಾ ಕಾತಬ್ಬಾ, ಏತ್ಥ ಚ ಯಸ್ಮಾ ವತ್ತಕ್ಖನ್ಧಕೇ ವುತ್ತವತ್ತಾನಿಪಿ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬತ್ತಾ ಸೇಖಿಯಾನೇವ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಾರಾಜಿಕಾದೀಸು ವಿಯ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ನ ಕತೋ. ಚಾರಿತ್ತವಿನಯದಸ್ಸನತ್ಥಞ್ಚ ‘‘ಯೋ ಪನ ಭಿಕ್ಖು ಓಲಮ್ಬೇನ್ತೋ ನಿವಾಸೇಯ್ಯ, ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಆಪತ್ತಿನಾಮೇನ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಸಿಕ್ಖಾ ಕರಣೀಯಾ’’ತಿ ಏವಂ ಸಬ್ಬಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು ಪಾಳಿ ಆರೋಪಿತಾ, ಪದಭಾಜನೇ (ಪಾಚಿ. ೫೭೬) ಪನ ‘‘ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅನಾದರಿಯಕರಣೇ ದುಕ್ಕಟಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಇದಾನಿ ಪರಿಮಣ್ಡಲನ್ತಿ ಏತ್ಥ ನಾಭಿಮಣ್ಡಲಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಜಾಣುಮಣ್ಡಲಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ ಜಙ್ಘಟ್ಠಿಕತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲಮತ್ತಂ ನಿವಾಸನಂ ಓತಾರೇತ್ವಾ ನಿವಾಸೇನ್ತೇನ ಪರಿಮಣ್ಡಲಂ ನಿವತ್ಥಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಅನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಅನಾದರಿಯೇನ ಪುರತೋ ವಾ ಪಚ್ಛತೋ ವಾ ಓಲಮ್ಬೇತ್ವಾ ನಿವಾಸೇನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ. ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ತಸ್ಸೇವ, ಯೇ ಚಞ್ಞೇ ‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯಾ ಗಿಹಿನಿವತ್ಥಂ ನಿವಾಸೇನ್ತಿ, ಹತ್ಥಿಸೋಣ್ಡಕಂ ಮಚ್ಛವಾಲಕಂ ಚತುಕ್ಕಣ್ಣಕಂ ತಾಲವಣ್ಟಕಂ ಸತವಲಿಕಂ ನಿವಾಸೇನ್ತಿ, ಸಂವಲ್ಲಿಯಂ ನಿವಾಸೇನ್ತೀ’’ತಿ ಖನ್ಧಕೇ (ಚೂಳವ. ೨೮೦) ನಿವಾಸನದೋಸಾ ವುತ್ತಾ, ತಥಾ ನಿವಾಸೇನ್ತಸ್ಸಪಿ ದುಕ್ಕಟಮೇವ.

ತತ್ಥ ಹತ್ಥಿಸೋಣ್ಡಕಂ ನಾಮ ನಾಭಿಮೂಲತೋ ಹತ್ಥಿಸೋಣ್ಡಸಣ್ಠಾನಂ ಓಲಮ್ಬಕಂ ಕತ್ವಾ ನಿವತ್ಥಂ ಚೋಳಿಕಇತ್ಥೀನಂ ನಿವಾಸನಂ ವಿಯ. ಮಚ್ಛವಾಲಕಂ ನಾಮ ಏಕತೋದಸನ್ತಂ ಏಕತೋ ಪಾಸನ್ತಂ ಓಲಮ್ಬೇತ್ವಾ ನಿವತ್ಥಂ. ಚತುಕ್ಕಣ್ಣಕಂ ನಾಮ ಉಪರಿ ದ್ವೇ, ಹೇಟ್ಠತೋ ದ್ವೇತಿ ಏವಂ ಚತ್ತಾರೋ ಕಣ್ಣೇ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ನಿವತ್ಥಂ. ತಾಲವಣ್ಟಕಂ ನಾಮ ತಾಲವಣ್ಟಾಕಾರೇನ ಸಾಟಕಂ ಓಲಮ್ಬೇತ್ವಾ ನಿವತ್ಥಂ. ಸತವಲಿಕಂ ನಾಮ ದೀಘಸಾಟಕಂ ಅನೇಕಕ್ಖತ್ತುಂ ಓಭುಜಿತ್ವಾ ಓವಟ್ಟಿಕಂ ಕರೋನ್ತೇನ ನಿವತ್ಥಂ, ವಾಮದಕ್ಖಿಣಪಸ್ಸೇಸು ವಾ ನಿರನ್ತರಂ ವಲಿಯೋ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ನಿವತ್ಥಂ. ಸಚೇ ಪನ ಜಾಣುತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಏಕಾ ವಾ ದ್ವೇ ವಾ ವಲಿಯೋ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತಿ, ವಟ್ಟತಿ. ಸಂವಲ್ಲಿಯನ್ತಿ ಮಲ್ಲಕಮ್ಮಕಾರಾದೀಹಿ ವಿಯ ಕಚ್ಛಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ನಿವತ್ಥಂ. ಏವಂ ನಿವಾಸೇತುಂ ಗಿಲಾನಸ್ಸಾಪಿ ಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸಾಪಿ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಯಮ್ಪಿ ಮಗ್ಗಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ಏಕಂ ವಾ ದ್ವೇ ವಾ ಕಣ್ಣೇ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅನ್ತರವಾಸಕಸ್ಸ ಉಪರಿ ಲಗ್ಗನ್ತಿ, ಅನ್ತೋ ವಾ ಏಕಂ ಕಾಸಾವಂ ತಥಾ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಬಹಿ ಅಪರಂ ನಿವಾಸೇನ್ತಿ, ಸಬ್ಬಂ ನ ವಟ್ಟತಿ.

