೧. ಸುತ್ತನ್ತಭಾಜನೀಯವಣ್ಣನಾ

೪೩೧. ಪಠಮೋ ಕತ್ತುಅತ್ಥೋ ‘‘ಇಜ್ಝತೀತಿ ಇದ್ಧೀ’’ತಿ. ದುತಿಯೋ ಕರಣತ್ಥೋ ‘‘ಇಜ್ಝನ್ತಿ ಏತಾಯಾ’’ತಿ. ಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಾ ಇದ್ಧಿ ವುತ್ತಾ ‘‘ಇದ್ಧಿಂ ಪಜ್ಜನ್ತಿ ಪಾಪುಣನ್ತೀ’’ತಿ ಕತ್ತುಸಾಧನಸ್ಸ ಇದ್ಧಿಸದ್ದಸ್ಸ ಕರಣಸಾಧನೇನ ಪಾದಸದ್ದೇನ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣತಾಯ ಅಸಮ್ಭವತೋ, ಇಜ್ಝನಕಸ್ಸ ಚ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಕರಣಭೂತೇನ ಪಾದೇನ ಪಜ್ಜಿತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ಇದ್ಧಿ ಏವ ಪಾದೋ’’ತಿ ಸದ್ದಯೋಜನಾ ನ ಸಮ್ಭವತೀತಿ ಇಮಮತ್ಥಮಾಹ ‘‘ನ ಚ…ಪೇ… ವತ್ತು’’ನ್ತಿ. ಇದ್ಧಿಕಿರಿಯಾಕರಣೇನಾತಿ ಇಜ್ಝನಕಿರಿಯಾಯ ಕರಣಭೂತೇನ ಅತ್ಥೇನ ಸಾಧೇತಬ್ಬಾ ಚ ಇದ್ಧಿ ಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಾತಿ ಯೋಜನಾ. ದ್ವಿನ್ನಂ ಕರಣಾನನ್ತಿ ಇಜ್ಝನಪಜ್ಜನಕಿರಿಯಾಕರಣಾನಂ ಇದ್ಧಿಪಾದತ್ಥಾನಂ. ನ ಅಸಮಾನಾಧಿಕರಣತಾ ಸಮ್ಭವತಿ ಪಟಿಸೇಧದ್ವಯಂ ಪಕತಿಯಂ ಠಪೇತೀತಿ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಪಠಮೇನತ್ಥೇನ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣಸಮಾಸೋ, ದುತಿಯೇನ ಸಾಮಿವಚನಸಮಾಸೋ ಇದ್ಧಿಪಾದಸದ್ದಾನಂ ನ ಯುಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ. ಯಥಾವುತ್ತಾ ವಾ ಪಠಮೇನತ್ಥೇನ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣಸಮಾಸವಸೇನೇವ ಯೋಜನಾ ಯುಜ್ಜತಿ ಪಾದಸ್ಸ ಪಜ್ಜಮಾನಕೋಟ್ಠಾಸಭಾವತೋ. ದುತಿಯೇನತ್ಥೇನ ಇತರಸಮಾಸೇನೇವ ಯೋಜನಾ ಯುಜ್ಜತಿ ಪಾದಸ್ಸ ಇಜ್ಝನಕರಣೂಪಾಯಭಾವತೋ.

ಕೇಚೀತಿ ಧಮ್ಮಸಿರಿತ್ಥೇರಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ದುವಿಧತ್ಥಾಯಾತಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಅತ್ಥಾಯ, ವುದ್ಧಿಅತ್ಥಾಯ ಚ. ವಿಸುನ್ತಿ ‘‘ಇದ್ಧಿ ಏವ ಪಾದೋ ಇದ್ಧಿಪಾದೋ’’ತಿ ಇಮಸ್ಮಾ ವಿಸುಂ. ಸಮಾಸಯೋಜನಾವಸೇನಾತಿ ‘‘ಇದ್ಧಿಯಾ ಪಾದೋ ಇದ್ಧಿಪಾದೋ’’ತಿ ಏವಂ ಸಮಾಸಯೋಜನಾವಸೇನ. ಯಥಾಯುತ್ತೋತಿ ಕತ್ತುಕರಣತ್ಥೇಸು ಯೋ ಯೋ ಯುತ್ತೋ. ಪಟಿಲಾಭಪುಬ್ಬಭಾಗಾನನ್ತಿ ವಿಸೇಸಾಧಿಗಮತಂಪುಬ್ಬಭಾಗಾನಂ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ಕತ್ತಿದ್ಧಿಕರಣಿದ್ಧಿಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತೋತಿ ಯೋಜನಾ. ಉತ್ತರಚೂಳಭಾಜನೀಯೇ ‘‘ಛನ್ದೋಯೇವ ಛನ್ದಿದ್ಧಿಪಾದೋ, ಚಿತ್ತಮೇವ, ವೀರಿಯಮೇವ, ವೀಮಂಸಾವ ವೀಮಂಸಿದ್ಧಿಪಾದೋ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಆಹ ‘‘ಉತ್ತರಚೂಳಭಾಜನೀಯೇ ವಾ ವುತ್ತೇಹಿ ಛನ್ದಾದೀಹಿ ಇದ್ಧಿಪಾದೇಹೀ’’ತಿಆದಿ.

ಛನ್ದಚಿತ್ತವೀಮಂಸಿದ್ಧಿಪಾದೇಸು ತಾವ ಯುತ್ತಂ ಪಧಾನಸಙ್ಖಾರಗ್ಗಹಣಂ ಅಪುಬ್ಬತ್ತಾ, ವೀರಿಯಿದ್ಧಿಪಾದೇ ಪನ ಕಥನ್ತಿ ಚೋದನಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ವೀರಿಯಿದ್ಧಿಪಾದನಿದ್ದೇಸೇ’’ತಿಆದಿ. ಯದಿ ದ್ವೇಯೇವ ಸಮನ್ನಾಗಮಙ್ಗಾನಿ, ಛನ್ದಾದಯೋ ಕಿಮತ್ಥಿಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ಸಮಾಧಿವಿಸೇಸನಾನೀ’’ತಿ. ನ ಇಧ…ಪೇ… ವುತ್ತಾ ಹೋತಿ ಅತಬ್ಬಿಸೇಸನತ್ತಾ. ಯದಿಪಿ ಸಮಾಧಿವಿಸೇಸನಸಮನ್ನಾಗಮಙ್ಗದಸ್ಸನತ್ಥಂ ದ್ವಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವೀರಿಯಂ ಆಗತನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಪನ ‘‘ವೀರಿಯಸಮಾಧಿಸಮನ್ನಾಗತ’’ನ್ತಿ ಏತ್ತಾವತಾಪಿ ಸಿದ್ಧಂ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಸಿದ್ಧೇ ಸತಿ ಪುನ ವಚನಂ ವೀರಿಯನ್ತರಸಬ್ಭಾವಂ ನು ಖೋ ದೀಪೇತೀತಿ ಕದಾಚಿ ಆಸಙ್ಕೇಯ್ಯಾತಿ ತದಾಸಙ್ಕಾನಿವತ್ತನತ್ಥಂ ‘‘ವೀರಿಯಞ್ಚಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಛನ್ದಾದೀಹಿ ವಿಸಿಟ್ಠೋತಿ ಛನ್ದಾದೀನಂ ಅಧಿಪತಿಪಚ್ಚಯತಾವಿಸೇಸೇನ ವಿಸಿಟ್ಠೋ. ತೇನೇವ ಹಿ ಛನ್ದಾದಿಮುಖೇನೇವ ಇದ್ಧಿಪಾದಾ ದೇಸಿತಾ. ತಥಾ ಚ ವುತ್ತಂ ‘‘ಛನ್ದಂ ಚೇ ಭಿಕ್ಖು ಅಧಿಪತಿಂ ಕರಿತ್ವಾ ಲಭತಿ ಸಮಾಧಿ’’ನ್ತಿಆದಿ. ತಂತಂಅವಸ್ಸಯನವಸೇನಾತಿ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಛನ್ದಸ್ಸ ಸಮಾಧಿನೋ ಅವಸ್ಸಯತಾವಸೇನ, ಪಚ್ಚಯವಿಸೇಸತಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಪಾಯತ್ಥೇನ…ಪೇ… ವುತ್ತಾ ಹೋತಿ ಅಧಿಗಮೂಪಾಯತಾಪಿ ನಿಸ್ಸಯಭಾವೋಯೇವಾತಿ. ‘‘ತೇನೇವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಛನ್ದಾದೀನಂ ಇದ್ಧಿಪಾದತಂ ಪಾಳಿಯಾಯೇವ ವಿಭಾವೇತಿ. ತತ್ಥ ತೇನೇವಾತಿ ಛನ್ದಾದೀನಂಯೇವ ಉಪಾಯತ್ಥಭಾವೇನೇವ ಇದ್ಧಿಪಾದಭಾವಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ. ಉಪಾಯಿದ್ಧಿಪಾದದಸ್ಸನತ್ಥಮೇವಾತಿ ಛನ್ದಾದಿಕೇ ಧುರೇ ಜೇಟ್ಠಕೇ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮೇ ಕತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತಸಮಾಧಿ ಛನ್ದಾದೀನಂ ಇದ್ಧಿಯಾ ಅಧಿಗಮೂಪಾಯತಾದಸ್ಸನಂ ಉಪಾಯಿದ್ಧಿಪಾದದಸ್ಸನಂ, ತದತ್ಥಮೇವ ‘‘ತಥಾಭೂತಸ್ಸ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ…ಪೇ… ವಿಞ್ಞಾಣಕ್ಖನ್ಧೋ’’ತಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪಾಳಿಯಂ ನಿಸ್ಸಯಿದ್ಧಿಪಾದದಸ್ಸನಂ ಕತಂ ಛನ್ದಾದಿವಿಸಿಟ್ಠಾನಂಯೇವ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧಾದೀನಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ. ಏವಞ್ಚೇತಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ. ಅಞ್ಞಥಾ ಕೇವಲಂ ಇದ್ಧಿಸಮ್ಪಯುತ್ತಾನಂಯೇವ ಖನ್ಧಾನಂ ವಸೇನ ಇದ್ಧಿಪಾದಭಾವೇ ಗಯ್ಹಮಾನೇ ಚತುಬ್ಬಿಧತಾ ನ ಹೋತಿ ವಿಸೇಸಕಾರಣಾಭಾವತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೪೩೩. ತೋಸನಂ ಸತ್ಥು ಆರಾಧನಂ, ಸಿಕ್ಖಾಯ ವಾ. ಥಾಮಭಾವತೋತಿ ಥಿರಭಾವತೋ. ಕುಲಾಪದೇಸೇ ಜಾತಿಮಾ ಪುರಿಸ್ಸರೋ ಹೋತೀತಿ ‘‘ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮತ್ತಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ವಿಸಿಟ್ಠಜಾತಿಸದಿಸತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ವಿಚಾರಣಾಪಞ್ಞಾಹೇತುಕತ್ತಾ ಮನ್ತಸ್ಸ ವೀಮಂಸಾಸದಿಸತಾ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾವಾತಿ ನ ಉದ್ಧಟಾ.

