೨. ಅಭಿಧಮ್ಮಭಾಜನೀಯವಣ್ಣನಾ

೧೮೩. ಆವೇಣಿಕತ್ಥೋ ಅತಿಸಯತ್ಥೋ ಚ ವಿಸೇಸಸದ್ದೋ ಹೋತೀತಿ ತದುಭಯಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಪುಗ್ಗಲನ್ತರಾಸಾಧಾರಣಂ, ನೀಲಾದಿಸಬ್ಬರೂಪಸಾಧಾರಣಞ್ಚಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಸಾಧಾರಣಕಾರಣೇನಾಪಿ ಹಿ ನಿದ್ದೇಸೋ ಹೋತಿ ಯಥಾ ‘‘ಭೇರಿಸದ್ದೋ, ಯವಙ್ಕುರೋ’’ತಿ. ಅತಿಸಯಕಾರಣೇನಪಿ ಯಥಾ ‘‘ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಕಮ್ಮಸಮಾದಾನಾನಂ ಠಾನಸೋ ಹೇತುಸೋ ವಿಪಾಕಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತೀ’’ತಿ (ಕಥಾ. ೩೫೫; ಪಟಿ. ಮ. ೨.೪೪). ಧಾತುಅತ್ಥೋ ಏವಾತಿ ‘‘ಧಾತು’’ಇತಿ ಇಮಸ್ಸ ಧಾತುಸದ್ದಸ್ಸೇವ ಅತ್ಥೋ. ಧಾತುವಚನೀಯೋ ಹಿ ಅತ್ಥೋ ಉಪಸಗ್ಗೇನ ಜೋತೀಯತಿ.

ಪುರಿಮೇನ ಅಸದಿಸೋ ವಿಧಾನಧಾರಣತ್ಥಾನಂ ಪಾಕಟೋ ಭೇದೋತಿ. ವಿಸಭಾಗಲಕ್ಖಣಾ ವಿಸದಿಸಸಭಾವಾ ಅವಯವಾ ಭಾಗಾ, ತೇಸು.

ಯಥಾಸಮ್ಭವನ್ತಿ ಕಿರಿಯಾಮನೋಧಾತು ಉಪನಿಸ್ಸಯಕೋಟಿಯಾ, ವಿಪಾಕಮನೋಧಾತು ವಿಪಾಕಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಅನನ್ತರಾದಿನಾಪಿ, ಇತರಸ್ಸ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಉಪನಿಸ್ಸಯಕೋಟಿಯಾವ. ಧಮ್ಮಧಾತು ಪನ ವೇದನಾದಿಕಾ ಸಹಜಾತಾ ಸಹಜಾತಾದಿನಾ, ಅಸಹಜಾತಾ ಅನನ್ತರಾದಿನಾ, ಉಪನಿಸ್ಸಯೇನ ಆರಮ್ಮಣಾದಿನಾ ಚ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋತಿ ಏವಂ ಮನೋಧಾತುಧಮ್ಮಧಾತೂನಂ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಹೇತುಭಾವೋ ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ. ದ್ವಾರಭೂತಮನೋಪಿ ಸುತ್ತೇ ‘‘ಮನೋಧಾತೂ’’ತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಆಹ ‘‘ದ್ವಾರಭೂತಮನೋವಸೇನ ವಾ’’ತಿ. ತಸ್ಸಾ ಮನೋಧಾತುಯಾ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಹೇತುಭಾವೋ ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ಪುರಿಮನಯೇನಾತಿ ವಿಸೇಸನಂ ದುತಿಯನಯಸ್ಸ ಹೀನತ್ತಿಕವಸೇನೇವ ವಿಭತ್ತತ್ತಾ. ನಾನಾಧಾತೂನಞ್ಚ ಚಕ್ಖುಧಾತುಆದೀನನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ನ ಹಿ ದ್ವೇ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಯೋ ಸನ್ತಿ ಅಟ್ಠಾರಸಧಾತುವಿಭಾಗದಸ್ಸನೇತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಖನ್ಧಾಯತನಧಾತಿನ್ದ್ರಿಯಾನಂಯೇವ ವಸೇನ ಸಙ್ಖೇಪಾದಿವಿಭಾಗದಸ್ಸನಂ ತೇಸಂ ಬಹುಲಂ ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯಧಮ್ಮಸಙ್ಗಣ್ಹನತೋ. ಸಚ್ಚದೇಸನಾ ಪನ ಅತಿಸಂಖಿತ್ತಭಾವತೋಯೇವೇತ್ಥ ಬಹಿಕತಾ.

