(೬) ೧. ಗೋತಮೀವಗ್ಗೋ

೧-೩. ಗೋತಮೀಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೫೧-೫೩. ಛಟ್ಠಸ್ಸ ಪಠಮೇ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ಚೂಳವಗ್ಗ ೩.೪೦೨) ಗೋತಮೀತಿ ಗೋತ್ತಂ. ನಾಮಕರಣದಿವಸೇ ಪನಸ್ಸಾ ಲದ್ಧಸಕ್ಕಾರಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸಚೇ ಅಯಂ ಧೀತರಂ ಲಭಿಸ್ಸತಿ, ಚಕ್ಕವತ್ತಿರಞ್ಞೋ ಮಹೇಸೀ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಸಚೇ ಪುತ್ತಂ ಲಭಿಸ್ಸತಿ, ಚಕ್ಕವತ್ತಿರಾಜಾ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಉಭಯಥಾಪಿ ಮಹತೀಯೇವಸ್ಸಾ ಪಜಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಬ್ಯಾಕರಿಂಸು. ಅಥಸ್ಸಾ ‘‘ಮಹಾಪಜಾಪತೀ’’ತಿ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ತೇನಾಹ ‘‘ಪುತ್ತಪಜಾಯ ಚೇವ ಧೀತುಪಜಾಯ ಚ ಮಹನ್ತತ್ತಾ ಏವಂಲದ್ಧನಾಮಾ’’ತಿ.

‘‘ಅತ್ತದಣ್ಡಾ ಭಯಂ ಜಾತಂ, ಜನಂ ಪಸ್ಸಥ ಮೇಧಗಂ;

ಸಂವೇಗಂ ಕಿತ್ತಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ಯಥಾ ಸಂವಿಜಿತಂ ಮಯಾ’’ತಿ. (ಸು. ನಿ. ೯೪೧; ಮಹಾನಿ. ೧೭೦) –

ಆದಿನಾ ಅತ್ತದಣ್ಡಸುತ್ತಂ ಕಥೇಸಿ. ತಂತಂಪಲೋಭನಕಿರಿಯಾ ಕಾಯವಾಚಾಹಿ ಪರಕ್ಕಮನ್ತಿಯೋ ಉಕ್ಕಣ್ಠನ್ತೂತಿ ಸಾಸನಂ ಪೇಸೇನ್ತಿ ನಾಮಾತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಾಸನಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ’’ತಿ. ಕುಣಾಲದಹನ್ತಿ ಕುಣಾಲದಹತೀರಂ. ಅನಭಿರತಿಂ ವಿನೋದೇತ್ವಾತಿ ಇತ್ಥೀನಂ ದೋಸದಸ್ಸನಮುಖೇನ ಕಾಮಾನಂ ವೋಕಾರಸಂಕಿಲೇಸವಿಭಾವನೇನ ಅನಭಿರತಿಂ ವಿನೋದೇತ್ವಾ.

