೪. ಸೋಣದಣ್ಡಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೦೦. ಸುನ್ದರಭಾವೇನ ಸಾತಿಸಯಾನಿ ಅಙ್ಗಾನಿ ಏತೇಸಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಅಙ್ಗಾ, ರಾಜಕುಮಾರಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅಙ್ಗಾ ನಾಮ ಅಙ್ಗಪಾಸಾದಿಕತಾಯಾ’’ತಿಆದಿ. ಇಧಾಪಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ, ನ ಅಮ್ಬಟ್ಠಸುತ್ತೇ ಏವ. ಆಗನ್ತುಂ ನ ದಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಆಗಮನೇ ಆದೀನವಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನವಸೇನ ಆಗನ್ತುಂ ನ ದಸ್ಸನ್ತಿ, ನಾನುಜಾನಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ನೀಲಾಸೋಕಕಣಿಕಾರಕೋವಿಳಾರಕುನ್ದರಾಜರುಕ್ಖೇಹಿ ಸಮ್ಮಿಸ್ಸತಾಯ ತಂ ಚಮ್ಪಕವನಂ ‘‘ನೀಲಾದಿಪಞ್ಚವಣ್ಣಕುಸುಮಪಟಿಮಣ್ಡಿತ’’ನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ನ ಚಮ್ಪಕರುಕ್ಖಾನಂಯೇವ ನೀಲಾದಿಪಞ್ಚಕುಸುಮತಾಯಾತಿ ವದನ್ತಿ. ‘‘ಭಗವಾ ಕುಸುಮಗನ್ಧಸುಗನ್ಧೇ ಚಮ್ಪಕವನೇ ವಿಹರತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ನ ಮಾಪನಕಾಲೇ ಏವ ತಸ್ಮಿಂ ನಗರೇ ಚಮ್ಪಕರುಕ್ಖಾ ಉಸ್ಸನ್ನಾ, ಅಥ ಖೋ ಅಪರಭಾಗೇ ಪೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಮಾಪನಕಾಲೇ ಹಿ ಚಮ್ಪಕಾನಂ ಉಸ್ಸನ್ನತಾಯ ಸಾ ನಗರೀ ‘‘ಚಮ್ಪಾ’’ತಿ ನಾಮಂ ಲಭಿ. ಇಸ್ಸರತ್ತಾತಿ ಅಧಿಪತಿಭಾವತೋ. ಸೇನಾ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಸೇನಿಕೋ, ಸೇನಿಕೋ ಏವ ಸೇನಿಯೋ, ಅತ್ಥಿತಾ ಚೇತ್ಥ ಬಹುಭಾವವಿಸಿಟ್ಠಾತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಮಹತಿಯಾ ಸೇನಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ’’ತಿ.

೩೦೧-೨. ಸಂಹತಾತಿ ಸನ್ನಿಪತಿತಾ, ‘‘ಸಙ್ಘಿನೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ‘‘ಸಙ್ಘೀ’’ತಿ ಪುಥುತ್ಥೇ ಏಕವಚನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕಾನಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ, ತೇನಾಹ ‘‘ಏತೇಸ’’ನ್ತಿ. ರಾಜರಾಜಞ್ಞಾದೀನಂ ಭಣ್ಡಧರಾ ಪುರಿಸಾ ಖತಾ, ನೇಸಂ ತಾಯನತೋ ಖತ್ತಾ. ಸೋ ಹಿ ಯೇಹಿ ಯತ್ಥ ಪೇಸಿತೋ, ತತ್ಥ ತೇಸಂ ದೋಸಂ ಪರಿಹರನ್ತೋ ಯುತ್ತಪತ್ತವಸೇನ ಪುಚ್ಛಿತಮತ್ಥಂ ಕಥೇತಿ, ತೇನಾಹ ‘‘ಪುಚ್ಛಿತಪಞ್ಹೇ ಬ್ಯಾಕರಣಸಮತ್ಥೋ’’ತಿ. ಕುಲಾಪದೇಸಾದಿನಾ ಮಹತೀ ಮತ್ತಾ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಮಹಾಮತ್ತೋ.

ಸೋಣದಣ್ಡಗುಣಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೩೦೩. ವಿಸಿಟ್ಠಂ ರಜ್ಜಂ ವಿರಜ್ಜಂ, ವಿರಜ್ಜಮೇವ ವೇರಜ್ಜಂ ಯಥಾ ‘‘ವೇಕತಂ ವೇಸಯ’’ನ್ತಿ, ನಾನಾವಿಧಂ ವೇರಜ್ಜಂ ನಾನಾವೇರಜ್ಜಂ, ತತ್ಥ ಜಾತಾತಿಆದಿನಾ ಸಬ್ಬಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಉತ್ತಮಬ್ರಾಹ್ಮಣೋತಿ ಅಭಿಜನಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ವಿತ್ತಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ವಿಜ್ಜಾಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಉಗ್ಗತತರೋ, ಉಳಾರೋ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ. ಅಸನ್ನಿಪಾತೋತಿ ಲಾಭಮಚ್ಛರೇನ ನಿಪ್ಪೀಳಿತತಾಯ ಅಸನ್ನಿಪಾತೋ ವಿಯ ಭವಿಸ್ಸತಿ.

