೨. ಅಭಿಧಮ್ಮಭಾಜನೀಯವಣ್ಣನಾ

೧೬೭. ನಾಮರೂಪಪರಿಚ್ಛೇದಕಥಾ ಅಭಿಧಮ್ಮಕಥಾತಿ ಸುತ್ತನ್ತೇ ವಿಯ ಪಚ್ಚಯಯುಗಳವಸೇನ ಅಕಥೇತ್ವಾ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಬಾಹಿರವಸೇನ ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾನಿ ಆಯತನಾನಿ ಅಬ್ಬೋಕಾರತೋ ಅಭಿಧಮ್ಮಭಾಜನೀಯೇ ಕಥಿತಾನಿ. ಆಗಮ್ಮಾತಿ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರೇಹಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಸ್ಸ ವಿಸಙ್ಖಾರನಿನ್ನಸ್ಸ ಗೋತ್ರಭುನಾ ವಿವಟ್ಟಿತಮಾನಸಸ್ಸ ಮಗ್ಗೇನ ಸಚ್ಛಿಕರಣೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಮಾನಞ್ಹಿ ತಂ ಅಧಿಗನ್ತ್ವಾ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಭೂತಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಅಧಿಪತಿಪಚ್ಚಯಭೂತೇ ಚ ತಮ್ಹಿ ಪರಮಸ್ಸಾಸಭಾವೇನ ವಿನಿಮುತ್ತಸಙ್ಖಾರಸ್ಸ ಚ ಗತಿಭಾವೇನ ಪತಿಟ್ಠಾನಭೂತೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಖಯಸಙ್ಖಾತೋ ಮಗ್ಗೋ ರಾಗಾದಯೋ ಖೇಪೇತೀತಿ ತಂಸಚ್ಛಿಕರಣಾಭಾವೇ ರಾಗಾದೀನಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿನಿರೋಧಗಮನಾಭಾವಾ ‘‘ತಂ ಆಗಮ್ಮ ರಾಗಾದಯೋ ಖೀಯನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸುತ್ತತೋ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾತಿ ಸುತ್ತಪದಾನಿ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ. ಅಞ್ಞೋ ಸುತ್ತಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ‘‘ಮಾತರಂ ಪಿತರಂ ಹನ್ತ್ವಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಧ. ಪ. ೨೯೪-೨೯೫) ವಿಯ ಆಹರಿತಬ್ಬೋ, ನತ್ಥಿ ಸುತ್ತಪದೇಹೇವ ನೀತೋ ಅತ್ಥೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಏಕಂ ನಾನನ್ತಿ ಚುಣ್ಣಿತಂ ಖುದ್ದಕಂ ವಾ ಕರಣಂ, ಚುಣ್ಣೀಕರಣನ್ತಿ ಅಬಹುಮಾನೇನ ವದತಿ. ನ ತ್ವಂ ಏಕಂ ನಾನಂ ಜಾನಾಸೀತಿ ಕಿಂ ಏತ್ತಕಂ ತ್ವಮೇವ ನ ಜಾನಾಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ನನು ಞಾತೇತಿ ‘‘ಯದಿಪಿ ಪುಬ್ಬೇ ನ ಞಾತಂ, ಅಧುನಾಪಿ ಞಾತೇ ನನು ಸಾಧು ಹೋತೀ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಜಾನನಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ವಿಕ್ಖೇಪಂ ಕರೋನ್ತಂ ನಿಬನ್ಧತಿ. ವಿಭಜಿತ್ವಾತಿ ಅಕ್ಖರತ್ಥಮತ್ತೇ ಅಟ್ಠತ್ವಾ ಲೀನಂ ಅತ್ಥಂ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಕಥಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ರಾಗಾದೀನಂ ಖಯೋ ನಾಮ ಅಭಾವಮತ್ತೋ, ನ ಚ ಅಭಾವಸ್ಸ ಬಹುಭಾವೋ ಅತ್ಥಿ ಅತ್ತನೋ ಅಭಾವತ್ತಾತಿ ವದನ್ತಸ್ಸ ವಚನಪಚ್ಛಿನ್ದನತ್ಥಂ ಪುಚ್ಛತಿ ‘‘ರಾಗಕ್ಖಯೋ ನಾಮ ರಾಗಸ್ಸೇವ ಖಯೋ’’ತಿಆದಿ. ಯದಿ ಹಿ ರಾಗಕ್ಖಯೋ ದೋಸಾದೀನಂ ಖಯೋ ನ ಹೋತಿ, ದೋಸಕ್ಖಯಾದಯೋ ಚ ರಾಗಾದೀನಂ ಖಯಾ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞವಿಸಿಟ್ಠಾ ಭಿನ್ನಾ ಆಪನ್ನಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಬಹುನಿಬ್ಬಾನತಾ ಆಪನ್ನಾ ಏವ ಹೋತಿ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞವಿಸೇಸೋ ಚ ನಾಮ ನಿಸ್ಸಭಾವಸ್ಸ ನತ್ಥೀತಿ ಸಸಭಾವತಾ ಚ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ. ನವ ತಣ್ಹಾಮೂಲಕಾ ‘‘ತಣ್ಹಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಪರಿಯೇಸನಾ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೨.೧೦೩; ೩.೩೫೯; ಅ. ನಿ. ೯.೨೩; ವಿಭ. ೯೬೩) ಆದಯೋ, ತೇಸು ಪರಿಯೇಸನಾದಯೋ ಚ ಪರಿಯೇಸನಾದಿಕರಕಿಲೇಸಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ದಿಯಡ್ಢಕಿಲೇಸಸಹಸ್ಸಂ ನಿದಾನಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ.

ಓಳಾರಿಕತಾಯ ಕಾರೇತಬ್ಬೋತಿ ಅತಿಸುಖುಮಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಓಳಾರಿಕಭಾವದೋಸಾಪತ್ತಿಯಾ ಬೋಧೇತಬ್ಬೋ, ನಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬೋ ವಾ. ವತ್ಥುನ್ತಿ ಉಪಾದಿನ್ನಕಫೋಟ್ಠಬ್ಬಂ ಮೇಥುನಂ. ಅಚ್ಛಾದೀನಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬಾನಪ್ಪತ್ತಿ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತಾ, ನನು ‘‘ಕಿಲೇಸಾನಂ ಅಚ್ಚನ್ತಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿನಿರೋಧೋ ನಿಬ್ಬಾನ’’ನ್ತಿ ಇಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಕಿಲೇಸಾನಂ ವಿನಾಸೋ ಕಞ್ಚಿ ಕಾಲಂ ಅಪ್ಪವತ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ನ ಹೋತೀತಿ? ನ, ಅಭಾವಸಾಮಞ್ಞತೋ. ಅಚ್ಚನ್ತಾಪವತ್ತಿ ಹಿ ಕಞ್ಚಿ ಕಾಲಞ್ಚ ಅಪ್ಪವತ್ತಿ ಅಭಾವೋಯೇವಾತಿ ನತ್ಥಿ ವಿಸೇಸೋ. ಸವಿಸೇಸಂ ವಾ ವದನ್ತಸ್ಸ ಅಭಾವತಾ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ. ತಿರಚ್ಛಾನಗತೇಹಿಪಿ ಪಾಪುಣಿತಬ್ಬತ್ತಾ ತೇಸಮ್ಪಿ ಪಾಕಟಂ ಪಿಳನ್ಧನಂ ವಿಯ ಓಳಾರಿಕಂ ಥೂಲಂ. ಕೇವಲಂ ಪನ ಕಣ್ಣೇ ಪಿಳನ್ಧಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಪಿಳನ್ಧನತೋಪಿ ವಾ ಥೂಲತ್ತಾ ನ ಸಕ್ಕಾತಿ ಉಪ್ಪಣ್ಡೇನ್ತೋ ವಿಯ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ.

ನಿಬ್ಬಾನಾರಮ್ಮಣಕರಣೇನ ಗೋತ್ರಭುಕ್ಖಣೇ ಕಿಲೇಸಕ್ಖಯಪ್ಪತ್ತಿ ಪನಸ್ಸ ಆಪನ್ನಾತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಆಹ ‘‘ತ್ವಂ ಅಖೀಣೇಸುಯೇವಾ’’ತಿಆದಿ. ನನು ಆರಮ್ಮಣಕರಣಮತ್ತೇನ ಕಿಲೇಸಕ್ಖಯೋ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋತಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ. ಚಿತ್ತಞ್ಹಿ ಅತೀತಾನಾಗತಾದಿಸಬ್ಬಂ ಆಲಮ್ಬೇತಿ, ನ ನಿಪ್ಫನ್ನಮೇವಾತಿ ಗೋತ್ರಭುಪಿ ಮಗ್ಗೇನ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಯಾ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿಧಮ್ಮತಾ ಕಾತಬ್ಬಾ, ತಂ ಆರಬ್ಭ ಪವತ್ತಿಸ್ಸತೀತಿ? ನ, ಅಪ್ಪತ್ತನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಾನಾರಮ್ಮಣಞಾಣಾಭಾವತೋ. ನ ಹಿ ಅಞ್ಞಧಮ್ಮಾ ವಿಯ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ತಂ ಪನ ಅತಿಗಮ್ಭೀರತ್ತಾ ಅಪ್ಪತ್ತೇನ ಆಲಮ್ಬಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ. ತಸ್ಮಾ ತೇನ ಗೋತ್ರಭುನಾ ಪತ್ತಬ್ಬೇನ ತಿಕಾಲಿಕಸಭಾವಾತಿಕ್ಕನ್ತಗಮ್ಭೀರಭಾವೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ಕಿಲೇಸಕ್ಖಯಮತ್ತತಂ ವಾ ಇಚ್ಛತೋ ಗೋತ್ರಭುತೋ ಪುರೇತರಂ ನಿಪ್ಫನ್ನೇನ ಕಿಲೇಸಕ್ಖಯೇನ. ತೇನಾಹ ‘‘ತ್ವಂ ಅಖೀಣೇಸುಯೇವ ಕಿಲೇಸೇಸು ಕಿಲೇಸಕ್ಖಯಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪಞ್ಞಪೇಸೀ’’ತಿ. ಅಪ್ಪತ್ತಕಿಲೇಸಕ್ಖಯಾರಮ್ಮಣಕರಣೇ ಹಿ ಸತಿ ಗೋತ್ರಭುತೋ ಪುರೇತರಚಿತ್ತಾನಿಪಿ ಆಲಮ್ಬೇಯ್ಯುನ್ತಿ.

ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಕಿಲೇಸಕ್ಖಯಂ ನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಭೂತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಕತಮನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮಗ್ಗೋತಿಆದಿನಾ ಪುರಿಮಪುಚ್ಛಾದ್ವಯಮೇವ ವಿವರತಿ.

ನ ಚ ಕಿಞ್ಚೀತಿ ರೂಪಾದೀಸು ನಿಬ್ಬಾನಂ ಕಿಞ್ಚಿ ನ ಹೋತಿ, ನ ಚ ಕದಾಚಿ ಹೋತಿ, ಅತೀತಾದಿಭಾವೇನ ನ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ಆಗಮ್ಮ ಅವಿಜ್ಜಾತಣ್ಹಾನಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಏಕದೇಸಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಹೋತಿ, ತದೇವ ತಂ ಆಗಮ್ಮ ಕದಾಚಿ ನ ಚ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ ಯುತ್ತೋ.

ಅಭಿಧಮ್ಮಭಾಜನೀಯವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.