ನಿಜ್ಜೀವಸ್ಸಾತಿಆದಿ ವಿಸೇಸತೋ ಸತ್ತಸುಞ್ಞತಾದೀಪನತ್ಥಾ ಧಾತುದೇಸನಾತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ. ಪುರಿಮನಯೋ ಅಞ್ಞೇಸಮ್ಪಿ ಕಮವುತ್ತೀನಂ ಧಾತೂನಂ ಸಮ್ಭವತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ವುತ್ತೋತಿ ‘‘ಮನೋಧಾತುಯೇವ ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ದುತಿಯನಯೋ ವುತ್ತೋ. ತತ್ಥ ಅವಿಜ್ಜಮಾನೇಪಿ ಪುರೇಚರಾನುಚರಭಾವೇತಿ ಪುರೇಚರಾನುಚರಾಭಿಸನ್ಧಿಯಾ ಅಭಾವೇಪಿ ಕೇವಲಂ ಅನನ್ತರಪುಬ್ಬಕಾಲಅನನ್ತರಾಪರಕಾಲತಾಯ ಮನೋಧಾತು ಪುರೇಚರಾನುಚರಾ ವಿಯ ದಟ್ಠಬ್ಬಾತಿ ವುತ್ತಾ.

‘‘ಅಞ್ಞಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪವತ್ತಿತುಂ ಅಸಮತ್ಥತಾಯಾ’’ತಿ ಏತೇನ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಏಕನ್ತಸಾರಮ್ಮಣತಾದಸ್ಸನೇನ ‘‘ಆರಮ್ಮಣೇನ ವಿನಾ ಸಯಮೇವ ನೀಲಾದಿಆಭಾಸಂ ಚಿತ್ತಂ ಪವತ್ತತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತಿತಂ ವಿಞ್ಞಾಣವಾದಂ ಪಟಿಸೇಧೇತಿ.

೧೮೪. ಏಕನಾನಾಸನ್ತಾನಗತಾನನ್ತಿ ಏಕಸನ್ತಾನಗತಾನಂ ಅಭಿನ್ನಸನ್ತಾನಗತಾನಂ ದ್ವಾರಾನಂ, ನಾನಾಸನ್ತಾನಗತಾನಂ ಭಿನ್ನಸನ್ತಾನಗತಾನಂ ಆರಮ್ಮಣಾನನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ಏಕನಾನಾಜಾತಿಕತ್ತಾತಿ ಚಕ್ಖಾದಿಏಕೇಕಜಾತಿಕತ್ತಾ ದ್ವಾರಾನಂ, ನೀಲಾದಿಅನೇಕಜಾತಿಕತ್ತಾ ಆರಮ್ಮಣಾನಂ.

ಚಕ್ಖಾದಿ ಏಕಮ್ಪಿ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ, ರೂಪಾದಿ ಪನ ಅನೇಕಮೇವ ಸಂಹತನ್ತಿ ಇಮಸ್ಸ ವಾ ಅತ್ಥವಿಸೇಸಸ್ಸ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಚಕ್ಖುರೂಪಾದೀಸು ವಚನಭೇದೋ ಕತೋ. ಕಿಂ ಪನ ಕಾರಣಂ ಚಕ್ಖಾದಿ ಏಕಮ್ಪಿ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ, ರೂಪಾದಿ ಪನ ಅನೇಕಮೇವಾತಿ? ಪಚ್ಚಯಭಾವವಿಸೇಸತೋ. ಚಕ್ಖು ಹಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಯಪುರೇಜಾತಇನ್ದ್ರಿಯವಿಪ್ಪಯುತ್ತಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋನ್ತಂ ಅತ್ಥಿಭಾವೇನೇವ ಹೋತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸತಿ ತಸ್ಸ ಭಾವತೋ, ಅಸತಿ ಅಭಾವತೋ, ಯತೋ ತಂ ಅತ್ಥಿಅವಿಗತಪಚ್ಚಯೇಹಿಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತೀತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ. ತಂನಿಸ್ಸಯತಾ ಚಸ್ಸ ನ ಏಕದೇಸೇನ ಅಲ್ಲೀಯನವಸೇನ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಾ ಅರೂಪಭಾವತೋ, ಅಥ ಖೋ ಗರುರಾಜಾದೀಸು ಸಿಸ್ಸರಾಜಪುರಿಸಾದೀನಂ ವಿಯ ತಪ್ಪಟಿಬದ್ಧವುತ್ತಿತಾಯ. ಇತರೇ ಚ ಪಚ್ಚಯಾ ತೇನ ತೇನ ವಿಸೇಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಸ್ವಾಯಂ ಪಚ್ಚಯಭಾವೋ ನ ಏಕಸ್ಮಿಂ ನ ಸಮ್ಭವತೀತಿ ಏಕಮ್ಪಿ ಚಕ್ಖು ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಚಕ್ಖುಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚಾ’’ತಿ ಏಕವಚನನಿದ್ದೇಸೋ ಕತೋ.

ರೂಪಂ ಪನ ಯದಿಪಿ ಚಕ್ಖು ವಿಯ ಪುರೇಜಾತಅತ್ಥಿಅವಿಗತಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ ಪುರೇತರಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಹುತ್ವಾ ವಿಜ್ಜಮಾನಕ್ಖಣೇಯೇವ ಉಪಕಾರಕತ್ತಾ, ತಥಾಪಿ ಅನೇಕಮೇವ ಸಂಹತಂ ಹುತ್ವಾ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ ಆರಮ್ಮಣಭಾವತೋ. ಯಞ್ಹಿ ಪಚ್ಚಯಧಮ್ಮಂ ಸಭಾವಭೂತಂ, ಪರಿಕಪ್ಪಿತಾಕಾರಮತ್ತಂ ವಾ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ವಿಭಾವೇನ್ತಂ ಪವತ್ತತಿ, ತದಞ್ಞೇಸಞ್ಚ ಸತಿಪಿ ಪಚ್ಚಯಭಾವೇ ಸೋ ತಸ್ಸ ಸಾರಮ್ಮಣಸಭಾವತೋ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅನಾಲಮ್ಬಿತ್ವಾ ಪವತ್ತಿತುಂ ಅಸಮತ್ಥಸ್ಸ ಓಲುಬ್ಭ ಪವತ್ತಿಕಾರಣತಾಯ ಆಲಮ್ಬನೀಯತೋ ಆರಮ್ಮಣಂ ನಾಮ. ತಸ್ಸ ಯಸ್ಮಾ ಯಥಾ ಯಥಾ ಸಭಾವೂಪಲದ್ಧಿ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಲಾಭೋ, ತಸ್ಮಾ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ರೂಪಂ ಆರಬ್ಭ ಪವತ್ತಮಾನಂ ತಸ್ಸ ಸಭಾವಂ ವಿಭಾವೇನ್ತಮೇವ ಪವತ್ತತಿ. ಸಾ ಚಸ್ಸ ಇನ್ದ್ರಿಯಾಧೀನವುತ್ತಿಕಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಸಭಾವೂಪಲದ್ಧಿ ನ ಏಕದ್ವಿಕಲಾಪಗತವಣ್ಣವಸೇನೇವ ಹೋತಿ, ನಾಪಿ ಕತಿಪಯಕಲಾಪವಣ್ಣವಸೇನ, ಅಥ ಖೋ ಆಭೋಗಾನುರೂಪಂ ಆಪಾಥಗತವಣ್ಣವಸೇನಾತಿ ಅನೇಕಮೇವ ರೂಪಂ ಸಂಹಚ್ಚಕಾರಿತಾಯ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಭಗವಾ ‘‘ರೂಪೇ ಚಾ’’ತಿ ಬಹುವಚನೇನ ನಿದ್ದಿಸಿ.

