೧. ಸುತ್ತನ್ತಭಾಜನೀಯಂ

ಉದ್ದೇಸವಾರವಣ್ಣನಾ

೩೫೫. ತಯೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾತಿ ಸತಿಪಟ್ಠಾನ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಅತ್ಥುದ್ಧಾರಂ ಕರೋತಿ, ನ ಇಧ ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತಸ್ಸ ಸತಿಪಟ್ಠಾನ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಅತ್ಥದಸ್ಸನಂ. ಆದೀಸು ಹಿ ಸತಿಗೋಚರೋತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ‘‘ಫಸ್ಸಸಮುದಯಾ ವೇದನಾನಂ ಸಮುದಯೋ, ನಾಮರೂಪಸಮುದಯಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಸಮುದಯೋ, ಮನಸಿಕಾರಸಮುದಯಾ ಧಮ್ಮಾನಂ ಸಮುದಯೋ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೪೦೮) ಸತಿಪಟ್ಠಾನನ್ತಿ ವುತ್ತಾನಂ ಸತಿಗೋಚರಾನಂ ದೀಪಕೇ ಸುತ್ತಪ್ಪದೇಸೇ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಏವಂ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪಾಳಿಯಮ್ಪಿ ಅವಸೇಸಪಾಳಿಪ್ಪದೇಸದಸ್ಸನತ್ಥೋ ಆದಿ-ಸದ್ದೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ದಾನಾದೀನಿಪಿ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ರೂಪಾದೀನಿ ಕಸಿಣಾದೀನಿ ಚ ಸತಿಯಾ ಠಾನಂ ಹೋತೀತಿ ತಂನಿವಾರಣತ್ಥಮಾಹ ‘‘ಪಧಾನಂ ಠಾನ’’ನ್ತಿ. ಪ-ಸದ್ದೋ ಹಿ ಪಧಾನತ್ಥದೀಪಕೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಅರಿಯೋತಿ ಅರಿಯಂ ಸೇಟ್ಠಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಮಾಹ. ಏತ್ಥಾತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಸಳಾಯತನವಿಭಙ್ಗಸುತ್ತೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸುತ್ತೇಕದೇಸೇನ ಹಿ ಸುತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ತತ್ಥ ಹಿ –

‘‘ತಯೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ ಯದರಿಯೋ…ಪೇ… ಅರಹತೀತಿ ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ, ಕಿಞ್ಚೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ಥಾ ಸಾವಕಾನಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ ಅನುಕಮ್ಪಕೋ ಹಿತೇಸೀ ಅನುಕಮ್ಪಂ ಉಪಾದಾಯ ‘ಇದಂ ವೋ ಹಿತಾಯ ಇದಂ ವೋ ಸುಖಾಯಾ’ತಿ. ತಸ್ಸ ಸಾವಕಾ ನ ಸುಸ್ಸೂಸನ್ತಿ, ನ ಸೋತಂ ಓದಹನ್ತಿ, ನ ಅಞ್ಞಾ ಚಿತ್ತಂ ಉಪಟ್ಠಾಪೇನ್ತಿ, ವೋಕ್ಕಮ್ಮ ಚ ಸತ್ಥುಸಾಸನಾ ವತ್ತನ್ತಿ. ತತ್ರ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತೋ ನ ಚೇವ ಅನತ್ತಮನೋ ಹೋತಿ, ನ ಚ ಅನತ್ತಮನತಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ, ಅನವಸ್ಸುತೋ ಚ ವಿಹರತಿ ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ. ಇದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಠಮಂ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಂ. ಯದರಿಯೋ…ಪೇ… ಅರಹತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ ಭಿಕ್ಖವೇ ಸತ್ಥಾ…ಪೇ… ಇದಂ ವೋ ಸುಖಾಯಾತಿ. ತಸ್ಸ ಏಕಚ್ಚೇ ಸಾವಕಾ ನ ಸುಸ್ಸೂಸನ್ತಿ…ಪೇ… ವತ್ತನ್ತಿ. ಏಕಚ್ಚೇ ಸಾವಕಾ ಸುಸ್ಸೂಸನ್ತಿ …ಪೇ… ನ ಚ ವೋಕ್ಕಮ್ಮ ಸತ್ಥುಸಾಸನಾ ವತ್ತನ್ತಿ. ತತ್ರ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತೋ ನ ಚೇವ ಅತ್ತಮನೋ ಹೋತಿ, ನ ಚ ಅತ್ತಮನತಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ. ನ ಚೇವ ಅನತ್ತಮನೋ ಹೋತಿ, ನ ಚ ಅನತ್ತಮನತಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ. ಅತ್ತಮನತಞ್ಚ ಅನತ್ತಮನತಞ್ಚ ತದುಭಯಂ ಅಭಿನಿವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಉಪೇಕ್ಖಕೋ ಚ ವಿಹರತಿ ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ. ಇದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುತಿಯಂ…ಪೇ….

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ…ಪೇ… ಸುಖಾಯಾತಿ. ತಸ್ಸ ಸಾವಕಾ ಸುಸ್ಸೂಸನ್ತಿ…ಪೇ… ವತ್ತನ್ತಿ. ತತ್ರ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತೋ ಅತ್ತಮನೋ ಚೇವ ಹೋತಿ, ಅತ್ತಮನತಞ್ಚ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ, ಅನವಸ್ಸುತೋ ಚ ವಿಹರತಿ ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ. ಇದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತತಿಯ’’ನ್ತಿ (ಮ. ನಿ. ೩.೩೧೧) –

ಏವಂ ಪಟಿಘಾನುನಯೇಹಿ ಅನವಸ್ಸುತತಾ, ನಿಚ್ಚಂ ಉಪಟ್ಠಿತಸತಿತಾ, ತದುಭಯವೀತಿವತ್ತತಾ ಸತಿಪಟ್ಠಾನನ್ತಿ ವುತ್ತಾ. ಬುದ್ಧಾನಮೇವ ಕಿರ ನಿಚ್ಚಂ ಉಪಟ್ಠಿತಸತಿತಾ ಹೋತಿ, ನ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾದೀನನ್ತಿ.

ಪ-ಸದ್ದೋ ಆರಮ್ಭಂ ಜೋತೇತಿ, ಆರಮ್ಭೋ ಚ ಪವತ್ತೀತಿ ಕತ್ವಾ ಆಹ ‘‘ಪವತ್ತಯಿತಬ್ಬತೋತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ. ಸತಿಯಾ ಕರಣಭೂತಾಯ ಪಟ್ಠಾನಂ ಪಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬಂ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಂ. ಅನ-ಸದ್ದಞ್ಹಿ ಬಹುಲಂ-ವಚನೇನ ಕಮ್ಮತ್ಥಂ ಇಚ್ಛನ್ತಿ ಸದ್ದವಿದೂ, ತಥೇವ ಕತ್ತುಅತ್ಥಮ್ಪಿ ಇಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಪುನ ತತಿಯನಯೇ ‘‘ಪತಿಟ್ಠಾತೀತಿ ಪಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಪ-ಸದ್ದೋ ಭುಸತ್ಥಂ ಪಕ್ಖನ್ದನಂ ದೀಪೇತೀತಿ ‘‘ಓಕ್ಕನ್ತಿತ್ವಾ ಪಕ್ಖನ್ದಿತ್ವಾ ವತ್ತತೀತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ಆಹ. ಪುನ ಭಾವತ್ಥೇ ಸತಿ-ಸದ್ದಂ ಪಟ್ಠಾನ-ಸದ್ದಞ್ಚ ವಣ್ಣೇನ್ತೋ ‘‘ಅಥ ವಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತೇನ ಪುರಿಮತ್ಥೇ ಸತಿ-ಸದ್ದೋ ಪಟ್ಠಾನ-ಸದ್ದೋ ಚ ಕತ್ತುಅತ್ಥೋತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ.

ವಿಸೇಸೇನ ಕಾಯೋ ಚ ವೇದನಾ ಚ ಅಸ್ಸಾದಸ್ಸ ಕಾರಣನ್ತಿ ತಪ್ಪಹಾನತ್ಥಂ ತೇಸಂ ತಣ್ಹಾವತ್ಥೂನಂ ಓಳಾರಿಕಸುಖುಮಾನಂ ಅಸುಭದುಕ್ಖತಾದಸ್ಸನಾನಿ ಮನ್ದತಿಕ್ಖಪಞ್ಞೇಹಿ ತಣ್ಹಾಚರಿತೇಹಿ ಸುಕರಾನೀತಿ ತಾನಿ ತೇಸಂ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೋತಿ ವುತ್ತಾನಿ, ಏವಂ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ವಿಸೇಸಕಾರಣೇಸು ಚಿತ್ತಧಮ್ಮೇಸು ಅನಿಚ್ಚಾನತ್ತತಾದಸ್ಸನಾನಿ ನಾತಿಪಭೇದಾತಿಪಭೇದಗತೇಸು ತೇಸು ತಪ್ಪಹಾನತ್ಥಂ ಮನ್ದತಿಕ್ಖಾನಂ ದಿಟ್ಠಿಚರಿತಾನಂ ಸುಕರಾನೀತಿ ತೇಸಂ ತಾನಿ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೋತಿ. ತಿಕ್ಖೋ ಸಮಥಯಾನಿಕೋ ಓಳಾರಿಕಾರಮ್ಮಣಂ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ತತ್ಥ ಅಟ್ಠತ್ವಾ ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವುಟ್ಠಾಯ ವೇದನಂ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಓಳಾರಿಕಾರಮ್ಮಣೇ ಅಸಣ್ಠಹನತೋ’’ತಿ. ವಿಪಸ್ಸನಾಯಾನಿಕಸ್ಸ ಸುಖುಮೇ ಚಿತ್ತೇ ಧಮ್ಮೇಸು ಚ ಚಿತ್ತಂ ಪಕ್ಖನ್ದತೀತಿ ತದನುಪಸ್ಸನಾನಂ ತಂವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗತಾ ವುತ್ತಾ.