ಗಿಲಾನೋ ಪನ ಅನ್ತೋಕಾಸಾವಸ್ಸ ಓವಟ್ಟಿಕಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಅಪರಂ ಉಪರಿ ನಿವಾಸೇತುಂ ಲಭತಿ, ಅಗಿಲಾನೇನ ದ್ವೇ ನಿವಾಸೇನ್ತೇನ ಸಗುಣಂ ಕತ್ವಾ ನಿವಾಸೇತಬ್ಬಾನಿ. ಇತಿ ಇಮಂ ಖನ್ಧಕೇ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಞ್ಚ ಓಲಮ್ಬಕಞ್ಚ ಸಬ್ಬಂ ವಿವಜ್ಜೇತ್ವಾ ವುತ್ತಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪನ್ನಂ ನಿಬ್ಬಿಕಾರಂ ಪರಿಮಣ್ಡಲಂ ನಿವಾಸೇತಬ್ಬಂ, ತಥಾ ಅನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ವಿಕಾರಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ.

‘‘ನಿದಾನಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ವತ್ಥು’’ನ್ತಿಆದಿಕೇ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕವಣ್ಣನಾ ) ಪನ ವಿನಿಚ್ಛಯೇ ಸುರುಸುರುಕಾರಕಂ ಕೋಸಮ್ಬಿಯಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಮಿಸೇನ ಹತ್ಥೇನ ಪಾನೀಯಥಾಲಕಸಸಿತ್ಥಕಪತ್ತಧೋವನಪಟಿಸಂಯುತ್ತದ್ವಯಂ ಭಗ್ಗೇಸು ಸಮ್ಬಹುಲೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ, ಸೇಸಾನಿ ಸಬ್ಬಾನೇವ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯೇ ಆರಬ್ಭ ಓಲಮ್ಬೇತ್ವಾ ನಿವಾಸನಾದಿವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಾನಿ. ಸೂಪೋದನವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಾದೀಸು ಚ ಗಿಲಾನವಸೇನ ಏಕಾ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಸಬ್ಬಾನಿ ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿಯೋ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಾನಿ, ಸಬ್ಬೇಸು ದುಕ್ಕಟಮೇವ, ಅಞ್ಞೋ ಆಪತ್ತಿಭೇದೋ ನತ್ಥಿ, ವಿಪತ್ತಿವಿಚಾರಣಾ ವುತ್ತಾಯೇವ, ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಅವಸಾನೇ ದಸ್ಸಯಿಸ್ಸಾಮ. ಅನಾಪತ್ತಿಮತ್ತಂ ಪನ ಅಙ್ಗಞ್ಚ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಯಿದಂ ವುಚ್ಚತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ತಾವ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚ, ಅಸ್ಸತಿಯಾ, ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸ, ಗಿಲಾನಸ್ಸ, ಆಪದಾಸು, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚಾತಿ ‘‘ಅಪರಿಮಣ್ಡಲಂ ನಿವಾಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚ, ಅಥ ಖೋ ‘‘ಪರಿಮಣ್ಡಲಂಯೇವ ನಿವಾಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವಿರಜ್ಝಿತ್ವಾ ಅಪರಿಮಣ್ಡಲಂ ನಿವಾಸೇನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಅಸ್ಸತಿಯಾತಿ ಅಞ್ಞಾವಿಹಿತಸ್ಸಾಪಿ ತಥಾ ನಿವಾಸೇನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಪರಿಮಣ್ಡಲಂ ನಿವಾಸೇತುಂ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ, ಅಪಿಚ ನಿವಾಸನವತ್ತಂ ಉಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಯೋ ಪನ ಸುಕ್ಖಜಙ್ಘೋ ವಾ ಹೋತಿ ಮಹಾಪಿಣ್ಡಿಕಮಂಸೋ ವಾ, ತಸ್ಸ ಸಾರುಪ್ಪತ್ಥಾಯ ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲಾಧಿಕಮ್ಪಿ ಓತಾರೇತ್ವಾ ನಿವಾಸೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಗಿಲಾನಸ್ಸಾತಿ ಯಸ್ಸ ಜಙ್ಘಾಯ ವಾ ಪಾದೇ ವಾ ವಣೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ವಾ ಓತಾರೇತ್ವಾ ವಾ ನಿವಾಸೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಆಪದಾಸೂತಿ ವಾಳಾ ವಾ ಚೋರಾ ವಾ ಅನುಬನ್ಧನ್ತಿ, ಏವರೂಪಾಸು ಆಪದಾಸು ಅನಾಪತ್ತಿ. ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದಯೋ ವುತ್ತನಯಾ ಏವ. ಅನಾದರಿಯಂ, ಅನಾಪತ್ತಿಕಾರಣಾಭಾವೋ, ಅಪರಿಮಣ್ಡಲನಿವಾಸನನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಯಥಾ ಚೇತ್ಥ, ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪುರಿಮಾನಿ ದ್ವೇ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ವುತ್ತಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖಕರಣಞ್ಚಾತಿ ತೀಣಿಯೇವ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಇತೋ ಪರಂ ತಾನಿಪಿ ಅವತ್ವಾ ಅನಾಪತ್ತಿಮತ್ತಮೇವ ವಕ್ಖಾಮಾತಿ.