೨. ಆಯುಪ್ಪಮಾಣವಣ್ಣನಾ

೧೦೨೬. ಸುಪರಿಮಜ್ಜಿತಕಞ್ಚನಾದಾಸಂ ವಿಯ ಸೋಭತಿ ವಿಜ್ಜೋತತೀತಿ ಸುಭೋ, ಸರೀರೋಭಾಸೋ, ತೇನ ಸುಭೇನ ಕಿಣ್ಣಾ ವಿಕಿಣ್ಣಾತಿ ಸುಭಕಿಣ್ಣಾ.

೧೦೨೭. ತಂತಂಮನಸಿಕಾರನ್ತಿ ಪರಿತ್ತಪಥವೀಕಸಿಣಾದಿಗತಮನಸಿಕಾರಂ. ಅಪ್ಪನಾಕ್ಖಣೇಪೀತಿ ಪಿ-ಸದ್ದೇನ ಪುಬ್ಬಭಾಗಂ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತಿ. ಛನ್ದನಂ ಆರಮ್ಮಣಪರಿಯೇಸನಂ ಛನ್ದೋ, ಕತ್ತುಕಮ್ಯತಾಛನ್ದೋ. ಪಣಿಧಾನಂ ಚಿತ್ತಟ್ಠಪನಾ ಪಣಿಧಿ, ಸಞ್ಞಾವಿರಾಗಾದೀಹಿ ಆರಮ್ಮಣಸ್ಸ ವಿಸೇಸನಂ ತಥಾಪವತ್ತಾಯ ಭಾವನಾಯ ಆರಮ್ಮಣಕರಣಮೇವ.

ವಿಪುಲಂ ವುಚ್ಚತಿ ಮಹನ್ತಂ, ಸನ್ತಭಾವೋಪಿ ಮಹನೀಯತಾಯ ಮಹನ್ತಮೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ವಿಪುಲಾ ಫಲಾತಿ ವಿಪುಲಸನ್ತಸುಖಾಯುವಣ್ಣಾದಿಫಲಾ’’ತಿ.

೧೦೨೮. ಯಂ ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಾನಂ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ, ಸಞ್ಜೀವೇ ಏಸೋ ಏಕೋ ರತ್ತಿದಿವೋ, ತಾಯ ರತ್ತಿಯಾ ತಿಂಸ ರತ್ತಿಯೋ ಮಾಸೋ, ತೇನ ಮಾಸೇನ ದ್ವಾದಸಮಾಸಿಕೋ ಸಂವಚ್ಛರೋ, ತೇನ ಸಂವಚ್ಛರೇನ ಪಞ್ಚ ವಸ್ಸಸತಾನಿ ಸಞ್ಜೀವೇ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ. ಯಂ ತಾವತಿಂಸಾನಂ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ, ಏಸೋ ಕಾಳಸುತ್ತೇ ಏಕೋ ರತ್ತಿದಿವೋ…ಪೇ… ತೇನ ಸಂವಚ್ಛರೇನ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಂ ಕಾಳಸುತ್ತೇ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ. ಯಂ ಯಾಮಾನಂ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ, ಏಸೋ ಸಙ್ಘಾತೇ ಏಕೋ ರತ್ತಿದಿವೋ…ಪೇ… ತೇನ ಸಂವಚ್ಛರೇನ ದ್ವೇ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಸಙ್ಘಾತೇ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ. ಯಂ ತುಸಿತಾನಂ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ, ರೋರುವೇ ಏಸೋ ಏಕೋ ರತ್ತಿದಿವೋ…ಪೇ… ತೇನ ಸಂವಚ್ಛರೇನ ಚತ್ತಾರಿ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ರೋರುವೇ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ. ಯಂ ನಿಮ್ಮಾನರತೀನಂ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ, ಮಹಾರೋರುವೇ ಏಸೋ ಏಕೋ ರತ್ತಿದಿವೋ…ಪೇ… ತೇನ ಸಂವಚ್ಛರೇನ ಅಟ್ಠ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಮಹಾರೋರುವೇ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ. ಯಂ ಪರನಿಮ್ಮಿತವಸವತ್ತೀನಂ ದೇವಾನಂ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ, ತಾಪನೇ ಏಸೋ ಏಕೋ ರತ್ತಿದಿವೋ…ಪೇ… ತೇನ ಸಂವಚ್ಛರೇನ ಸೋಳಸ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ತಾಪನೇ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ. ಮಹಾತಾಪನೇ ಉಪಡ್ಢನ್ತರಕಪ್ಪೋ. ಅವೀಚಿಯಂ ಏಕೋ ಅನ್ತರಕಪ್ಪೋ ಚ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ದೇವಾನಂ ಅಧಿಮುತ್ತಕಾಲಕಿರಿಯಾ ವಿಯ ತಾದಿಸೇನ ಪುಞ್ಞಬಲೇನ ಅನ್ತರಾಪಿ ಮರಣಂ ಹೋತೀತಿ ‘‘ಕಮ್ಮಮೇವ ಪಮಾಣ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಏವಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ಅಬ್ಬುದಾದಿಆಯುಪರಿಚ್ಛೇದೋಪಿ ಯುತ್ತತರೋ ಹೋತೀತಿ.

ಕಿಂ ಝಾನನ್ತಿ ಅಟ್ಠಸು ಝಾನೇಸು ಕತರಂ ಝಾನಂ. ಭವಸೀಸಾನೀತಿ ಭವಗ್ಗಾನಿ, ಪುಥುಜ್ಜನಭವಗ್ಗಂ ಅರಿಯಭವಗ್ಗಂ ಸಬ್ಬಭವಗ್ಗನ್ತಿ ವೇಹಪ್ಫಲಾದೀನಂ ಸಮಞ್ಞಾ. ಕಸ್ಸಚಿ ಸತ್ತಾತಿ ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ, ಕಸ್ಸಚಿ ಪಞ್ಚಾತಿ ಸೋತಾಪನ್ನಸ್ಸ, ಸಕದಾಗಾಮಿನೋ ಚ, ಕಸ್ಸಚಿ ತಯೋತಿ ಅನಾಗಾಮಿನೋ ವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಮಾ ಸೋ ಬ್ರಹ್ಮಕಾಯಿಕಾದೀಹಿ ಚುತೋ ಅರೂಪಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ‘‘ನವಸು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇಸು ನಿಬ್ಬತ್ತಅರಿಯಸಾವಕಾನಂ ತತ್ರೂಪಪತ್ತಿಯೇವ ಹೋತಿ, ನ ಹೇಟ್ಠೂಪಪತ್ತೀ’’ತಿ (ವಿಭ. ಅಟ್ಠ. ೧೦೨೮) ಅಯಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಪಾಠೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ‘‘ಯಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ತತ್ರೂಪಪತ್ತಿಪಿ ಹೋತಿ ಉಪರೂಪಪತ್ತಿಪಿ, ನ ಹೇಟ್ಠೂಪಪತ್ತೀ’’ತಿ ಪನ ಪಾಠೋತಿ ತೇನ ‘‘ಹೇಟ್ಠೂಪಪತ್ತಿಯೇವ ನಿವಾರಿತಾ’’ತಿಆದಿವಚನೇನ ಪಯೋಜನಂ ನತ್ಥಿ. ಅರೂಪಧಾತೂಪಪತ್ತಿ ಚ ನ ನಿವಾರಿತಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅರೂಪಧಾತೂಪಪತ್ತಿ ನ ನಿವಾರಿತಾ ‘‘ಮತ್ಥಕೇ ಠಿತೋವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾತೀ’’ತಿ ನಿಯಮಸ್ಸ ಅನಿಚ್ಛಿತತ್ತಾ.

ಅಞ್ಞತ್ಥಾತಿ ಕಾಮಲೋಕೇ. ತತ್ಥಾತಿ ರೂಪಲೋಕೇ. ಅಯಂ ಅಟ್ಠಕಥಾತಿ ‘‘ಪಠಮಜ್ಝಾನಭೂಮಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ…ಪೇ… ಪರಿನಿಬ್ಬಾತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತಾ ಅಟ್ಠಕಥಾ. ತೇನೇವಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ರೂಪಧಾತುಯಂ ಉಪಪನ್ನೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ, ನ ಉಪಪಜ್ಜನಾರಹೋ, ತೇನೇವ ಕಾರಣೇನ. ತಸ್ಸಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತಸ್ಸ ರೂಪಧಾತುಯಂ ಉಪಪನ್ನಸ್ಸ ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ. ಯೇನ ರೂಪರಾಗೇನ ತತ್ಥ ರೂಪಭವೇ ಉಪಪನ್ನೋ, ತಸ್ಮಿಂ ಅರೂಪಜ್ಝಾನೇನ ವಿಕ್ಖಮ್ಭಿತೇ ಸಮ್ಮದೇವ ದಿಟ್ಠಾದೀನವೇಸು ಯಥಾ ಕಾಮರೂಪಭವೇಸು ಆಯತಿಂ ಭವಾಭಿಲಾಸೋ ನ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಏವಂ ಅರೂಪಭವೇಪೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪುನ…ಪೇ… ಭವಿಸ್ಸತಿಯೇವಾ’’ತಿ. ತತ್ಥ ನಿಬ್ಬತ್ತೋತಿ ರೂಪಧಾತುಯಂ ಉಪಪನ್ನೋ. ಅರಿಯಮಗ್ಗಂ ಭಾವೇತ್ವಾತಿ ಹೇಟ್ಠಿಮಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗಂ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ. ನಿಬ್ಬತ್ತಭವಾದೀನವದಸ್ಸನವಸೇನಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ರೂಪಭವೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋಪಿ ತತ್ಥೇವ ಆದೀನವದಸ್ಸನವಸೇನ. ಅನಿವತ್ತಿತಭವಾಭಿಲಾಸೋತಿ ಉಪರಿ ಅರೂಪಭವೇ ಅವಿಸ್ಸಟ್ಠಭವಪತ್ಥನೋ, ಯತೋ ಅರೂಪಧಾತುಯಂ ಉಪಪಜ್ಜನಾರಹೋ. ತಸ್ಸ ವಸೇನಾತಿ ತಾದಿಸಸ್ಸ ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ವಸೇನ. ‘‘ಕಸ್ಸಚಿ ಪಞ್ಚ, ಕಸ್ಸಚಿ ತಯೋ ಅನುಸಯಾ ಅನುಸೇನ್ತೀ’’ತಿ ಅಯಂ ಯಮಕಪಾಳಿ (ಯಮ. ೨.ಅನುಸಯಯಮಕ.೩೧೨) ಪವತ್ತಾ.

ಆಯುಪ್ಪಮಾಣವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.