೫. ಮೇತ್ತಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೫. ಪಞ್ಚಮೇ ಸೇಸಜನಾತಿ ಮೇತ್ತಾಯ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಯಾ ಅಲಾಭಿನೋ. ಸಮ್ಪರಿವತ್ತಮಾನಾತಿ ದಕ್ಖಿಣೇನೇವ ಪಸ್ಸೇನ ಅಸಯಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಸೋ ಪರಿವತ್ತಮಾನಾ. ಕಾಕಚ್ಛಮಾನಾತಿ ಘುರುಘುರುಪಸ್ಸಾಸವಸೇನ ವಿಸ್ಸರಂ ಕರೋನ್ತಾ. ಸುಖಂ ಸುಪತೀತಿ ಏತ್ಥ ದುವಿಧಾ ಸುಪನಾ ಸಯನೇ ಪಿಟ್ಠಿಪ್ಪಸಾರಣಲಕ್ಖಣಾ ಕಿರಿಯಾಮಯಚಿತ್ತೇಹಿ ಅವೋಕಿಣ್ಣಭವಙ್ಗಪ್ಪವತ್ತಿಲಕ್ಖಣಾ ಚ. ತತ್ಥಾಯಂ ಉಭಯತ್ಥಾಪಿ ಸುಖಮೇವ ಸುಪತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಸಣಿಕಂ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಾನಿ ಸಮೋಧಾಯ ಪಾಸಾದಿಕೇನ ಆಕಾರೇನ ಸಯತಿ, ನಿದ್ದೋಕ್ಕಮನೇಪಿ ಝಾನಂ ಸಮಾಪನ್ನೋ ವಿಯ ಹೋತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಏವಂ ಅಸುಪಿತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ.

ನಿದ್ದಾಕಾಲೇ ಸುಖಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ದುಕ್ಖೇನ ಸುತ್ತತ್ತಾ ಏವ ಪಟಿಬುಜ್ಝನಕಾಲೇ ಸರೀರಖೇದೇನ ನಿತ್ಥುನನಂ ವಿಜಮ್ಭನಂ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ವಿಪರಿವತ್ತನಞ್ಚ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ನಿತ್ಥುನನ್ತಾ ವಿಜಮ್ಭನ್ತಾ ಸಮ್ಪರಿವತ್ತನ್ತಾ ದುಕ್ಖಂ ಪಟಿಬುಜ್ಝನ್ತೀ’’ತಿ. ಅಯಂ ಪನ ಸುಖೇನ ಸುತ್ತತ್ತಾ ಸರೀರಖೇದಾಭಾವತೋ ನಿತ್ಥುನನಾದಿವಿರಹಿತೋವ ಪಟಿಬುಜ್ಝತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಏವಂ ಅಪ್ಪಟಿಬುಜ್ಝಿತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ. ಸುಖಪ್ಪಟಿಬೋಧೋ ಚ ಸರೀರವಿಕಾರಾಭಾವೇನಾತಿ ಆಹ ‘‘ಸುಖಂ ನಿಬ್ಬಿಕಾರ’’ನ್ತಿ.

ಭದ್ದಕಮೇವ ಸುಪಿನಂ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಇದಂ ಅನುಭೂತಪುಬ್ಬವಸೇನ ದೇವತೂಪಸಂಹಾರವಸೇನ ಚಸ್ಸ ಭದ್ದಕಮೇವ ಸುಪಿನಂ ಹೋತಿ, ನ ಪಾಪಕನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಚೇತಿಯಂ ವನ್ದನ್ತೋ ವಿಯಾ’’ತಿಆದಿ. ಧಾತುಕ್ಖೋಭಹೇತುಕಮ್ಪಿ ಚಸ್ಸ ಬಹುಲಂ ಭದ್ದಕಮೇವ ಸಿಯಾ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಚಿತ್ತಜರೂಪಾನುಗುಣತಾಯ ಉತುಆಹಾರಜರೂಪಾನಂ.

ಉರೇ ಆಮುಕ್ಕಮುತ್ತಾಹಾರೋ ವಿಯಾತಿ ಗೀವಾಯ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಉರೇ ಲಮ್ಬಿತಮುತ್ತಾಹಾರೋ ವಿಯಾತಿ ಕೇಹಿಚಿ ತಂ ಏಕಾವಲಿವಸೇನ ವುತ್ತಂ ಸಿಯಾ, ಅನೇಕರತನಾವಲಿಸಮೂಹಭೂತೋ ಪನ ಮುತ್ತಾಹಾರೋ ಅಂಸಪ್ಪದೇಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಕಟಿಪ್ಪದೇಸಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾಭಾಗಾ ಪಲಮ್ಬನ್ತೋ ಉರೇ ಆಮುಕ್ಕೋಯೇವ ನಾಮ ಹೋತಿ.