ಯಂ ಪನ ‘‘ರೂಪಾಯತನಂ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಯಾ, ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಾನಞ್ಚ ಧಮ್ಮಾನಂ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ’’ತಿ (ಪಟ್ಠಾ. ೧.೧.೧) ವುತ್ತಂ, ತಂ ಕಥನ್ತಿ? ತಮ್ಪಿ ಯಾದಿಸಂ ರೂಪಾಯತನಂ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯೋ, ತಾದಿಸಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಕೀದಿಸಂ ಪನ ತನ್ತಿ? ಸಮುದಿತನ್ತಿ ಪಾಕಟೋಯಮತ್ಥೋ. ಏವಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ಯದೇಕೇ ವದನ್ತಿ ‘‘ಆಯತನಸಲ್ಲಕ್ಖಣವಸೇನ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಾದಯೋ ಸಲ್ಲಕ್ಖಣಾರಮ್ಮಣಾ, ನ ದಬ್ಯಸಲ್ಲಕ್ಖಣವಸೇನಾ’’ತಿ, ತಂ ಯುತ್ತಮೇವ ಹೋತಿ. ನ ಚೇತ್ಥ ಸಮುದಾಯಾರಮ್ಮಣತಾ ಆಸಙ್ಕಿತಬ್ಬಾ ಸಮುದಾಯಾಭೋಗಸ್ಸೇವ ಅಭಾವತೋ, ಸಮುದಿತಾ ಪನ ವಣ್ಣಧಮ್ಮಾ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಾ ಹೋನ್ತಿ. ಕಥಂ ಪನ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಅಸಮತ್ಥಾ ಸಮುದಿತಾ ಆರಮ್ಮಣಾ ಹೋನ್ತಿ, ನ ಹಿ ಪಚ್ಚೇಕಂ ದಟ್ಠುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ಅನ್ಧಾ ಸಮುದಿತಾ ಪಸ್ಸನ್ತೀತಿ? ನಯಿದಮೇಕನ್ತಿಕಂ ವಿಸುಂ ಅಸಮತ್ಥಾನಂ ಸಿವಿಕಾವಹನಾದೀಸು ಸಮತ್ಥತಾಯ ದಸ್ಸನತೋ. ಕೇಸಾದೀನಞ್ಚ ಯಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಠಿತಾನಂ ಪಚ್ಚೇಕಂ ವಣ್ಣಂ ಗಹೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಠಾನೇ ಸಮುದಿತಾನಂ ತಂ ಗಹೇತುಂ ಸಕ್ಕಾತಿ ಭಿಯ್ಯೋಪಿ ತೇಸಂ ಸಂಹಚ್ಚಕಾರಿತಾ ಪರಿಬ್ಯತ್ತಾ. ಏತೇನ ಕಿಂ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಪರಮಾಣುರೂಪಂ ಆರಮ್ಮಣಂ, ಉದಾಹು ತಂಸಮುದಾಯೋತಿಆದಿಕಾ ಚೋದನಾ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ‘‘ಸೋತಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಸದ್ದೇ ಚಾ’’ತಿಆದೀಸುಪಿ ಅಯಮೇವ ನಯೋ.

ಏವಮ್ಪಿ ಅತ್ಥೋ ಲಬ್ಭತೀತಿ ‘‘ಮನೋಧಾತುಯಾಪೀ’’ತಿ ಪಿ-ಸದ್ದೇನ ನ ಕೇವಲಂ ಜವನಪರಿಯೋಸಾನಾ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಯೇವ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೀಯತಿ, ಅಥ ಖೋ ತದಾರಮ್ಮಣಭವಙ್ಗಸಙ್ಖಾತಾಪಿ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೀಯತೀತಿ ಏವಮ್ಪಿ ಅತ್ಥೋ ಲಬ್ಭತಿ, ಸಮ್ಭವತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಂ ಸತೀತಿ ಏವಂ ಅಞ್ಞಮನೋಧಾತುಪ್ಪವತ್ತಿಯಾ ಓರಂ ಪವತ್ತಚಿತ್ತಾನಂ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುತಾದಸ್ಸನೇ ಸತಿ. ಸತಿಪಿ ಮನಸೋ ಸಮ್ಭೂತಭಾವೇ ಮನೋಧಾತುಯಾ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಭಾವಪ್ಪಸಙ್ಗೋ ನ ಹೋತಿಯೇವ ತಂಸಭಾವಸ್ಸೇವ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಭಾವೇನ ನಿದ್ದಿಟ್ಠತ್ತಾ. ಇದಾನಿ ತಮೇವತ್ಥಂ ‘‘ಪಞ್ಚವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಮನೋಧಾತೂ’’ತಿಆದಿನಾ ಪಾಕಟತರಂ ಕರೋತಿ. ತಬ್ಬಿಧುರಸಭಾವೇನಾತಿ ಪಞ್ಚವಿಞ್ಞಾಣಧಾತೂಹಿ ವಿಸದಿಸಸಭಾವೇನ. ಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನೇನ ಚಾತಿ ಮನೋಧಾತುಕಿರಿಯಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಆದೀಹಿ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಟ್ಠಾನೇನ ಚ. ಇದಾನಿ ಏಕತ್ತಗ್ಗಹಣಂ ವಿನಾಪಿ ಯಥಾವುತ್ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಸಮ್ಭವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅನುಪನೀತೇಪೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಸಾಮಞ್ಞವಸೇನಾತಿ ಸದಿಸತಾವಸೇನ. ತಸ್ಸಾತಿ ಭವಙ್ಗಾನನ್ತರಂ ಉಪ್ಪನ್ನಚಿತ್ತಸ್ಸ. ಅಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಭಾವಾಸಿದ್ಧಿತೋತಿ ಮನೋಧಾತುಭಾವಾಸಿದ್ಧಿತೋ. ನ ಹಿ ‘‘ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಯಾಪಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನಿರುದ್ಧಸಮನನ್ತರಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚಿತ್ತಂ…ಪೇ… ತಜ್ಜಾ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತೂ’’ತಿ ಇದಂ ವಚನಂ ಭವಙ್ಗಾನನ್ತರಂ ಉಪ್ಪನ್ನಚಿತ್ತಸ್ಸ ಮನೋಧಾತುಭಾವಂ ಸಾಧೇತಿ. ಸಿದ್ಧೇ ಹಿ ಮನೋಧಾತುಭಾವೇ ತಂ ತಸ್ಸ ನಿವತ್ತಕಂ ಸಿಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಯಾ ಪನ ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಭಾವದೀಪಕಂ ವಚನಂ ತಾದಿಸಾಯ ಮನೋಧಾತುಯಾಪಿ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಭಾವಮೇವ ದೀಪೇಯ್ಯಾತಿ ಕಥಂ ತಸ್ಸಾ ನಿವತ್ತಕಂ ಸಿಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ನ ಹಿ ಯಂ ಚೋದೀಯತಿ, ತದೇವ ಪರಿಹಾರಾಯ ಹೋತೀ’’ತಿ.

ಯದಿ ಏವಂ ಪಞ್ಚದ್ವಾರಾವಜ್ಜನಸ್ಸ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಭಾವಾಪತ್ತಿ ಏವಾತಿ ಚೋದನಂ ಮನಸಿ ಕತ್ವಾ ಆಹ ‘‘ಮನೋಧಾತುಯಾಪೀ’’ತಿಆದಿ. ಪಞ್ಚವಿಞ್ಞಾಣೇಹಿ ಮನೋಧಾತೂಹಿ ಚ ವಿಸಿಟ್ಠೋ ಸಭಾವೋ ಪಞ್ಚವಿಞ್ಞಾಣ…ಪೇ… ಸಭಾವೋ, ತಸ್ಸ ವಸೇನ. ಚುತಿಪಟಿಸನ್ಧಿಭವಙ್ಗಾನನ್ತಿ ತದಾರಮ್ಮಣಮ್ಪಿ ಭವಙ್ಗನ್ತೋಗಧಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ. ಜವನಾವಸಾನಾನೀತಿ ವಾ ಜವನಾರಮ್ಮಣತ್ತಾ ತದಾರಮ್ಮಣಮ್ಪಿ ಗಹಿತಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಛದ್ವಾರಿಕಚಿತ್ತೇಹಿ ವಾ’’ತಿಆದಿ.

ವಿಸುಂ ಕಾತುಂ ಯುತ್ತನ್ತಿ ಆವಜ್ಜನಮ್ಪಿ ಯದಿಪಿ ರೂಪಾದಿವಿಸಯಂ ಹೋತಿ, ಜವನಂ ವಿಯ ಆರಮ್ಮಣರಸಾನುಭವನಂ ಪನ ನ ಹೋತೀತಿ ಏದಿಸೇ ಠಾನೇ ವಿಸುಂ ಕಾತಬ್ಬಮೇವ. ಮನೋ ಚಾತಿ ಚ-ಸದ್ದೋ ‘‘ಮನಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚಾ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ನ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡನತ್ಥೋ, ಅಥ ಖೋ ಬ್ಯತಿರೇಕತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

ಅಭಿಧಮ್ಮಭಾಜನೀಯವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.