‘‘ಅಙ್ಗೇತಿ ಗಮೇತಿ ಞಾಪೇತೀತಿ ಅಙ್ಗಂ, ಹೇತೂತಿ ಆಹ ‘‘ಇಮಿನಾಪಿ ಕಾರಣೇನಾ’’ತಿ. ‘‘ಉಭತೋ ಸುಜಾತೋ’’ತಿ ಏತ್ತಕೇ ವುತ್ತೇ ಯೇಹಿ ಕೇಹಿಚಿ ದ್ವೀಹಿ ಭಾಗೇಹಿ ಸುಜಾತತಾ ವಿಞ್ಞಾಯೇಯ್ಯ. ಸುಜಾತ-ಸದ್ದೋ ಚ ‘‘ಸುಜಾತೋ ಚಾರುದಸ್ಸನೋ’’ತಿಆದೀಸು (ಥೇರಗಾ. ೮೧೮) ಆರೋಹಸಮ್ಪತ್ತಿಪರಿಯಾಯೋತಿ ಜಾತಿವಸೇನೇವ ಸುಜಾತತಂ ವಿಭಾವೇತುಂ ‘‘ಮಾತಿತೋ ಚ ಪಿತಿತೋ ಚಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅನೋರಸಪುತ್ತವಸೇನಾಪಿ ಲೋಕೇ ಮಾತುಪಿತುಸಮಞ್ಞಾ ದಿಸ್ಸತಿ, ಇಧ ಪನಸ್ಸ ಓರಸಪುತ್ತವಸೇನೇವ ಇಚ್ಛಿತಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸಂಸುದ್ಧಗಹಣಿಕೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಗಬ್ಭಂ ಗಣ್ಹಾತಿ ಧಾರೇತೀತಿ ಗಹಣೀ, ಗಬ್ಭಾಸಯಸಞ್ಞಿತೋ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಪ್ಪದೇಸೋ. ಯಥಾಭುತ್ತಸ್ಸ ಆಹಾರಸ್ಸ ವಿಪಾಚನವಸೇನ ಗಣ್ಹನತೋ ಅಛಡ್ಡನತೋ ಗಹಣೀ, ಕಮ್ಮಜತೇಜೋಧಾತು.

ಪಿತಾ ಚ ಮಾತಾ ಚ ಪಿತರೋ, ಪಿತೂನಂ ಪಿತರೋ ಪಿತಾಮಹಾ, ತೇಸಂ ಯುಗೋ ದ್ವನ್ದೋ ಪಿತಾಮಹಯುಗೋ, ತಸ್ಮಾ, ಯಾವ ಸತ್ತಮಾ ಪಿತಾಮಹಯುಗಾ ಪಿತಾಮಹದ್ವನ್ದಾತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಏವಞ್ಹಿ ಪಿತಾಮಹಗ್ಗಹಣೇನೇವ ಮಾತಾಮಹೋಪಿ ಗಹಿತೋತಿ. ಸೋ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವಿಸುಂ ನ ಉದ್ಧಟೋ. ಯುಗ-ಸದ್ದೋ ಚೇತ್ಥ ಏಕಸೇಸನಯೇನ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ ‘‘ಯುಗೋ ಚ ಯುಗೋ ಚ ಯುಗಾ’’ತಿ. ಏವಞ್ಹಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ದ್ವನ್ದಂ ಗಹಿತಮೇವ ಹೋತಿ, ತೇನಾಹ ‘‘ತತೋ ಉದ್ಧಂ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಪುಬ್ಬಪುರಿಸಾ ಪಿತಾಮಹಗ್ಗಹಣೇನೇವ ಗಹಿತಾ’’ತಿ. ಪುರಿಸಗ್ಗಹಣಞ್ಚೇತ್ಥ ಉಕ್ಕಟ್ಠನಿದ್ದೇಸವಸೇನ ಕತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಏವಞ್ಹಿ ‘‘ಮಾತಿತೋ’’ತಿ ಪಾಳಿವಚನಂ ಸಮತ್ಥಿತಂ ಹೋತಿ. ಅಕ್ಖಿತ್ತೋತಿ ಅಪ್ಪತ್ತಖೇಪೋ. ಅನವಕ್ಖಿತ್ತೋತಿ ಸದ್ಧಥಾಲಿಪಾಕಾದೀಸು ನ ಅವಕ್ಖಿತ್ತೋ ನ ಛಡ್ಡಿತೋ. ಜಾತಿವಾದೇನಾತಿ ಹೇತುಮ್ಹಿ ಕರಣವಚನನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಕೇನ ಕಾರಣೇನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಉಭತೋ…ಪೇ… ಪಿತಾಮಹಯುಗಾ’’ತಿ ಏತೇನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಯೋನಿದೋಸಾಭಾವೋ ದಸ್ಸಿತೋ ಸಂಸುದ್ಧಗಹಣಿಕಭಾವಕಿತ್ತನತೋ, ‘‘ಅಕ್ಖಿತ್ತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಕಿರಿಯಾಪರಾಧಾಭಾವೋ. ಕಿರಿಯಾಪರಾಧೇನ ಹಿ ಸತ್ತಾ ಖೇಪಂ ಪಾಪುಣನ್ತಿ. ‘‘ಅನುಪಕ್ಕುಟ್ಠೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಯುತ್ತಸಂಸಗ್ಗಾಭಾವೋ. ಅಯುತ್ತಸಂಸಗ್ಗಮ್ಪಿ ಹಿ ಪಟಿಚ್ಚ ಸತ್ತಾ ಅಕ್ಕೋಸಂ ಲಭನ್ತಿ.

ಇಸ್ಸರೋತಿ ಆಧಿಪತೇಯ್ಯಸಂವತ್ತನಿಯಕಮ್ಮಬಲೇನ ಈಸನಸೀಲೋ, ಸಾ ಪನಸ್ಸ ಇಸ್ಸರತಾ ವಿಭವಸಮ್ಪತ್ತಿಪಚ್ಚಯಾ ಪಾಕಟಾ ಜಾತಾತಿ ಅಡ್ಢತಾಪರಿಯಾಯಭಾವೇನೇವ ವದನ್ತೋ ‘‘ಅಡ್ಢೋತಿ ಇಸ್ಸರೋ’’ತಿ ಆಹ. ಮಹನ್ತಂ ಧನಂ ಅಸ್ಸ ಭೂಮಿಗತಞ್ಚೇವ ವೇಹಾಸಟ್ಠಞ್ಚಾತಿ ಮಹದ್ಧನೋ. ತಸ್ಸಾತಿ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ. ವದನ್ತಿ ‘‘ಅನ್ವಯತೋ, ಬ್ಯತಿರೇಕತೋ ಚ ಅನುಪಸಙ್ಕಮನಕಾರಣಂ ಕಿತ್ತೇಮಾ’’ತಿ.