ತೇಸಂ ತತ್ಥಾತಿ ಏತ್ಥ ತತ್ಥ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಪಹಾನತ್ಥನ್ತಿ ಏತೇನ ಯೋಜನಾ. ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣಾ ಸವಿಸೇಸಾ ಕಾಯೇ ಲಬ್ಭನ್ತೀತಿ ವಿಸೇಸೇನ ಕಾಯೋ ಕಾಮೋಘಸ್ಸ ವತ್ಥು, ಭವೇ ಸುಖಗ್ಗಹಣವಸೇನ ಭವಸ್ಸಾದೋ ಹೋತೀತಿ ಭವೋಘಸ್ಸ ವೇದನಾ, ಸನ್ತತಿಘನಗ್ಗಹಣವಸೇನ ಚಿತ್ತೇ ಅತ್ತಾಭಿನಿವೇಸೋ ಹೋತೀತಿ ದಿಟ್ಠೋಘಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ, ಧಮ್ಮವಿನಿಬ್ಭೋಗಸ್ಸ ಧಮ್ಮಾನಂ ಧಮ್ಮಮತ್ತತಾಯ ಚ ದುಪ್ಪಟಿವಿಜ್ಝತ್ತಾ ಸಮ್ಮೋಹೋ ಹೋತೀತಿ ಅವಿಜ್ಜೋಘಸ್ಸ ಧಮ್ಮಾ, ತಸ್ಮಾ ತೇಸು ತೇಸಂ ಪಹಾನತ್ಥಂ ಚತ್ತಾರೋವ ವುತ್ತಾ, ದುಕ್ಖಾಯ ವೇದನಾಯ ಪಟಿಘಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತೀತಿ ದುಕ್ಖದುಕ್ಖವಿಪರಿಣಾಮದುಕ್ಖಸಙ್ಖಾರದುಕ್ಖಭೂತಾ ವೇದನಾ ವಿಸೇಸೇನ ಬ್ಯಾಪಾದಕಾಯಗನ್ಥಸ್ಸ ವತ್ಥು, ಚಿತ್ತೇ ನಿಚ್ಚಗ್ಗಹಣವಸೇನ ಸಸ್ಸತಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಸೀಲೇನ ಸುದ್ಧೀತಿಆದಿಪರಾಮಸನಂ ಹೋತೀತಿ ಸೀಲಬ್ಬತಪರಾಮಾಸಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ, ನಾಮರೂಪಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಭೂತಂ ಭೂತತೋ ಅಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸ ಭವವಿಭವದಿಟ್ಠಿಸಙ್ಖಾತೋ ಇದಂಸಚ್ಚಾಭಿನಿವೇಸೋ ಹೋತೀತಿ ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಾ…ಪೇ… ಸುಖವೇದನಾಸ್ಸಾದವಸೇನ ಪರಲೋಕನಿರಪೇಕ್ಖೋ ‘‘ನತ್ಥಿ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿಆದಿಪರಾಮಾಸಂ ಉಪ್ಪಾದೇತೀತಿ ದಿಟ್ಠುಪಾದಾನಸ್ಸ ವೇದನಾ. ಸನ್ತತಿಘನಗ್ಗಹಣವಸೇನ ಸರಾಗಾದಿಚಿತ್ತೇ ಸಮ್ಮೋಹೋ ಹೋತೀತಿ ಮೋಹಾಗತಿಯಾ ಚಿತ್ತಂ, ಧಮ್ಮಸಭಾವಾನವಬೋಧೇನ ಭಯಂ ಹೋತೀತಿ ಭಯಾಗತಿಯಾ ಧಮ್ಮಾ…ಪೇ… ಅವುತ್ತಾನಂ ವುತ್ತನಯೇನ ವತ್ಥುಭಾವೋ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ.

‘‘ಆಹಾರಸಮುದಯಾ ಕಾಯಸಮುದಯೋ, ಫಸ್ಸಸಮುದಯಾ ವೇದನಾಸಮುದಯೋ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೪೦೮), ಸಙ್ಖಾರಪಚ್ಚಯಾ ವಿಞ್ಞಾಣಂ, ವಿಞ್ಞಾಣಪಚ್ಚಯಾ ನಾಮರೂಪ’’ನ್ತಿ (ಮ. ನಿ. ೩.೧೨೬; ಸಂ. ನಿ. ೨.೧; ಉದಾ. ೧) ವಚನತೋ ಕಾಯಾದೀನಂ ಸಮುದಯಭೂತಾ ಕಬಳೀಕಾರಾಹಾರಫಸ್ಸಮನೋಸಞ್ಚೇತನಾವಿಞ್ಞಾಣಾಹಾರಾ ಕಾಯಾದಿಪರಿಜಾನನೇನ ಪರಿಞ್ಞಾತಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಚತುಬ್ಬಿಧಾಹಾರಪರಿಞ್ಞತ್ಥ’’ನ್ತಿ. ಪಕರಣನಯೋತಿ ತಮ್ಬಪಣ್ಣಿಭಾಸಾಯ ವಣ್ಣನಾನಯೋ. ನೇತ್ತಿಪೇಟಕಪ್ಪಕರಣೇ ಧಮ್ಮಕಥಿಕಾನಂ ಯೋಜನಾನಯೋತಿಪಿ ವದನ್ತಿ.

ಸರಣವಸೇನಾತಿ ಕಾಯಾದೀನಂ ಕುಸಲಾದಿಧಮ್ಮಾನಞ್ಚ ಧಾರಣತಾವಸೇನ. ಸರನ್ತಿ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಏತಾಯಾತಿ ಸತೀತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ಏಕತ್ತೇ ನಿಬ್ಬಾನೇ ಸಮಾಗಮೋ ಏಕತ್ತಸಮೋಸರಣಂ. ಏತದೇವ ಹಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಥಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಏಕನಿಬ್ಬಾನಪ್ಪವೇಸಹೇತುಭೂತೋ ವಾ ಸಮಾನತಾಯ ಏಕೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಸಭಾವೋ ಏಕತ್ತಂ, ತತ್ಥ ಸಮೋಸರಣಂ ತಂಸಭಾಗತಾ ಏಕತ್ತಸಮೋಸರಣಂ. ಏಕನಿಬ್ಬಾನಪ್ಪವೇಸಹೇತುಭಾವಂ ಪನ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಥಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಏತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ಸರಣೇಕತ್ತಸಮೋಸರಣಾನಿ ಸಹ ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇಕಭಾವಸ್ಸ ಕಾರಣತ್ತೇನ ವುತ್ತಾನೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾನಿ, ಪುರಿಮಸ್ಮಿಂ ವಿಸುಂ. ಸರಣವಸೇನಾತಿ ವಾ ಗಮನವಸೇನಾತಿ ಅತ್ಥೇ ಸತಿ ತದೇವ ಗಮನಂ ಸಮೋಸರಣನ್ತಿ ಸಮೋಸರಣೇ ವಾ ಸತಿ-ಸದ್ದತ್ಥವಸೇನ ಅವುಚ್ಚಮಾನೇ ಧಾರಣತಾವ ಸತೀತಿ ಸತಿ-ಸದ್ದತ್ಥನ್ತರಾಭಾವಾ ಪುರಿಮಂ ಸತಿಭಾವಸ್ಸ ಕಾರಣಂ, ಪಚ್ಛಿಮಂ ಏಕಭಾವಸ್ಸಾತಿ ನಿಬ್ಬಾನಸಮೋಸರಣೇಪಿ ಸಹಿತಾನೇವ ತಾನಿ ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇಕಭಾವಸ್ಸ ಕಾರಣಾನಿ.

ಚುದ್ದಸವಿಧೇನಾತಿ ಇದಂ ಮಹಾಸತಿಪಟ್ಠಾನಸುತ್ತೇ (ದೀ. ನಿ. ೨.೩೭೨ ಆದಯೋ; ಮ. ನಿ. ೧.೧೦೫ ಆದಯೋ) ವುತ್ತಾನಂ ಆನಾಪಾನಪಬ್ಬಾದೀನಂ ವಸೇನ. ತಥಾ ಪಞ್ಚವಿಧೇನ ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸನನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಏತ್ಥ ಚ ಉಟ್ಠಾನಕಭಣ್ಡಸದಿಸತಾ ತಂತಂಸತಿಪಟ್ಠಾನಭಾವನಾನುಭಾವಸ್ಸ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ಭಿಕ್ಖುಗೋಚರಾ ಹಿ ಏತೇ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ ‘‘ಗೋಚರೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚರಥ ಸಕೇ ಪೇತ್ತಿಕೇ ವಿಸಯೇ’’ತಿಆದಿ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೩೭೨; ದೀ. ನಿ. ೩.೮೦).

ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಾದಿಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಭಿಕ್ಖು ಹೋತೀತಿ ಭಿಕ್ಖುಂ ‘‘ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ದಸ್ಸೇತಿ ಭಿಕ್ಖುಮ್ಹಿ ತಂನಿಯಮತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ವಾ ಭಿಕ್ಖುಭಾವದಸ್ಸನತೋ’’ತಿ.

ಸಮಂ ಚರೇಯ್ಯಾತಿ ಕಾಯಾದಿವಿಸಮಚರಿಯಂ ಪಹಾಯ ಕಾಯಾದೀಹಿ ಸಮಂ ಚರೇಯ್ಯ. ರಾಗಾದಿವೂಪಸಮೇನ ಸನ್ತೋ, ಇನ್ದ್ರಿಯದಮನೇನ ದನ್ತೋ, ಚತುಮಗ್ಗನಿಯಮೇನ ನಿಯತೋ, ಸೇಟ್ಠಚಾರಿತಾಯ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ. ಕಾಯದಣ್ಡಾದಿಓರೋಪನೇನ ನಿಧಾಯ ದಣ್ಡಂ. ಸೋ ಏವರೂಪೋ ಬಾಹಿತಪಾಪಸಮಿತಪಾಪಭಿನ್ನಕಿಲೇಸತಾಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದಿಸಮಞ್ಞೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಾಉದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

ಅಸಮ್ಮಿಸ್ಸತೋತಿ ವೇದನಾದಯೋಪಿ ಏತ್ಥ ಸಿತಾ, ಏತ್ಥ ಪಟಿಬದ್ಧಾತಿ ಕಾಯೇ ವೇದನಾದಿಅನುಪಸ್ಸನಾಪಸಙ್ಗೇಪಿ ಆಪನ್ನೇ ತದಮಿಸ್ಸತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅವಯವೀಗಾಹಸಮಞ್ಞಾತಿಧಾವನಸಾರಾದಾನಾಭಿನಿವೇಸನಿಸೇಧನತ್ಥಂ ಕಾಯಂ ಅಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗೇಹಿ, ತಾನಿ ಚ ಕೇಸಾದೀಹಿ, ಕೇಸಾದಿಕೇ ಚ ಭೂತುಪಾದಾಯರೂಪೇಹಿ ವಿನಿಬ್ಭುಜ್ಜನ್ತೋ ‘‘ತಥಾ ನ ಕಾಯೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಪಾಸಾದಾದಿನಗರಾವಯವಸಮೂಹೇ ಅವಯವೀವಾದಿನೋಪಿ ಅವಯವೀಗಾಹಂ ನ ಕರೋನ್ತಿ. ನಗರಂ ನಾಮ ಕೋಚಿ ಅತ್ಥೋ ಅತ್ಥೀತಿ ಪನ ಕೇಸಞ್ಚಿ ಸಮಞ್ಞಾತಿಧಾವನಂ ಸಿಯಾತಿ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸಾದಿಸಮಞ್ಞಾತಿಧಾವನೇ ನಗರನಿದಸ್ಸನಂ ವುತ್ತಂ.