ವಿಸಾಖತ್ಥೇರೋ ವಿಯಾತಿ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೧.೨೫೮) ಸೋ ಕಿರ ಪಾಟಲಿಪುತ್ತೇ ಕುಟುಮ್ಬಿಯೋ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ತತ್ಥೇವ ವಸಮಾನೋ ಅಸ್ಸೋಸಿ ‘‘ತಮ್ಬಪಣ್ಣಿದೀಪೋ ಕಿರ ಚೇತಿಯಮಾಲಾಲಙ್ಕತೋ ಕಾಸಾವಪಜ್ಜೋತೋ, ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಟ್ಠಾನೇಯೇವೇತ್ಥ ಸಕ್ಕಾ ನಿಸೀದಿತುಂ ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿತುಂ ವಾ, ಉತುಸಪ್ಪಾಯಂ ಸೇನಾಸನಸಪ್ಪಾಯಂ ಪುಗ್ಗಲಸಪ್ಪಾಯಂ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಸಪ್ಪಾಯನ್ತಿ ಸಬ್ಬಮೇತ್ಥ ಸುಲಭ’’ನ್ತಿ. ಸೋ ಅತ್ತನೋ ಭೋಗಕ್ಖನ್ಧಂ ಪುತ್ತದಾರಸ್ಸ ನಿಯ್ಯಾತೇತ್ವಾ ದುಸ್ಸನ್ತೇ ಬದ್ಧೇನ ಏಕಕಹಾಪಣೇನೇವ ಘರಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಸಮುದ್ದತೀರೇ ನಾವಂ ಉದಿಕ್ಖಮಾನೋ ಏಕಂ ಮಾಸಂ ವಸಿ. ಸೋ ವೋಹಾರಕುಸಲತಾಯ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಭಣ್ಡಂ ಕಿಣಿತ್ವಾ ಅಸುಕಸ್ಮಿಂ ವಿಕ್ಕಿಣನ್ತೋ ಧಮ್ಮಿಕಾಯ ವಣಿಜ್ಜಾಯ ತೇನೇವನ್ತರಮಾಸೇನ ಸಹಸ್ಸಂ ಅಭಿಸಂಹರಿ. ಇತಿ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಮಹಾವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚತಿ. ಸೋ ಪಬ್ಬಾಜನತ್ಥಾಯ ಸೀಮಂ ನೀತೋ ತಂ ಸಹಸ್ಸತ್ಥವಿಕಂ ಓವಟ್ಟಿಕನ್ತರೇನ ಭೂಮಿಯಂ ಪಾತೇಸಿ. ‘‘ಕಿಮೇತ’’ನ್ತಿ ಚ ವುತ್ತೇ ‘‘ಕಹಾಪಣಸಹಸ್ಸಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವತ್ವಾ, ‘‘ಉಪಾಸಕ, ಪಬ್ಬಜಿತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನ ಸಕ್ಕಾ ವಿಚಾರೇತುಂ, ಇದಾನೇವ ನಂ ವಿಚಾರೇಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ವಿಸಾಖಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜ್ಜಟ್ಠಾನಂ ಆಗತಾ ಮಾ ರಿತ್ತಹತ್ಥಾ ಗಮಿಂಸೂ’’ತಿ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಸೀಮಾಮಾಳಕೇ ವಿಕ್ಕಿರಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋ. ಸೋ ಪಞ್ಚವಸ್ಸೋ ಹುತ್ವಾ ದ್ವೇಮಾತಿಕಾ ಪಗುಣಾ ಕತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸಪ್ಪಾಯಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ಚತ್ತಾರೋ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸೇ ಸಮಪವತ್ತವಾಸಂ ವಸಮಾನೋ ಚರಿ. ಏವಂ ಚರಮಾನೋ –

‘‘ವನನ್ತರೇ ಠಿತೋ ಥೇರೋ, ವಿಸಾಖೋ ಗಜ್ಜಮಾನಕೋ;

ಅತ್ತನೋ ಗುಣಮೇಸನ್ತೋ, ಇಮಮತ್ಥಂ ಅಭಾಸಥ.

‘‘ಯಾವತಾ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಯಾವತಾ ಇಧ ಮಾಗತೋ;

ಏತ್ಥನ್ತರೇ ಖಲಿತಂ ನತ್ಥಿ, ಅಹೋ ಲಾಭೋ ತೇ ಮಾರಿಸಾ’’ತಿ. (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೧.೨೫೮);