ಅಧಿಕರೂಪೋತಿ ವಿಸಿಟ್ಠರೂಪೋ ಉತ್ತಮಸರೀರೋ. ದಸ್ಸನಂ ಅರಹತೀತಿ ದಸ್ಸನೀಯೋ, ತೇನಾಹ ‘‘ದಸ್ಸನಯೋಗ್ಗೋ’’ತಿ. ಪಸಾದಂ ಆವಹತೀತಿ ಪಾಸಾದಿಕೋ, ತೇನಾಹ ‘‘ಚಿತ್ತಪ್ಪಸಾದಜನನತೋ’’ತಿ. ವಣ್ಣಸ್ಸಾತಿ ವಣ್ಣಧಾತುಯಾ. ಸರೀರನ್ತಿ ಸನ್ನಿವೇಸವಿಸಿಟ್ಠಂ ಕರಚರಣಗೀವಾಸೀಸಾದಿಅವಯವಸಮುದಾಯಂ, ಸೋ ಚ ಸಣ್ಠಾನಮುಖೇನ ಗಯ್ಹತೀತಿ ‘‘ಪರಮಾಯ ವಣ್ಣಪೋಕ್ಖರತಾಯಾತಿ…ಪೇ… ಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸಬ್ಬವಣ್ಣೇಸು ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೋವ ಉತ್ತಮೋತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸೇಟ್ಠೇನ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ’’ತಿ. ತಥಾ ಹಿ ಬುದ್ಧಾ, ಚಕ್ಕವತ್ತಿನೋ ಚ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಾವ ಹೋನ್ತಿ. ಬ್ರಹ್ಮವಚ್ಛಸೀತಿ ಉತ್ತಮಸರೀರಾಭೋ, ಸುವಣ್ಣಾಭೋ ಇಚ್ಚೇವ ಅತ್ಥೋ. ಇಮಮೇವ ಹಿ ಅತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಸರೀರಸದಿಸೇನೇವ ಸರೀರೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ನ ಬ್ರಹ್ಮುಜುಗತ್ತತಂ. ಅಖುದ್ದಾವಕಾಸೋ ದಸ್ಸನಾಯಾತಿ ಆರೋಹಪರಿಣಾಹಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ, ಅವಯವಪಾರಿಪೂರಿಯಾ ಚ ದಸ್ಸನಾಯ ಓಕಾಸೋ ನ ಖುದ್ದಕೋ, ತೇನಾಹ ‘‘ಸಬ್ಬಾನೇವಾ’’ತಿಆದಿ.

ಯಮನಿಯಮಲಕ್ಖಣಂ ಸೀಲಮಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಸೀಲವಾ. ತಂ ಪನಸ್ಸ ರತ್ತಞ್ಞುತಾಯ ವುದ್ಧಂ ವಡ್ಢಿತಂ ಅತ್ಥೀತಿ ವುದ್ಧಸೀಲೀ. ತೇನ ಚ ಸಬ್ಬದಾ ಸಮ್ಮಾಯೋಗತೋ ವುದ್ಧಸೀಲೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಸಬ್ಬಮೇತಂ ಪಞ್ಚಸೀಲಮತ್ತಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವದನ್ತಿ ತತೋ ಪರಂ ಸೀಲಸ್ಸ ತತ್ಥ ಅಭಾವತೋ, ತೇಸಞ್ಚ ಅಜಾನನತೋ.

ಠಾನಕರಣಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ, ಸಿಕ್ಖಾಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚ ಕತ್ಥಚಿಪಿ ಅನೂನತಾಯ ಪರಿಮಣ್ಡಲಪದಾನಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಾನಿ ಅಕ್ಖರಾನಿ ಏತಿಸ್ಸಾತಿ ಪರಿಮಣ್ಡಲಪದಬ್ಯಞ್ಜನಾ. ಅಥ ವಾ ಪಜ್ಜತಿ ಅತ್ಥೋ ಏತೇನಾತಿ ಪದಂ, ನಾಮಾದಿ. ಯಥಾಧಿಪ್ಪೇತಮತ್ಥಂ ಬ್ಯಞ್ಜೇತೀತಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ, ವಾಕ್ಯಂ. ತೇಸಂ ಪರಿಪುಣ್ಣತಾಯ ಪರಿಮಣ್ಡಲಪದಬ್ಯಞ್ಜನಾ. ಅತ್ಥಞಾಪನೇ ಸಾಧನತಾಯ ವಾಚಾವ ಕರಣನ್ತಿ ವಾಕ್ಕರಣಂ, ಉದಾಹಾರಘೋಸೋ. ಗುಣಪರಿಪುಣ್ಣಭಾವೇನ ತಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ, ತೇನ ವಾ ಭಾಸಿತಬ್ಬಅತ್ಥಸ್ಸ. ಪೂರೇ ಪುಣ್ಣಭಾವೇ. ಪೂರೇತಿ ಚ ಪುರಿಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ಆಧಾರೇ ಭುಮ್ಮಂ, ದುತಿಯಸ್ಮಿಂ ವಿಸಯೇ. ‘‘ಸುಖುಮಾಲತ್ತನೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ತಸ್ಸಾ ವಾಚಾಯ ಮುದುಸಣ್ಹಭಾವಮಾಹ. ಅಪಲಿಬುದ್ಧಾಯ ಪಿತ್ತಸೇಮ್ಹಾದೀಹಿ. ಸನ್ದಿಟ್ಠಂ ಸಬ್ಬಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ವಿಯ ಏಕದೇಸಂ ಕಥನಂ. ವಿಲಮ್ಬಿತಂ ಸಣಿಕಂ ಚಿರಾಯಿತ್ವಾ ಕಥನಂ. ‘‘ಸನ್ದಿದ್ಧವಿಲಮ್ಬಿತಾದೀ’’ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ. ತತ್ಥ ಸನ್ದಿದ್ಧಂ ಸನ್ದೇಹಜನಕಂ. ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ದುಕ್ಖಲಿತಾನುಕಡ್ಢಿತಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ‘‘ಆದಿಮಜ್ಝಪರಿಯೋಸಾನಂ ಪಾಕಟಂ ಕತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ತಸ್ಸಾ ವಾಚಾಯ ಅತ್ಥಪಾರಿಪೂರಿಂ ವದನ್ತಿ.