ಯಂ ಪಸ್ಸತಿ ಇತ್ಥಿಂ ವಾ ಪುರಿಸಂ ವಾ, ನನು ಚಕ್ಖುನಾ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸದಸ್ಸನಂ ನತ್ಥೀತಿ? ಸಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ‘‘ಇತ್ಥಿಂ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ಪುರಿಸಂ ಪಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪನ ಪವತ್ತಸಞ್ಞಾಯ ವಸೇನ ‘‘ಯಂ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಮಿಚ್ಛಾದಸ್ಸನೇ ವಾ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಯಂ ಪಸ್ಸತಿ, ನ ತಂ ದಿಟ್ಠಂ, ತಂ ರೂಪಾಯತನಂ ನ ಹೋತಿ, ರೂಪಾಯತನಂ ವಾ ತಂ ನ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಥ ವಾ ತಂ ಕೇಸಾದಿಭೂತುಪಾದಾಯಸಮೂಹಸಙ್ಖಾತಂ ದಿಟ್ಠಂ ನ ಹೋತಿ, ದಿಟ್ಠಂ ವಾ ಯಥಾವುತ್ತಂ ನ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಂ ದಿಟ್ಠಂ ತಂ ನ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಯಂ ರೂಪಾಯತನಂ, ಕೇಸಾದಿಭೂತುಪಾದಾಯಸಮೂಹಸಙ್ಖಾತಂ ವಾ ದಿಟ್ಠಂ, ತಂ ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖುನಾ ಭೂತತೋ ನ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ನ ಅಞ್ಞಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀತಿ ನ ಅಞ್ಞಸಭಾವಾನುಪಸ್ಸೀ, ಅಸುಭಾದಿತೋ ಅಞ್ಞಾಕಾರಾನುಪಸ್ಸೀ ನ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಪಥವೀಕಾಯನ್ತಿ ಕೇಸಾದಿಪಥವಿಂ ಧಮ್ಮಸಮೂಹತ್ತಾ ಕಾಯೋತಿ ವದತಿ, ಲಕ್ಖಣಪಥವಿಮೇವ ವಾ ಅನೇಕಪ್ಪಭೇದಸಕಲಸರೀರಗತಂ ಪುಬ್ಬಾಪರಿಯಭಾವೇನ ಪವತ್ತಮಾನಂ ಸಮೂಹವಸೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಾಯೋತಿ ವದತಿ, ಏವಂ ಅಞ್ಞತ್ಥಾಪಿ.

ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾಧಮ್ಮಾನಂ ಘಟಿತಾರಮ್ಮಣಂ ಏಕತೋ ಆರಮ್ಮಣಭಾವೋ ನತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ, ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾ ಧಮ್ಮಾ ವಾ ಘಟಿತಾರಮ್ಮಣಂ ಇದಂ ನತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೀಸು ಭವೇಸು ಕಿಲೇಸಾನನ್ತಿ ಭವತ್ತಯವಿಸಯಾನಂ ಕಿಲೇಸಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸಬ್ಬತ್ಥಿಕನ್ತಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಭವಂ. ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂ ಲೀನೇ ಉದ್ಧಟೇ ಚ ಚಿತ್ತೇ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ, ಸಬ್ಬೇ ವಾ ಲೀನೇ ಉದ್ಧಟೇ ಚ ಭಾವೇತಬ್ಬಾ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಅತ್ಥಿಕಾ ಏತಾಯಾತಿ ಸಬ್ಬತ್ಥಿಕಾ. ಅನ್ತೋಸಙ್ಖೇಪೋತಿ ಅನ್ತೋಓಲೀಯನಾ ಕೋಸಜ್ಜನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಅವಿಸೇಸೇನ ದ್ವೀಹಿಪಿ ನೀವರಣಪ್ಪಹಾನಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ಪುನ ಏಕೇಕೇನ ವುತ್ತಪ್ಪಹಾನವಿಸೇಸಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ವಿಸೇಸೇನಾ’’ತಿ ಆಹ, ‘‘ವಿನೇಯ್ಯ ನೀವರಣಾನೀ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸವಿನಯಸ್ಸ ವಾ ಪಯೋಜನಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ವಿಸೇಸೇನಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಾಭಾವನಾಯ ಉಜುವಿಪಚ್ಚನೀಕಾನಂ ಅನುರೋಧವಿರೋಧಾದೀನಂ ಪಹಾನದಸ್ಸನಞ್ಹಿ ಏತಸ್ಸ ಪಯೋಜನನ್ತಿ. ಕಾಯಭಾವನಾಯಾತಿ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಾಭಾವನಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ. ತೇನಾತಿ ಅನುರೋಧಾದಿಪ್ಪಹಾನವಚನೇನ.

ಸಬ್ಬತ್ಥಿಕಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಬುದ್ಧಾನುಸ್ಸತಿ ಮೇತ್ತಾ ಮರಣಸ್ಸತಿ ಅಸುಭಭಾವನಾ ಚ. ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞೇನ ಏತೇನ ಯೋಗಿನಾ ಪರಿಹರಿಯಮಾನಂ ತಂ ಸಬ್ಬತ್ಥಿಕಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ವುತ್ತಂ ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞಬಲೇನ ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಪರಿಹರಿತಬ್ಬತ್ತಾ, ಸತಿಯಾ ವಾ ಸಮಥೋ ವುತ್ತೋ ಸಮಾಧಿಕ್ಖನ್ಧಸಙ್ಗಹಿತತ್ತಾ.

ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಾಉದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ವೇದನಾನುಪಸ್ಸನಾದಿಉದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

ಕೇವಲಂ ಪನಿಧಾತಿಆದಿನಾ ಇಧ ಏತ್ತಕಂ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ಪರಿಚ್ಛೇದಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅದ್ದಮದಕ್ಖೀತಿ ದ್ವೇಪಿ ಏಕತ್ಥಾ. ಸಮ್ಮದ್ದಸೋತಿ ಸಮ್ಮಾ ಪಸ್ಸಕೋ.

ಸುಖದುಕ್ಖತೋಪಿ ಚಾತಿ ಸುಖಾದೀನಂ ಠಿತಿವಿಪರಿಣಾಮಞಾಣಸುಖತಾಯ, ವಿಪರಿಣಾಮಟ್ಠಿತಿಅಞ್ಞಾಣದುಕ್ಖತಾಯ ಚ ವುತ್ತತ್ತಾ ತಿಸ್ಸೋಪಿ ಚ ಸುಖತೋ ತಿಸ್ಸೋಪಿ ಚ ದುಕ್ಖತೋ ಅನುಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ರೂಪಾದಿಆರಮ್ಮಣಛನ್ದಾದಿಅಧಿಪತಿಞಾಣಾದಿಸಹಜಾತಕಾಮಾವಚರಾದಿಭೂಮಿನಾನತ್ತಭೇದಾನಂ ಕುಸಲಾಕುಸಲತಬ್ಬಿಪಾಕಕಿರಿಯಾನಾನತ್ತಭೇದಸ್ಸ ಚ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಸಸಙ್ಖಾರಿಕಾಸಙ್ಖಾರಿಕಸವತ್ಥುಕಾವತ್ಥುಕಾದಿನಾನತ್ತಭೇದಾನಞ್ಚ ವಸೇನಾತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ಸುಞ್ಞತಾಧಮ್ಮಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಧಮ್ಮಾ ಹೋನ್ತಿ, ಖನ್ಧಾ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಧ. ಸ. ೧೨೧) ಸುಞ್ಞತಾವಾರೇ ಆಗತಸುಞ್ಞತಾಸಭಾವಸ್ಸ ವಸೇನ. ಕಾಮಞ್ಚೇತ್ಥಾತಿಆದಿನಾ ಪುಬ್ಬೇ ಪಹೀನತ್ತಾ ಪುನ ಪಹಾನಂ ನ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಚೋದನಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಮಗ್ಗಚಿತ್ತಕ್ಖಣೇ ವಾ ಏಕತ್ಥ ಪಹೀನಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪಹೀನಂ ಹೋತೀತಿ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ನ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಪುರಿಮಚೋದನಾಯ ನಾನಾಪುಗ್ಗಲಪರಿಹಾರೋ, ಪಚ್ಛಿಮಾಯ ನಾನಾಚಿತ್ತಕ್ಖಣಿಕಪರಿಹಾರೋ. ಲೋಕಿಯಭಾವನಾಯ ಹಿ ಕಾಯೇ ಪಹೀನಂ ನ ವೇದನಾದೀಸು ವಿಕ್ಖಮ್ಭಿತಂ ಹೋತಿ. ಯದಿಪಿ ನ ಪವತ್ತೇಯ್ಯ, ನ ಪಟಿಪಕ್ಖಭಾವನಾಯ ತತ್ಥ ಸಾ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಸ್ಸ ಅಪ್ಪವತ್ತಿ ಹೋತೀತಿ ಪುನ ತಪ್ಪಹಾನಂ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವಾತಿ. ಉಭಯತ್ಥ ವಾ ಉಭಯಂ ಸಮ್ಭವತೋ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ಏಕತ್ಥ ಪಹೀನಂ ಸೇಸೇಸುಪಿ ಪಹೀನಂ ಹೋತೀತಿ ಮಗ್ಗಸತಿಪಟ್ಠಾನಭಾವನಂ, ಲೋಕಿಯಭಾವನಾಯ ವಾ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅಪ್ಪವತ್ತಿಮತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಪಞ್ಚಪಿ ಖನ್ಧಾ ಲೋಕೋ’’ತಿ ಹಿ ಚತೂಸುಪಿ ವುತ್ತನ್ತಿ.

ವೇದನಾನುಪಸ್ಸನಾದಿಉದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಉದ್ದೇಸವಾರವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಾನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೩೫೬. ಸಬ್ಬಪ್ಪಕಾರವಚನೇನ ಉದ್ದೇಸೇ ದಸ್ಸಿತಾ ಅಜ್ಝತ್ತಾದಿಅನುಪಸ್ಸನಾ ಪಕಾರಾ ಚ ಗಹಿತಾ. ತತ್ಥ ಅನ್ತೋಗಧಾ ಚುದ್ದಸ ಪಕಾರಾ, ಕಾಯಗತಾಸತಿಸುತ್ತೇ ವುತ್ತಾ ಕೇಸಾದಿವಣ್ಣಕಸಿಣಾರಮ್ಮಣಚತುಕ್ಕಜ್ಝಾನಪ್ಪಕಾರಾ, ಲೋಕಿಯಾದಿಪ್ಪಕಾರಾ ಚಾತಿ ತೇಪಿ ಗಹಿತಾ ಏವ. ನಿದ್ದೇಸೇ ಹಿ ಏಕಪ್ಪಕಾರನಿದ್ದೇಸೇನ ನಿದಸ್ಸನಮತ್ತಂ ಕತನ್ತಿ, ಸಬ್ಬಪ್ಪಕಾರಗ್ಗಹಣಞ್ಚ ಬಾಹಿರೇಸುಪಿ ಏಕದೇಸಸಮ್ಭವತೋ ಕತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ತಿರಿಯಂ ತಚಪರಿಚ್ಛಿನ್ನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ನನು ಕೇಸಲೋಮನಖಾನಂ ಅತಚಪರಿಚ್ಛಿನ್ನತಾ ತಚಸ್ಸ ಚ ಅತ್ಥೀತಿ? ಯದಿಪಿ ಅತ್ಥಿ, ತಚಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಬಹುಲತಾಯ ಪನ ತಚಪರಿಚ್ಛಿನ್ನತಾ ನ ನ ಹೋತಿ ಕಾಯಸ್ಸಾತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಂ. ತಚೋ ಪರಿಯನ್ತೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ತಚಪರಿಯನ್ತೋತಿ ವುತ್ತೋತಿ ಏತೇನ ಪನ ವಚನೇನ ಕಾಯೇಕದೇಸಭೂತೋ ತಚೋ ಗಹಿತೋ ಏವ. ತಪ್ಪಟಿಬದ್ಧಾ ಚ ಕೇಸಾದಯೋ ತದನುಪವಿಟ್ಠಮೂಲಾ ತಚಪರಿಯನ್ತಾವ ಹೋನ್ತೀತಿ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರಸಮೂಹೋ ಸಬ್ಬೋಪಿ ಕಾಯೋ ತಚಪರಿಯನ್ತೋತಿ ವುತ್ತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

‘‘ಪೂರಂ ನಾನಪ್ಪಕಾರಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಕೇ ಪನ ತೇ ಪಕಾರಾ? ಯೇಹಿ ನಾನಪ್ಪಕಾರಂ ಅಸುಚಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಕೇಸಾ ಲೋಮಾತಿಆದಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದೀಪೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಏತೇ ಕೇಸಾದಯೋ ಆಕಾರಾ’’ತಿ. ಆಕಾರಾ ಪಕಾರಾತಿ ಹಿ ಏಕೋ ಅತ್ಥೋ.

ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಯಾವ ಅಪರಿಪ್ಫನ್ದನಿಸಜ್ಜಾಮೂಲಕಂ ದುಕ್ಖಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಯಾವತಾ ಉಟ್ಠಾತಿ ವಾ, ತಾವ ಏಕೋ ನಿಸಜ್ಜವಾರೋ. ಯೇನ ವಿಧಿನಾ ಉಗ್ಗಹೇ ಕುಸಲೋ ಹೋತಿ, ಸೋ ಸತ್ತವಿಧೋ ವಿಧಿ ‘‘ಉಗ್ಗಹಕೋಸಲ್ಲ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಂನಿಬ್ಬತ್ತಂ ವಾ ಞಾಣಂ.

ಪಥವೀಧಾತುಬಹುಲಭಾವತೋ ಮತ್ಥಲುಙ್ಗಸ್ಸ ಕರೀಸಾವಸಾನೇ ತನ್ತಿಆರೋಪನಮಾಹ. ಏತ್ಥ ಪನ ಮಂಸಂ…ಪೇ… ವಕ್ಕಂ…ಪೇ… ಕೇಸಾತಿ ಏವಂ ವಕ್ಕಪಞ್ಚಕಾದೀಸು ಅನುಲೋಮಸಜ್ಝಾಯಂ ವತ್ವಾ ಪಟಿಲೋಮಸಜ್ಝಾಯೋ ಪುರಿಮೇಹಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ವುತ್ತೋ. ಸ್ವಾಯಂ ಯೇ ಪರತೋ ವಿಸುಂ ತಿಪಞ್ಚಾಹಂ, ಪುರಿಮೇಹಿ ಏಕತೋ ತಿಪಞ್ಚಾಹನ್ತಿ ಛಪಞ್ಚಾಹಂ ಸಜ್ಝಾಯಾ ವಕ್ಖಮಾನಾ, ತೇಸು ಆದಿಅನ್ತದಸ್ಸನವಸೇನ ವುತ್ತೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮಸಜ್ಝಾಯೇಪಿ ಹಿ ಪಟಿಲೋಮಸಜ್ಝಾಯೋ ಅನ್ತಿಮೋತಿ. ಸಜ್ಝಾಯಪ್ಪಕಾರನ್ತರಂ ವಾ ಏತಮ್ಪೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಹತ್ಥಸಙ್ಖಲಿಕಾ ಅಙ್ಗುಲಿಪನ್ತಿ. ಲಕ್ಖಣಪಟಿವೇಧಸ್ಸಾತಿ ಅಸುಭಲಕ್ಖಣಪಟಿವೇಧಸ್ಸ, ಧಾತುಲಕ್ಖಣಪಟಿವೇಧಸ್ಸ ವಾ.

ಅತ್ತನೋ ಭಾಗೋ ಸಭಾಗೋ, ಸಭಾಗೇನ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ, ಹೇಟ್ಠುಪರಿತಿರಿಯನ್ತೇಹಿ ಸಕಕೋಟ್ಠಾಸಿಕಕೇಸನ್ತರಾದೀಹಿ ಚ ಪರಿಚ್ಛೇದೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಧಾತುವಿಭಙ್ಗೋ (ಮ. ನಿ. ೩.೩೪೨ ಆದಯೋ) ಪುಕ್ಕುಸಾತಿಸುತ್ತಂ. ಸಾಧಾರಣವಸೇನಾತಿ ಏತ್ತಕೇನೇವ ಸಿದ್ಧೇ ಸಬ್ಬ-ಗ್ಗಹಣಂ ವಣ್ಣಕಸಿಣವಸೇನ ಚತುಕ್ಕಜ್ಝಾನಿಕಸಮಥಸಾಧಾರಣತ್ತಸ್ಸ ಚ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ.

ಓಕ್ಕಮನವಿಸ್ಸಜ್ಜನನ್ತಿ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬವಜ್ಜೇತಬ್ಬೇ ಮಗ್ಗೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಬಹಿದ್ಧಾ ಪುಥುತ್ತಾರಮ್ಮಣೇತಿ ಏತ್ಥ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಂ ಹಿತ್ವಾ ಸುಭಾದಿವಸೇನ ಗಯ್ಹಮಾನಾ ಕೇಸಾದಯೋಪಿ ಬಹಿದ್ಧಾ ಪುಥುತ್ತಾರಮ್ಮಣಾನೇವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಉಕ್ಕುಟ್ಠುಕ್ಕಟ್ಠಿಟ್ಠಾನೇಯೇವ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾತಿ ಪುಬ್ಬೇ ವಿಯ ಏಕತ್ಥ ಕತಾಯ ಉಕ್ಕುಟ್ಠಿಯಾ ಕಮೇನ ಸಬ್ಬತಾಲೇಸು ಪತಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪರಿಯನ್ತತಾಲಂ ಆದಿತಾಲಞ್ಚ ಅಗನ್ತ್ವಾ ತತೋ ತತೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥೇವ ಕತಾಯ ಉಕ್ಕುಟ್ಠಿಯಾ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಅಧಿಚಿತ್ತನ್ತಿ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಚಿತ್ತಂ. ಅನುಯುತ್ತೇನಾತಿ ಯುತ್ತಪಯುತ್ತೇನ, ಭಾವೇನ್ತೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಮಾಧಿನಿಮಿತ್ತಂ ಉಪಲಕ್ಖಣಾಕಾರೋ ಸಮಾಧಿಯೇವ. ಮನಸಿ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಚಿತ್ತೇ ಕಾತಬ್ಬಂ, ಉಪ್ಪಾದೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಮಾಧಿಕಾರಣಂ ವಾ ಆರಮ್ಮಣಂ ಸಮಾಧಿನಿಮಿತ್ತಂ ಆವಜ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಠಾನಂ ಅತ್ಥೀತಿ ವಚನಸೇಸೋ, ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಕೋಸಜ್ಜಾಯ ಸಂವತ್ತೇಯ್ಯ, ಏತಸ್ಸ ಸಂವತ್ತನಸ್ಸ ಕಾರಣಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಂ ವಾ ಮನಸಿಕರಣಂ ಚಿತ್ತಂ ಕೋಸಜ್ಜಾಯ ಸಂವತ್ತೇಯ್ಯಾತಿ ಏತಸ್ಸ ಠಾನಂ ಕಾರಣನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ನ ಚ ಪಭಙ್ಗೂತಿ ಕಮ್ಮನಿಯಭಾವೂಪಗಮನೇನ ಚ ಪಭಿಜ್ಜನಸಭಾವನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಆಲಿಮ್ಪೇತೀತಿ ಆದೀಪೇತಿ ಜಾಲೇತಿ. ತಞ್ಚಾತಿ ತಂ ಪಿಳನ್ಧನವಿಕತಿಸಙ್ಖಾತಂ ಅತ್ಥಂ ಪಯೋಜನಂ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಸುವಣ್ಣಕಾರಸ್ಸ ಅನುಭೋತಿ ಸಮ್ಭೋತಿ ಸಾಧೇತಿ. ಅಸ್ಸ ವಾ ಸುವಣ್ಣಸ್ಸ ತಂ ಅತ್ಥಂ ಸುವಣ್ಣಕಾರೋ ಅನುಭೋತಿ ಪಾಪುಣಾತಿ.

ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಇದ್ಧಿವಿಧಾದಿಞಾಣೇನ ಸಚ್ಛಿಕರಣೀಯಸ್ಸ ಇದ್ಧಿವಿಧಪಚ್ಚನುಭವನಾದಿಕಸ್ಸ ಅಭಿಞ್ಞಾಸಚ್ಛಿಕರಣೀಯಸ್ಸ. ಪಚ್ಚಕ್ಖಂ ಯಸ್ಸ ಅತ್ಥಿ, ಸೋ ಸಕ್ಖಿ, ಸಕ್ಖಿನೋ ಭಬ್ಬತಾ ಸಕ್ಖಿಭಬ್ಬತಾ, ಸಕ್ಖಿಭವನತಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸಕ್ಖಿ ಚ ಸೋ ಭಬ್ಬೋ ಚಾತಿ ವಾ ಸಕ್ಖಿಭಬ್ಬೋ. ಅಯಞ್ಹಿ ಇದ್ಧಿವಿಧಾದೀನಂ ಭಬ್ಬೋ, ತತ್ಥ ಚ ಸಕ್ಖೀತಿ ಸಕ್ಖಿಭಬ್ಬೋ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಸಕ್ಖಿಭಬ್ಬತಾ, ತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ. ಆಯತನೇತಿ ಪುಬ್ಬಹೇತಾದಿಕೇ ಕಾರಣೇ ಸತಿ.

ಸೀತಿಭಾವನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ಕಿಲೇಸದರಥವೂಪಸಮಂ ವಾ. ಸಮ್ಪಹಂಸೇತೀತಿ ಸಮಪವತ್ತಂ ಚಿತ್ತಂ ತಥಾಪವತ್ತಿಯಾ ಪಞ್ಞಾಯ ತೋಸೇತಿ ಉತ್ತೇಜೇತಿ. ಯದಾ ವಾ ನಿರಸ್ಸಾದಂ ಚಿತ್ತಂ ಭಾವನಾಯ ನ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ, ತದಾ ಜಾತಿಆದೀನಿ ಸಂವೇಗವತ್ಥೂನಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಸಮ್ಪಹಂಸೇತಿ ಸಮುತ್ತೇಜೇತಿ.

ತಿರಿಯಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಾ, ಕಥಂ? ದ್ವೇ ಕೇಸಾ ಏಕತೋ ನತ್ಥೀತಿ. ಆಸಯೋತಿ ನಿಸ್ಸಯೋ, ಪಚ್ಚಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

ನಖಾ ತಿರಿಯಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಾತಿ ವಿಸುಂ ವವತ್ಥಿತತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ತಮೇವ ಹಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ದ್ವೇ ನಖಾ ಏಕತೋ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಆಹಾತಿ.

ಸುಖುಮಮ್ಪೀತಿ ಯಥಾವುತ್ತಓಳಾರಿಕಚಮ್ಮತೋ ಸುಖುಮಂ ಅನ್ತೋಮುಖಚಮ್ಮಾದಿ. ಕೋಟ್ಠಾಸೇಸು ವಾ ತಚೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನತ್ತಾ ಯಂ ದುರುಪಲಕ್ಖಣೀಯಂ, ತಂ ‘‘ಸುಖುಮ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಞ್ಹಿ ವುತ್ತನಯೇನ ತಚಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸ ಪಾಕಟಂ ಹೋತೀತಿ.

ತಾಲಗುಳಪಟಲಂ ನಾಮ ಪಕ್ಕತಾಲಫಲಲಸಿಕಂ ತಾಲಪಟ್ಟಿಕಾಯ ಲಿಮ್ಪಿತ್ವಾ ಸುಕ್ಖಾಪೇತ್ವಾ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಗಹಿತಪಟಲಂ.

ಏವಂ ತಿಮತ್ತಾನೀತಿ ಏವಂ-ಮತ್ತ-ಸದ್ದೇಹಿ ಗೋಪ್ಫಕಟ್ಠಿಕಾದೀನಿ ಅವುತ್ತಾನಿಪಿ ದಸ್ಸೇತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಕೀಳಾಗೋಳಕಾನಿ ಸುತ್ತೇನ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಘಟ್ಟೇತ್ವಾ ಕೀಳನಗೋಳಕಾನಿ.

ತತ್ಥ ಜಙ್ಘಟ್ಠಿಕಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಿತಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಜಣ್ಣುಕಟ್ಠಿಮ್ಹಿ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಠಿತಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ತೇನ ಅಟ್ಠಿನಾ ಪತಿಟ್ಠಿತಟ್ಠಾನಂ ಯಂ ಕಟಿಟ್ಠಿನೋ, ತಂ ಅಗ್ಗಛಿನ್ನಮಹಾಪುನ್ನಾಗಫಲಸದಿಸಂ. ಸೀಸಕಪಟ್ಟವೇಠಕಂ ವೇಠೇತ್ವಾ ಠಪಿತಸೀಸಮಯಂ ಪಟ್ಟಕಂ. ಸುತ್ತಕನ್ತನಸಲಾಕಾವಿದ್ಧಾ ಗೋಳಕಾ ವಟ್ಟನಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ವಟ್ಟನಾನಂ ಆವಲಿ ವಟ್ಟನಾವಲಿ. ಅವಲೇಖನಸತ್ಥಕಂ ಉಚ್ಛುತಚಾವಲೇಖನಸತ್ಥಕಂ.

ವಕ್ಕಭಾಗೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನನ್ತಿ ವಕ್ಕಪರಿಯನ್ತಭಾಗೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಂ.

ಸಕ್ಖರಸುಧಾವಣ್ಣನ್ತಿ ಮರುಮ್ಪೇಹಿ ಕತಸುಧಾವಣ್ಣಂ. ‘‘ಸೇತಸಕ್ಖರಸುಧಾವಣ್ಣ’’ನ್ತಿ ಚ ಪಾಠಂ ವದನ್ತಿ, ಸೇತಸಕ್ಖರಾವಣ್ಣಂ ಸುಧಾವಣ್ಣಞ್ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಯತ್ಥ ಅನ್ನಪಾನಂ ನಿಪತಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ವಿಸಮಚ್ಛಿನ್ನಕಲಾಪೋ ವಿಸಮಂ ಉದಕಂ ಪಗ್ಘರತಿ, ಏವಮೇವ ಸರೀರಂ ಕೇಸಕೂಪಾದಿವಿವರೇಹಿ ಉಪರಿ ಹೇಟ್ಠಾ ತಿರಿಯಞ್ಚ ವಿಸಮಂ ಪಗ್ಘರತೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ವಿಸಮಚ್ಛಿನ್ನ-ಗ್ಗಹಣಂ ಕರೋತಿ.

ಅತಿಕಟುಕಅಚ್ಚುಣ್ಹಾದಿಕೋ ವಿಸಭಾಗಾಹಾರೋ ಉಣ್ಹಕಾಲೇ ಪವತ್ತಮಾನಾನಂ ಧಾತೂನಂ ವಿಸಭಾಗತ್ತಾ.

ಏಕತ್ತಾರಮ್ಮಣಬಲೇನೇವ ವಾತಿ ವಿಕ್ಖಮ್ಭಿತನೀವರಣೇನ ಸುಸಮಾಹಿತಚಿತ್ತೇನ ಉಪಟ್ಠಿತಸ್ಸ ನಾನಾರಮ್ಮಣವಿಪ್ಫನ್ದನವಿರಹೇನ ಏಕಸಭಾವಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಸ್ಸ ವಸೇನ. ತಞ್ಹಿ ಏಕತ್ತಾರಮ್ಮಣಂ ಉಪಟ್ಠಹಮಾನಮೇವ ಅತ್ತನಿ ಅಭಿರತಿಂ, ಸಾತಿಸಯಂ ಫರಣಪೀತಿಂ, ಇಟ್ಠಾಕಾರಾನುಭವನಞ್ಚ ಸೋಮನಸ್ಸಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ. ನ ಹಿ ಅಭಿರತಿಸೋಮನಸ್ಸೇಹಿ ವಿನಾ ಅನತಿಕ್ಕನ್ತಪೀತಿಸುಖಸ್ಸ ಏಕತ್ತುಪಟ್ಠಾನಂ ಅತ್ಥೀತಿ.

ಅವಿಸೇಸತೋ ಪನ ಸಾಧಾರಣವಸೇನಾತಿ ಪಟಿಕೂಲಧಾತುವಣ್ಣವಿಸೇಸಂ ಅಕತ್ವಾ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಸಾಧಾರಣವಸೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಿವಿಧೇನಾತಿ ಅನುಲೋಮಾದಿನಾ ವಕ್ಖಮಾನೇನ. ಛ ಮಾಸೇತಿ ಅದ್ಧಮಾಸೇ ಊನೇಪಿ ಮಾಸಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಪರಿಚ್ಛಿಜ್ಜಮಾನೇ ಸಜ್ಝಾಯೇ ಛ ಮಾಸಾ ಪರಿಚ್ಛೇದಕಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಪರಿಚ್ಛಿಜ್ಜಮಾನಸ್ಸ ಮಾಸನ್ತರಗಮನನಿವಾರಣಞ್ಹಿ ಛಮಾಸಗ್ಗಹಣಂ, ನ ಸಕಲಛಮಾಸೇ ಪರಿವತ್ತದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ಆಚರಿಯಾತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯಾ.

ಲಕ್ಖಣನ್ತಿ ಧಾತುಪಟಿಕೂಲಲಕ್ಖಣಂ. ಜನಂ ನ ಅರಹನ್ತೀತಿ ಅಜಞ್ಞಾ, ಜನೇ ಪವೇಸೇತುಂ ಅಯುತ್ತಾ ಜಿಗುಚ್ಛನೀಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಅಟ್ಠೀನೀತಿ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಅಟ್ಠೀನಿ ಕೋಟಿಯಾ ಠಿತಾನಿ. ನ ಏತ್ಥ ಕೋಚಿ ಅತ್ತಾ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ಅಟ್ಠೀನಿ ಏವ ಅಟ್ಠಿಪುಞ್ಜಮತ್ತೋ ಏವಾಯಂ ಸಙ್ಘಾಟೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅನೇಕಸನ್ಧಿಯಮಿತೋತಿ ಅನೇಕೇಹಿ ಸನ್ಧೀಹಿ ಯಮಿತೋ ಸಮ್ಬದ್ಧೋ ಸೋ ಅಟ್ಠಿಪುಞ್ಜೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ನ ಕೇಹಿಚೀತಿ ಯಮೇನ್ತಂ ಅತ್ತಾನಂ ಪಟಿಸೇಧೇತಿ. ಚೋದಿತೋ ಜರಾಯ ಮರಣಾಭಿಮುಖಗಮನೇನ ಚೋದಿತೋ.

ಮಹಾಭೂತಂ ಉಪಾದಾರೂಪೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಂ ‘‘ನೀಲಂ ಪೀತಂ ಸುಗನ್ಧಂ ದುಗ್ಗನ್ಧ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ. ಉಪಾದಾರೂಪಂ ಮಹಾಭೂತೇನ ತನ್ನಿಸ್ಸಿತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ತತೋ ಬಹಿ ಅಭಾವಾ. ಛಾಯಾತಪಾನಂ ಆತಪಪಚ್ಚಯಛಾಯುಪ್ಪಾದಕಭಾವೋ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪರಿಚ್ಛೇದಕತಾ. ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ಪರಿಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ ತದನ್ತೋಗಧಾನಂ ಚಕ್ಖಾದಿಆಯತನದ್ವಾರಾನಂ ವಸೇನ ತಂತಂದ್ವಾರಿಕಾ ಅರೂಪಿನೋ ಖನ್ಧಾ ಪಾಕಟಾ ಹೋನ್ತಿ, ಆಯತನಾನಿ ಚ ದ್ವಾರಾನಿ ಚ ಆಯತನದ್ವಾರಾನೀತಿ ವಾ ಅತ್ಥೋ. ತೇನ ರೂಪಾಯತನಾದೀನಞ್ಚ ವಸೇನಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ಸಪ್ಪಚ್ಚಯಾತಿ ಸಪ್ಪಚ್ಚಯಭಾವಾ, ಪಚ್ಚಯಾಯತ್ತಂ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸಮಾನೋ ವಾ ಸದಿಸೋ ಯುತ್ತೋ ಪಚ್ಚಯೋ ಸಪ್ಪಚ್ಚಯೋ, ತಸ್ಮಾ ಸಪ್ಪಚ್ಚಯಾ.

ಏತ್ತಕೋತಿ ಯಥಾವುತ್ತೇನ ಆಕಾರೇನ ಪಗುಣೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೋ. ಉಗ್ಗಹೋವ ಉಗ್ಗಹಸನ್ಧಿ. ವಣ್ಣಾದಿಮುಖೇನ ಹಿ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಏತ್ಥ ಸನ್ಧೀಯತಿ ಸಮ್ಬಜ್ಝತೀತಿ ‘‘ಸನ್ಧೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

ಉಪಟ್ಠಾತೀತಿ ವಣ್ಣಾದಿವಸೇನ ಉಪಟ್ಠಾತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಞ್ಚಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತೇತಿ ನಾತಿದೂರನಾಚ್ಚಾಸನ್ನಗಮನಾಗಮನಸಮ್ಪನ್ನನ್ತಿ ಏಕಙ್ಗಂ, ದಿವಾ ಅಬ್ಬೋಕಿಣ್ಣಂ ರತ್ತಿಂ ಅಪ್ಪಸದ್ದಂ ಅಪ್ಪನಿಗ್ಘೋಸನ್ತಿ ಏಕಂ, ಅಪ್ಪಡಂಸಮಕಸವಾತಾತಪಸರೀಸಪಸಮ್ಫಸ್ಸನ್ತಿ ಏಕಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಖೋ ಪನ ಸೇನಾಸನೇ ವಿಹರನ್ತಸ್ಸ ಅಪ್ಪಕಸಿರೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚೀವರ…ಪೇ… ಪರಿಕ್ಖಾರೋತಿ ಏಕಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ಸೇನಾಸನೇ ಥೇರಾ ಭಿಕ್ಖೂ ವಿಹರನ್ತಿ ಬಹುಸ್ಸುತಾತಿ ಏಕಂ (ಅ. ನಿ. ೧೦.೧೧). ಪಞ್ಚಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತೇನಾತಿ ಅಪ್ಪಾಬಾಧಾಸಾಠೇಯ್ಯಸದ್ಧಾಪಞ್ಞಾವೀರಿಯೇಹಿ ಪಧಾನಿಯಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೇನ.

ಉಟ್ಠಾನಕದಾಯನ್ತಿ ತೇಹಿ ಖೇತ್ತೇಹಿ ಉಟ್ಠಾನಕಂ, ತೇಹಿ ದಾತಬ್ಬಧಞ್ಞನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತ್ಥ ಚ ಅಟ್ಠಕುಮ್ಭದಾಯಕಖೇತ್ತಂ ವಿಯ ಮುಖಧೋವನಕಿಚ್ಚಂ, ಸೋಳಸಕುಮ್ಭದಾಯಕಂ ವಿಯ ಖಾದನಭುಞ್ಜನಕಿಚ್ಚಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ ಲಹುಕಗರುಕಭಾವತೋ. ತತೋ ಪನ ಯಂ ದುಕ್ಖಂ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ, ತಂ ಅಞ್ಞಞ್ಚ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರಮನಸಿಕಾರೇನ ಚ ನಿವತ್ತತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಏತ್ಥೇವ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ಏತ್ತಾವತಾತಿ ಏಕದಿವಸಂ ತಿಂಸ ವಾರೇ ಮನಸಿಕಾರಟ್ಠಪನೇನ.

ಸಹಸ್ಸುದ್ಧಾರಂ ಸಾಧೇತ್ವಾತಿ ಸಹಸ್ಸವಡ್ಢಿತಂ ಇಣಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ. ಉದ್ಧರಿತಬ್ಬೋತಿ ಉದ್ಧಾರೋತಿ ಹಿ ವಡ್ಢಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ. ಸುದ್ಧಚಿತ್ತೇನಾತಿ ವಿಕ್ಖೇಪಾದಿಕಿಲೇಸವಿರಹಿತಚಿತ್ತೇನ. ಕೇಸಾದೀಸು ತಚೇ ರಜ್ಜನ್ತಾ ಸುಚ್ಛವಿಚಮ್ಮಂ ತಚೋತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಸುವಣ್ಣಾದಿವಣ್ಣೋ ಮೇ ತಚೋ’’ತಿಆದಿನಾ ರಜ್ಜನ್ತಿ.

ತೇಸು ದ್ವೇ ಏಕಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಮಾನಾ ನಾಮ ನ ಹೋನ್ತೀತಿ ಯಥಾ ತಥಾ ವಾ ಪಲಾಯನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತ್ಥ ರಾಗಾದಿವತ್ಥುಭಾವೇನ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರಾನಂ ಚೋರಸದಿಸತಾ ಅನತ್ಥಾವಹತಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ.

ಕಮ್ಮಮೇವ ವಿಸೇಸಾಧಿಗಮಸ್ಸ ಠಾನನ್ತಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಭಾವನಾ ವುಚ್ಚತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಮನಸಿಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಅಪ್ಪನಂ ಪಾಪುಣಾತೀ’’ತಿ. ಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಾ ಭಾವನಾಯ ಠಾನಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಅಪ್ಪನಾರಮ್ಮಣಭಾವೂಪಗಮನೇನ ಅಪ್ಪನಂ ಪಾಪುಣಾತೀತಿ ವುತ್ತಂ.

ಮಾನಜಾತಿಕೋತಿ ಏತೇನ ಲಙ್ಘನಸಮತ್ಥತಾಯೋಗೇನ ಉಪಸಮರಹಿತತಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ಹಿ ತಥಾ ನಾನಾರಮ್ಮಣೇಸು ವಡ್ಢಿತಂ ಉಪಸಮರಹಿತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಬ್ಬನ್ತಿ.

ಹತ್ಥೇ ಗಹಿತಪಞ್ಹವತ್ಥು ಪಾಕತಿಕಮೇವಾತಿ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ವುತ್ತತಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ. ತತ್ಥ ಹಿ ವುತ್ತಂ –

‘‘ಮಾಲಕತ್ಥೇರೋ ಕಿರ ದೀಘಭಾಣಕಅಭಯತ್ಥೇರಂ ಹತ್ಥೇ ಗಹೇತ್ವಾ ‘ಆವುಸೋ ಅಭಯ, ಇಮಂ ತಾವ ಪಞ್ಹಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾಹೀ’ತಿ ವತ್ವಾ ಆಹ ‘ಮಾಲಕತ್ಥೇರೋ ದ್ವತ್ತಿಂಸಕೋಟ್ಠಾಸೇಸು ದ್ವತ್ತಿಂಸಪಠಮಜ್ಝಾನಲಾಭೀ, ಸಚೇ ರತ್ತಿಂ ಏಕಂ, ದಿವಾ ಏಕಂ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ, ಅತಿರೇಕಡ್ಢಮಾಸೇನ ಪುನ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ. ಸಚೇ ಪನ ದೇವಸಿಕಂ ಏಕಮೇವ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ, ಅತಿರೇಕಮಾಸೇನ ಪುನ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೀ’’’ತಿ.

ಇದಂ ಪನ ಏಕಂ ಮನಸಿಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಏಕಂ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕಂ ಮನಸಿಕರೋನ್ತಸ್ಸ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾತಿ ಏತಸ್ಸ ಸಾಧನತ್ಥಂ ನಿದಸ್ಸನವಸೇನ ಆನೀತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ಅನುಪಾದಿನ್ನಕಪಕ್ಖೇ ಠಿತಾನೀತಿ ಏತೇನ ಚೇತಿಯಪಬ್ಬತವಾಸೀ ಮಹಾತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ವಿಯ, ಸಙ್ಘರಕ್ಖಿತತ್ಥೇರುಪಟ್ಠಾಕಸಾಮಣೇರೋ ವಿಯ ಚ ಅನುಪಾದಿನ್ನಕಪಕ್ಖೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಗಹೇತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತಸ್ಸ ದಸವಿಧಾಸುಭವಸೇನ ಜೀವಮಾನಕಸರೀರೇಪಿ ಉಪಟ್ಠಿತೇ ಉಪಚಾರಪ್ಪತ್ತಿ ದಸ್ಸಿತಾ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ‘‘ಅತ್ಥಿಸ್ಸ ಕಾಯೇ’’ತಿ ಪನ ಸತ್ತವಸೇನ ಕೇಸಾದೀಸು ಗಯ್ಹಮಾನೇಸು ಯಥಾ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾಯೇ’’ತಿ ಸತ್ತ-ಗ್ಗಹಣರಹಿತೇ ಅಹಂಕಾರವತ್ಥುಮ್ಹಿ ವಿದ್ಧಸ್ತಾಹಂಕಾರೇ ಸದಾ ಸನ್ನಿಹಿತೇ ಪಾಕಟೇ ಚ ಅತ್ತನೋ ಕಾಯೇ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಹೋತಿ, ನ ತಥಾ ತತ್ಥಾತಿ ಅಪ್ಪನಂ ಅಪ್ಪತ್ತಾ ಆದೀನವಾನುಪಸ್ಸನಾವ ತತ್ಥ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನಾಹ ‘‘ಅಸುಭಾನುಪಸ್ಸನಾಸಙ್ಖಾತಾ ಪನ ವಿಪಸ್ಸನಾಭಾವನಾ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ.

೩೫೭. ಆದಿಮ್ಹಿ ಸೇವನಾ ಆಸೇವನಾ, ವಡ್ಢನಂ ಭಾವನಾ, ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕರಣಂ ಬಹುಲೀಕಮ್ಮನ್ತಿ ಅಯಮೇತೇಸಂ ವಿಸೇಸೋ.

೩೬೨. ವತ್ಥುಪರಿಞ್ಞಾಯಾತಿ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಾನಂ ವತ್ಥುಭೂತಸ್ಸ ಕಾಯಸ್ಸ ಪರಿಜಾನನೇನ. ಅಪ್ಪಿತಾತಿ ಗಮಿತಾ, ಸಾ ಚ ವಿನಾಸಿತತಾತಿ ಆಹ ‘‘ವಿನಾಸಿತಾ’’ತಿ. ಅಪ್ಪವತ್ತಿಯಂ ಠಪಿತಾತಿಪಿ ಅಪ್ಪಿತಾತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ನಿರುತ್ತಿಸಿದ್ಧಿಯಾ ವುತ್ತೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ವಿಗತನ್ತಾ ಕತಾತಿ ಇದಾನಿ ಕಾತಬ್ಬೋ ಅನ್ತೋ ಏತೇಸಂ ನತ್ಥೀತಿ ವಿಗತನ್ತಾ, ಏವಂಭೂತಾ ಕತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಮ್ಮಮೇವ ವಿಸೇಸಾಧಿಗಮಸ್ಸ ಠಾನಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ, ಕಮ್ಮೇ ವಾ ಠಾನಂ ಭಾವನಾರಮ್ಭೋ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ, ತಞ್ಚ ಅನುಪಸ್ಸನಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅನುಪಸ್ಸನಾಯ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ, ಅನುಪಸ್ಸನಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಾನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ವೇದನಾನುಪಸ್ಸನಾನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೩೬೩. ಸಮ್ಪಜಾನಸ್ಸ ವೇದಿಯನಂ ಸಮ್ಪಜಾನವೇದಿಯನಂ. ವತ್ಥುನ್ತಿ ಸುಖಾದೀನಂ ಆರಮ್ಮಣಮಾಹ, ತೇನ ವತ್ಥು ಆರಮ್ಮಣಂ ಏತಿಸ್ಸಾತಿ ವತ್ಥುಆರಮ್ಮಣಾತಿ ಸಮಾಸೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ವೋಹಾರಮತ್ತಂ ಹೋತೀತಿ ಏತೇನ ‘‘ಸುಖಂ ವೇದನಂ ವೇದಯಾಮೀ’’ತಿ ಇದಂ ವೋಹಾರಮತ್ತೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ವೀರಿಯಸಮಾಧಿಂ ಯೋಜೇತ್ವಾತಿ ಅಧಿವಾಸನವೀರಿಯಸ್ಸ ಅಧಿಮತ್ತತಾಯ ತಸ್ಸ ಸಮತಾಯ ಉಭಯಂ ಸಹ ಯೋಜೇತ್ವಾ. ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹೀತಿ ಲೋಕುತ್ತರಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಸಹ. ಲೋಕಿಯಾನಮ್ಪಿ ವಾ ಸತಿ ಉಪ್ಪತ್ತಿಕಾಲೇ ತತ್ಥ ಸಮತ್ಥತಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಸಮಸೀಸೀತಿ ವಾರಸಮಸೀಸೀ ಹುತ್ವಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣವಾರಸ್ಸ ಅನನ್ತರವಾರೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಙ್ಖೇಪಮನಸಿಕಾರವಸೇನ ಮಹಾಸತಿಪಟ್ಠಾನೇ, ವಿತ್ಥಾರಮನಸಿಕಾರವಸೇನ ರಾಹುಲೋವಾದಧಾತುವಿಭಙ್ಗಾದೀಸು.

