೮. ಮಹಾಸೀಹನಾದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

ಅಚೇಲಕಸ್ಸಪವತ್ಥುವಣ್ಣನಾ

೩೮೧. ಯಸ್ಮಿಂ ರಟ್ಠೇ ತಂ ನಗರಂ, ತಸ್ಸ ರಟ್ಠಸ್ಸಪಿ ಯಸ್ಮಿಂ ನಗರೇ ತದಾ ಭಗವಾ ವಿಹಾಸಿ, ತಸ್ಸ ನಗರಸ್ಸಪಿ ಏತದೇವ ನಾಮಂ, ತಸ್ಮಾ ಉರುಞ್ಞಾಯನ್ತಿ ಉರುಞ್ಞಾಜನಪದೇ ಉರುಞ್ಞಾಸಙ್ಖಾತೇ ನಗರೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ರಮಣೀಯೋತಿ ಮನೋಹರಭೂಮಿಭಾಗತಾಯ ಛಾಯೂದಕಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ, ಜನವಿವಿತ್ತತಾಯ ಚ ಮನೋರಮೋ. ನಾಮನ್ತಿ ಗೋತ್ತನಾಮಂ. ತಪನಂ ಸನ್ತಪನಂ ಕಾಯಸ್ಸ ಖೇದನಂ ತಪೋ, ಸೋ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ತಪಸ್ಸೀ, ತಂ ತಪಸ್ಸಿಂ. ಯಸ್ಮಾ ತಥಾಭೂತೋ ತಪಂ ನಿಸ್ಸಿತೋ, ತಪೋ ವಾ ತಂ ನಿಸ್ಸಿತೋ, ತಸ್ಮಾ ಆಹ ‘‘ತಪನಿಸ್ಸಿತಕ’’ನ್ತಿ. ಲೂಖಂ ವಾ ಫರುಸಂ ಸಾಧುಸಮ್ಮತಾಚಾರವಿರಹತೋ ನಪಸಾದನೀಯಂ ಆಜೀವತಿ ವತ್ತತೀತಿ ಲೂಖಾಜೀವೀ, ತಂ ಲೂಖಾಜೀವಿಂ. ಮುತ್ತಾಚಾರಾದೀತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಪರತೋ ಪಾಳಿಯಂ (ದೀ. ನಿ. ೧.೩೯೭) ಆಗತಾ ಹತ್ಥಾಪಲೇಖನಾದಯೋ ಸಙ್ಗಹಿತಾ. ಉಪ್ಪಣ್ಡೇತೀತಿ ಉಹಸನವಸೇನ ಪರಿಭಾಸತಿ. ಉಪವದತೀತಿ ಅವಞ್ಞಾಪುಬ್ಬಕಂ ಅಪವದತಿ, ತೇನಾಹ ‘‘ಹೀಳೇತಿ ವಮ್ಭೇತೀ’’ತಿ. ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಚ ಅನುಧಮ್ಮಂತಿ ಏತ್ಥ ಧಮ್ಮೋ ನಾಮ ಹೇತು ‘‘ಹೇತುಮ್ಹಿ ಞಾಣಂ ಧಮ್ಮಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ’’ತಿಆದೀಸು (ವಿಭ. ೭೨೦) ವಿಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ಕಾರಣಸ್ಸ ಅನುಕಾರಣ’’ನ್ತಿ. ಕಾರಣನ್ತಿ ಚೇತ್ಥ ತಥಾಪವತ್ತಸ್ಸ ಸದ್ದಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ ತಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಹೇತುಭಾವತೋ. ಅತ್ಥಪ್ಪಯುತ್ತೋ ಹಿ ಸದ್ದಪ್ಪಯೋಗೋ. ಅನುಕಾರಣನ್ತಿ ಚ ಸೋ ಏವ ಪರೇಹಿ ತಥಾ ವುಚ್ಚಮಾನೋ. ಪರೇಹೀತಿ ‘‘ಯೇ ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತಸತ್ತೇಹಿ ಪರೇಹಿ. ವುತ್ತಕಾರಣೇನಾತಿ ಯಥಾ ತೇಹಿ ವುತ್ತಂ, ತಥಾ ಚೇ ತುಮ್ಹೇಹಿ ನ ವುತ್ತಂ, ಏವಂ ಸತಿ ತೇಹಿ ವುತ್ತಕಾರಣೇನ ಸಕಾರಣೋ ಹುತ್ವಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ವಾದೋ ವಾ ತತೋ ಪರಂ ತಸ್ಸ ಅನುವಾದೋ ಕೋಚಿ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೋಪಿ ವಿಞ್ಞೂಹಿ ಗರಹಿತಬ್ಬಂ ಠಾನಂ ಕಾರಣಂ ನಾಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಕಿಮೇವಂ ನಾಗಚ್ಛತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ‘‘ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ತಮೇವತ್ಥಂ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ದಸ್ಸೇತಿ.

೩೮೨. ಇದಾನಿ ಯಂ ವಿಭಜ್ಜವಾದಂ ಸನ್ಧಾಯ ಭಗವತಾ ‘‘ನ ಮೇ ತೇ ವುತ್ತವಾದಿನೋ’’ತಿ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ವತ್ವಾ ತಂ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಇಧಾಹಂ ಕಸ್ಸಪಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ವಿಭಾಗೇನ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಇಧೇಕಚ್ಚೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಭಗವಾ ಹಿ ನಿರತ್ಥಕಂ ಅನುಪಸಮಸಂವತ್ತನಿಕಂ ಕಾಯಕಿಲಮಥಂ ‘‘ಅತ್ತಕಿಲಮಥಾನುಯೋಗೋ ದುಕ್ಖೋ ಅನರಿಯೋ ಅನತ್ಥಸಂಹಿತೋ’’ತಿಆದಿನಾ (ಸಂ. ನಿ. ೩.೧೦೮೧; ಮಹಾವ. ೧೩; ಪಟಿ. ಮ. ೨.೩೦) ಗರಹತಿ. ಸಾತ್ಥಕಂ ಪನ ಉಪಸಮಸಂವತ್ತನಿಕಂ ‘‘ಆರಞ್ಞಿಕೋ ಹೋತಿ, ಪಂಸುಕೂಲಿಕೋ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ವಣ್ಣೇತಿ. ಅಪ್ಪಪುಞ್ಞತಾಯಾತಿ ಅಪುಞ್ಞತಾಯ. ತೀಣಿ ದುಚ್ಚರಿತಾನಿ ಪೂರೇತ್ವಾತಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಭಾವತೋ ಕಮ್ಮಫಲಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ‘‘ನತ್ಥಿ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ದೀ. ನಿ. ೧.೧೭೧; ಮ. ನಿ. ೧.೪೪೫; ೨.೯೪, ೯೫, ೨೨೫; ೩.೯೧, ೧೧೫; ಸಂ. ನಿ. ೩.೨೧೦; ಧ. ಸ. ೧೨೨೧; ವಿಭ. ೯೩೮) ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಂ ಪುರಕ್ಖತ್ವಾ ತಥಾ ತಥಾ ತೀಣಿ ದುಚ್ಚರಿತಾನಿ ಪೂರೇತ್ವಾ. ಅನೇಸನವಸೇನಾತಿ ಕೋಹಞ್ಞೇ ಠತ್ವಾ ಅಸನ್ತಗುಣಸಮ್ಭಾವನಿಚ್ಛಾಯ ಮಿಚ್ಛಾಜೀವವಸೇನ. ಇಮೇ ದ್ವೇತಿ ‘‘ಅಪ್ಪಪುಞ್ಞೋ ಪುಞ್ಞವಾ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತೇ ದುಚ್ಚರಿತಕಾರಿನೋ ದ್ವೇ ಪುಗ್ಗಲೇ ಸನ್ಧಾಯ.