ಛನ್ದಾದಿಕೇತಿ ಛನ್ದಸಮಾಧಿಪಧಾನಸಙ್ಖಾರಾ, ವೀರಿಯಚಿತ್ತವೀಮಂಸಾಸಮಾಧಿಪಧಾನಸಙ್ಖಾರಾತಿ ಇಮೇ ತಯೋ ತಯೋ ಧಮ್ಮೇ. ಅಭೇದತೋ ಭೇದಂ ಅಕತ್ವಾ ಅಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಇದ್ಧಿಭಾವಸಾಮಞ್ಞೇನ, ಇದ್ಧಿಪಾದಭಾವಸಾಮಞ್ಞೇನ ಚ ಸಙ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತ್ವಾ’’ತಿ. ಭೇದನಂ ವಾ ಸಮ್ಭೇದನಂ ಮಿಸ್ಸೀಕರಣನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾ’’ತಿ. ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಸೇಸಾ ಪನ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಾ ಚತ್ತಾರೋ ಖನ್ಧಾ ಇದ್ಧಿಪಾದಾಯೇವಾ’’ತಿ (ವಿಭ. ಅಟ್ಠ. ೪೩೩) ಇದ್ಧಿಇದ್ಧಿಪಾದೇ ಅಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾಪಿ ಕಥಿತಂ. ವಿಸೇಸೇನಾತಿ ಭೇದೇನ ಚತೂಸು ಇದ್ಧಿಪಾದೇಸು ಅಸಮ್ಮಿಸ್ಸಭಾವೇನ ಆವೇಣಿಕತ್ತಾ. ಆವೇಣಿಕಾ ಹಿ ಛನ್ದಾದಯೋ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಇದ್ಧಿಪಾದಸ್ಸ. ಅವಿಸೇಸೇನಾತಿ ಅಭೇದೇನ, ಚತುರಿದ್ಧಿಪಾದಸಾಧಾರಣಭಾವೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಛನ್ದಿದ್ಧಿಪಾದಸಮಾಧಿದ್ಧಿಪಾದಾದಯೋತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಪಧಾನಸಙ್ಖಾರಂ, ವೀರಿಯಚಿತ್ತವೀಮಂಸಾ ಚ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಪಾದೋತಿ ತೇಹಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ಚತುಕ್ಖನ್ಧಮಾಹ. ‘‘ಛನ್ದಿದ್ಧಿಪಾದೇ ಪವಿಸನ್ತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ವಿಸಿಟ್ಠೇಸ್ವೇವ ಪವೇಸಂ ಅವತ್ವಾ. ಚತೂಸೂತಿ ಛನ್ದೋ, ಸಮಾಧಿ, ಪಧಾನಸಙ್ಖಾರಾ, ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಖನ್ಧಾತಿ ಏವಂ ಚತೂಸು. ಛನ್ದಹೇತುಕೋ, ಛನ್ದಾಧಿಕೋ ವಾ ಸಮಾಧಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಛನ್ದವತೋ ಕೋ ಸಮಾಧಿ ನ ಇಜ್ಝಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಇತೀತಿ ಏವಂ ಅನೇನ ಪಕಾರೇನ, ಯಂ ಸಮಾಧಿಭಾವನಾಮುಖಂ. ಸಮಾಧಿಭಾವನಾನುಯೋಗೇನ ಭಾವಿತಾ ಖನ್ಧಾ ಸಮಾಧಿಭಾವಿತಾ.

‘‘ಯೇ ಹೀ’’ತಿಆದಿನಾ ‘‘ಅಭಿನವಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ವುತ್ತಂ ವಿವರತಿ. ತಿಣ್ಣನ್ತಿ ಛನ್ದಸಮಾಧಿಪಧಾನಸಙ್ಖಾರಾನಂ. ಇದನ್ತಿ ‘‘ಇಮೇ ಹಿ ತಯೋ’’ತಿಆದಿವಚನಂ. ಪುರಿಮಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಛನ್ದೋ ಸಮಾಧೀ’’ತಿಆದಿವಚನಸ್ಸ. ಕಾರಣಭಾವೇನಾತಿ ಸಾಧನಭಾವೇನ. ತೇನಾತಿ ‘‘ಇಮೇ ಹಿ ತಯೋ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿಆದಿವಚನೇನ. ಯಸ್ಮಾ ಛನ್ದಾದಯೋ ತಯೋ ಧಮ್ಮಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ, ಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಾನಞ್ಚ ನಿಸ್ಸಯಭಾವೇನ ಪವತ್ತನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇಸಮ್ಪಿ ಇದ್ಧಿಪಾದಭಾವೋ ವುತ್ತೋ. ಸೋ ಪನ ನಿಸ್ಸಯಭಾವೋ ಸಮ್ಪಯೋಗಾವಿನಾಭಾವೀತಿ ಆಹ ‘‘ತದನ್ತೋಗಧತ್ತಾ’’ತಿ, ಸಮ್ಪಯುತ್ತಕನ್ತೋಗಧತ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಛನ್ದಾದೀನಂ ವಿಯ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಕ್ಖನ್ಧಾನಂ ಸಭಾವತೋ ಇದ್ಧಿಭಾವೋ ನತ್ಥೀತಿ ಆಹ ‘‘ಇದ್ಧಿಭಾವಪರಿಯಾಯೋ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸೇಸಾ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಾ…ಪೇ… ನ ಅತ್ತನೋ ಸಭಾವೇನಾ’’ತಿ. ಏಕದೇಸಸ್ಸಾತಿ ಛನ್ದಾದೀನಂ. ಚತುನ್ನಮ್ಪಿ ಖನ್ಧಾನಂ, ಛನ್ದಾದೀನಂ ವಾ ಚತುನ್ನಂ. ಪುನಪೀತಿ ‘‘ಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಾ ಪನಾ’’ತಿಆದಿಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ. ಇಮಿನಾ ಚತುಕ್ಖನ್ಧತದೇಕದೇಸಾನಂ ಇದ್ಧಿಭಾವದೀಪನೇನ.

ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತತೋ ವಚನಕ್ಕಮೇನ ಅಞ್ಞನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅಪುಬ್ಬನ್ತಿ ಕತ್ವಾ’’ತಿ. ಕೇನಟ್ಠೇನ ಇದ್ಧಿ ಪಟಿಲಾಭೋ, ಕೇನಟ್ಠೇನ ಪಾದೋ ಪುಬ್ಬಭಾಗೋತಿ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ಯೋಜನಾ. ಯದಿ ಪತಿಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ಪಾದೋ, ನಿಸ್ಸಯಿದ್ಧಿಪಾದೋಯೇವ ವುತ್ತೋ ಸಿಯಾ, ನ ಉಪಾಯಿದ್ಧಿಪಾದೋತಿ ಆಹ ‘‘ಉಪಾಯೋ ಚಾ’’ತಿಆದಿ. ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸುತ್ತನ್ತಭಾಜನೀಯೇ, ಅಭಿಧಮ್ಮಭಾಜನೀಯೇ ಚ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸುತ್ತನ್ತಭಾಜನೀಯೇ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಸಮಾಧಿವಿಸೇಸನಭಾವೇನಾತಿ ‘‘ಛನ್ದಾಧಿಪತಿ, ಛನ್ದಹೇತುಕೋ, ಛನ್ದಾಧಿಕೋ ವಾ ಸಮಾಧಿ ಛನ್ದಸಮಾಧೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ವಿಸೇಸನಭಾವೇನ. ‘‘ಸಮಾಧಿಸೇವನವಸೇನಾ’’ತಿ ಚ ಪಾಠೋ. ತತ್ಥ ಸಮಾಧಿಸೇವನವಸೇನಾತಿ ಛನ್ದಾಧಿಕೇ ಅಧಿಪತಿಂ ಕರಿತ್ವಾ ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಆಸೇವನವಸೇನ. ಉಪಾಯಭೂತಾನನ್ತಿ ‘‘ಛನ್ದವತೋ ಚೇ ಸಮಾಧಿ ಇಜ್ಝತಿ, ಮಯ್ಹೇವ ಇಜ್ಝತೀ’’ತಿ ಸಮಾಧಿಆಸೇವನಾಯ ಉಪಾಯಭೂತಾನಂ.

ಸುತ್ತನ್ತಭಾಜನೀಯವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.