ಆಪಾದಿಕಾತಿ ಸಂವದ್ಧಕಾ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಹತ್ಥಪಾದೇಸು ಕಿಚ್ಚಂ ಅಸಾಧೇನ್ತೇಸು ಹತ್ಥೇ ಚ ಪಾದೇ ಚ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಪಟಿಜಗ್ಗಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪೋಸಿಕಾತಿ ದಿವಸಸ್ಸ ದ್ವೇ ತಯೋ ವಾರೇ ನಹಾಪೇತ್ವಾ ಭೋಜೇತ್ವಾ ಪಾಯೇತ್ವಾ ತುಮ್ಹೇ ಪೋಸೇಸಿ. ಥಞ್ಞಂ ಪಾಯೇಸೀತಿ ನನ್ದಕುಮಾರೋ ಕಿರ ಬೋಧಿಸತ್ತತೋ ಕತಿಪಾಹೇನೇವ ದಹರೋ, ತಸ್ಮಿಂ ಜಾತೇ ಮಹಾಪಜಾಪತೀ ಅತ್ತನೋ ಪುತ್ತಂ ಧಾತೀನಂ ದತ್ವಾ ಸಯಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಧಾತಿಕಿಚ್ಚಂ ಸಾಧಯಮಾನಾ ಅತ್ತನೋ ಥಞ್ಞಂ ಪಾಯೇಸಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಥೇರೋ ಏವಮಾಹ. ದಹರೋತಿ ತರುಣೋ. ಯುವಾತಿ ಯೋಬ್ಬಞ್ಞೇ ಠಿತೋ. ಮಣ್ಡನಕಜಾತಿಕೋತಿ ಅಲಙ್ಕಾರಸಭಾವೋ. ತತ್ಥ ಕೋಚಿ ತರುಣೋಪಿ ಯುವಾ ನ ಹೋತಿ ಯಥಾ ಅತಿತರುಣೋ. ಕೋಚಿ ಯುವಾಪಿ ಮಣ್ಡನಕಜಾತಿಕೋ ನ ಹೋತಿ ಯಥಾ ಉಪಸನ್ತಸಭಾವೋ, ಆಲಸಿಯಬ್ಯಸನಾದೀಹಿ ವಾ ಅಭಿಭೂತೋ. ಇಧ ಪನ ದಹರೋ ಚೇವ ಯುವಾ ಚ ಮಣ್ಡನಕಜಾತಿಕೋ ಚ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ, ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ. ಉಪ್ಪಲಾದೀನಿ ಮಣ್ಡನಕಜಾತಿಕೋ ಚ ಲೋಕಸಮ್ಮತತ್ತಾ ವುತ್ತಾನಿ.

ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜಿತತ್ತಾತಿ ಇದಂ ಪಞ್ಚವಸ್ಸಸತತೋ ಉದ್ಧಂ ಅಟ್ಠತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸುಯೇವ ವಸ್ಸಸತೇಸು ಸದ್ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತಿಯಾ ಕಾರಣನಿದಸ್ಸನಂ. ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪಭೇದಪ್ಪತ್ತಖೀಣಾಸವವಸೇನೇವ ವುತ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪ್ಪತ್ತಖೀಣಾಸವಗ್ಗಹಣೇನ ಝಾನಾನಿಪಿ ಗಹಿತಾನೇವ ಹೋನ್ತಿ. ನ ಹಿ ನಿಜ್ಝಾನಕಾನಂ ಸಬ್ಬಪ್ಪಕಾರಸಮ್ಪತ್ತಿ ಇಜ್ಝತೀತಿ ವದನ್ತಿ. ಸುಕ್ಖವಿಪಸ್ಸಕಖೀಣಾಸವವಸೇನ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸನ್ತಿಆದಿನಾ ಚ ಯಂ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಖನ್ಧಕಭಾಣಕಾನಂ ಮತೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ವಿನಯಟ್ಠಕಥಾಯಮ್ಪಿ (ಚೂಳವ. ಅಟ್ಠ. ೪೦೩) ಇಮಿನಾವ ನಯೇನ ವುತ್ತಂ.

ದೀಘನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ದೀ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೩.೧೬೧) ಪನ ‘‘ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪ್ಪತ್ತೇಹಿ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ, ಛಳಭಿಞ್ಞೇಹಿ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಂ, ತೇವಿಜ್ಜೇಹಿ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಂ, ಸುಕ್ಖವಿಪಸ್ಸಕೇಹಿ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಂ, ಪಾತಿಮೋಕ್ಖೇನ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಂ ಅಟ್ಠಾಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಇಧಾಪಿ ಸಾಸನನ್ತರಧಾನಕಥಾಯಂ (ಅ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧.೧೩೦) ‘‘ಬುದ್ಧಾನಞ್ಹಿ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನತೋ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಮೇವ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ತತೋ ಪರಂ ಛ ಅಭಿಞ್ಞಾ, ತತೋ ತಾಪಿ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೇನ್ತಿ, ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಕಾಲೇ ತಾಪಿ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ಸುಕ್ಖವಿಪಸ್ಸಕಾ ಹೋನ್ತಿ. ಏತೇನೇವ ಉಪಾಯೇನ ಅನಾಗಾಮಿನೋ, ಸಕದಾಗಾಮಿನೋ, ಸೋತಾಪನ್ನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಸಂಯುತ್ತನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಸಂ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೨.೨.೧೫೬) ಪನ ‘‘ಪಠಮಬೋಧಿಯಞ್ಹಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪ್ಪತ್ತಾ ಅಹೇಸುಂ. ಅಥ ಕಾಲೇ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಪಾಪುಣಿತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಂಸು, ಛಳಭಿಞ್ಞಾ ಅಹೇಸುಂ. ತತೋ ಛ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಪತ್ತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ ಪಾಪುಣಿಂಸು. ಇದಾನಿ ಕಾಲೇ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ ಪಾಪುಣಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ಆಸವಕ್ಖಯಮತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತಮ್ಪಿ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ಅನಾಗಾಮಿಫಲಂ, ತಮ್ಪಿ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ಸಕದಾಗಾಮಿಫಲಂ, ತಮ್ಪಿ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ, ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಕಾಲೇ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಮ್ಪಿ ಪತ್ತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಯಸ್ಮಾ ಚೇತಂ ಸಬ್ಬಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪ್ಪಟಿವಿರುದ್ಧಂ, ತಸ್ಮಾ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಭಾಣಕಾನಂ ಮತಮೇವ ಆಚರಿಯೇನ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ದಸ್ಸಿತನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಅಞ್ಞಥಾ ಹಿ ಆಚರಿಯಸ್ಸೇವ ಪುಬ್ಬಾಪರವಿರೋಧಪ್ಪಸಙ್ಗೋ ಸಿಯಾತಿ.

ತಾನಿಯೇವಾತಿ ತಾನಿಯೇವ ಪಞ್ಚವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ. ಪರಿಯತ್ತಿಮೂಲಕಂ ಸಾಸನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ನ ಹಿ ಪರಿಯತ್ತಿಯಾ ಅಸತಿ ಪಟಿವೇಧೋ ಅತ್ಥೀ’’ತಿಆದಿ. ಪರಿಯತ್ತಿಯಾ ಹಿ ಅನ್ತರಹಿತಾಯ ಪಟಿಪತ್ತಿಅನ್ತರಧಾಯತಿ, ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಅನ್ತರಹಿತಾಯ ಅಧಿಗಮೋ ಅನ್ತರಧಾಯತಿ. ಕಿಂಕಾರಣಾ? ಅಯಞ್ಹಿ ಪರಿಯತ್ತಿ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ, ಪಟಿಪತ್ತಿ ಅಧಿಗಮಸ್ಸ. ಇತಿ ಪಟಿಪತ್ತಿತೋಪಿ ಪರಿಯತ್ತಿಯೇವ ಪಮಾಣಂ. ದುತಿಯತತಿಯೇಸು ನತ್ಥಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ.

ಗೋತಮೀಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪-೫. ದೀಘಜಾಣುಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೫೪-೫೫. ಚತುತ್ಥೇ (ದೀ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೩.೨೬೫) ಏಕೇನ ಭೋಗೇ ಭುಞ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ಏಕೇನ ಕೋಟ್ಠಾಸೇನ ಭೋಗೇ ಭುಞ್ಜೇಯ್ಯ, ವಿನಿಭುಞ್ಜೇಯ್ಯ ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ದ್ವೀಹಿ ಕಮ್ಮನ್ತಿ ದ್ವೀಹಿ ಕೋಟ್ಠಾಸೇಹಿ ಕಸಿವಣಿಜ್ಜಾದಿಕಮ್ಮಂ ಪಯೋಜೇಯ್ಯ. ನಿಧಾಪೇಯ್ಯಾತಿ ಚತುತ್ಥಕೋಟ್ಠಾಸಂ ನಿಧೇತ್ವಾ ಠಪೇಯ್ಯ, ನಿದಹಿತ್ವಾ ಭೂಮಿಗತಂ ಕತ್ವಾ ಠಪೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಆಪದಾಸು ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಕುಲಾನಞ್ಹಿ ನ ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ಏಕಸದಿಸಂ ವತ್ತತಿ, ಕದಾಚಿ ರಾಜಅಗ್ಗಿಚೋರದುಬ್ಭಿಕ್ಖಾದಿವಸೇನ ಆಪದಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಏವಂ ಆಪದಾಸು ಉಪ್ಪನ್ನಾಸು ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಏಕಂ ಕೋಟ್ಠಾಸಂ ನಿಧಾಪೇಯ್ಯಾತಿ ವುತ್ತಂ. ಇಮೇಸು ಪನ ಚತೂಸು ಕೋಟ್ಠಾಸೇಸು ಕತರಂ ಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕುಸಲಂ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ? ‘‘ಭೋಗೇ ಭುಞ್ಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಕೋಟ್ಠಾಸಂ. ತತೋ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಹಿ ಭಿಕ್ಖೂನಮ್ಪಿ ಕಪಣದ್ಧಿಕಾನಮ್ಪಿ ದಾನಂ ದಾತಬ್ಬಂ, ಪೇಸಕಾರನ್ಹಾಪಿತಾದೀನಮ್ಪಿ ವೇತನಂ ದಾತಬ್ಬಂ. ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಕಪಣದ್ಧಿಕಾದೀನಂ ದಾನವಸೇನ ಚೇವ, ಅಧಿವತ್ಥದೇವತಾದೀನಂ ಪೇತಬಲಿವಸೇನ, ನ್ಹಾಪಿತಾದೀನಂ ವೇತನವಸೇನ ಚ ವಿನಿಯೋಗೋಪಿ ಉಪಯೋಗೋ ಏವ.

ಅಪೇನ್ತಿ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಅಪೇನ್ತಾ ವಾ ಏತೇಹೀತಿ ಅಪಾಯಾ, ಅಪಾಯಾ ಏವ ಮುಖಾನಿ ದ್ವಾರಾನೀತಿ ಅಪಾಯಮುಖಾನಿ. ವಿನಾಸದ್ವಾರಾನೀತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಪಞ್ಚಮೇ ನತ್ಥಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ.

ದೀಘಜಾಣುಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬-೮. ಭಯಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೫೬-೫೮. ಛಟ್ಠೇ ಗಬ್ಭವಾಸೋ ಇಧ ಉತ್ತರಪದಲೋಪೇನ ಗಬ್ಭೋ ವುತ್ತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಗಬ್ಭೋತಿ ಗಬ್ಭವಾಸೋ’’ತಿ. ಸತ್ತಮಟ್ಠಮಾನಿ ಉತ್ತಾನತ್ಥಾನಿ.

ಭಯಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬-೧೦. ಪುಗ್ಗಲಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೫೯-೬೦. ನವಮೇ ದಾನಂ ದದನ್ತಾನನ್ತಿ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ದಾನಂ ದೇನ್ತಾನಂ. ಉಪಧೀ ವಿಪಚ್ಚನ್ತಿ ಏತೇನ, ಉಪಧೀಸು ವಾ ವಿಪಚ್ಚತಿ, ಉಪಧಯೋ ವಾ ವಿಪಾಕಾ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಉಪಧಿವಿಪಾಕಂ. ಸಙ್ಘೇ ದಿನ್ನಂ ಮಹಪ್ಫಲನ್ತಿ ಅರಿಯಸಙ್ಘೇ ದಿನ್ನಂ ವಿಪ್ಫಾರಟ್ಠಾನಂ ಹೋತಿ, ವಿಪುಲಫಲನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ದಸಮೇ ನತ್ಥಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ.

ಪುಗ್ಗಲಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಗೋತಮೀವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.