‘‘ಜಿಣ್ಣೋ’’ತಿಆದೀನಿ ಪದಾನಿ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾನಿ, ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತತ್ಥಾನಿ ಚ. ದುತಿಯನಯೇ ಪನ ಜಿಣ್ಣೋತಿ ನಾಯಂ ಜಿಣ್ಣತಾ ವಯೋಮತ್ತೇನ, ಅಥ ಖೋ ಕುಲಪರಿವಟ್ಟೇನ ಪುರಾಣತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಜಿಣ್ಣೋತಿ ಪೋರಾಣೋ’’ತಿಆದಿ, ತೇನ ತಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಕುಲವಸೇನ ಉದಿತೋದಿತಭಾವಮಾಹ. ಜಾತಿವುದ್ಧಿಯಾ ‘‘ವಯೋಅನುಪ್ಪತ್ತೋ’’ತಿ ವಕ್ಖಮಾನತ್ತಾ, ಗುಣವುದ್ಧಿಯಾ ತತೋ ಸಾತಿಸಯತ್ತಾ ಚ ‘‘ವುದ್ಧೋತಿ ಸೀಲಾಚಾರಾದಿಗುಣವುದ್ಧಿಯಾ ಯುತ್ತೋ’’ತಿ ಆಹ. ತಥಾ ಜಾತಿಮಹಲ್ಲಕತಾಯ ವಕ್ಖಮಾನತ್ತಾ ‘‘ಮಹಲ್ಲಕೋ’’ತಿ ಪದೇನ ವಿಭವಮಹತ್ತತಾ ಯೋಜಿತಾ. ಮಗ್ಗಪಟಿಪನ್ನೋತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಪಟಿಪತ್ತಿವೀಥಿಂ ಉಪಗತೋ ತಂ ಅವೋಕ್ಕಮ್ಮ ಚರಣತೋ. ಅನ್ತಿಮವಯನ್ತಿ ಪಚ್ಛಿಮವಯಂ.

ಬುದ್ಧಗುಣಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೩೦೪. ತಾದಿಸೇಹಿ ಮಹಾನುಭಾವೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಯುಗಗ್ಗಾಹವಸೇನಪಿ ದಹನಂ ನ ಮಾದಿಸಾನಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ, ಕುತೋ ಪನ ಉಕ್ಕಂಸನನ್ತಿ ಇದಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ನ ಯುತ್ತರೂಪನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ನ ಖೋ ಪನ ಮೇತಂ ಯುತ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಸದಿಸಾತಿ ಏಕದೇಸೇನ ಸದಿಸಾ. ನ ಹಿ ಬುದ್ಧಾನಂ ಗುಣೇಹಿ ಸಬ್ಬಥಾ ಸದಿಸಾ ಕೇಚಿಪಿ ಗುಣಾ ಅಞ್ಞೇಸು ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ಇತರೇತಿ ಅತ್ತನೋ ಗುಣೇಹಿ ಅಸದಿಸಗುಣೇ. ಇದನ್ತಿ ಇದಂ ಅತ್ಥಜಾತಂ. ಗೋಪದಕನ್ತಿ ಗಾವಿಯಾ ಪದೇ ಠಿತಉದಕಂ.

ಸಟ್ಠಿಕುಲಸತಸಹಸ್ಸನ್ತಿ ಸಟ್ಠಿಸಹಸ್ಸಾಧಿಕಂ ಕುಲಸತಸಹಸ್ಸಂ ಕುಲಪರಿಯಾಯೇನಾತಿ ಸುದ್ಧೋದನಮಹಾರಾಜಸ್ಸ ಕುಲಾನುಕ್ಕಮೇನ ಆಗತಂ. ತೇಸುಪೀತಿ ತೇಸುಪಿ ಚತೂಸು ನಿಧೀಸು. ಗಹಿತಗಹಿತನ್ತಿ ಗಹಿತಂ ಗಹಿತಂ ಠಾನಂ ಪೂರತಿಯೇವ ಧನೇನ ಪಟಿಪಾಕತಿಕಮೇವ ಹೋತಿ. ಅಪರಿಮಾಣೋಯೇವಾತಿ ‘‘ಏತ್ತಕೋ ಏಸೋ’’ತಿ ಕೇನಚಿ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತಾಯ ಅಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೋ ಏವ.

ತತ್ಥಾತಿ ಮಞ್ಚಕೇ. ಸೀಹಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇಸೀತಿ ಯಥಾ ರಾಹು ಅಸುರಿನ್ದೋ ಆಯಾಮತೋ, ವಿತ್ಥಾರತೋ ಉಬ್ಬೇಧತೋ ಚ ಭಗವತೋ ರೂಪಕಾಯಸ್ಸ ಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಗಹೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತಥಾ ರೂಪಂ ಇದ್ಧಾಭಿಸಙ್ಖಾರಂ ಅಭಿಸಙ್ಖರೋನ್ತೋ ಸೀಹಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ.

ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಆರಕತ್ತಾ ಪರಿಸುದ್ಧಟ್ಠೇನ ಅರಿಯನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅರಿಯಂ ಉತ್ತಮಂ ಪರಿಸುದ್ಧ’’ನ್ತಿ. ಅನವಜ್ಜಟ್ಠೇನ ಕುಸಲಂ, ನ ಸುಖವಿಪಾಕಟ್ಠೇನ. ಕತ್ಥಚಿ ಚತುರಾಸೀತಿಪಾಣಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಕತ್ಥಚಿ ಅಪರಿಮಾಣಾಪಿ ದೇವಮನುಸ್ಸಾ ಯಸ್ಮಾ ಚತುವೀಸತಿಯಾ ಠಾನೇಸು ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಾ ಅಪರಿಮೇಯ್ಯಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾ ಮಗ್ಗಫಲಾಮತಂ ಪಿವಿಂಸು, ಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಾದಿಪರಿಮಾಣೇನಪಿ ಬಹೂ ಏವ, ತಸ್ಮಾ ಅನುತ್ತರಾಚಾರಸಿಕ್ಖಾಪನವಸೇನ ಭಗವಾ ಬಹೂನಂ ಆಚರಿಯೋ. ತೇತಿ ಕಾಮರಾಗತೋ ಅಞ್ಞೇ ಭಗವತೋ ಪಹೀನಕಿಲೇಸೇ. ಕೇಳನಾತಿ ಕೇಳಾಯನಾ ಧನಾಯನಾ.

ಅಪಾಪಪುರೇಕ್ಖಾರೋತಿ ಅಪಾಪೇ ಪುರೇ ಕರೋತಿ, ನ ವಾ ಪಾಪಂ ಪುರತೋ ಕರೋತೀತಿಪಿ ಅಪಾಪಪುರೇಕ್ಖಾರೋತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಪಾಪೇ ನವಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೇ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಅಪಾಪೇತಿ ಪಾಪಪಟಿಪಕ್ಖೇ, ಪಾಪರಹಿತೇ ಚ. ಬ್ರಹ್ಮನಿ ಸೇಟ್ಠೇ ಬುದ್ಧೇ ಭಗವತಿ ಭವಾ ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮದೇಸನಾವಸೇನ ಅರಿಯಾಯ ಜಾತಿಯಾ ಜಾತತ್ತಾ, ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ವಾ ಭಗವತೋ ಹಿತಾ ಗರುಕರಣಾದಿನಾ, ಯಥಾನುಸಿಟ್ಠಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಚ, ಬ್ರಹ್ಮಂ ವಾ ಸೇಟ್ಠಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗಂ ಜಾನಾತೀತಿ ಬ್ರಹ್ಮಞ್ಞಾ, ಅರಿಯಸಾವಕಸಙ್ಖಾತಾ ಪಜಾ, ತೇನಾಹ ‘‘ಸಾರಿಪುತ್ತಾ’’ತಿಆದಿ. ಪಕತಿಬ್ರಾಹ್ಮಣಜಾತಿವಸೇನಾಪಿ ‘‘ಬ್ರಹ್ಮಞ್ಞಾಯ ಪಜಾಯಾ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಪಿಚಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ತಿರೋರಟ್ಠಾ ತಿರೋಜನಪದಾತಿ ಏತ್ಥ ರಜ್ಜಂ ರಟ್ಠಂ, ರಾಜನ್ತಿ ರಾಜಾನೋ ಏತೇನಾತಿ, ತದೇಕದೇಸಭೂತಾ ಪದೇಸಾ ಪನ ಜನಪದೋ,ಜನಾ ಪಜ್ಜನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸುಖಜೀವಿಕಂ ಪಾಪುಣನ್ತೀತಿ. ಪುಚ್ಛಾಯ ವಾ ದೋಸಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅಸಮತ್ಥತನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಅಸಮತ್ಥತಂ. ಭಗವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ ತೇಸಂ ಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪತ್ತಿಂ, ಞಾಣಪರಿಪಾಕಂ, ಚಿತ್ತಾಚಾರಞ್ಚ ಞತ್ವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

‘‘ಏಹಿ ಸ್ವಾಗತವಾದೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸುಖಸಮ್ಭಾಸಪುಬ್ಬಕಂ ಪಿಯವಾದಿತಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ‘‘ಸಖಿಲೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಣ್ಹವಾಚತಂ, ‘‘ಸಮ್ಮೋದಕೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಟಿಸನ್ಧಾರಕುಸಲತಂ, ‘‘ಅಭಾಕುಟಿಕೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಬ್ಬತ್ಥೇವ ವಿಪ್ಪಸನ್ನಮುಖತಂ, ‘‘ಉತ್ತಾನಮುಖೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸುಖಾಲಾಪತಂ, ‘‘ಪುಬ್ಬಭಾಸೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಧಮ್ಮಾನುಗ್ಗಹಸ್ಸ ಓಕಾಸಕರಣತೋ ಹಿತಜ್ಝಾಸಯತಂ ಭಗವತೋ ವಿಭಾವೇತಿ.

ಯತ್ಥ ಕಿರಾತಿ ಕಿರ-ಸದ್ದೋ ಅರುಚಿಸೂಚನತ್ಥೋ, ತೇನ ಭಗವತಾ ಅಧಿವುತ್ಥಪದೇಸೇ ನ ದೇವತಾನುಭಾವೇನ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಅನುಪದ್ದವತಾ, ಅಥ ಖೋ ಬುದ್ಧಾನುಭಾವೇನಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅಪಿಚಾ’’ತಿಆದಿ.

ಅನುಸಾಸಿತಬ್ಬೋತಿ ವಿನೇಯ್ಯಜನಸಮೂಹೋ ಗಯ್ಹತೀತಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತಂ ಅರಿಯಸಙ್ಘಮೇವ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸಯಂ ವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ, ಅನನ್ತರಸ್ಸ ವಿಧಿ ಪಟಿಸೇಧೋ ವಾತಿ ಕತ್ವಾ. ‘‘ತಾದಿಸೋವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಸಯಂ ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತವಿಕಪ್ಪೋ ಏವ ಪಚ್ಚಾಮಟ್ಠೋತಿ. ‘‘ಪುರಿಮಪದಸ್ಸೇವ ವಾ’’ತಿ ವಿಕಪ್ಪನ್ತರಗ್ಗಹಣಂ. ಬಹೂನಂ ತಿತ್ಥಕರಾನನ್ತಿ ಪೂರಣಾದೀನಂ ಅನೇಕೇಸಂ ತಿತ್ಥಕರಾನಂ, ನಿದ್ಧಾರಣೇ ಚೇತಂ ಸಾಮಿವಚನಂ. ಕಾರಣೇನಾತಿ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಸನ್ತುಟ್ಠತಾದಿಸಮಾರೋಪನಲಕ್ಖಣೇನ ಕಾರಣೇನ. ಆಗನ್ತುಕಾ ನವಕಾತಿ ಅಭಿನವಾ ಆಗನ್ತುಕಾ ಅಬ್ಭಾಗತಾ. ಪರಿಯಾಪುಣಾಮೀತಿ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತುಂ ಜಾನಾಮಿ ಸಕ್ಕೋಮಿ, ತೇನಾಹ ‘‘ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಕಪ್ಪಮ್ಪಿ ಚೇ ಅಞ್ಞಮಭಾಸಮಾನೋ’’ತಿ ಅಭೂತಪರಿಕಪ್ಪನವಚನಮೇತಂ ತಥಾ ಭಾಸಮಾನಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ.

೩೦೫. ಅಲಂ-ಸದ್ದೋ ಅರಹತ್ತೋಪಿ ಹೋತಿ ‘‘ಅಲಮೇವ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಿತು’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೨೪) ವಿಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅಲಮೇವಾತಿ ಯುತ್ತಮೇವಾ’’ತಿ. ಪುಟೇನ ನೇತ್ವಾ ಅಸಿತಬ್ಬತೋ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬತೋ ಪುಟೋಸಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪಾಥೇಯ್ಯಂ. ಪುಟಂಸೇನ ಪುರಿಸೇನ.

ಸೋಣದಣ್ಡಪರಿವಿತಕ್ಕವಣ್ಣನಾ

೩೦೭. ಉಭತೋಪಕ್ಖಿಕಾತಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠೀನಂ ವಸೇನ ಉಭಯಪಕ್ಖಿಕಾ. ಕೇರಾಟಿಕಾತಿ ಸಠಾ.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪಞ್ಞತ್ತಿವಣ್ಣನಾ

೩೦೯. ವಿಘಾತನ್ತಿ ಚಿತ್ತದುಕ್ಖಂ.

೩೧೧-೩. ಸುಜನ್ತಿ ಹೋಮದಬ್ಬಿಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೇಸೂತಿ ಜುಹನತ್ಥಂ ಗಣ್ಹನಕೇಸು, ಇರುಬ್ಬಿಜ್ಜೇಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಠಮೋ ವಾತಿ ತತ್ಥ ಸನ್ನಿಪತಿತೇಸು ಯಜನಕಿರಿಯಾಯಂ ಸಬ್ಬಪಧಾನೋ ವಾ. ದುತಿಯೋ ವಾತಿ ತದನನ್ತರೋ ವಾ. ‘‘ಸುಜ’’ನ್ತಿ ಕರಣೇ ಏತಂ ಉಪಯೋಗವಚನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸುಜಾಯಾ’’ತಿ. ಅಗ್ಗಿಹುತ್ತಪಮುಖತಾಯ ಯಞ್ಞಸ್ಸ ಯಞ್ಞೇ ದಿಯ್ಯಮಾನಂ ಸುಜಾಮುಖೇನ ದೀಯತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸುಜಾಯ ದಿಯ್ಯಮಾನ’’ನ್ತಿ. ಪೋರಾಣಾತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯಾ. ವಿಸೇಸತೋತಿ ವಿಜ್ಜಾಚರಣವಿಸೇಸತೋ, ನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ಇಚ್ಛಿತವಿಜ್ಜಾಚರಣಮತ್ತತೋ. ಉತ್ತಮಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸಾತಿ ಅನುತ್ತರದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯತಾಯ ಉಕ್ಕಟ್ಠಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸಮಯನ್ತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸಿದ್ಧನ್ತಂ. ಮಾ ಭಿನ್ದಿ ಮಾ ವಿನಾಸೇಸಿ.

೩೧೬. ಸಮಸಮೋತಿ ಸಮೋಯೇವ ಹುತ್ವಾ ಸಮೋ. ಹೀನೋಪಮವಸೇನಪಿ ಸಮತಾ ವುಚ್ಚತೀತಿ ತಂ ನಿವತ್ತೇನ್ತೋ ‘‘ಠಪೇತ್ವಾ ಏಕದೇಸಸಮತ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ಕುಲಕೋಟಿಪರಿದೀಪನನ್ತಿ ಕುಲಆದಿಪರಿದೀಪನಂ ಅಥಾಪಿ ಸಿಯಾತಿ ಅಥಾಪಿ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಏವಂ ಪರಿವಿತಕ್ಕೋ ಸಿಯಾ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಭಾವಂ ಸಾಧೇತಿ ವಣ್ಣೋ. ಮನ್ತಜಾತೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಸೀಲಮೇವ ಸಾಧೇಸ್ಸತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಭಾವಂ. ಕಸ್ಮಾತಿ ಚೇ? ಆಹ ‘‘ತಸ್ಮಿಞ್ಹಿಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ. ಸಮ್ಮೋಹಮತ್ತಂ ವಣ್ಣಾದಯೋತಿ ವಣ್ಣಮನ್ತಜಾತಿಯೋ ಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಭಾವಸ್ಸ ಅಙ್ಗನ್ತಿ ಸಮ್ಮೋಹಮತ್ತಮೇತಂ ಅಸಮವೇಕ್ಖಿತಾಭಿಮಾನಭಾವತೋ.

ಸೀಲಪಞ್ಞಾಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೩೧೭. ಕಥಿತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ಪಞ್ಹೋತಿ ‘‘ಸೀಲವಾ ಚ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ದ್ವಿನ್ನಮೇವ ಅಙ್ಗಾನಂ ವಸೇನ ಯಥಾಪುಚ್ಛಿತೋ ಪಞ್ಹೋ ಯಾಥಾವತೋ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತೋ ಏತ್ಥಾತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಯಥಾವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತೇ ಅತ್ಥೇ. ತಸ್ಸಾತಿ ಸೋಣದಣ್ಡಸ್ಸ. ಸೀಲಪರಿಸುದ್ಧಾತಿ ಸೀಲಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಬ್ಬಸೋ ಸುದ್ಧಾ ಅನುಪಕ್ಕಿಲಿಟ್ಠಾ. ಕುತೋ ದುಸ್ಸೀಲೇ ಪಞ್ಞಾ ಅಸಮಾಹಿತತ್ತಾ ತಸ್ಸ. ಜಳೇ ಏಳಮೂಗೇ ಕುತೋ ಸೀಲನ್ತಿ ಜಳೇ ಏಳಮೂಗೇ ದುಪ್ಪಞ್ಞೇ ಕುತೋ ಸೀಲಂ ಸೀಲವಿಭಾಗಸ್ಸ, ಸೀಲಪರಿಸೋಧನೂಪಾಯಸ್ಸ ಚ ಅಜಾನನತೋ. ಪಕಟ್ಠಂ ಉಕ್ಕಟ್ಠಂ ಞಾಣಂ ಪಞ್ಞಾಣನ್ತಿ, ಪಾಕತಿಕಂ ಞಾಣಂ ನಿವತ್ತೇತುಂ ‘‘ಪಞ್ಞಾಣ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ತಯಿದಂ ಪಕಾರೇಹಿ ಜಾನನತೋ ಪಞ್ಞಾವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಪಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ಪಞ್ಞಾ ಯೇವಾ’’ತಿ.

ಸೀಲೇನಧೋತಾತಿ ಸಮಾಧಿಪದಟ್ಠಾನೇನ ಸೀಲೇನ ಸಕಲಸಂಕಿಲೇಸಮಲವಿಸುದ್ಧಿಯಾ ಧೋತಾ ವಿಸುದ್ಧಾ, ತೇನಾಹ ‘‘ಕಥಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಧೋವತೀತಿ ಸುಜ್ಝತಿ. ಮಹಾಸಟ್ಠಿವಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ವಿಯಾತಿ ಸಟ್ಠಿವಸ್ಸಮಹಾಥೇರೋ ವಿಯ. ವೇದನಾಪರಿಗ್ಗಹಮತ್ತಮ್ಪೀತಿ ಏತ್ಥ ವೇದನಾಪರಿಗ್ಗಹೋ ನಾಮ ಯಥಾಉಪ್ಪನ್ನಂ ವೇದನಂ ಸಭಾವರಸತೋ ಉಪಧಾರೇತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ವೇದನಾ ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ, ಸೋ ಫಸ್ಸೋ ಅನಿಚ್ಚೋ ದುಕ್ಖೋ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ಲಕ್ಖಣತ್ತಯಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಪವತ್ತಿತವಿಪಸ್ಸನಾ. ಏವಂ ವಿಪಸ್ಸನ್ತೇನ ‘‘ಸುಖೇನ ಸಕ್ಕಾ ಸಾ ವೇದನಾ ಅಧಿವಾಸೇತುಂ ‘‘ವೇದನಾ ಏವ ವೇದಿಯತೀ’’ತಿ. ವೇದನಂ ವಿಕ್ಖಮ್ಭೇತ್ವಾತಿ ಯಥಾಉಪ್ಪನ್ನಂ ದುಕ್ಖಂ ವೇದನಂ ಅನನುವತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಆರಭಿತ್ವಾ ವೀಥಿಂ ಪಟಿಪನ್ನಾಯ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ತಂ ವಿನೋದೇತ್ವಾ. ಸಂಸುಮಾರಪತಿತೇನಾತಿ ಕುಮ್ಭೀಲೇನ ವಿಯ ಭೂಮಿಯಂ ಉರೇನ ನಿಪಜ್ಜನೇನ. ಪಞ್ಞಾಯ ಸೀಲಂ ಧೋವಿತ್ವಾತಿ ಅಖಣ್ಡಾದಿಭಾವಾಪಾದನೇನ ಸೀಲಂ ಆದಿಮಜ್ಝಪರಿಯೋಸಾನೇಸು ಪಞ್ಞಾಯ ಸುವಿಸೋಧಿತಂ ಕತ್ವಾ.

೩೧೮. ‘‘ಕಸ್ಮಾ ಆಹಾ’’ತಿ ಉಪರಿದೇಸನಾಯ ಕಾರಣಂ ಪುಚ್ಛತಿ. ಲಜ್ಜಾ ನಾಮ ‘‘ಸೀಲಸ್ಸ ಜಾತಿಯಾ ಚ ಗುಣದೋಸಪಕಾಸನೇನ ಸಮಣೇನ ಗೋತಮೇನ ಪುಚ್ಛಿತಪಞ್ಹಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸೀ’’ತಿ ಪರಿಸಾಯ ಪಞ್ಞಾತತಾ. ಏತ್ತಕಪರಮಾತಿ ಏತ್ತಕಉಕ್ಕಂಸಕೋಟಿಕಾ ಪಞ್ಚ ಸೀಲಾನಿ, ವೇದತ್ತಯವಿಭಾವನಂ ಪಞ್ಞಞ್ಚ ಲಕ್ಖಣಾದಿತೋ ನಿದ್ಧಾರೇತ್ವಾ ಜಾನನಂ ನತ್ಥಿ, ಕೇವಲಂ ತತ್ಥ ವಚೀಪರಮಾ ಮಯನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸೀಲಪಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ವಚನಮೇವ ಪರಮಂ ಅಮ್ಹಾಕ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ’’ತಿ ಇದಂ ನಿಯ್ಯಾತನಾಪೇಕ್ಖಂ ಸೀಲನಿದ್ದೇಸೇ, ತೇನಾಹ ‘‘ಸೀಲಮಿಚ್ಚೇವ ನಿಯ್ಯಾತಿತ’’ನ್ತಿ. ಸಾಮಞ್ಞಫಲೇ ಪನ ‘‘ಸಾಮಞ್ಞಫಲ’’ ಮಿಚ್ಚೇವ ನಿಯ್ಯಾತಿತಂ, ಪಞ್ಞಾನಿದ್ದೇಸೇ ಪನ ಝಾನಪಞ್ಞಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಕತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಞ್ಞಾವಸೇನೇವ ಪಞ್ಞಾನಿಯ್ಯಾತನಂ ಕತಂ, ತೇನಾಹ ‘‘ಪಠಮಜ್ಝಾನಾದೀನೀ’’ತಿ.

ಸೋಣದಣ್ಡಉಪಾಸಕತ್ತಪಟಿವೇದನಾಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೩೨೧-೨. ನತ್ತಾತಿ ಪುತ್ತಪುತ್ತೋ. ಅಗಾರವಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ನ ಚಾಯಂ ಭಗವತಿ ಅಗಾರವೇನ ‘‘ಅಹಞ್ಚೇವ ಖೋ ಪನಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ, ಅಥ ಖೋ ಅತ್ತಲಾಭಪರಿಹಾನಿಭಯೇನ. ಅಯಞ್ಹಿ ಯಥಾ ತಥಾ ಅತ್ತನೋ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಸಮ್ಭಾವನಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಕೋಹಞ್ಞೇನ ಪರೇ ವಿಮ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ಲಾಭುಪ್ಪಾದಂ ನಿಜಿಗಿಸನ್ತೋ ವಿಚರತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಥಾ ಅವೋಚ, ತೇನಾಹ ‘‘ಇಮಿನಾ ಕಿರಾ’’ತಿಆದಿ.

ತಙ್ಖಣಾನುರೂಪಾಯಾತಿ ಯಾದಿಸೀ ತದಾ ತಸ್ಸ ಅಜ್ಝಾಸಯಪ್ಪವತ್ತಿ, ತದನುರೂಪಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಸ್ಸ ತದಾ ತಾದಿಸಸ್ಸ ವಿವಟ್ಟಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಸ್ಸ ಞಾಣಸ್ಸ ಪರಿಪಾಕಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ಕೇವಲಂ ಅಬ್ಭುದಯನಿಸ್ಸಿತೋ ಏವ ಅತ್ಥೋ ದಸ್ಸಿತೋತಿ ಆಹ ‘‘ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸಮ್ಪರಾಯಿಕಮತ್ಥಂ ಸನ್ದಸ್ಸೇತ್ವಾ’’ತಿ, ಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ವಿಭಾವೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇತಿ ತೇಭೂಮಕೇ ಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ, ‘‘ಚತುಭೂಮಕೇ’’ತಿಪಿ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿಯೇವ, ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಆಯತಿಂ ನಿಬ್ಬಾನತ್ಥಾಯ ವಾಸನಾಭಾಗಿಯಾ ವಾ’’ತಿ. ತತ್ಥಾತಿ ಕುಸಲಧಮ್ಮೇ ಯಥಾ ಸಮಾದಪಿತೇ. ನನ್ತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಸಮುತ್ತೇಜೇತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಮದೇವ ಉಪರೂಪರಿ ನಿಸಾನೇತ್ವಾ ಪುಞ್ಞಕಿರಿಯಾಯ ತಿಕ್ಖವಿಸದಭಾವಂ ಆಪಾದೇತ್ವಾ. ತಂ ಪನ ಅತ್ಥತೋ ತತ್ಥ ಉಸ್ಸಾಹಜನನಂ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸಉಸ್ಸಾಹಂ ಕತ್ವಾ’’ತಿ. ಏವಂ ಪುಞ್ಞಕಿರಿಯಾಯ ಸಉಸ್ಸಾಹತಾ, ಏವರೂಪಂ ಗುಣಸಮಙ್ಗಿತಾ ಚ ನಿಯಮತೋ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಾ ಅತ್ಥಸಮ್ಪಾದನೀತಿ ಏವಂ ಸಉಸ್ಸಾಹತಾಯ, ಅಞ್ಞೇಹಿ ಚ ತಸ್ಮಿಂ ವಿಜ್ಜಮಾನಗುಣೇಹಿ ಸಮ್ಪಹಂಸೇತ್ವಾ ಸಮ್ಮದೇವ ಹಟ್ಠತುಟ್ಠಭಾವಂ ಆಪಾದೇತ್ವಾ.

ಯದಿ ಭಗವಾ ಧಮ್ಮರತನವಸ್ಸಂ ವಸ್ಸಿ, ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ಸೋ ವಿಸೇಸಂ ನಾಧಿಗಚ್ಛತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ. ಯದಿ ಏವಂ ಕಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ತಸ್ಸ ತಥಾ ಧಮ್ಮರತನವಸ್ಸಂ ವಸ್ಸೀತಿ ಆಹ ‘‘ಕೇವಲಮಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ. ನ ಹಿ ಭಗವತೋ ನಿರತ್ಥಕಾ ದೇಸನಾ ಹೋತೀತಿ.

ಸೋಣದಣ್ಡಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ.