೪. ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಚತುಕ್ಕವಣ್ಣನಾ

೨೪೬. ನಿಪ್ಪದೇಸತ್ತಾ ಭವೇನ ಉಪಾದಾನಂ ಸಙ್ಗಹಿತನ್ತಿ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಉಪಾದಾನಸ್ಸ ವಿಸುಂ ಠಿತಸ್ಸ ಅಭಾವಾ ‘‘ಭವಪಚ್ಚಯಾಪಿ ಉಪಾದಾನ’’ನ್ತಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಭವೋ ನಿಪ್ಪದೇಸೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಏವಂ ಸತಿ ‘‘ನಾಮಪಚ್ಚಯಾಪಿ ವಿಞ್ಞಾಣ’’ನ್ತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ, ನಾಮಂ ಪನ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಭೂತಂ ಪಚ್ಚಯಭೂತಞ್ಚ ಸಪ್ಪದೇಸಮೇವ ಗಹಿತನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಯಥಾ ಪನ ‘‘ನಾಮಪಚ್ಚಯಾ ಛಟ್ಠಾಯತನಂ, ನಾಮಪಚ್ಚಯಾ ಫಸ್ಸೋ’’ತಿಆದೀಸು (ವಿಭ. ೧೫೦-೧೫೪) ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಂ ಠಪೇತ್ವಾ ನಾಮಂ ಗಹಿತಂ, ಏವಂ ‘‘ಭವಪಚ್ಚಯಾಪಿ ಉಪಾದಾನ’’ನ್ತಿ ಇಧಾಪಿ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಭವಸ್ಸ ಗಹಣಂ ನ ನ ಸಕ್ಕಾ ಕಾತುಂ, ತಸ್ಮಾ ಉಪಾದಾನಸ್ಸ ಅವಿಗತಪಚ್ಚಯನಿಯಮಾಭಾವೋ ವಿಯ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪಚ್ಚಯನಿಯಮಾಭಾವೋ ಭವೇ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತನಯೇನ ಅತ್ಥೀತಿ ‘‘ಭವಪಚ್ಚಯಾಪಿ ಉಪಾದಾನ’’ನ್ತಿ ನ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪಚ್ಚಯೋತಿ ಚೇತ್ಥ ಸಮ್ಪಯುತ್ತವಿಪ್ಪಯುತ್ತಅತ್ಥಿಪಚ್ಚಯೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ ಸಿಯಾ. ‘‘ನಾಮರೂಪಪಚ್ಚಯಾಪಿ ವಿಞ್ಞಾಣ’’ನ್ತಿ ಹಿ ವುತ್ತಂ, ನ ಚ ವತ್ಥು ಅಕುಸಲವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ, ಪುರೇಜಾತವಿಪ್ಪಯುತ್ತೋ ಪನ ಹೋತೀತಿ. ತಥಾ ‘‘ಛಟ್ಠಾಯತನಪಚ್ಚಯಾಪಿ ನಾಮರೂಪ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ನ ಚ ಛಟ್ಠಾಯತನಂ ಚಕ್ಖಾಯತನುಪಚಯಾದೀನಂ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನರೂಪಸ್ಸ ಚ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ, ಪಚ್ಛಾಜಾತವಿಪ್ಪಯುತ್ತೋ ಪನ ಹೋತೀತಿ.

ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಚತುಕ್ಕವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಸಙ್ಖಾರಾದಿಮೂಲಕನಯಮಾತಿಕಾವಣ್ಣನಾ

೨೪೭. ‘‘ಅಪುಬ್ಬಸ್ಸ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ವತ್ತಬ್ಬಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ಭವಮೂಲಕನಯೋ ನ ವುತ್ತೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಏವಂ ಸತಿ ‘‘ಛಟ್ಠಾಯತನಪಚ್ಚಯಾ ಅವಿಜ್ಜಾ’’ತಿಆದಿಕಾ ಛಟ್ಠಾಯತನಾದಿಮೂಲಕಾ ಚ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ ಸಿಯುಂ. ‘‘ನಾಮಪಚ್ಚಯಾ ಅವಿಜ್ಜಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಹಿ ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ ಸಬ್ಬೇ ಚತ್ತಾರೋ ಖನ್ಧಾ ನಾಮನ್ತಿ ವುತ್ತಾತಿ. ತತ್ಥಾಯಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಸಿಯಾ – ನಾಮವಿಸೇಸಾನಂ ಛಟ್ಠಾಯತನಾದೀನಂ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಪಚ್ಚಯಭಾವೋ ವತ್ತಬ್ಬೋತಿ ಛಟ್ಠಾಯತನಾದಿಮೂಲಕಾ ವುತ್ತಾ. ಯದೇವ ಪನ ನಾಮಂ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಪಚ್ಚಯೋ, ತದೇವ ಭವಪಚ್ಚಯಾ ಅವಿಜ್ಜಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ವುಚ್ಚೇಯ್ಯ, ನ ವತ್ತಬ್ಬವಿಸೇಸೋ ಕೋಚಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಪುಬ್ಬಾಭಾವತೋ ನ ವುತ್ತೋತಿ. ಭವಗ್ಗಹಣೇನ ಚ ಇಧ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಪಚ್ಚಯಭೂತಾ ಸಭಾವಧಮ್ಮಾ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯಂಉ, ನ ಜಾತಿಆದೀನೀತಿ ಅಪುಬ್ಬಾಭಾವತೋ ನ ವುತ್ತೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ ಅವಿಜ್ಜಾತಿಪಿ ವುತ್ತಂ ಸಿಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಯಥಾ ಪನ ‘‘ನಾಮಪಚ್ಚಯಾ ಫಸ್ಸೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಫಸ್ಸೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ನ ಹೋತಿ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಗಹಣತೋ, ಏವಮಿಧಾಪಿ ನ ಸಿಯಾ, ತಸ್ಮಾ ಭವನವಸೇನ ಸಭಾವಧಮ್ಮಾಸಭಾವಧಮ್ಮೇಸು ಸಾಮಞ್ಞೇನ ಪವತ್ತೋ ಭವ-ಸದ್ದೋತಿ ನ ಸೋ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಪಚ್ಚಯೋತಿ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ. ತೇನ ಭವಮೂಲಕನಯೋ ನ ವುತ್ತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

‘‘ಉಪಾದಾನಪಚ್ಚಯಾ ಭವೋ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವಿಯ ಭವೇಕದೇಸೇ ವಿಸುಂ ಪುಬ್ಬೇ ಅಗ್ಗಹಿತೇ ಭವ-ಸದ್ದೋ ಪಚ್ಚಯಸೋಧನತ್ಥಂ ಆದಿತೋ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ನಿರವಸೇಸಬೋಧಕೋ ಹೋತಿ, ನ ನಾಮ-ಸದ್ದೋ. ಏವಂಸಭಾವಾ ಹಿ ಏತಾ ನಿರುತ್ತಿಯೋತಿ ಇಮಿನಾವಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ ಅವಿಜ್ಜಾತಿಪಿ ವುತ್ತಂ ಸಿಯಾ’’ತಿ ಆಹಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಇಮಿನಾವ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ‘‘ಭವಸ್ಸ ನಿಪ್ಪದೇಸತ್ತಾ ಭವಪಚ್ಚಯಾಪಿ ಉಪಾದಾನನ್ತಿ ನ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪಚ್ಚಯವಾರೇ ವುತ್ತೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ತತ್ಥ ಪಚ್ಛಿನ್ನತ್ತಾತಿ ಏತೇನ ಜಾತಿಜರಾಮರಣಾನಂ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಪಚ್ಚಯಭಾವೋ ಅನುಞ್ಞಾತೋ ವಿಯ ಹೋತಿ. ಜಾಯಮಾನಾನಂ ಪನ ಜಾತಿ, ನ ಜಾತಿಯಾ ಜಾಯಮಾನಾ, ಜೀಯಮಾನಮೀಯಮಾನಞ್ಚ ಜರಾಮರಣಂ, ನ ಜರಾಮರಣಸ್ಸ ಜೀಯಮಾನಮೀಯಮಾನಾತಿ ಜಾತಿಆದೀನಿ ಏಕಚಿತ್ತಕ್ಖಣೇ ನ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಸಮ್ಭವತೋ ಏವ ತಮ್ಮೂಲಕಾ ನಯಾ ನ ಗಹಿತಾ, ಪಚ್ಛೇದೋಪಿ ಪನ ಅತ್ಥೀತಿ ‘‘ತತ್ಥ ಪಚ್ಛಿನ್ನತ್ತಾ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ತೇನೇವ ‘‘ಅಪಿಚಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ.

ಮಾತಿಕಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಅಕುಸಲನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೨೪೮-೨೪೯. ಉಪಾದಾನಸ್ಸ ಉಪಾದಾನಪಚ್ಚಯತ್ತಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ನನು ನಾಯಂ ದೋಸೋ. ಕಾಮುಪಾದಾನಞ್ಹಿ ದಿಟ್ಠುಪಾದಾನಸ್ಸ, ತಞ್ಚ ಇತರಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತೀತಿ? ಸಚ್ಚಂ, ಕಾಮುಪಾದಾನಸ್ಸ ಪನ ತಣ್ಹಾಗಹಣೇನ ಗಹಿತತ್ತಾ ನಾಮೇ ವಿಯ ವಿಸೇಸಪಚ್ಚಯತ್ತಾಭಾವಾ ಚ ಉಪಾದಾನಗ್ಗಹಣೇನ ತಣ್ಹಾಪಚ್ಚಯಾ ಭವಸ್ಸ ಚ ಪಚ್ಚಯಭೂತಾ ದಿಟ್ಠಿ ಏವ ಗಹಿತಾತಿ ಅಯಂ ದೋಸೋ ವುತ್ತೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ಉಪಾದಾನಟ್ಠಾನೇ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಂ ಪಚ್ಚಯೋ ಚ ಏಕಮೇವ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ನಾಮಪಚ್ಚಯಾ ಫಸ್ಸೋ, ನಾಮರೂಪಪಚ್ಚಯಾ ಸಳಾಯತನ’’ನ್ತಿ ಏತೇಸಂ ನಿದ್ದೇಸೇಸು ವಿಯ ‘‘ಉಪಾದಾನಪಚ್ಚಯಾ ಭವೋ’’ತಿ ಏತಸ್ಸ ನಿದ್ದೇಸೇ ಪಚ್ಚಯೋ ವಿಸುಂ ನ ವಿಭತ್ತೋ. ಸತಿಪಿ ವಾ ಭವಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಭಾವೇನ ಕಾಮುಪಾದಾನಸ್ಸಪಿ ಗಹಣೇ ‘‘ಠಪೇತ್ವಾ ಉಪಾದಾನ’’ನ್ತಿ ಅವುಚ್ಚಮಾನೇ ಕಾಮುಪಾದಾನಂ ಕಾಮುಪಾದಾನಸ್ಸ, ದಿಟ್ಠಿ ಚ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಪಚ್ಚಯೋತಿ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ಪಚ್ಚಯಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನತಾನಿವಾರಣತ್ಥಂ ‘‘ಠಪೇತ್ವಾ ಉಪಾದಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

೨೫೨. ಚಕ್ಖಾಯತನಾದಿಉಪತ್ಥಮ್ಭಕಸ್ಸ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನರೂಪಸ್ಸ ಜನಕಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಚಕ್ಖಾಯತನುಪಚಯಾದೀನಂ ಪಚ್ಚಯೋತಿ ವುತ್ತಂ ತದಜನಕಮ್ಪೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ‘‘ಯಸ್ಸ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನರೂಪಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತಾಸಮ್ಪಿ ಹೀತಿ ಉತುಆಹಾರಜಸನ್ತತೀನಮ್ಪಿ ಹಿ ಉಪತ್ಥಮ್ಭಕಸಮುಟ್ಠಾಪನಪಚ್ಛಾಜಾತಪಚ್ಚಯವಸೇನ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ ಏವಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

೨೫೪. ಯಥಾನುರೂಪನ್ತಿ ಮಹಾಭೂತಸಙ್ಖಾತಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಸಹಜಾತಾದಿಪಚ್ಚಯೋ, ವತ್ಥುಸಙ್ಖಾತಂ ಛಟ್ಠಸ್ಸ ಪುರೇಜಾತಾದಿಪಚ್ಚಯೋ, ನಾಮಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಪಚ್ಛಾಜಾತಾದಿಪಚ್ಚಯೋ, ಛಟ್ಠಸ್ಸ ಸಹಜಾತಾದಿಪಚ್ಚಯೋತಿ ಏಸಾ ಯಥಾನುರೂಪತಾ.

೨೬೪. ಯಸ್ಸಾತಿ ಯಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ನಾಮಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಪಚ್ಚಯಭಾವೋ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ.

೨೭೨. ‘‘ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾಪಿ ನಾಮ’’ನ್ತಿ ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಭಾವೇನ ವತ್ತಬ್ಬಸ್ಸೇವ ನಾಮಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನೇನ ಪವತ್ತಿ ದಸ್ಸಿತಾತಿ ‘‘ಠಪೇತ್ವಾ ಫಸ್ಸ’’ನ್ತಿ ಪುನ ವಚನೇ ಕೋಚಿ ಅತ್ಥೋ ಅತ್ಥೀತಿ ನ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ತಥಾಪೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ.

೨೮೦. ಯಸ್ಮಾ ಅಧಿಮೋಕ್ಖೋಪಿ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಉಪಾದಾನಟ್ಠಾನಂ ಪರಿಹೀನಮೇವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಬಲವಕಿಲೇಸೇನ ಪನ ಪದಪೂರಣಸ್ಸ ಕಾರಣಂ ತಣ್ಹಾಯ ಅಭಾವೋ ದೋಮನಸ್ಸಸಹಗತೇಸು ವುತ್ತೋ ಏವಾತಿ ತಸ್ಸ ತೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ. ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ತತಿಯಚಿತ್ತಾದೀಸು ‘‘ತಣ್ಹಾಪಚ್ಚಯಾ ಅಧಿಮೋಕ್ಖೋ’’ತಿಆದಿಮ್ಹಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಮೇವ ವಿಸೇಸಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪಾಳಿ ಸಂಖಿತ್ತಾ. ಹೇಟ್ಠಾತಿ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಕಣ್ಡಾದೀಸು.

ಅಕುಸಲನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೨೯೨. ಪಸಾದೋತಿ ಸದ್ಧಾ.

೩೦೬. ‘‘ಅಲೋಭೋ ನಿದಾನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ಸಮುದಯಾಯಾ’’ತಿಆದಿವಚನತೋ (ಅ. ನಿ. ೩.೩೪) ಸಬ್ಯಾಪಾರಾನಿ ಕುಸಲಮೂಲಾನಿ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ನಿದಾನಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ನ ಕಮ್ಮವೇಗಕ್ಖಿತ್ತೇಸು ವಿಪಾಕೇಸು ಅಲೋಭಾದಿಸಹಗತಕಮ್ಮಪಟಿಬಿಮ್ಬಭೂತಾ ವಿಯ ಪವತ್ತಮಾನಾ ಅಲೋಭಾದಯೋತಿ ಪಞ್ಚವಿಞ್ಞಾಣೇಸು ವಿಯ ನಿದಾನರಹಿತತಾ ಸೋತಪತಿತತಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ಕಿರಿಯಧಮ್ಮಾ ಕಿರಿಯಮತ್ತತ್ತಾ ಕಮ್ಮನಿದಾನರಹಿತಾಇಚ್ಚೇವ ಪರಿಹೀನಾವಿಜ್ಜಾಟ್ಠಾನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ತತಿಯಚತುತ್ಥವಾರಾ ಅಸಮ್ಭವತೋ ಏವಾತಿ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ, ಕಿಂ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಾದೀನಿ ಚಕ್ಖಾಯತನುಪಚಯಾದೀನಂ ಪಚ್ಛಾಜಾತಪಚ್ಚಯಾ ನ ಹೋನ್ತೀತಿ? ಹೋನ್ತಿ, ತದುಪತ್ಥಮ್ಭಕಸ್ಸ ಪನ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಅಸಮುಟ್ಠಾಪನಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಅಸಮ್ಭವತೋ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಸಹಜಾತಪಚ್ಛಾಜಾತವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಪನ ವಸೇನ ತದಾಪಿ ವಿಞ್ಞಾಣಪಚ್ಚಯಾ ನಾಮರೂಪಂ, ಪಚ್ಛಾಜಾತಸಹಜಾತನಾಮಸ್ಸ ಸಹಜಾತಪುರೇಜಾತಭೂತಚಕ್ಖಾದಿರೂಪಸ್ಸ ಚ ವಸೇನ ನಾಮರೂಪಪಚ್ಚಯಾ ಸಳಾಯತನಞ್ಚ ಲಬ್ಭತೀತಿ ತತಿಯಚತುತ್ಥವಾರಾ ನ ನ ಸಮ್ಭವನ್ತೀತಿ.

ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಅವಿಜ್ಜಾಮೂಲಕಕುಸಲನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೩೩೪. ಸಮ್ಮೋಹವಸೇನಾತಿ ಕುಸಲಫಲೇ ಅನಿಚ್ಚಾದಿತಾಯ ಸಭಯೇ ಸಾದುರಸವಿಸರುಕ್ಖಬೀಜಸದಿಸೇ ತಂನಿಬ್ಬತ್ತಕಕುಸಲೇ ಚ ಅನಾದೀನವದಸ್ಸಿತಾವಸೇನ. ಸಮತಿಕ್ಕಮತ್ಥಂ ಭಾವನಾ ಸಮತಿಕ್ಕಮಭಾವನಾ, ತದಙ್ಗವಿಕ್ಖಮ್ಭನವಸೇನ ಸಮತಿಕ್ಕಮಭೂತಾ ವಾ ಭಾವನಾ ಸಮತಿಕ್ಕಮಭಾವನಾ.

ತಥಾ ಇಧ ನ ಲಬ್ಭನ್ತೀತಿ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಏವ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಅವಿಗತಾದಿಪಚ್ಚಯತ್ತಾಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ವಿಞ್ಞಾಣಾದೀನಂ ಪನ ಸಙ್ಖಾರಾದಯೋ ಅವಿಗತಾದಿಪಚ್ಚಯಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ ಸಙ್ಖಾರೋ, ಸಙ್ಖಾರಪಚ್ಚಯಾ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಸಙ್ಖಾರಹೇತುಕನ್ತಿಆದಿನಾ ಯೋಜನಾ ನ ನ ಸಕ್ಕಾ ಕಾತುನ್ತಿ ಅವಿಗತಚತುಕ್ಕಾದೀನಿಪಿ ನ ಇಧ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ವಿಞ್ಞಾಣಪಚ್ಚಯಾ ನಾಮರೂಪಂ ವಿಞ್ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ನಾಮನ್ತಿಆದಿನಾ ಹಿ ಯಥಾಲಾಭಯೋಜನಾಯ ನಯೋ ದಸ್ಸಿತೋತಿ.

ಅವಿಜ್ಜಾಮೂಲಕಕುಸಲನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಕುಸಲಮೂಲಕವಿಪಾಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೩೪೩. ‘‘ನಾನಾಕ್ಖಣಿಕಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯೇ ಪನ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಕಿಂ ಕುಸಲಮೂಲಂ ಅಕುಸಲಮೂಲಞ್ಚ ಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತೀತಿ? ನ ಹೋತಿ, ಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯಭೂತಾಯ ಪನ ಚೇತನಾಯ ಸಂಸಟ್ಠಂ ಕಮ್ಮಂ ವಿಯ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ. ತೇನ ಏಕೀಭಾವಮಿವ ಗತತ್ತಾತಿ ಏವಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಯಥಾ ಕುಸಲಾಕುಸಲಮೂಲೇಹಿ ವಿನಾ ಕಮ್ಮಂ ವಿಪಾಕಂ ನ ಜನೇತೀತಿ ತಾನಿ ವಿಪಾಕಸ್ಸ ಪರಿಯಾಯೇನ ಉಪನಿಸ್ಸಯೋತಿ ವುತ್ತಾನಿ, ಏವಂ ಕಮ್ಮೇನ ಏಕೀಭೂತಾನಿ ಸಂಸಟ್ಠಾನಿ ಹುತ್ವಾ ಕಮ್ಮಜಾನಂ ಪಚ್ಚಯಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಪರಿಯಾಯೇನ ತೇಸಂ ಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯತಾ ವುತ್ತಾ. ಏಸಾತಿ ಏಸ ಕುಸಲಮೂಲಪಚ್ಚಯೋ ಅಕುಸಲಮೂಲಪಚ್ಚಯೋ ಚಾತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ.

ಕುಸಲಾಕುಸಲವಿಪಾಕಾನಂ ವಿಯ ಕಿರಿಯಾನಂ ಉಪ್ಪಾದಕಾನಿ ಅವಿಜ್ಜಾಕುಸಲಾಕುಸಲಮೂಲಾನಿ ಚ ನ ಹೋನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಉಪನಿಸ್ಸಯತಂ ನ ಲಭನ್ತೀ’’ತಿ. ಮನಸಿಕಾರೋಪಿ ಜವನವೀಥಿಪಟಿಪಾದಕಮತ್ತತ್ತಾ ಕುಸಲಾಕುಸಲಾನಿ ವಿಯ ಅವಿಜ್ಜಂ ಉಪನಿಸ್ಸಯಂ ನ ಕರೋತಿ, ಅವಿಜ್ಜೂಪನಿಸ್ಸಯಾನಂ ಪನ ಪವತ್ತಿಅತ್ಥಂ ಭವಙ್ಗಾವಟ್ಟನಮತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಪಹೀನಾವಿಜ್ಜಾನಞ್ಚ ಕಿರಿಯಾನಂ ಅವಿಜ್ಜಾ ನೇವುಪ್ಪಾದಿಕಾ, ಆರಮ್ಮಣಮತ್ತಮೇವ ಪನ ಹೋತಿ. ಏವಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ‘‘ಕುಸಲೋ ಧಮ್ಮೋ ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ’’ತಿ (ಪಟ್ಠಾ. ೧.೧.೪೨೩), ‘‘ವಿಪಾಕಧಮ್ಮಧಮ್ಮೋ ನೇವವಿಪಾಕನವಿಪಾಕಧಮ್ಮಧಮ್ಮಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ’’ತಿ (ಪಟ್ಠಾ. ೧.೩.೧೦೩) ಚ ಏವಮಾದೀಸು ಕಿರಿಯಾನಂ ಅಕುಸಲಾ ಉಪನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯಭಾವೇನ ನ ಉದ್ಧಟಾತಿ. ಅಪಿಚ ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ ಸಙ್ಖಾರಾ’’ತಿ ಏತಸ್ಸ ವಸೇನ ಅವಿಜ್ಜಾಮೂಲಕೋ ಕುಸಲನಯೋ ವುತ್ತೋ, ‘‘ಸಙ್ಖಾರಪಚ್ಚಯಾ ವಿಞ್ಞಾಣ’’ನ್ತಿ ಏತಸ್ಸ ವಸೇನ ಕುಸಲಾಕುಸಲಮೂಲಕೋ ವಿಪಾಕನಯೋ, ಕಿರಿಯಾನಂ ಪನ ನೇವ ಸಙ್ಖಾರಗ್ಗಹಣೇನ, ನ ಚ ವಿಞ್ಞಾಣಗ್ಗಹಣೇನ ಗಹಣಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ತಂಮೂಲಕೋ ಕಿರಿಯಾನಯೋ ನ ಲಬ್ಭತೀತಿ ನ ವುತ್ತೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

ಅನೇಕಭೇದತೋತಿ ಅವಿಜ್ಜಾದೀನಂ ಮೂಲಪದಾನಂ ಏಕಚಿತ್ತಕ್ಖಣಿಕಾನಂ ಕಿರಿಯನ್ತೇ ಪಠಮನಯೇ ಸಹಜಾತಾದಿಅನೇಕಪಚ್ಚಯಭಾವೇನ ಗಹಿತತ್ತಾ ತೇಸಂ ಪಚ್ಚಯಾನಂ ವಸೇನ ನವಾದಿಮೂಲಪದಾನಂ ನಯಾನಂ ವಸೇನ, ಅನೇಕಪ್ಪಕಾರತೋ ಚತುನ್ನಂ ಚತುಕ್ಕಾನಂ ವಸೇನಾತಿ ವಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಕುಸಲಾಕುಸಲಾನಂ ಪನ ವಿಪಾಕೇ ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಕುಸಲಾಕುಸಲೇಸು ಕುಸಲಾಕುಸಲಾನಂ ವಿಪಾಕೇ ಚಾತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಪುರಿಮಪಚ್ಛಿಮೇಸು ಹಿ ನಯೇಸು ಯಥಾ ಪಚ್ಚಯಾಕಾರೋ ವುತ್ತೋ, ತಂದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಅನೇಕಭೇದತೋ ಏಕಧಾವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ನ ಚ ಪಚ್ಛಿಮನಯೇ ಕುಸಲೇ ಅನೇಕಭೇದತೋ ಪಚ್ಚಯಾಕಾರೋ ವುತ್ತೋ, ಅಥ ಖೋ ‘‘ಏಕಧಾವಾ’’ತಿ. ಏಕಧಾವಾತಿ ಚ ಮೂಲಪದೇಕಪಚ್ಚಯತಾವಸೇನ, ಏಕಸ್ಸೇವ ವಾ ನಯಸ್ಸ ವಸೇನ ಏಕಪ್ಪಕಾರೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ಪಠಮಚತುಕ್ಕಸ್ಸೇವ ವಸೇನಾತಿ ವಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಧಮ್ಮಪಚ್ಚಯಭೇದೇತಿ ಅವಿಜ್ಜಾದೀನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಪಚ್ಚಯಭಾವಭೇದೇ ಜರಾಮರಣಾದೀನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಜಾತಿಆದಿಪಚ್ಚಯಭೇದೇ, ತಂತಂಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಸಮಯಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಾನಂ ವಾ ಫಸ್ಸಾದೀನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಏಕಕ್ಖಣಿಕಾವಿಜ್ಜಾದಿಪಚ್ಚಯಭೇದೇ. ಪರಿಯತ್ತಿಆದೀನಂ ಕಮೋ ಪರಿಯತ್ತಿ…ಪೇ… ಪಟಿಪತ್ತಿಕ್ಕಮೋ. ಪಚ್ಚಯಾಕಾರೇ ಹಿ ಪಾಳಿಪರಿಯಾಪುಣನತದತ್ಥಸವನಪಾಳಿಅತ್ಥಚಿನ್ತನಾನಿ ‘‘ಜರಾಮರಣಂ ಅನಿಚ್ಚಂ ಸಙ್ಖತಂ…ಪೇ… ನಿರೋಧಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಭಾವನಾಪಟಿಪತ್ತಿ ಚ ಕಮೇನ ಕಾತಬ್ಬಾತಿ ಕಮ-ಗ್ಗಹಣಂ ಕರೋತಿ. ತತೋತಿ ಞಾಣಪ್ಪಭೇದಜನಕತೋ ಕಮತೋ. ಅಞ್ಞಂ ಕರಣೀಯತರಂ ನತ್ಥಿ. ತದಾಯತ್ತಾ ಹಿ ದುಕ್ಖನ್ತಕಿರಿಯಾತಿ.

ಕುಸಲಮೂಲಕವಿಪಾಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಅಭಿಧಮ್ಮಭಾಜನೀಯವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದವಿಭಙ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.