ಫಸ್ಸಪಞ್ಚಮಕೇಯೇವಾತಿ ಏವ-ಸದ್ದೇನ ವುತ್ತೇಸು ತೀಸುಪಿ ಮುಖೇಸು ಪರಿಗ್ಗಹಸ್ಸ ಸಮಾನತಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ನಾಮರೂಪವವತ್ಥಾನಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ ನಿರವಸೇಸರೂಪಪರಿಗ್ಗಹಸ್ಸ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ವತ್ಥು ನಾಮ ಕರಜಕಾಯೋ’’ತಿ ಆಹ, ನ ಚಕ್ಖಾದೀನಿ ಛವತ್ಥೂನೀತಿ. ಕರಜಕಾಯಸ್ಸ ಪನ ವತ್ಥುಭಾವಸಾಧನತ್ಥಂ ‘‘ಇದಞ್ಚ ಪನ ಮೇ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಏತ್ಥ ಸಿತಂ, ಏತ್ಥ ಪಟಿಬದ್ಧ’’ನ್ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೧.೨೩೫; ಮ. ನಿ. ೨.೨೫೨) ಸುತ್ತಂ ಆಭತಂ.

ಫಸ್ಸವಿಞ್ಞಾಣಾನಂ ಪಾಕಟತಾ ಕೇಸಞ್ಚಿ ಹೋತೀತಿ ಯೇಸಂ ನ ಹೋತಿ, ತೇ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಫಸ್ಸವಸೇನ ವಾ ಹಿ…ಪೇ… ನ ಪಾಕಟಂ ಹೋತೀ’’ತಿ. ತೇಸಂ ಪನ ಅಞ್ಞೇಸಞ್ಚ ಸಬ್ಬೇಸಂ ವೇನೇಯ್ಯಾನಂ ವೇದನಾ ಪಾಕಟಾತಿ ಆಹ ‘‘ವೇದನಾವಸೇನ ಪನ ಪಾಕಟಂ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಸತಧೋತಸಪ್ಪಿ ನಾಮ ಸತವಾರಂ ವಿಲಾಪೇತ್ವಾ ವಿಲಾಪೇತ್ವಾ ಉದಕೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಗಹಿತಸಪ್ಪಿ.

ವಿನಿವತ್ತೇತ್ವಾತಿ ಚತುಕ್ಖನ್ಧಸಮುದಾಯತೋ ವಿಸುಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ. ಮಹಾಸತಿಪಟ್ಠಾನಸುತ್ತಾದೀಸು ಕತ್ಥಚಿ ಪಠಮಂ ರೂಪಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ವತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಅರೂಪಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ವೇದನಾವಸೇನ ವಿನಿವತ್ತೇತ್ವಾ ದಸ್ಸಿತಂ. ಕತ್ಥಚಿ ಅರೂಪಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಏವ ವೇದನಾವಸೇನ ಅರೂಪರಾಸಿತೋ, ಞಾತಪರಿಞ್ಞಾಯ ಪರಿಞ್ಞಾತತೋ ವಾ ರೂಪಾರೂಪರಾಸಿತೋ ವಾ ವಿನಿವತ್ತೇತ್ವಾ ದಸ್ಸಿತಂ. ತತ್ಥಾಪಿ ಯೇಸು ಪಠಮಂ ಞಾತಪರಿಞ್ಞಾ ವುತ್ತಾ, ತೇಸು ತದನ್ತೋಗಧಂ. ಯೇಸು ನ ವುತ್ತಾ, ತೇಸು ಚ ವೇದನಾಯ ಆರಮ್ಮಣಮತ್ತಂ ಸಂಖಿತ್ತಂ ಪಾಳಿಅನಾರುಳ್ಹಂ ರೂಪಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಸನ್ಧಾಯ ರೂಪಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಪಠಮಂ ಕಥಿತತಾ ವುತ್ತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

‘‘ಮನೋವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಇಟ್ಠಾನಂ ಕನ್ತಾನ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಮ. ನಿ. ೩.೩೦೬) ನಯೇನ ವುತ್ತಂ ಛಗೇಹಸ್ಸಿತಸೋಮನಸ್ಸಂ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣೇಸು ಅಸ್ಸಾದಾನುಪಸ್ಸಿನೋ ಏವ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಾಮಿಸನಿಸ್ಸಿತಾ ಛ ಗೇಹಸ್ಸಿತಸೋಮನಸ್ಸವೇದನಾ’’ತಿ.

ವೇದನಾನುಪಸ್ಸನಾನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಚಿತ್ತಾನುಪಸ್ಸನಾನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೩೬೫. ಕಿಲೇಸಸಮ್ಪಯುತ್ತಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಕೇಹಿಚಿ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ವಿಪ್ಪಯೋಗೇಪಿ ಸತಿ ಯೇಹಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ, ತೇಹಿ ಸಂಕಿಲೇಸಭಾವೇನ ಸದಿಸೇಹಿ ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠತ್ತಾ ಇತರೇಹಿಪಿ ನ ವಿಸುದ್ಧತಾ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ನ ಪಚ್ಛಿಮಪದಂ ಭಜನ್ತೀ’’ತಿ. ದುವಿಧನ್ತಿ ವಿಸುಂ ವಚನಂ ಸರಾಗಸದೋಸೇಹಿ ವಿಸಿಟ್ಠಗ್ಗಹಣತ್ಥಂ. ಅವಿಪಸ್ಸನುಪಗತ್ತಾ ‘‘ಇಧ ಓಕಾಸೋವ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಚಿತ್ತಾನುಪಸ್ಸನಾನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸನಾನಿದ್ದೇಸೋ

ಕ. ನೀವರಣಪಬ್ಬವಣ್ಣನಾ

೩೬೭. ಕಣ್ಹಸುಕ್ಕಾನಂ ಯುಗನದ್ಧತಾ ನತ್ಥೀತಿ ಪಜಾನನಕಾಲೇ ಅಭಾವಾ ‘‘ಅಭಿಣ್ಹಸಮುದಾಚಾರವಸೇನಾ’’ತಿ ಆಹ.

ಸುಭಮ್ಪೀತಿ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋಪಿ. ಸೋ ಹಿ ಅತ್ತನೋ ಗಹಣಾಕಾರೇನ ‘‘ಸುಭ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತೇನಾಕಾರೇನ ಪವತ್ತಮಾನಕಸ್ಸ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದಸ್ಸ ನಿಮಿತ್ತತ್ತಾ ‘‘ನಿಮಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಚಾತಿ. ಆಕಙ್ಖಿತಸ್ಸ ಹಿತಸುಖಸ್ಸ ಅನುಪಾಯಭೂತೋ ಮನಸಿಕಾರೋ ಅನುಪಾಯಮನಸಿಕಾರೋ. ತತ್ಥಾತಿ ನಿಪ್ಫಾದೇತಬ್ಬೇ ಆರಮ್ಮಣಭೂತೇ ಚ ದುವಿಧೇಪಿ ಸುಭನಿಮಿತ್ತೇ.

ಅಸುಭಮ್ಪೀತಿ ಅಸುಭಜ್ಝಾನಮ್ಪಿ. ತಂ ಪನ ದಸಸು ಅಸುಭೇಸು ಕೇಸಾದೀಸು ಚ ಪವತ್ತಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಕೇಸಾದೀಸು ಹಿ ಸಞ್ಞಾ ಅಸುಭಸಞ್ಞಾತಿ ಗಿರಿಮಾನನ್ದಸುತ್ತೇ ವುತ್ತಾತಿ. ಏತ್ಥ ಚತುಬ್ಬಿಧಸ್ಸಪಿ ಅಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಸ್ಸ ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಸ್ಸ ಚ ದಸ್ಸನಂ ನಿರವಸೇಸದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಕತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತೇಸು ಪನ ಅಸುಭೇ ಸುಭನ್ತಿ ಅಸುಭನ್ತಿ ಚ ಮನಸಿಕಾರೋ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತೋ, ತದನುಕುಲತ್ತಾ ವಾ ಇತರೇಪೀತಿ.

ಭೋಜನೇ ಮತ್ತಞ್ಞುನೋ ಥಿನಮಿದ್ಧಾಭಿಭವಾಭಾವಾ ಓತಾರಂ ಅಲಭಮಾನೋ ಕಾಮರಾಗೋ ಪಹೀಯತೀತಿ ವದನ್ತಿ. ಭೋಜನನಿಸ್ಸಿತಂ ಪನ ಆಹಾರೇಪಟಿಕೂಲಸಞ್ಞಂ, ತಬ್ಬಿಪರಿಣಾಮಸ್ಸ ತದಾಧಾರಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಚ ಉಪನಿಸ್ಸಯಭೂತಸ್ಸ ಅಸುಭತಾದಿದಸ್ಸನಂ, ಕಾಯಸ್ಸ ಚ ಆಹಾರಟ್ಠಿತಿಕತಾದಿದಸ್ಸನಂ ಸೋ ಉಪ್ಪಾದೇತೀತಿ ತಸ್ಸ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋ ಪಹೀಯತೇವ, ಅಭಿಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯೇನ ಸಬ್ಬೋಪಿ ಲೋಭೋ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದನೀವರಣನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನಾ’’ತಿ.

ಓದಿಸ್ಸಕಾನೋದಿಸ್ಸಕದಿಸಾಫರಣಾನನ್ತಿ ಅತ್ತಗರುಅತಿಪ್ಪಿಯಸಹಾಯಮಜ್ಝತ್ತವಸೇನ ಓದಿಸ್ಸಕತಾ, ಸೀಮಾಭೇದೇ ಕತೇ ಅನೋದಿಸ್ಸಕತಾ, ಏಕದಿಸಾಫರಣವಸೇನ ದಿಸಾಫರಣತಾ ಮೇತ್ತಾಯ ಉಗ್ಗಹಣೇ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ವಿಹಾರರಚ್ಛಾಗಾಮಾದಿವಸೇನ ವಾ ಓದಿಸ್ಸಕದಿಸಾಫರಣಂ, ವಿಹಾರಾದಿಉದ್ದೇಸರಹಿತಂ ಪುರತ್ಥಿಮಾದಿದಿಸಾವಸೇನ ಅನೋದಿಸ್ಸಕದಿಸಾಫರಣನ್ತಿ ಏವಂ ವಾ ದ್ವಿಧಾ ಉಗ್ಗಹಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಓದಿಸ್ಸಕಾನೋದಿಸ್ಸಕದಿಸಾಫರಣಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಉಗ್ಗಹೋ ಚ ಯಾವ ಉಪಚಾರಾ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ಉಗ್ಗಹಿತಾಯ ಆಸೇವನಾ ಭಾವನಾ. ತತ್ಥ ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಸತ್ತಾ ಪಾಣಾ ಭೂತಾ ಪುಗ್ಗಲಾ ಅತ್ತಭಾವಪರಿಯಾಪನ್ನಾ’’ತಿ ಏತೇಸಂ ವಸೇನ ಪಞ್ಚವಿಧಾ, ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ‘‘ಅವೇರಾ ಹೋನ್ತು, ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಜಾ, ಅನೀಘಾ, ಸುಖೀ ಅತ್ತಾನಂ ಪರಿಹರನ್ತೂ’’ತಿ ಚತುಧಾ ಪವತ್ತಿತೋ ವೀಸತಿವಿಧಾ ವಾ ಅನೋಧಿಸೋಫರಣಾ ಮೇತ್ತಾ, ‘‘ಸಬ್ಬಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ಪುರಿಸಾ ಅರಿಯಾ ಅನರಿಯಾ ದೇವಾ ಮನುಸ್ಸಾ ವಿನಿಪಾತಿಕಾ’’ತಿ ಸತ್ತೋಧಿಕರಣವಸೇನ ಪವತ್ತಾ ಸತ್ತವಿಧಾ, ಅಟ್ಠವೀಸತಿವಿಧಾ ವಾ ಓಧಿಸೋಫರಣಾ ಮೇತ್ತಾ, ದಸಹಿ ದಿಸಾಹಿ ದಿಸೋಧಿಕರಣವಸೇನ ಪವತ್ತಾ ದಸವಿಧಾ ಚ ದಿಸಾಫರಣಾ ಮೇತ್ತಾ, ಏಕೇಕಾಯ ವಾ ದಿಸಾಯ ಸತ್ತಾದಿಇತ್ಥಿಆದಿಅವೇರಾದಿಯೋಗೇನ ಅಸೀತಾಧಿಕಚತುಸತಪ್ಪಭೇದಾ ಅನೋಧಿಸೋಓಧಿಸೋಫರಣಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಕಾಯವಿನಾಮನಾತಿ ಕಾಯಸ್ಸ ವಿವಿಧೇನ ಆಕಾರೇನ ನಾಮನಾ.

ಅತಿಭೋಜನೇ ನಿಮಿತ್ತಗ್ಗಾಹೋತಿ ಅತಿಭೋಜನೇ ಥಿನಮಿದ್ಧಸ್ಸ ನಿಮಿತ್ತಗ್ಗಾಹೋ, ‘‘ಏತ್ತಕೇ ಭುತ್ತೇ ಥಿನಮಿದ್ಧಸ್ಸ ಕಾರಣಂ ಹೋತಿ, ಏತ್ತಕೇ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ ಥಿನಮಿದ್ಧಸ್ಸ ಕಾರಣಾಕಾರಣಗ್ಗಾಹೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಧುತಙ್ಗಾನಂ ವೀರಿಯನಿಸ್ಸಿತತ್ತಾ ಆಹ ‘‘ಧುತಙ್ಗನಿಸ್ಸಿತಸಪ್ಪಾಯಕಥಾಯಪೀ’’ತಿ.

ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಮ್ಪಿ ಕತಾಕತಾನುಸೋಚನವಸೇನ ಪವತ್ತಮಾನಂ ಉದ್ಧಚ್ಚೇನ ಸಮಾನಲಕ್ಖಣಂ ಅವೂಪಸಮಸಭಾವಮೇವಾತಿ ಚೇತಸೋ ಅವೂಪಸಮೋ ‘‘ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚಮೇವಾ’’ತಿ ವುತ್ತೋ.

ಬಹುಸ್ಸುತಸ್ಸ ಗನ್ಥತೋ ಚ ಅತ್ಥತೋ ಚ ಅತ್ಥಾದೀನಿ ವಿಚಿನನ್ತಸ್ಸ ಚೇತಸೋ ವಿಕ್ಖೇಪೋ ನ ಹೋತಿ ಯಥಾವಿಧಿಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಯಥಾನುರೂಪಪತಿಕಾರಪ್ಪವತ್ತಿಯಾ ಕತಾಕತಾನುಸೋಚನಞ್ಚಾತಿ ‘‘ಬಾಹುಸಚ್ಚೇನಪಿ ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಪಹೀಯತೀ’’ತಿ ಆಹ. ವುಡ್ಢಸೇವಿತಾ ಚ ವುಡ್ಢಸೀಲಿತಂ ಆವಹತೀತಿ ಚೇತೋವೂಪಸಮಕರತ್ತಾ ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚಪ್ಪಹಾನಕಾರಿತಾ ವುತ್ತಾ. ವುಡ್ಢತಂ ಪನ ಅನಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ವಿನಯಧರಾ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚವಿನೋದಕಾ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಾ ವುತ್ತಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ.

ತಿಟ್ಠತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಠಾನೀಯಾ, ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಯ ಠಾನೀಯಾ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಠಾನೀಯಾ. ಠಾತಬ್ಬಾತಿ ವಾ ಠಾನೀಯಾ, ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ಠಾನೀಯಾ ಏತೇಸೂತಿ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಠಾನೀಯಾ.

ಕಾಮಂ ಬಹುಸ್ಸುತತಾಪರಿಪುಚ್ಛಕತಾಹಿ ಅಟ್ಠವತ್ಥುಕಾಪಿ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ಪಹೀಯತಿ, ತಥಾಪಿ ರತನತ್ತಯವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಮೂಲಿಕಾ ಸೇಸವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾತಿ ಕತ್ವಾ ಆಹ ‘‘ತೀಣಿ ರತನಾನಿ ಆರಬ್ಭಾ’’ತಿ. ವಿನಯೇ ಪಕತಞ್ಞುತಾ ‘‘ಸಿಕ್ಖಾಯ ಕಙ್ಖತೀ’’ತಿ (ಧ. ಸ. ೧೦೦೮; ವಿಭ. ೯೧೫) ವುತ್ತಾಯ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಯ ಪಹಾನಂ ಕರೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ವಿನಯೇ ಚಿಣ್ಣವಸೀಭಾವಸ್ಸಪೀ’’ತಿ. ಓಕಪ್ಪನಿಯಸದ್ಧಾಸಙ್ಖಾತಅಧಿಮೋಕ್ಖಬಹುಲಸ್ಸಾತಿ ಅನುಪವಿಸನಸದ್ಧಾಸಙ್ಖಾತಅಧಿಮೋಕ್ಖೇನ ಅಧಿಮುಚ್ಚನಬಹುಲಸ್ಸ. ಅಧಿಮುಚ್ಚನಞ್ಚ ಅಧಿಮೋಕ್ಖುಪ್ಪಾದನಮೇವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಸದ್ಧಾಯ ವಾ ನಿನ್ನತಾ ಅಧಿಮುತ್ತಿ.

ನೀವರಣಪಬ್ಬವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಖ. ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಪಬ್ಬವಣ್ಣನಾ

ಖನ್ಧಾದಿಪಾಳಿಯಾ ಅತ್ಥೋ ಖನ್ಧಾದೀನಂ ಅತ್ಥೋತಿ ಕತ್ವಾ ಆಹ ‘‘ಖನ್ಧ…ಪೇ… ವಿಪಸ್ಸನಾನಂ ಅತ್ಥಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಪರಿಪುಚ್ಛಾಬಹುಲತಾ’’ತಿ. ತೇನ ಪಾಳಿಮುತ್ತಕಪುಚ್ಛಾ ನ ತಥಾ ಪಞ್ಞಾಸಂವತ್ತನಿಕಾ, ಯಥಾ ಅತ್ಥಪಟಿಪುಚ್ಛಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಮನ್ದತ್ತಾ ಅಗ್ಗಿಜಾಲಾದೀಸು ಆಪೋಧಾತುಆದೀನಂ ವಿಯ ವೀರಿಯಾದೀನಂ ಸಕಿಚ್ಚೇ ಅಸಮತ್ಥತಾ ವುತ್ತಾ.

ಪತ್ತಂ ನೀಹರನ್ತೋವ ತಂ ಸುತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಪಞ್ಚಾಭಿಞ್ಞತ್ತಾ ದಿಬ್ಬಸೋತೇನ ಅಸ್ಸೋಸೀತಿ ವದನ್ತಿ.

ಪಸಾದಸಿನೇಹಾಭಾವೇನಾತಿ ಪಸಾದಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಸಿನೇಹಸ್ಸ ಅಭಾವೇನ. ಗದ್ರಭಪಿಟ್ಠೇ ಲೂಖರಜೋ ಲೂಖತರೋ ಹುತ್ವಾ ದಿಸ್ಸತೀತಿ ಅತಿಲೂಖತಾಯ ತಂಸದಿಸೇ.

ಸಂವೇಜನಪಸಾದನೇಹಿ ತೇಜನಂ ತೋಸನಞ್ಚ ಸಮ್ಪಹಂಸನಾತಿ.

ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಪಬ್ಬವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಸುದ್ಧವಿಪಸ್ಸನಾವಸೇನ ಪಠಮಸ್ಸ ಇತರೇಸಞ್ಚ ಕಥಿತತ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮಗ್ಗಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಸತಿ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಾ ನಾಮಾತಿ ಆಗಮನವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಏವಂ ತಾವ ದೇಸನಾ ಪುಗ್ಗಲೇ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀಆದೀನಂ ಆಗಮನವಸೇನ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ವುತ್ತಾ ಸತಿಪಟ್ಠಾನದೇಸನಾ ಪುಗ್ಗಲೇ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ನ ಹಿ ಸಕ್ಕಾ ಏಕಸ್ಸ ಅನೇಕಸಮಙ್ಗಿತಾ ವತ್ತುಂ ಏಕಕ್ಖಣೇ ಅನೇಕಸತಿಸಮ್ಭವಾವಬೋಧಪಸಙ್ಗಾ, ಪುಗ್ಗಲಂ ಪನ ಆಮಸಿತ್ವಾ ಸಕಿಚ್ಚಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೇ ಧಮ್ಮೇ ವುಚ್ಚಮಾನೇ ಕಿಚ್ಚಭೇದೇನ ಏಕಿಸ್ಸಾಪಿ ಸತಿಯಾ ಅನೇಕನಾಮತಾ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಕಾಯೇ ಪನಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಯಥಾ ಹಿ ಪುಗ್ಗಲಕಿಚ್ಚಂ ಧಮ್ಮಾ ಏವಾತಿ ಧಮ್ಮಭೇದೇನ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀಆದಿಪುಗ್ಗಲಭೇದೋವ ಹೋತಿ, ನ ಏವಂ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಧಮ್ಮೋ ಕಿಚ್ಚನ್ತಿ ನ ಧಮ್ಮಭೇದೇನ ತಸ್ಸ ಭೇದೋ, ತಸ್ಮಾ ಏಕಾವ ಸತಿ ಚತುವಿಪಲ್ಲಾಸಪ್ಪಹಾನಭೂತಾ ಮಗ್ಗೇ ಸಮಿದ್ಧಾ ಅನತ್ಥನ್ತರೇನ ತಪ್ಪಹಾನಕಿಚ್ಚಭೇದೇನ ಚತ್ತಾರಿ ನಾಮಾನಿ ಲಭತೀತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಸುತ್ತನ್ತಭಾಜನೀಯವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.