ಸೋ ಚಿತ್ತಲಪಬ್ಬತವಿಹಾರಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ದ್ವೇಧಾಪಥಂ ಪತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ನು ಖೋ ಮಗ್ಗೋ, ಉದಾಹು ಅಯ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತಯನ್ತೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಪಬ್ಬತೇ ಅಧಿವತ್ಥಾ ದೇವತಾ ಹತ್ಥಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ‘‘ಏಸೋ ಮಗ್ಗೋ’’ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸೋ ಚಿತ್ತಲಪಬ್ಬತವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತತ್ಥ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸೇ ವಸಿತ್ವಾ ‘‘ಪಚ್ಚೂಸೇ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿ. ಚಙ್ಕಮಸೀಸೇ ಮಣಿಲರುಕ್ಖೇ ಅಧಿವತ್ಥಾ ದೇವತಾ ಸೋಪಾನಫಲಕೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಪರೋದಿ. ಥೇರೋ ‘‘ಕೋ ಏಸೋ’’ತಿ ಆಹ. ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಮಣಿಲಿಯಾತಿ. ಕಿಸ್ಸ ರೋದಸೀತಿ? ತುಮ್ಹಾಕಂ ಗಮನಂ ಪಟಿಚ್ಚಾತಿ. ಮಯಿ ಇಧ ವಸನ್ತೇ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಕೋ ಗುಣೋತಿ? ತುಮ್ಹೇಸು, ಭನ್ತೇ, ಇಧ ವಸನ್ತೇಸು ಅಮನುಸ್ಸಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಮೇತ್ತಂ ಪಟಿಲಭನ್ತಿ, ತೇ ದಾನಿ ತುಮ್ಹೇಸು ಗತೇಸು ಕಲಹಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ, ದುಟ್ಠುಲ್ಲಮ್ಪಿ ಕಥಯಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ. ಥೇರೋ ‘‘ಸಚೇ ಮಯಿ ಇಧ ವಸನ್ತೇ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಫಾಸುವಿಹಾರೋ ಹೋತಿ, ಸುನ್ದರ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇಪಿ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸೇ ತತ್ಥೇವ ವಸಿತ್ವಾ ಪುನ ತಥೇವ ಗಮನಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ. ದೇವತಾಪಿ ಪುನ ತಥೇವ ಪರೋದಿ. ಏತೇನೇವ ಉಪಾಯೇನ ಥೇರೋ ತತ್ಥೇವ ವಸಿತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀತಿ. ಏವಂ ಧಮತ್ತಾವಿಹಾರೀ ಭಿಕ್ಖು ಅಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪಿಯೋ ಹೋತಿ.

ಬಲವಪಿಯಚಿತ್ತತಾಯಾತಿ ಇಮಿನಾ ಬಲವಪಿಯಚಿತ್ತತಾಮತ್ತೇನಪಿ ಸತ್ಥಂ ನ ಕಮತಿ, ಪಗೇವ ಮೇತ್ತಾಯ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಯಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಖಿಪ್ಪಮೇವ ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾಧಿಯತಿ, ಕೇನಚಿ ಪರಿಪನ್ಥೇನ ಪರಿಹೀನಜ್ಝಾನಸ್ಸ ಬ್ಯಾಪಾದಸ್ಸ ದೂರಸಮುಸ್ಸಾರಿತಭಾವತೋ ಖಿಪ್ಪಮೇವ ಸಮಾಧಿಯತಿ, ‘‘ಆಸವಾನಂ ಖಯಾಯಾ’’ತಿ ಕೇಚಿ. ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ. ಏತ್ಥ ಚ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಇತೋ ಅಞ್ಞಕಮ್ಮಟ್ಠಾನವಸೇನ ಅಧಿಗತಜ್ಝಾನಾನಮ್ಪಿ ಸುಖಸುಪನಾದಯೋ ಆನಿಸಂಸಾ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ಯಥಾಹ –

‘‘ಸುಖಂ ಸುಪನ್ತಿ ಮುನಯೋ, ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸುಸಮಾಹಿತಾ;

ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧಂ ಪಬುಜ್ಝನ್ತಿ, ಸದಾ ಗೋತಮಸಾವಕಾ’’ತಿ. (ವಿಸುದ್ಧಿ. ಮಹಾಟೀ. ೧.೨೫೮); ಚ ಆದಿ –

ತಥಾಪಿಮೇ ಆನಿಸಂಸಾ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರಲಾಭಿನೋ ಅನವಸೇಸಾ ಲಬ್ಭನ್ತಿ ಬ್ಯಾಪಾದಾದೀನಂ ಉಜುವಿಪಚ್ಚನೀಕಭಾವತೋ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರಾನಂ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ನಿಸ್ಸರಣಂ ಹೇತಂ, ಆವುಸೋ, ಬ್ಯಾಪಾದಸ್ಸ, ಯದಿದಂ ಮೇತ್ತಾಚೇತೋವಿಮುತ್ತೀ’’ತಿಆದಿ (ದೀ. ನಿ. ೩.೩೨೬; ಅ. ನಿ. ೬.೧೩). ಬ್ಯಾಪಾದಾದಿವಸೇನ ಚ ಸತ್ತಾನಂ ದುಕ್ಖಸುಪನಾದಯೋತಿ ತಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖಭೂತೇಸು ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರೇಸು ಸಿದ್ಧೇಸು ಸುಖಸುಪನಾದಯೋ ಹತ್ಥಗತಾ ಏವ ಹೋನ್ತೀತಿ.

ಮೇತ್ತಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.