‘‘ಇಮೇ ದ್ವೇ ಸನ್ಧಾಯಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ದುತಿಯನಯೇ ‘‘ಅಪ್ಪಪುಞ್ಞೋ, ಪುಞ್ಞವಾ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತೇ ಸುಚರಿತಕಾರಿನೋತಿ ಆದಿನಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ಕಮ್ಮಕಿರಿಯವಾದಿನೋ ಹಿ ಇಮೇ ದ್ವೇ ಪುಗ್ಗಲಾ. ಇತಿ ಪಠಮದುತಿಯನಯೇಸು ವುತ್ತನಯೇನೇವ ತತಿಯಚತುತ್ಥನಯೇಸು ಯೋಜನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಬಾಹಿರಕಾಚಾರಯುತ್ತೋ ತಿತ್ಥಿಯಾಚಾರಯುತ್ತೋ, ನ ವಿಮುತ್ತಾಚಾರೋ. ಅತ್ತಾನಂ ಸುಖೇತ್ವಾತಿ ಅಧಮ್ಮಿಕೇನ ಸುಖೇನ ಅತ್ತಾನಂ ಸುಖೇತ್ವಾ, ತೇನಾಹ ‘‘ದುಚ್ಚರಿತಾನಿ ಪೂರೇತ್ವಾ’’ತಿ. ‘‘ನ ದಾನಿ ಮಯಾ ಸದಿಸೋ ಅತ್ಥೀ’’ತಿಆದಿನಾ ತಿಸ್ಸನ್ನಂ ಮಞ್ಞನಾನಂ ವಸೇನ ದುಚ್ಚರಿತಪೂರಣಮಾಹ. ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿವಸೇನಾತಿ ‘‘ನತ್ಥಿ ಕಾಮೇಸು ದೋಸೋ’’ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿವಸೇನ. ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಾಯಾತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಉಪಗತಾಯ ತಾಪಸದಾರಿಕಾಯ. ದಹರಾಯಾತಿ ತರುಣಾಯ. ಮುದುಕಾಯಾತಿ ಸುಖುಮಾಲಾಯ. ಲೋಮಸಾಯಾತಿ ತನುತಮ್ಬಲೋಮತಾಯ ಅಪ್ಪಲೋಮಾಯ. ಕಾಮೇಸೂತಿ ವತ್ಥುಕಾಮೇಸು. ಪಾತಬ್ಯತನ್ತಿ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ, ಪಾತಬ್ಯತನ್ತಿ ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನಕತಂ. ಆಪಜ್ಜನ್ತೋತಿ ಉಪಗಚ್ಛನ್ತೋ. ಪರಿಭೋಗತ್ಥೋ ಹಿ ಅಯಂ ಪಾ-ಸದ್ದೋ, ಕತ್ತುಸಾಧನೋ ಚ ತಬ್ಬ-ಸದ್ದೋ, ಯಥಾರುಚಿ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಿಲೇಸಕಾಮೋಪಿ ಹಿ ಅಸ್ಸಾದಿಯಮಾನೋ ವತ್ಥುಕಾಮನ್ತೋಗಧೋಯೇವ.

ಇದನ್ತಿ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಅತ್ಥಪ್ಪಭೇದಂ ವಿಭಜ್ಜನಂ. ತಿತ್ಥಿಯವಸೇನ ಆಗತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ತಥಾ ವಿಭತ್ತತ್ತಾ. ಸಾಸನೇಪೀತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇಪಿ.

ಅರಹತ್ತಂ ವಾ ಅತ್ತನಿ ಅಸನ್ತಂ ‘‘ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ವಿಪ್ಪಟಿಜಾನಿತ್ವಾ. ಸಾಮನ್ತಜಪ್ಪನಂ, ಪಚ್ಚಯಪಟಿಸೇವನಂ, ಇರಿಯಾಪಥನಿಸ್ಸಿತನ್ತಿ ಇಮಾನಿ ತೀಣಿ ವಾ ಕುಹನವತ್ಥೂನಿ. ತಾದಿಸೋ ವಾತಿ ಧುತಙ್ಗ- (ಮಿ. ಪ. ೪.೨; ವಿಸುದ್ಧಿ. ೧.೨೨) ಸಮಾದಾನವಸೇನ ಲೂಖಾಜೀವೀ ಏವ. ದುಲ್ಲಭಸುಖೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ ದುಗ್ಗತೀಸು ಉಪಪತ್ತಿಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೩೮೩. ಅಸುಕಟ್ಠಾನತೋತಿ ಅಸುಕಭವತೋ. ಆಗತಾತಿ ನಿಬ್ಬತ್ತನವಸೇನ ಇಧಾಗತಾ. ಇದಾನಿ ಗನ್ತಬ್ಬಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಆಯತಿಂ ನಿಬ್ಬತ್ತನಟ್ಠಾನಂ. ಪುನ ಉಪಪತ್ತಿನ್ತಿ ಆಯತಿಂ ಅನನ್ತರಭವತೋ ತತಿಯಂ ಉಪಪತ್ತಿಂ, ಪುನ ಉಪಪತ್ತೀತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಕೇನ ಕಾರಣೇನಾತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ಹಿ ಇಚ್ಛಾದೋಸವಸೇನ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಗರಹೇಯ್ಯ, ಅಹಂ ಪನ ಯಥಾಭೂತಂ ಜಾನನ್ತೋ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಗರಹಿಸ್ಸಾಮಿ, ತಂ ಕಾರಣಂ ನತ್ಥೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ, ತೇನಾಹ ‘‘ಗರಹಿತಬ್ಬಮೇವಾ’’ತಿಆದಿ. ತಮತ್ಥನ್ತಿ ಗರಹಿತಬ್ಬಸ್ಸೇವ ಗರಹಣಂ, ಪಸಂಸಿತಬ್ಬಸ್ಸ ಚ ಪಸಂಸನಂ.

ನ ಕೋಚಿ ‘‘ನ ಸಾಧೂ’’ತಿ ವದತಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸ್ಸ, ಸಮ್ಪರಾಯಿಕಸ್ಸ ಚ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಸಾಧನವಸೇನೇವ ಪವತ್ತಿಯಾ ಭದ್ದಕತ್ತಾ. ಪಞ್ಚವಿಧಂ ವೇರನ್ತಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಿಪಞ್ಚವಿಧಂ ವೇರಂ. ತಞ್ಹಿ ಪಞ್ಚವಿಧಸ್ಸ ಸೀಲಸ್ಸ ಪಟಿಸತ್ತುಭಾವತೋ, ಸತ್ತಾನಂ ವೇರಹೇತುತಾಯ ಚ ‘‘ವೇರ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತತೋ ಏವ ತಂ ನ ಕೋಚಿ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ವದತಿ, ತಥಾ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಾದಿಅತ್ಥಾನಂ ಅಸಾಧನತೋ, ಸತ್ತಾನಂ ಸಾಧುಭಾವಸ್ಸ ಚ ದೂಸನತೋ. ನ ನಿರುನ್ಧಿತಬ್ಬನ್ತಿ ರೂಪಗ್ಗಹಣೇ ನ ನಿವಾರೇತಬ್ಬಂ. ದಸ್ಸನೀಯದಸ್ಸನತ್ಥೋ ಹಿ ಚಕ್ಖುಪಟಿಲಾಭೋತಿ ತೇಸಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಯದಗ್ಗೇನ ತೇಸಂ ಪಞ್ಚದ್ವಾರೇ ಅಸಂವರೋ ಸಾಧು, ತದಗ್ಗೇನ ತತ್ಥ ಸಂವರೋ ನ ಸಾಧೂತಿ ಆಹ ‘‘ಪುನ ಯಂ ತೇ ಏಕಚ್ಚನ್ತಿ ಪಞ್ಚದ್ವಾರೇ ಸಂವರ’’ನ್ತಿ.

ಅಥ ವಾ ಯಂ ತೇ ಏಕಚ್ಚಂ ವದನ್ತಿ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ತೇ ‘‘ಏಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ತಿತ್ಥಿಯಾ ಯಂ ಅತ್ತಕಿಲಮಥಾನುಯೋಗಾದಿಂ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ಮಯಂ ತಂ ನ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ವದಾಮ. ಯಂ ತೇ ಏಕಚ್ಚಂ ವದನ್ತಿ ‘‘ನ ಸಾಧೂ’’ತಿ ಯಂ ಪನ ತೇ ಅನವಜ್ಜಪಚ್ಚಯಪರಿಭೋಗಂ, ಸುನಿವತ್ಥಸುಪಾರುಪನಾದಿಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಞ್ಚ ‘‘ನ ಸಾಧೂ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ಮಯಂ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ವದಾಮಾತಿ ಏವಂ ಪೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಏವಂ ಯಂ ಪರವಾದಮೂಲಕಂ ಚತುಕ್ಕಂ ದಸ್ಸಿತಂ, ತದೇವ ಪುನ ಸಕವಾದಮೂಲಕಂ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸಿತನ್ತಿ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ‘‘ಏವ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ಯಞ್ಹಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಕೇನಚಿ ಸಮಾನಂ, ತೇನಪಿ ತಂ ಸಮಾನಮೇವ, ತಥಾ ಅಸಮಾನಂ ಪೀತಿ. ಸಮಾನಾಸಮಾನತನ್ತಿ ಸಮಾನಾಸಮಾನತಾಮತ್ತಂ. ಅನವಸೇಸತೋ ಹಿ ಪಹಾತಬ್ಬಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಪಹಾನಂ ಸಕವಾದೇ ದಿಸ್ಸತಿ, ನ ಪರವಾದೇ. ತಥಾ ಪರಿಪುಣ್ಣಮೇವ ಚ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬಧಮ್ಮಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಾದನಂ ಸಕವಾದೇ, ನ ಪರವಾದೇ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ತ್ಯಾಹ’’ನ್ತಿಆದಿ.

ಸಮನುಯುಞ್ಜಾಪನಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೩೮೫. ಲದ್ಧಿಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋತಿ ‘‘ಕಿಂ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಸಂಕಿಲೇಸಧಮ್ಮೇ ಅನವಸೇಸಂ ಪಹಾಯ ವತ್ತತಿ, ಉದಾಹು ಪರೇ ಗಣಾಚರಿಯಾ. ಏತ್ಥ ತಾವ ಅತ್ತನೋ ಲದ್ಧಿಂ ವದಾ’’ತಿ ಲದ್ಧಿಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ. ಕಾರಣಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋತಿ ‘‘ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಸಂಕಿಲೇಸಧಮ್ಮೇ ಅನವಸೇಸಂ ಪಹಾಯ ವತ್ತತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಏವಮತ್ಥಂ ಗಾಹಯಾ’’ತಿ ಕಾರಣಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ. ಉಭಯಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋತಿ ‘‘ಇದಂ ನಾಮೇತ್ಥ ಕಾರಣ’’ನ್ತಿ ಕಾರಣಂ ವತ್ವಾ ಪಟಿಞ್ಞಾತೇ ಅತ್ಥೇ ಸಾಧಿಯಮಾನೇ ಅನ್ವಯತೋ, ಬ್ಯತಿರೇಕತೋ ಚ ಕಾರಣಂ ಸಮತ್ಥೇತುಂ ಸದಿಸಾಸದಿಸಭೇದಂ ಉಪಮೋದಾಹರಣದ್ವಯಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ, ಉಭಯಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಕಾರಣಸ್ಸ ಚ ತಿಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಯಥಾಪಟಿಞ್ಞಾತೇ ಅತ್ಥೇ ಸಾಧಿತೇ ಸಮ್ಮದೇವ ಅನುಪಚ್ಛಾ ಭಾಸನ್ತೋ ನಿಗಮೇನ್ತೋ ಸಮನುಭಾಸತಿ ನಾಮ. ಉಪಸಂಹರಿತ್ವಾತಿ ಉಪನೇತ್ವಾ. ‘‘ಕಿಂ ತೇ’’ತಿಆದಿ ಉಪಸಂಹರಣಾಕಾರದಸ್ಸನಂ. ದುತಿಯಪದೇತಿ ‘‘ಸಙ್ಘೇನ ವಾ ಸಙ್ಘ’’ನ್ತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪದೇ.

ತಮತ್ಥನ್ತಿ ತಂ ಪಹಾತಬ್ಬಧಮ್ಮಾನಂ ಅನವಸೇಸಂ ಪಹಾಯ ವತ್ತನಸಙ್ಖಾತಞ್ಚ ಸಮಾದಾತಬ್ಬಧಮ್ಮಾನಂ ಅನವಸೇಸಂ ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತನಸಙ್ಖಾತಞ್ಚ ಅತ್ಥಂ. ಯೋಜೇತ್ವಾತಿ ಅಕುಸಲಾದಿಪದೇಹಿ ಯೋಜೇತ್ವಾ. ಅಕೋಸಲ್ಲಸಮ್ಭೂತಟ್ಠೇನ ಅಕುಸಲಾ ಚೇವ ತತೋಯೇವ ಅಕುಸಲಾತಿ ಚ ಸಙ್ಖಂ ಗತಾತಿ ಸಙ್ಖಾತಾ ತತ್ಥ ಪುರಿಮಪದೇನ ಏಕನ್ತಾಕುಸಲೇ ವದತಿ, ದುತಿಯಪದೇನ ತಂಸಹಗತೇ, ತಂಪಕ್ಖಿಯೇ ಚ, ತೇನಾಹ ‘‘ಕೋಟ್ಠಾಸಂ ವಾ ಕತ್ವಾ ಠಪಿತಾ’’ತಿ, ಅಕುಸಲಪಕ್ಖಿಯಭಾವೇನ ವವತ್ಥಾಪಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅವಜ್ಜಟ್ಠೋ ದೋಸಟ್ಠೋ ಗಾರಯ್ಹಪರಿಯಾಯತ್ತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಸಾವಜ್ಜಾತಿ ಸದೋಸಾ’’ತಿ. ಅರಿಯಾ ನಾಮ ನಿದ್ದೋಸಾ, ಇಮೇ ಪನ ಕತ್ಥಚಿಪಿ ನಿದ್ದೋಸಾ ನ ಹೋನ್ತೀತಿ ನಿದ್ದೋಸಟ್ಠೇನ ಅರಿಯಾ ಭವಿತುಂ ನಾಲಂ ಅಸಮತ್ಥಾ.

೩೮೬-೩೯೨. ಯನ್ತಿ ಕಾರಣೇ ಏತಂ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಯೇನ ವಿಞ್ಞೂ’’ತಿ. ಯಂ ವಾ ಪನಾತಿ ‘‘ಯಂ ಪನ ಕಿಞ್ಚೀ’’ತಿ ಅಸಮ್ಭಾವನವಚನಮೇತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಯಂ ವಾ ತಂ ವಾ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕ’’ನ್ತಿ. ಗಣಾಚರಿಯಾ ಪೂರಣಾದಯೋ. ಸತ್ಥುಪ್ಪಭವತ್ತಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸಙ್ಘಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾಪಿ ಸತ್ಥುಸಮ್ಪತ್ತಿ ವಿಭಾವೀಯತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸಙ್ಘಪಸಂಸಾಯಪಿ ಸತ್ಥುಯೇವ ಪಸಂಸಾಸಿದ್ಧಿತೋ’’ತಿ. ಸಾ ಪನ ಪಸಂಸಾ ಪಸಾದಹೇತುಕಾತಿ ಪಸಾದಮುಖೇನ ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಪಸೀದಮಾನಾಪಿ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಪಿ-ಸದ್ದೇನ ಯಥಾ ಅನ್ವಯತೋ ಪಸಂಸಾ ಸಮುಚ್ಚೀಯತಿ, ಏವಂ ಸತ್ಥುವಿಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಸಾವಕೇಸು, ಸಾವಕವಿಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಚ ಸತ್ಥರಿ ಅಪ್ಪಸಾದೋ ಸಮುಚ್ಚೀಯತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಸರೀರಸಮ್ಪತ್ತಿನ್ತಿ ರೂಪಸಮ್ಪತ್ತಿಂ, ರೂಪಕಾಯಪಾರಿಪೂರಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಭವನ್ತಿ ವತ್ತಾರೋ ರೂಪಪ್ಪಮಾಣಾ, ಘೋಸಧಮ್ಮಪ್ಪಮಾಣಾ ಚ. ಪುನ ಭವನ್ತಿ ವತ್ತಾರೋತಿ ಧಮ್ಮಪ್ಪಮಾಣವಸೇನೇವ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ಯಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪಸಂಸಾತಿ ಆನೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ತತ್ಥ ಯಾ ಬುದ್ಧಾನಂ, ಬುದ್ಧಸಾವಕಾನಂಯೇವ ಚ ಪಾಸಂಸತಾ, ಅಞ್ಞೇಸಞ್ಚ ತದಭಾವೋ ಜೋತಿತೋ, ತಂ ವಿರತಿಪ್ಪಹಾನಸಂವರುದ್ದೇಸವಸೇನ ನೀಹರಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಯಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಸೇತುಘಾತವಿರತಿ ನಾಮ ಅರಿಯಮಗ್ಗವಿರತಿ. ವಿಪಸ್ಸನಾಮತ್ತವಸೇನಾತಿ ‘‘ಅನಿಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ವಾ ‘‘ದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ವಾ ವಿವಿಧಂ ದಸ್ಸನಮತ್ತವಸೇನ, ನ ಪನ ನಾಮರೂಪವವತ್ಥಾನಪಚ್ಚಯಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನಪುಬ್ಬಕಂ ಲಕ್ಖಣತ್ತಯಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಸಮ್ಮಸನವಸೇನ. ಇತರಾನೀತಿ ಸಮುಚ್ಛೇದಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿನಿಸ್ಸರಣಪ್ಪಹಾನಾನಿ. ‘‘ಸೇಸ’’ನ್ತಿ ಪಞ್ಚಸೀಲತೋ ಅಞ್ಞೋ ಸಬ್ಬೋ ಸೀಲಸಂವರೋ, ‘‘ಖಮೋ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೪; ೩.೧೫೯; ಅ. ನಿ. ೪.೧೧೪) ವುತ್ತೋ ಸುಪರಿಸುದ್ಧೋ ಖನ್ತಿಸಂವರೋ, ‘‘ಪಞ್ಞಾಯೇತೇ ಪಿಧಿಯ್ಯರೇ’’ತಿ (ಸು. ನಿ. ೧೦೪೧; ಚೂಳನಿ. ೬೦) ಏವಂ ವುತ್ತೋ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಸಮುಚ್ಛೇದಕೋ ಮಗ್ಗಞಾಣಸಙ್ಖಾತೋ ಞಾಣಸಂವರೋ, ಮನಚ್ಛಟ್ಠಾನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಪಿದಹನವಸೇನ ಪವತ್ತೋ ಪರಿಸುದ್ಧೋ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರೋ, ‘‘ಅನುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಪಾಪಕಾನಂ ಅಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅನುಪ್ಪಾದಾಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ದೀ. ನಿ. ೨.೪೦೨; ಮ. ನಿ. ೧.೧೩೫; ಸಂ. ನಿ. ೫.೮; ವಿಭ. ೨೦೫) ವುತ್ತೋ ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನಸಙ್ಖಾತೋ ವೀರಿಯಸಂವರೋತಿ ಇಮಂ ಸಂವರಪಞ್ಚಕಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ. ಪಞ್ಚ ಖೋ ಪನಿಮೇ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸಾತಿಆದಿ ಸಾಸನೇ ಸೀಲಸ್ಸ ಬಹುಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ತದೇಕದೇಸೇ ಏವ ಪರೇಸಂ ಅವಟ್ಠಾನದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಯಥಾವುತ್ತಸೀಲಸಂವರಸ್ಸೇವ ಪುನ ಗಹಣಂ.

ಅರಿಯಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಮಗ್ಗವಣ್ಣನಾ

೩೯೩. ಸೀಹನಾದನ್ತಿ ಸೇಟ್ಠನಾದಂ, ಅಭೀತನಾದಂ ಕೇನಚಿ ಅಪ್ಪಟಿವತ್ತಿಯನಾದನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಅಯಂ ಯಥಾವುತ್ತೋ ಮಮ ವಾದೋ ಅವಿಪರೀತೋ, ತಸ್ಸ ಅವಿಪರೀತಭಾವೋ ಇಮಂ ಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅಪರಪ್ಪಚ್ಚಯತೋ ಜಾನಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಏವಂ ಅವಿಪರೀತಭಾವಾವಬೋಧನತ್ಥಂ. ‘‘ಅತ್ಥಿ ಕಸ್ಸಪಾ’’ತಿಆದೀಸು ಯಂ ಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ವದನ್ತೋ ಯುತ್ತಪತ್ತಕಾಲೇ, ತಥಭಾವತೋ ಭೂತಂ, ಏಕಂಸತೋ ಹಿತಾವಿಹಭಾವೇನ ಅತ್ಥಂ, ಧಮ್ಮತೋ ಅನಪೇತತ್ತಾ ಧಮ್ಮಂ, ವಿನಯಯೋಗತೋ ಪರೇಸಂ ವಿನಯನತೋ ಚ ವಿನಯಂ ವದತೀತಿ ಸಾಮಂಯೇವ ಅತ್ತಪಚ್ಚಕ್ಖತೋವ ಜಾನಿಸ್ಸತಿ, ಸೋ ಮಯಾ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಪವೇದಿತೋ ಸಕಲವಟ್ಟದುಕ್ಖನಿಸ್ಸರಣಭೂತೋ ಅತ್ಥಿ ಕಸ್ಸಪ ಮಗ್ಗೋ, ತಸ್ಸ ಚ ಅಧಿಗಮೂಪಾಯಭೂತಾ ಪುಬ್ಬಭಾಗಪಟಿಪದಾತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಯೋಜನಾ. ತೇನ ‘‘ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಇಮೇ ಧಮ್ಮೇ’’ತಿಆದಿನಯಪ್ಪವತ್ತೋ ವಾದೋ ಕೇನಚಿ ಅಸಂಕಮ್ಪಿಯೋ ಯಥಾಭೂತಸೀಹನಾದೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

‘‘ಏವಮೇತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಅ. ನಿ. ೩.೧೩೪) ವಿಯ ಮಗ್ಗಞ್ಚ ಪಟಿಪದಞ್ಚ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ. ‘‘ಅಯಮೇವಾ’’ತಿ ವಚನಂ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಪುಥುಭಾವಪಟಿಕ್ಖೇಪನತ್ಥಂ, ಸಬ್ಬಅರಿಯಸಾಧಾರಣಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ, ಸಾಸನೇ ಪಾಕಟಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಞ್ಚ. ತೇನಾಹ ‘‘ಏಕಾಯನೋ ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖವೇ ಮಗ್ಗೋ’’ತಿ, (ದೀ. ನಿ. ೨.೩೭೩; ಮ. ನಿ. ೧.೧೦೬; ಸಂ. ನಿ. ೫.೩೬೭, ೩೮೪, ೪೦೯)‘‘ಏಸೇವ ಮಗ್ಗೋ ನತ್ಥಞ್ಞೋ ದಸ್ಸನಸ್ಸ ವಿಸುದ್ಧಿಯಾ’’ತಿ (ಧ. ಪ. ೨೭೪),

‘‘ಏಕಾಯನಂ ಜಾತಿಖಯನ್ತದಸ್ಸೀ,

ಮಗ್ಗಂ ಪಜಾನಾತಿ ಹಿತಾನುಕಮ್ಪೀ;

ಏತೇನ ಮಗ್ಗೇನ ತರಿಂಸು ಪುಬ್ಬೇ,

ತರಿಸ್ಸನ್ತಿ ಯೇ ಚ ತರನ್ತಿ ಓಘ’’ನ್ತಿ. (ಸಂ. ನಿ. ೫.೩೮೪, ೪೦೯; ಮಹಾನಿ. ೧೯೧; ಚೂಳನಿ. ೧೦೭, ೧೨೧; ನೇತ್ತಿ. ೧೭೦);

ಸಬ್ಬೇಸು ಸುತ್ತಪದೇಸೇಸು ಅಭಿಧಮ್ಮಪದೇಸೇಸು ಚ ಏಕೋವಾಯಂ ಮಗ್ಗೋ ಪಾಕಟೋ ಪಞ್ಞಾತೋ ಆಗತೋ ಚಾತಿ.

ತಪೋಪಕ್ಕಮಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೩೯೪. ತಪೋಯೇವ ಉಪಕ್ಕಮಿತಬ್ಬತೋ ಆರಭಿತಬ್ಬತೋ ತಪೋಪಕ್ಕಮೋತಿ ಆಹ ‘‘ತಪಾರಮ್ಭಾ’’ತಿ. ಆರಮ್ಭನಞ್ಚೇತ್ಥ ಕರಣಮೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ತಪೋಕಮ್ಮಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ. ಸಮಣಕಮ್ಮಸಙ್ಖಾತಾತಿ ಸಮಣೇಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬಕಮ್ಮಸಞ್ಞಿತಾ. ನಿಚ್ಚೋಲೋತಿ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಚೇಲೋ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಚೇಲೋ. ನಗ್ಗಿಯವತಸಮಾದಾನೇನ ನಗ್ಗೋ. ‘‘ಠಿತಕೋವ ಉಚ್ಚಾರಂ ಕರೋತೀ’’ತಿಆದಿ ನಿದಸ್ಸನಮತ್ತಂ, ವಮಿತ್ವಾ ಮುಖವಿಕ್ಖಾಲನಾದಿಆಚಾರಸ್ಸಪಿ ತೇನ ವಿಸ್ಸಟ್ಠತ್ತಾ. ಜಿವ್ಹಾಯ ಹತ್ಥಂ ಅಪಲಿಖತಿ ಅಪಲಿಹತಿ ಉದಕೇನ ಅಧೋವನತೋ. ದುತಿಯವಿಕಪ್ಪೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ‘‘ಏಹಿ ಭದ್ದನ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಉಪಗಮನಸಙ್ಖಾತೋ ವಿಧಿ ಏಹಿಭದ್ದನ್ತೋ, ತಂ ಚರತೀತಿ ಏಹಿಭದ್ದನ್ತಿಕೋ, ತಪ್ಪಟಿಕ್ಖೇಪೇನ ನ ಏಹಿಭದ್ದನ್ತಿಕೋ. ನ ಕರೋತಿ ಸಮಣೇನ ನಾಮ ಪರಸ್ಸ ವಚನಕರೇನ ನ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ. ಪುರೇತರನ್ತಿ ತಂ ಠಾನಂ ಅತ್ತನೋ ಉಪಗಮನತೋ ಪುರೇತರಂ. ತಂ ಕಿರ ಸೋ ‘‘ಭಿಕ್ಖುನಾ ನಾಮ ಯಾದಿಚ್ಛಕೀ ಏವ ಭಿಕ್ಖಾ ಗಹೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ. ಉದ್ದಿಸ್ಸಕತಂ ‘‘ಮಮ ನಿಮಿತ್ತಭಾವೇನ ಬಹೂ ಖುದ್ದಕಾ ಪಾಣಾ ಸಙ್ಘಾತಂ ಆಪಾದಿತಾ’’ತಿ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ. ನಿಮನ್ತನಂ ನ ಸಾದಿಯತಿ ‘‘ಏವಂ ತೇಸಂ ವಚನಂ ಕತಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಕುಮ್ಭೀಆದೀಸುಪಿ ಸೋ ಸತ್ತಸಞ್ಞೀತಿ ಆಹ ‘‘ಕುಮ್ಭೀಕಳೋಪಿಯೋ’’ತಿಆದಿ.

ಕಬಳನ್ತರಾಯೋತಿ ಕಬಳಸ್ಸ ಅನ್ತರಾಯೋ ಹೋತೀತಿ. ಗಾಮಸಭಾಗಾದಿವಸೇನ ಸಙ್ಗಮ್ಮ ಕಿತ್ತೇನ್ತಿ ಏತಿಸ್ಸಾತಿ ಸಙ್ಕಿತ್ತಿ, ತಥಾ ಸಂಹಟತಣ್ಡುಲಾದಿಸಞ್ಚಯೋ. ಮನುಸ್ಸಾತಿ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರಮನುಸ್ಸಾ.

ಸುರಾಪಾನಮೇವಾತಿ ಮಜ್ಜಲಕ್ಖಣಪ್ಪತ್ತಾಯ ಸುರಾಯ ಪಾನಮೇವ ಸುರಾಗ್ಗಹಣೇನ ಚೇತ್ಥ ಮೇರಯಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗಹಿತಂ. ಏಕಾಗಾರಮೇವ ಉಞ್ಛತೀತಿ ಏಕಾಗಾರಿಕೋ. ಏಕಾಲೋಪೇನೇವ ವತ್ತತೀತಿ ಏಕಾಲೋಪಿಕೋ. ದೀಯತಿ ಏತಾಯಾತಿ ದತ್ತಿ, ದ್ವತ್ತಿಆಲೋಪಮತ್ತಗಾಹಿ ಖುದ್ದಕಂ ಭಿಕ್ಖಾದಾನಭಾಜನಂ, ತೇನಾಹ ‘‘ಖುದ್ದಕಪಾತೀ’’ತಿ. ಅಭುಞ್ಜನವಸೇನ ಏಕೋ ಅಹೋ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಏಕಾಹಿಕೋ, ಆಹಾರೋ. ತಂ ಏಕಾಹಿಕಂ, ಸೋ ಪನ ಅತ್ಥತೋ ಏಕದಿವಸಲಙ್ಘಕೋತಿ ಆಹ ‘‘ಏಕದಿವಸನ್ತರಿಕ’’ನ್ತಿ. ‘‘ದ್ವೀಹಿಕ’’ನ್ತಿಆದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಏಕಾಹಂ ಅಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಏಕಾಹಂ ಭುಞ್ಜನಂ ಏಕಾಹವಾರೋ, ತಂ ಏಕಾಹಿಕಮೇವ ಅತ್ಥತೋ. ದ್ವೀಹಂ ಅಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ದ್ವೀಹಂ ಭುಞ್ಜನಂ ದ್ವೀಹವಾರೋ. ಸೇಸದ್ವಯೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಉಕ್ಕಟ್ಠೋ ಪನ ಪರಿಯಾಯಭತ್ತಭೋಜನಿಕೋ ದ್ವೀಹಂ ಅಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಏಕಾಹಮೇವ ಭುಞ್ಜತಿ. ಸೇಸದ್ವಯೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

೩೯೫. ಕುಣ್ಡಕನ್ತಿ ತನುತರಂ ತಣ್ಡುಲಸಕಲಂ.

೩೯೬. ಸಣೇಹಿ ಸಣವಾಕೇಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತವತ್ಥಾನಿ ಸಾಣಾನಿ. ಮಿಸ್ಸಸಾಣಾನಿ ಮಸಾಣಾನಿ, ನ ಭಙ್ಗಾನಿ. ಏರಕತಿಣಾದೀನೀತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಅಕ್ಕಮಕಚಿಕದಲೀವಾಕಾದೀನಂ ಸಙ್ಗಹೋ. ಏರಕಾದೀಹಿ ಕತಾನಿ ಹಿ ಛವಾನಿ ಲಾಮಕಾನಿ ದುಸ್ಸಾನೀತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ಲಭನ್ತಿ.

ಮಿಚ್ಛಾವಾಯಾಮವಸೇನೇವ ಉಕ್ಕುಟಿಕವತಾನುಯೋಗೋತಿ ಆಹ ‘‘ಉಕ್ಕುಟಿಕವೀರಿಯಂ ಅನುಯುತ್ತೋ’’ತಿ. ಥಣ್ಡಿಲನ್ತಿ ವಾ ಸಮಾ ಪಕತಿಭೂಮಿ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಪತ್ಥಣ್ಡಿಲೇ ಪಾತುರಹೋಸೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೪.೧೦) ವಿಯ, ತಸ್ಮಾ ಥಣ್ಡಿಲಸೇಯ್ಯನ್ತಿ ಅನನ್ತರಹಿತಾಯ ಪಕತಿಭೂಮಿಯಂ ಸೇಯ್ಯನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಲದ್ಧಂ ಆಸನನ್ತಿ ನಿಸೀದಿತುಂ ಯಥಾಲದ್ಧಂ ಆಸನಂ. ಅಕೋಪೇತ್ವಾತಿ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಅನುಪಗನ್ತ್ವಾ, ತೇನಾಹ ‘‘ತತ್ಥೇವ ನಿಸೀದನಸೀಲೋ’’ತಿ. ಸೋ ಹಿ ತಂ ಅಛಡ್ಡೇನ್ತೋ ಅಪರಿಚ್ಚಜನ್ತೋ ಅಕೋಪೇನ್ತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ವಿಕಟನ್ತಿ ಗೂಥಂ ವುಚ್ಚತಿ ಆಸಯವಸೇನ ವಿರೂಪಂ ಜಾತನ್ತಿ ಕತ್ವಾ.

ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಅಚೇಲಕೋ ಹೋತೀ’’ತಿಆದೀನಿ ವತಪದಾನಿ ಯಾವ ‘‘ನ ಥುಸೋದಕಂ ಪಿವತೀ’’ತಿ ಏತಾನಿ ಏಕವಾರಾನಿ. ‘‘ಏಕಾಗಾರಿಕೋ ವಾ’’ತಿಆದೀನಿ ನಾನಾವಾರಾನಿ, ನಾನಾಕಾಲಿಕಾನಿ ವಾ. ತಥಾ ‘‘ಸಾಕಭಕ್ಖೋ ವಾ’’ತಿಆದೀನಿ, ‘‘ಸಾಣಾನಿಪಿ ಧಾರೇತೀ’’ತಿಆದೀನಿ ಚ. ತಥಾ ಹೇತ್ಥ ವಾ-ಸದ್ದಗ್ಗಹಣಂ, ಪಿ-ಸದ್ದಗ್ಗಹಣಞ್ಚ ಕತಂ. ಪಿ-ಸದ್ದೋಪಿ ವಿಕಪ್ಪತ್ಥೋ ಏವ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಪುರಿಮೇಸು ಪನ ನ ಕತಂ. ಏವಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ‘‘ಅಚೇಲಕೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಸಾಣಾನಿಪಿ ಧಾರೇತೀ’’ತಿಆದಿ ವಚನಸ್ಸ, ‘‘ರಜೋಜಲ್ಲಧರೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಉದಕೋರೋಹನಾನುಯೋಗಂ ಅನುಯುತ್ತೋ’’ತಿ ವಚನಸ್ಸ ಚ ಅವಿರೋಧೋ ಸಿದ್ಧೋ ಹೋತಿ. ಅಥ ವಾ ಕಿಮೇತ್ಥ ಅವಿರೋಧಚಿನ್ತಾಯ. ಉಮ್ಮತ್ತಕಪಚ್ಛಿಸದಿಸೋ ಹಿ ತಿತ್ಥಿಯವಾದೋ. ಅಥ ವಾ ‘‘ಅಚೇಲಕೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ಆರಭಿತ್ವಾ ತಪ್ಪಸಙ್ಗೇನ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಅತ್ತಕಿಲಮಥಾನುಯೋಗಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೇನ ‘‘ಸಾಣಾನಿಪಿ ಧಾರೇತೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ತಪೋಪಕ್ಕಮನಿರತ್ಥಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೩೯೭. ಸೀಲಸಮ್ಪದಾದೀಹಿ ವಿನಾತಿ ಸೀಲಸಮ್ಪದಾ, ಸಮಾಧಿಸಮ್ಪದಾ, ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪದಾತಿ ಇಮಾಹಿ ಲೋಕುತ್ತರಾಹಿ ಸಮ್ಪದಾಹಿ ವಿನಾ ನ ಕದಾಚಿ ಸಾಮಞ್ಞಂ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಞ್ಞಂ ವಾ ಸಮ್ಭವತಿ, ಯಸ್ಮಾ ಚ ತದೇವಂ, ತಸ್ಮಾ ತೇಸಂ ತಪೋಪಕ್ಕಮಾನಂ ನಿರತ್ಥಕತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋತಿ ಯೋಜನಾ. ‘‘ದೋಸವೇರವಿರಹಿತ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ದೋಸಸ್ಸ ಮೇತ್ತಾಯ ಉಜುಪಟಿಪಕ್ಖತಾಯ ವುತ್ತಂ. ದೋಸ-ಗ್ಗಹಣೇನ ವಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಝಾನಪಟಿಪಕ್ಖಾ ಸಂಕಿಲೇಸಧಮ್ಮಾ ಗಹಿತಾ, ವೇರ-ಗ್ಗಹಣೇನ ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಭೂತಾ ಸತ್ತಾ. ಯದಗ್ಗೇನ ಹಿ ದೋಸರಹಿತಂ, ತದಗ್ಗೇನ ವೇರರಹಿತನ್ತಿ.

೩೯೮. ಪಾಕಟಭಾವೇನ ಕಾಯತಿ ಗಮೇತೀತಿ ಪಕತಿ, ಲೋಕಸಿದ್ಧವಾದೋ, ತೇನಾಹ ‘‘ಪಕತಿ ಖೋ ಏಸಾತಿ ಪಕತಿಕಥಾ ಏಸಾ’’ತಿ. ಮತ್ತಾಯಾತಿ ಮತ್ತಾ-ಸದ್ದೋ ‘‘ಮತ್ತಾ ಸುಖಪರಿಚ್ಚಾಗಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಧ. ಪ. ೨೯೦) ವಿಯ ಅಪ್ಪತ್ಥಂ ಅನ್ತೋನೀತಂ ಕತ್ವಾ ಪಮಾಣವಾಚಕೋತಿ ಆಹ ‘‘ಇಮಿನಾ ಪಮಾಣೇನ ಏವಂ ಪರಿತ್ತಕೇನಾ’’ತಿ. ತೇನ ಪನ ಪಮಾಣೇನ ಪಹಾತಬ್ಬೋ ಪಕರಣಪ್ಪತ್ತೋ ಪಟಿಪತ್ತಿಕ್ಕಮೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪಟಿಪತ್ತಿಕ್ಕಮೇನಾ’’ತಿ. ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬವಾರೇಸು.

೩೯೯. ಅಞ್ಞಥಾ ವದಥಾತಿ ಯದಿ ಅಚೇಲಕಭಾವಾದಿನಾ ಸಾಮಞ್ಞಂ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಞ್ಞಂ ವಾ ಅಭವಿಸ್ಸ, ಸುವಿಜಾನೋವ ಸಮಣೋ ಸುವಿಜಾನೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ತುಮ್ಹೇ ಇತೋ ಅಞ್ಞಥಾವ ಸಾಮಞ್ಞಂ ಬ್ರಹ್ಮಞ್ಞಞ್ಚ ವದಥ, ತಸ್ಮಾ ದುಜ್ಜಾನೋವ ಸಮಣೋ ದುಜ್ಜಾನೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ, ತೇನಾಹ ‘‘ಇದಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹಾ’’ತಿ. ತಂ ಪಕತಿವಾದಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಯಂ ಪಾಕತಿಕಂ ಸಾಮಞ್ಞಂ ಬ್ರಹ್ಮಞ್ಞಞ್ಚ ಹದಯೇ ಠಪೇತ್ವಾ ತೇನ ‘‘ದುಕ್ಕರ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ, ತಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ಭಗವತಾಪಿ ‘‘ಪಕತಿ ಖೋ ಏಸಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಇಧ ಪನ ತಂ ಪಕತಿವಾದಂ ಪಾಕತಿಕಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣವಿಸಯಂ ಕಥಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಟಿಸಂಹರಿತ್ವಾ ಸಭಾವತೋವ ಪರಮತ್ಥತೋವ ಸಮಣಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಚ ದುಜ್ಜಾನಭಾವಂ ಆವಿಕರೋನ್ತೋ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ. ತತ್ರಾಪೀತಿ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣವಾದೇಪಿ ವುತ್ತನಯೇನೇವ.

ಸೀಲಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪದಾವಣ್ಣನಾ

೪೦೦-೧. ಪಣ್ಡಿತೋತಿ ಹೇತುಸಮ್ಪತ್ತಿಸಿದ್ಧೇನ ಪಣ್ಡಿಚ್ಚೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ, ಕಥಂ ಉಗ್ಗಹೇಸಿ ಪರಿಪಕ್ಕಞಾಣತ್ತಾ ಘಟೇ ಪದೀಪೇನ ವಿಯ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಸಮುಜ್ಜಲನ್ತೇನ ಪಞ್ಞಾವೇಯ್ಯತ್ತಿಯೇನ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭಗವತಾ ದೇಸಿತಮತ್ಥಂ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ತಮ್ಪಿ ದೇಸನಂ ಉಪಧಾರೇಸಿ. ತಸ್ಸ ಚಾತಿ ಯೋ ಅಚೇಲಕೋ ಹೋತಿ ಯಾವ ಉದಕೋರೋಹನಾನುಯೋಗಂ ಅನುಯುತ್ತೋ ವಿಹರತಿ, ತಸ್ಸ ಚ. ತಾ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ ಪುಚ್ಛಾಮಿ, ಯಾಹಿ ಸಮಣೋ ಚ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಸೀಲಸಮ್ಪದಾಯಾತಿ ಇತಿ-ಸದ್ದೋ ಆದಿಅತ್ಥೋ, ತೇನ ‘‘ಚಿತ್ತಸಮ್ಪದಾಯ ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪದಾಯಾ’’ತಿ ಪದದ್ವಯಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ ಅಸೇಕ್ಖಸೀಲಾದಿಖನ್ಧತ್ತಯಸಙ್ಗಹಿತಞ್ಹಿ ಅರಹತ್ತಂ, ತೇನಾಹ ‘‘ಅರಹತ್ತಫಲಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಇದನ್ತಿ ಇದಂ ವಚನಂ.

ಸೀಹನಾದಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೪೦೨. ಅನಞ್ಞಸಾಧಾರಣತಾಯ, ಅನಞ್ಞಸಾಧಾರಣತ್ಥವಿಸಯತಾಯ ಚ ಅನುತ್ತರಂ ಬುದ್ಧಸೀಹನಾದಂ ನದನ್ತೋ. ಅತಿವಿಯ ಅಚ್ಚನ್ತವಿಸುದ್ಧತಾಯ ಪರಮವಿಸುದ್ಧಂ. ಪರಮನ್ತಿ ಉಕ್ಕಟ್ಠಂ, ತೇನಾಹ ‘‘ಉತ್ತಮ’’ನ್ತಿ. ಸೀಲಮೇವ ಲೋಕಿಯಸೀಲತ್ತಾ. ಯಥಾ ಅನಞ್ಞಸಾಧಾರಣಂ ಭಗವತೋ ಲೋಕುತ್ತರಸೀಲಂ ಸವಾಸನಂ ಪಟಿಪಕ್ಖವಿದ್ಧಂಸನತೋ, ಏವಂ ಲೋಕಿಯಸೀಲಮ್ಪಿ ತಸ್ಸ ಅನುಚ್ಛವಿಕಭಾವೇನ ಸಮ್ಭೂತತ್ತಾ, ಸಮೇನ ಸಮನ್ತಿ ಸಮಸಮನ್ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಮಮ ಸೀಲಸಮೇನ ಸೀಲೇನ ಮಯಾ ಸಮ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಯದಿದಂ ಅಧಿಸೀಲ’’ನ್ತಿ ಲೋಕಿಯಂ, ಲೋಕುತ್ತರಞ್ಚಾತಿ ದುವಿಧಮ್ಪಿ ಬುದ್ಧಸೀಲಂ ಏಕಜ್ಝಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸೀಲೇಪೀ’’ತಿ. ಇತಿ ಇಮನ್ತಿ ಏವಂ ಇಮಂ ಸೀಲವಿಸಯಂ. ಪಠಮಂ ಪವತ್ತತ್ತಾ ಪಠಮಂ.

ತಪತೀತಿ ಸನ್ತಪ್ಪತಿ, ವಿಧಮತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಜಿಗುಚ್ಛತೀತಿ ಹೀಳೇತಿ ಲಾಮಕತೋ ಠಪೇತಿ. ನಿದ್ದೋಸತ್ತಾ ಅರಿಯಾ ಆರಕಾ ಕಿಲೇಸೇಹೀತಿ. ಮಗ್ಗಫಲಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ವೀರಿಯಸಙ್ಖಾತಾ ತಪೋಜಿಗುಚ್ಛಾತಿ ಆನೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಪರಮಾ ನಾಮ ಸಬ್ಬುಕ್ಕಟ್ಠಭಾವತೋ. ಯಥಾ ಯುವಿನೋ ಭಾವೋ ಯೋಬ್ಬನಂ, ಏವಂ ಜಿಗುಚ್ಛಿನೋ ಭಾವೋ ಜೇಗುಚ್ಛಂ. ಕಿಲೇಸಾನಂ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದನಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭನಾನಿ ಸಮುಚ್ಛೇದಪಟಿಪಸ್ಸದ್ಧಿವಿಮುತ್ತಿಯೋ. ನಿಸ್ಸರಣವಿಮುತ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ಅಥ ವಾ ಸಮ್ಮಾವಾಚಾದೀನಂ ಅಧಿಸೀಲಗ್ಗಹಣೇನ, ಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮಸ್ಸ ಅಧಿಜೇಗುಚ್ಛಗ್ಗಹಣೇನ, ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಅಧಿಪಞ್ಞಾಗ್ಗಹಣೇನ ಗಹಿತತ್ತಾ ಅಗ್ಗಹಿತಗ್ಗಹಣೇನ ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪಸತಿಸಮಾಧಯೋ ಮಗ್ಗಫಲಪರಿಯಾಪನ್ನಾ ಸಮುಚ್ಛೇದಪಟಿಪಸ್ಸದ್ಧಿವಿಮುತ್ತಿಯೋ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ನಿಸ್ಸರಣವಿಮುತ್ತಿ ಪನ ನಿಬ್ಬಾನಮೇವ.

೪೦೩. ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಜನವಿವಿತ್ತಂ ಠಾನಂ ಇಧ ‘‘ಸುಞ್ಞಾಗಾರ’’ನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ತತ್ಥ ನದನ್ತೇನ ವಿನಾ ನಾದೋ ನತ್ಥೀತಿ ಆಹ ‘‘ಏಕತೋವ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ’’ತಿ. ಅಟ್ಠಸು ಪರಿಸಾಸೂತಿ ಖತ್ತಿಯಪರಿಸಾ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪರಿಸಾ, ಗಹಪತಿಪರಿಸಾ, ಸಮಣಪರಿಸಾ, ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಪರಿಸಾ, ತಾವತಿಂಸಪರಿಸಾ, ಮಾರಪರಿಸಾ, ಬ್ರಹ್ಮಪರಿಸಾತಿ ಇಮಾಸು ಅಟ್ಠಸು ಪರಿಸಾಸು.

ವೇಸಾರಜ್ಜಾನೀತಿ ವಿಸಾರದಭಾವಾ ಞಾಣಪ್ಪಹಾನಸಮ್ಪದಾನಿಮಿತ್ತಂ ಕುತೋಚಿ ಅಸನ್ತಸ್ಸನಭಾವಾ ನಿಬ್ಭಯಭಾವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಆಸಭಂ ಠಾನನ್ತಿ ಸೇಟ್ಠಂ ಠಾನಂ, ಉತ್ತಮಂ ಠಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಆಸಭಾ ವಾ ಪುಬ್ಬಬುದ್ಧಾ, ತೇಸಂ ಠಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಅಪಿಚ ಉಸಭಸ್ಸ ಇದನ್ತಿ ಆಸಭಂ, ಆಸಭಂ ವಿಯಾತಿ ಆಸಭಂ. ಯಥಾ ಹಿ ನಿಸಭಸಙ್ಖಾತೋ ಉಸಭೋ ಅತ್ತನೋ ಉಸಭಬಲೇನ ಚತೂಹಿ ಪಾದೇಹಿ ಪಥವಿಂ ಉಪ್ಪೀಳೇತ್ವಾ ಅಚಲಟ್ಠಾನೇನ ತಿಟ್ಠತಿ, ಏವಂ ತಥಾಗತೋಪಿ ದಸಹಿ ತಥಾಗತಬಲೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಚತೂಹಿ ವೇಸಾರಜ್ಜಪಾದೇಹಿ ಅಟ್ಠಪರಿಸಾಪಥವಿಂ ಉಪ್ಪೀಳೇತ್ವಾ ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ ಕೇನಚಿ ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕೇನ ಅಕಮ್ಪಿಯೋ ಅಚಲೇನ ಠಾನೇನ ತಿಟ್ಠತಿ. ಏವಂ ತಿಟ್ಠಮಾನೋವ ತಂ ಆಸಭಂ ಠಾನಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ ಉಪಗಚ್ಛತಿ ನ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಿ ಅತ್ತನಿ ಆರೋಪೇತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಆಸಭಂ ಠಾನಂ ಪಟಿಜಾನಾತೀ’’ತಿ.

ಸೀಹನಾದಂ ನದತೀತಿ ಯಥಾ ಮಿಗರಾಜಾ ಪರಿಸ್ಸಯಾನಂ ಸಹನತೋ, ವನಮಹಿಂಸಮತ್ತವಾರಣಾದೀನಂ ಹನನತೋ ಚ ‘‘ಸೀಹೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಏವಂ ತಥಾಗತೋ ಲೋಕಧಮ್ಮಾನಂ ಸಹನತೋ, ಪರಪ್ಪವಾದಾನಂ ಹನನತೋ ಚ ‘‘ಸೀಹೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಏವಂ ವುತ್ತಸ್ಸ ಸೀಹಸ್ಸ ನಾದಂ ಸೀಹನಾದಂ. ತತ್ಥ ಯಥಾ ಸೀಹೋ ಸೀಹಬಲೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಿಸಾರದೋ ವಿಗತಲೋಮಹಂಸೋ ಸೀಹನಾದಂ ನದತಿ, ಏವಂ ತಥಾಗತಸೀಹೋಪಿ ದಸಹಿ ತಥಾಗತಬಲೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಅಟ್ಠಸು ಪರಿಸಾಸು ವಿಸಾರದೋ ವಿಗತಲೋಮಹಂಸೋ ‘‘ಇತಿ ರೂಪ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಸಂ. ನಿ. ೩.೭೮; ಅ. ನಿ. ೮.೨) ನಯೇನ ನಾನಾವಿಲಾಸಸಮ್ಪನ್ನಂ ಸೀಹನಾದಂ ನದತಿ.

ಪಞ್ಹಂ ಅಭಿಸಙ್ಖರಿತ್ವಾತಿ ಞಾತುಂ ಇಚ್ಛಿತಮತ್ಥಂ ಅತ್ತನೋ ಞಾಣಬಲಾನುರೂಪಂ ಅಭಿರಚಿತ್ವಾ ತಙ್ಖಣಂಯೇವಾತಿ ಪುಚ್ಛಿತಕ್ಖಣೇಯೇವ ಠಾನುಪ್ಪತ್ತಿಕಪಟಿಭಾನೇನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ. ಚಿತ್ತಂ ಪರಿತೋಸೇತಿಯೇವ ಅಜ್ಝಾಸಯಾನುರೂಪಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನತೋ. ಸೋತಬ್ಬಞ್ಚಸ್ಸ ಮಞ್ಞನ್ತಿ ಅಟ್ಠಕ್ಖಣವಜ್ಜಿತೇನ ನವಮೇನ ಖಣೇನ ಲಬ್ಭಮಾನತ್ತಾ. ‘‘ಯಂ ನೋ ಸತ್ಥಾ ಭಾಸತಿ, ತಂ ನೋ ಸೋಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಆದರಗಾರವಜಾತಾ ಮಹನ್ತೇನ ಉಸ್ಸಾಹೇನ ಸೋತಬ್ಬಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞನ್ತಿ. ಸುಪ್ಪಸನ್ನಾ ಪಸಾದಾಭಿಬುದ್ಧಿಯಾ ವಿಗತುಪಕ್ಕಿಲೇಸತಾಯ ಕಲ್ಲಚಿತ್ತಾ ಮುದುಚಿತ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ. ಪಸನ್ನಕಾರನ್ತಿ ಪಸನ್ನೇಹಿ ಕಾತಬ್ಬಸಕ್ಕಾರಂ, ಧಮ್ಮಾಮಿಸಪೂಜನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತ್ಥ ಆಮಿಸಪೂಜಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಪಣೀತಾನೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಧಮ್ಮಪೂಜಾ ಪನ ‘‘ತಥತ್ತಾಯಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ದಸ್ಸಿತಾ. ತಥಾಭಾವಾಯಾತಿ ಯಥತ್ತಾಯ ಯಸ್ಸ ವಟ್ಟದುಕ್ಖನಿಸ್ಸರಣತ್ಥಾಯ ಧಮ್ಮೋ ದೇಸಿತೋ, ತಥಾಭಾವಾಯ, ತೇನಾಹ ‘‘ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪಟಿಪತ್ತಿಪೂರಣತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ. ಸಾ ಚ ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪಟಿಪತ್ತಿ ಯಾಯ ಅನುಪುಬ್ಬಿಯಾ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಾ, ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತಾನಞ್ಚ ಸತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಙ್ಗಸಮವಾಯೇ ಏಕಂಸಿಕಾ ತಸ್ಸಾ ಪಾರಿಪೂರೀತಿ ತಂ ಅನುಪುಬ್ಬಿಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಕೇಚಿ ಸರಣೇಸೂ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನೋಕಾಸೇ ಠತ್ವಾತಿ ‘‘ಪಟಿಪನ್ನಾ ಚ ಆರಾಧೇನ್ತೀ’’ತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಸೀಹನಾದಕಿಚ್ಚಪಾರಿಪೂರಿದೀಪನೇ ಪಾಳಿಪದೇಸೇ ಠತ್ವಾ. ಸಮೋಧಾನೇತಬ್ಬಾತಿ ಸಙ್ಕಲಿತಬ್ಬಾ. ಏಕೋ ಸೀಹನಾದೋ ಅಸಾಧಾರಣೋ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಅಪ್ಪಟಿವತ್ತಿಯೋ ಸೇಟ್ಠನಾದೋ ಅಭೀತನಾದೋತಿ ಕತ್ವಾ. ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ. ಪುರಿಮಾನಂ ದಸನ್ನನ್ತಿಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ‘‘ವಿಮುತ್ತಿಯಾ ಮಯ್ಹಂ ಸದಿಸೋ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಏತೇಸಂ ಪುರಿಮಾನಂ ದಸನ್ನಂ ಸೀಹನಾದಾನಂ, ನಿದ್ಧಾರಣೇ ಚೇತ್ಥ ಸಾಮಿವಚನಂ, ತೇನಾಹ ‘‘ಏಕೇಕಸ್ಸಾ’’ತಿ. ‘‘ಪರಿಸಾಸು ಚ ನದತೀ’’ತಿ ಆದಯೋ ಪರಿವಾರಾ ‘‘ಏಕಚ್ಚಂ ತಪಸ್ಸಿಂ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಪಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸೀಹನಾದಂ ನದನ್ತೋ ಭಗವಾ ಪರಿಸಾಯಂ ನದತಿ ವಿಸಾರದೋ ನದತಿ ಯಾವ ‘‘ಪಟಿಪನ್ನಾ ಆರಾಧೇನ್ತೀ’’ತಿ ಅತ್ಥಯೋಜನಾಯ ಸಮ್ಭವತೋ. ತಥಾ ಸೇಸೇಸುಪಿ ನವಸು.

‘‘ಏವ’’ನ್ತಿಆದಿ ಯಥಾವುತ್ತಾನಂ ತೇಸಂ ಸಙ್ಕಲೇತ್ವಾ ದಸ್ಸನಂ. ತೇ ದಸಾತಿ ತೇ ‘‘ಪರಿಸಾಸು ಚ ನದತೀ’’ತಿ ಆದಯೋ ಸೀಹನಾದಾ. ಪುರಿಮಾನಂ ದಸನ್ನನ್ತಿ ಯಥಾವುತ್ತಾನಂ ಪುರಿಮಾನಂ ದಸನ್ನಂ. ಪರಿವಾರವಸೇನಾತಿ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಪರಿವಾರವಸೇನ ಯೋಜಿಯಮಾನಾ ಸತಂ ಸೀಹನಾದಾ. ಪುರಿಮಾ ಚ ದಸಾತಿ ತಥಾ ಅಯೋಜಿಯಮಾನಾ ಪುರಿಮಾ ಚ ದಸಾತಿ ಏವಂ ದಸಾಧಿಕಂ ಸೀಹನಾದಸತಂ ಹೋತಿ. ಏವಂ ವಾದೀನಂ ವಾದನ್ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತವಾದಾನಂ ತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ವಾದಂ. ಪಟಿಸೇಧೇತ್ವಾತಿ ತಥಾಭಾವಾಭಾವದಸ್ಸನೇನ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ. ಯಂ ಭಗವಾ ಉದುಮ್ಬರಿಕಸುತ್ತೇ ‘‘ಇಧ ನಿಗ್ರೋಧ ತಪಸ್ಸೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ದೀ. ನಿ. ೩.೩೩) ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸವಿಭಾಗಂ, ಪಾರಿಸುದ್ಧಿವಿಭಾಗಞ್ಚ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಸಪರಿಸಸ್ಸ ನಿಗ್ರೋಧಸ್ಸ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸ್ಸ ಪುರತೋ ಸೀಹನಾದಂ ನದಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಇದಾನಿ ಪರಿಸತಿ ನದಿತಪುಬ್ಬಂ ಸೀಹನಾದಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ತಿತ್ಥಿಯಪರಿವಾಸಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೪೦೪. ಇದನ್ತಿ ‘‘ರಾಜಗಹೇ ಗಿಜ್ಝಕೂಟೇ ಪಬ್ಬತೇ ವಿಹರನ್ತಂ ಮಂ…ಪೇ… ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛೀ’’ತಿ ಇದಂ ವಚನಂ. ಕಾಮಂ ಯದಾ ನಿಗ್ರೋಧೋ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿ, ಭಗವಾ ಚಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ, ನ ತದಾ ಗಿಜ್ಝಕೂಟೇ ಪಬ್ಬತೇ ವಿಹರತಿ, ರಾಜಗಹಸಮೀಪೇ ಪನ ವಿಹರತೀತಿ ಕತ್ವಾ ‘‘ರಾಜಗಹೇ ಗಿಜ್ಝಕೂಟೇ ಪಬ್ಬತೇ ವಿಹರನ್ತಂ ಮ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ಗಿಜ್ಝಕೂಟೇ ವಿಹರಣಞ್ಚಸ್ಸ ತದಾ ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನನ್ತಿ, ತೇನಾಹ ‘‘ಯಂ ತಂ ಭಗವಾ’’ತಿಆದಿ. ಯೋಗೇತಿ ನಯೇ, ದುಕ್ಖನಿಸ್ಸರಣೂಪಾಯೇತಿ ಅತ್ಥೋ.

೪೦೫. ಯಂ ಪರಿವಾಸಂ ಸಾಮಣೇರಭೂಮಿಯಂ ಠಿತೋ ಪರಿವಸತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಯಸ್ಮಾ ಸಾಮಣೇರಭೂಮಿಯಂ ಠಿತೇನ ಪರಿವಸಿತಬ್ಬಂ, ನ ಗಿಹಿಭೂತೇನ, ತಸ್ಮಾ ಅಪರಿವಸಿತ್ವಾಯೇವ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಲಭತಿ. ಆಕಙ್ಖತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ, ಆಕಙ್ಖತಿ ಉಪಸಮ್ಪದನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ-ಗ್ಗಹಣಂ ವಚನಸಿಲಿಟ್ಠತಾವಸೇನೇವ ‘‘ದಿರತ್ತತಿರತ್ತಂ ಸಹಸೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ (ಪಾಚಿ. ೫೦) ಏತ್ಥ ದಿರತ್ತಗ್ಗಹಣಂ ವಿಯ. ಗಾಮಪ್ಪವೇಸನಾದೀನೀತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ವೇಸಿಯಾವಿಧವಾಥುಲ್ಲಕುಮಾರಿಪಣ್ಡಕಭಿಕ್ಖುನಿಗೋಚರತಾ, ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ ಉಚ್ಚಾವಚೇಸು ಕಿಂಕರಣೀಯೇಸು ದಕ್ಖಾನಲಸಾದಿತಾ, ಉದ್ದೇಸಪರಿಪುಚ್ಛಾದೀಸು ತಿಬ್ಬಛನ್ದತಾ, ಯಸ್ಸ ತಿತ್ಥಾಯತನತೋ ಇಧಾಗತೋ, ತಸ್ಸ ಅವಣ್ಣೇ, ರತನತ್ತಯಸ್ಸ ಚ ವಣ್ಣೇ ಅನತ್ತಮನತಾ, ತದುಭಯಂ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ವಣ್ಣೇ ಚ ಅವಣ್ಣೇ ಚ ಅತ್ತಮನತಾತಿ ಇಮೇಸಂ ಸಙ್ಗಹೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ತೇನಾಹ ‘‘ಅಟ್ಠ ವತ್ತಾನಿ ಪೂರೇನ್ತೇನಾ’’ತಿ. ಘಂಸಿತ್ವಾ ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾತಿ ಅಜ್ಝಾಸಯಸ್ಸ ವೀಮಂಸನವಸೇನ ಸುವಣ್ಣಂ ವಿಯ ಘಂಸಿತ್ವಾ ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ.

ಗಣಮಜ್ಝೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾತಿ ಉಪಸಮ್ಪದಾಕಮ್ಮಸ್ಸ ಗಣಪ್ಪಹೋನಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಮಜ್ಝೇ ಸಙ್ಘತ್ಥೇರೋ ವಿಯ ತಸ್ಸ ಅನುಗ್ಗಹತ್ಥಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ. ವೂಪಕಟ್ಠೋತಿ ವಿವಿತ್ತೋ. ತಾದಿಸಸ್ಸ ಸೀಲವಿಸೋಧನೇ ಅಪ್ಪಮಾದೋ ಅವುತ್ತಸಿದ್ಧೋತಿ ಆಹ ‘‘ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇ ಸತಿಂ ಅವಿಜಹನ್ತೋ’’ತಿ. ಪೇಸಿತಚಿತ್ತೋತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪತಿ ಪೇಸಿತಚಿತ್ತೋ ತಂನಿನ್ನೋ ತಪ್ಪೋಣೋ ತಪ್ಪಬ್ಭಾರೋ. ಜಾತಿಕುಲಪುತ್ತಾಪಿ ಆಚಾರಸಮ್ಪನ್ನಾ ಏವ ಅರಹತ್ತಾಧಿಗಮಾಯ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಪೇಕ್ಖಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ತೇಪಿ ತೇಹಿ ಏಕಸಙ್ಗಹೇ ಕರೋನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಕುಲಪುತ್ತಾತಿ ಆಚಾರಕುಲಪುತ್ತಾ’’ತಿ, ತೇನಾಹ ‘‘ಸಮ್ಮದೇವಾತಿ ಹೇತುನಾವ ಕಾರಣೇನೇವಾ’’ತಿ. ‘‘ಓತಿಣ್ಣೋಮ್ಹಿ ಜಾತಿಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಹಿ ಸಂವೇಗಪುಬ್ಬಿಕಂ ಯಥಾನುಸಿಟ್ಠಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಸನ್ಧಾಯ ಇಧ ‘‘ಸಮ್ಮದೇವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಹೇತುನಾತಿ ಞಾಯೇನ. ಪಾಪುಣಿತ್ವಾತಿ ಪತ್ವಾ ಅಧಿಗನ್ತ್ವಾ. ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾತಿ ಅಸೇಕ್ಖಾ ಸೀಲಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾ ನಿಪ್ಫಾದೇತ್ವಾ, ಪರಿಪೂರೇತ್ವಾ ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ನಿಟ್ಠಾಪೇತುನ್ತಿ ನಿಗಮನವಸೇನ ಪರಿಯೋಸಾಪೇತುಂ. ‘‘ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಪರಿಯೋಸಾನಂ…ಪೇ… ವಿಹಾಸೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಏವ ಹಿ ಅರಹತ್ತನಿಕೂಟೇನ ದೇಸನಾ ಪರಿಯೋಸಾಪಿತಾ. ತಂ ಪನ ನಿಗಮೇನ್ತೋ ‘‘ಅಞ್ಞತರೋ ಖೋ ಪನಾ…ಪೇ… ಅಹೋಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಾಹಕೇಹಿ. ಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಅತ್ಥತೋ ನ ವಿಭತ್ತಂ, ತಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ.

ಮಹಾಸೀಹನಾದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ.