೭. ಸತ್ತಮೋ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ

ವಿಪಾಕಚಿತ್ತಪ್ಪವತ್ತಿನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೩೭೬. ಅನನ್ತಞಾಣೇನ ನಿರಙ್ಗಣೇನ,

ಗುಣೇಸಿನಾ ಕಾರುಣಿಕೇನ ತೇನ;

ವುತ್ತೇ ವಿಪಾಕೇ ಮತಿಪಾಟವತ್ಥಂ,

ವಿಪಾಕಚಿತ್ತಪ್ಪಭವಂ ಸುಣಾಥ.

ಯೇನ ಜಿನೇನ ಅನನ್ತಞಾಣೇನ ನಿಕ್ಕಿಲೇಸೇನ ಗುಣೇಸಿನಾ ಕಾರುಣಿಕೇನ ತೇನ ಜಿನೇನ ವುತ್ತೇ ವಿಪಾಕಸ್ಮಿಂ ಮತಿಪಾಟವತ್ಥಂ ಮತಿಛೇಕಭಾವತ್ಥಾಯ ವಿಪಾಕಚಿತ್ತಪ್ಪಭವಂ ಮಯಾ ಭಣಮಾನಂ ವಿಪಾಕಚಿತ್ತಪ್ಪವತ್ತಿಂ ತುಮ್ಹೇ ಸುಣಾಥ.

೩೭೭. ಏಕೂನತಿಂಸ ಕಮ್ಮಾನಿ, ಪಾಕಾ ದ್ವತ್ತಿಂಸ ಭಗವತಾ ದಸ್ಸಿತಾ, ಕಮ್ಮಾನಿ ತೀಸು ದ್ವಾರೇಸು ದಿಸ್ಸರೇ, ವಿಪಾಕಾ ಛಸು ದ್ವಾರೇಸು ದಿಸ್ಸನ್ತಿ.

೩೭೮-೯. ಕುಸಲಂ ಕಾಮಲೋಕಸ್ಮಿಂ ಕಾಮಲೋಕಮ್ಹಿ ಕುಸಲಂ ಪವತ್ತೇ, ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಞ್ಚ ತಂತಂಪಚ್ಚಯಮಾಗಮ್ಮ ತಂತಂಪಚ್ಚಯಂ ಪಟಿಚ್ಚ. ಸೋ ಸೋ ಪಚ್ಚಯೋ ತಂತಂಪಚ್ಚಯೋ, ‘‘ತತಪಚ್ಚಯೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ನಿಗ್ಗಹೀತಾಗಮವಸೇನ ‘‘ತಂತಂಪಚ್ಚಯೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ವಿಚ್ಛಾಕಮ್ಮಧಾರಯಸಮಾಸೋಯಂ. ವಿವಿಧಂ ಫಲಂ ದದಾತಿ. ಏಕಾಯ ಚೇತನಾಯ ಏಕಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿ ಭಗವತಾ ಪಕಾಸಿತಾ. ನಾನಾಕಮ್ಮೇಹಿ ನಾನಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯೋ ಚ ಭವನ್ತಿ.

೩೮೦-೧. ತಿಹೇತುಕಂ ತು ಯಂ ಕಮ್ಮಂ ತಿಹೇತುಕಂ ಯಂ ಕಮ್ಮಂ ಪನ ಕಾಮಾವಚರಸಞ್ಞಿತಂ ತಿಹೇತುಕಂ ವಿಪಾಕಂ ದುಹೇತುಞ್ಚ ವಿಪಾಕಂ ಅಹೇತುಞ್ಚ ವಿಪಾಕಂ ದೇತಿ. ದುಹೇತುಕಂ ತು ಯಂ ಕಮ್ಮಂ ದುಹೇತುಕಂ ಯಂ ಕಮ್ಮಂ ಪನ, ತಂ ಕಮ್ಮಂ ತಿಹೇತುಕಂ ವಿಪಾಕಂ ನ ದೇತಿ, ಅತ್ತನೋ ವಿಪಾಕಂ ದುಹೇತುಞ್ಚ ಅಹೇತುಞ್ಚ ದೇತಿ.

೩೮೨-೩. ತಿಹೇತುಕೇನ ಕಮ್ಮೇನ, ಪಟಿಸನ್ಧಿ ತಿಹೇತುಕಾ ಹೋತಿ, ದುಹೇತುಕಾಪಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿ ಹೋತೇವ, ಅಹೇತುಕಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿ ನೇವ ಹೋತಿ, ಉಕ್ಕಟ್ಠತಿಹೇತುಕಕಮ್ಮೇನ ತಿಹೇತುಕಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿ, ಓಮಕತಿಹೇತುಕಕಮ್ಮೇನ ದುಹೇತುಕಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ದುಹೇತುಕೇನ ಕಮ್ಮೇನ ದುಹೇತುಕಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿ, ಅಹೇತುಕಾಪಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿ ಹೋತೇವ, ತಿಹೇತುಕಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿ ನೇವ ಹೋತಿ. ಉಕ್ಕಟ್ಠದುಹೇತುಕಕಮ್ಮೇನ ದುಹೇತುಕಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿ, ಓಮಕದುಹೇತುಕಕಮ್ಮೇನ ಅಹೇತುಕಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೩೮೪. ಅಸಙ್ಖಾರಕಮ್ಮಂ ಅಸಙ್ಖಾರವಿಪಾಕಂ ದೇತಿ, ಸಸಙ್ಖಾರವಿಪಾಕಮ್ಪಿ ದೇತಿ, ಸಸಙ್ಖಾರಕಮ್ಮಂ ಸಸಙ್ಖಾರಫಲಂ, ತಥಾ ಅಸಙ್ಖಾರಫಲಂ ದೇತಿ.

೩೮೫. ಏಕಾಯ ಚೇತನಾಯೇತ್ಥ ಏತ್ಥ ಏತಾಸು ಚೇತನಾಸು ಏಕಾಯ ಕುಸಲಾಯ ಚೇತನಾಯ ಸೋಳಸವಿಧಾ ವಿಪಾಕಚಿತ್ತಾನಿ ಭವನ್ತಿ. ಇತಿ ವಚನಂ ಜಿನೋ ಪಕಾಸಯೇ.

೩೮೬-೯೨. ವೇದನಾಪರಿವತ್ತನಂ ಆರಮ್ಮಣೇನ ಹೋತೇವ, ತದಾರಮ್ಮಣಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ಜವನೇನ ನಿಯಾಮಿತಂ, ಸೋಮನಸ್ಸಯುತ್ತೇ ಕುಸಲೇ ಜವನೇ ಜವಿತೇ ತದಾರಮ್ಮಣಮ್ಪಿ ಸೋಮನಸ್ಸಯುತ್ತಮೇವ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಪೇಕ್ಖಾಯುತ್ತಕುಸಲೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಕಾಮಾವಚರಚಿತ್ತೇನ ಕುಸಲೇನಾದಿನಾ ಪಠಮೇನ ಕುಸಲೇನ ತುಲ್ಯೇನ ವಿಪಾಕಚಿತ್ತೇನ. ತತಿಯಾವಿಸೇಸನಂ. ಯೇನ ಸತ್ತೇನ ಗಹಿತಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿ ಚೇ ಯದಿ, ಇಟ್ಠೇ ಬಲವಾರಮ್ಮಣೇ ಮನಾಪೇ ಅತಿಮಹನ್ತಾರಮ್ಮಣೇ ತಸ್ಸ ಸತ್ತಸ್ಸ ಚಕ್ಖುಸ್ಸ ಚಕ್ಖುಪಸಾದಸ್ಸ ಆಪಾಥಂ ಪಾಕಟಭಾವಂ ಆಗತೇ ಸತಿ ಮನೋಧಾತುಯಾ ತಾಯ ಭವಙ್ಗಸ್ಮಿಂ ಆವಟ್ಟಿತೇ ಭವಙ್ಗಸೋತೇ ಛಿನ್ದಿತೇ ಸತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಕಾದೀಸು ವೀಥಿಚಿತ್ತೇಸು ಜಾತೇಸು ಪಠಮಂ ಕುಸಲಂ ಕಾಮಮಾನಸಂ ಜವನಂ ಹುತ್ವಾ ಜಾಯತೇ. ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುವಾರಾನಿ ಜವಿತ್ವಾನ ಪಠಮೇ ಮಹಾಕುಸಲೇ ಗತೇ ತದೇವ ತಂ ಏವ ಇಟ್ಠಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ತೇನೇವ ಪಠಮಮಹಾಕುಸಲೇನ ಸದಿಸಂ ತದಾರಮ್ಮಣವಿಪಾಕಚಿತ್ತಂ. ಸನ್ಧಿಯಾ ತುಲ್ಯತೋ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಾ ತುಲ್ಯಭಾವೇನ ಮೂಲಭವಙ್ಗನ್ತಿ ಮೂಲಭವಙ್ಗಂ ನಾಮ ಭಗವತಾ ಪವುಚ್ಚತೇ. ತಞ್ಚ ತದಾರಮ್ಮಣಚಿತ್ತಂ ಸನ್ತೀರಣಂ ಸೋಮನಸ್ಸಯುತ್ತಂ ಸನ್ತೀರಣಂ ದಸ್ಸನಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನಂ ಏತ್ಥ ಏತಸ್ಮಿಂ ವೀಥಿಚಿತ್ತೇ ಗಣನೂಪಗಚಿತ್ತಾನಿ ಗಣನಂ ಉಪಗತಾನಿ ಚಿತ್ತಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಏವ ಭವನ್ತಿ.

೩೯೩-೪. ಯದಾ ಹಿ ದುತಿಯಂ ಚಿತ್ತಂ, ಕುಸಲಂ ಜವನಂ ಯದಾ ಯಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ತಸ್ಸೇವ ಸೋಮನಸ್ಸತಿಹೇತುನೋ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ದುತಿಯಂ ಕುಸಲಂ ಚಿತ್ತಂ ಜವನಂ ಹೋತಿ, ತದಾ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ತೇನ ಜವನೇನ ತುಲ್ಯವಿಪಾಕಂ ತದಾರಮ್ಮಣಂ. ತಸ್ಸ ಸನ್ಧಿಯಾ ಅಸಮಾನತ್ತಾ ತಸ್ಸ ತದಾರಮ್ಮಣಚಿತ್ತಸ್ಸ ಸನ್ಧಿಯಾ ಅಸಮಾನತ್ತಾ ದ್ವೇ ನಾಮಾನಿ ಅಸ್ಸ ವಿಪಾಕಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅನೇನ ವಿಪಾಕಚಿತ್ತೇನ ಲಬ್ಭರೇ ಲಬ್ಭನ್ತಿ, ‘‘ಆಗನ್ತುಕಭವಙ್ಗ’’ನ್ತಿ ನಾಮಂ ‘‘ತದಾರಮ್ಮಣಕ’’ನ್ತಿ ಚ ನಾಮಂ ಇತಿ ದ್ವೇ ನಾಮಾನಿ ಲಬ್ಭನ್ತಿ.

೩೯೫-೬. ಯದಾ ತಸ್ಸೇವ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ತತಿಯಂ ಪುಞ್ಞಂ ಜವನಂ ಹೋತಿ, ತದಾ ತೇನ ಜವನೇನ ಸದಿಸಂ ತತಿಯಂ ಪಾಕಂ ತದಾರಮ್ಮಣಿಕಂ ಸಿಯಾ. ಇದಂ ವಿಪಾಕಚಿತ್ತಂ ಆಗನ್ತುಕಭವಙ್ಗನ್ತಿ ಆಗನ್ತುಭವಙ್ಗಂ ನಾಮ ಭಗವತಾ ವುಚ್ಚತೇ, ಪುರಿಮಾನಿ ಚ ಪಞ್ಚ ವಿಪಾಕಚಿತ್ತಾನಿ ಇಮಿನಾ ಪನ ತತಿಯವಿಪಾಕೇನ ಪನ ಸದ್ಧಿಂ ಛ ಚಿತ್ತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ.

೩೯೭-೮. ಯದಾ ಚತುತ್ಥಂ ಕುಸಲಂ ಜವನಂ ಹೋತಿ, ತದಾ ತೇನ ಜವನೇನ ತುಲ್ಯಂ ಚತುತ್ಥವಿಪಾಕಂ ತದಾರಮ್ಮಣಭಾವಂ ವಜೇ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ. ಚತುತ್ಥವಿಪಾಕಂ ಆಗನ್ತುಕಭವಙ್ಗಂ ತದಾರಮ್ಮಣನಾಮಕಂ ಹೋತಿ, ಪುರಿಮಾನಿ ಛ ಪಾಕಾನಿ ಇಮಿನಾ ಸಹ ಚತುತ್ಥಪಾಕೇನ ಸತ್ತ ಚಿತ್ತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ.

೩೯೯-೪೦೩. ಯದಾ ಯಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ತಸ್ಮಿಂ ಚಕ್ಖುದ್ವಾರೇ ಇಟ್ಠಮಜ್ಝತ್ತಾರಮ್ಮಣಂ ಪನ ತಥಾ ಆಪಾಥಂ ಆಗಚ್ಛತಿ ಚ, ತದಾ ವುತ್ತನಯೇನ ಆವಜ್ಜನದಸ್ಸನಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನಚಿತ್ತೇಸು ಜಾತೇಸು ಇಧ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಮಜ್ಝತ್ತಾರಮ್ಮಣೇ ಆರಮ್ಮಣವಸೇನ ವೇದನಾ ಪರಿವತ್ತತಿ, ತಸ್ಮಾ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತಂ ಸನ್ತೀರಣಂ ಮನೋ ಹೋತಿ. ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತೇಸು ಏವ ಚತೂಸುಪಿ ಜವನೇಸು ಜವಿತೇಸು ತೇಹಿ ಜವನೇಹಿ ತುಲ್ಯಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ವಿಪಾಕಚಿತ್ತಾನಿ ಜಾಯರೇ. ಅಚ್ಚನ್ತಂ ಏಕನ್ತೇನ ವೇದನಾಯ ಉಪೇಕ್ಖಾವೇದನಾಯ ಪುರಿಮೇಹಿ ಸೋಮನಸ್ಸಸಹಗತೇಹಿ ಚಿತ್ತೇಹಿ ಅಸಮಾನತ್ತಾ ಚತ್ತಾರಿ ಚಿತ್ತಾನಿ ನಾಮತೋ ಪಿಟ್ಠಿಭವಙ್ಗಾನಿ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ, ಪಿಟ್ಠಿಭವಙ್ಗಾನಿ ಸೋಮನಸ್ಸವಿಪಾಕಾನಂ ಪಚ್ಛಾಭಾಗೇ ಭವಙ್ಗಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಮಾನಿ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತಾನಿ ಪಞ್ಚ ವಿಪಾಕಾನಿ ಪುರಿಮೇಹಿ ಸತ್ತಹಿ ವಿಪಾಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ದ್ವಾದಸ ವಿಪಾಕಾನಿ ಭವನ್ತಿ. ಇತಿ ವಚನಂ ಧೀರೋ ವಿನಿದ್ದಿಸೇ.

೪೦೪-೬. ಯಥಾ ಚಕ್ಖುದ್ವಾರೇ ದ್ವಾದಸ ವಿಪಾಕಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ತಥಾ ಏವಂ ಸೋತಾದೀಸು ದ್ವಾರೇಸುಪಿ ದ್ವಾದಸ ಪಾಕಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ಇತಿ ವಚನಂ ಧೀರೋ ನಿದ್ದಿಸೇ, ಇಮೇ ಮಯಾ ವುತ್ತಾ ವಿಪಾಕಾ ಸಮಸಟ್ಠಿ ಭವನ್ತಿ. ಏವಂ ಇಮಿನಾ ಮಯಾ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇನ ಏಕಾಯ ಚೇತನಾಯ ಕಮ್ಮೇ ಆಯೂಹಿತೇ ಪವತ್ತಿತೇ ಸಮಸಟ್ಠಿ ವಿಪಾಕಾನಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಚನೇ ಸಂಸಯೋ ನತ್ಥಿ. ಗಹಿತಾಗ್ಗಹಣೇನೇತ್ಥ ಏತ್ಥ ಏತೇಸು ವಿಪಾಕೇಸು ಗಹಿತಾನಂ ವಿಪಾಕಾನಂ ಅಗ್ಗಹಣೇನ ಚಕ್ಖುದ್ವಾರೇ ದ್ವಾದಸ ಪಾಕಾ, ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣಕಾದೀನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಚಾತಿ ಸೋಳಸ ಪಾಕಾನಿ ಹೋನ್ತಿ.

೪೦೭-೧೧. ಏಕೇನ ತಿಹೇತುಕಕುಸಲೇನ ಅಸಙ್ಖಾರಿಕೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಆಯೂಹಿತೇ ಯಥಾ, ಏವಮೇವ ಸಸಙ್ಖಾರತಿಹೇತುಕಕುಸಲೇನಾಪಿ ಅಸಙ್ಖಾರಸಸಙ್ಖಾರಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತೇಹಿಪಿ ಕುಸಲೇಹಿ ಕಮ್ಮೇ ಆಯೂಹಿತೇ ಪವತ್ತಿತೇ ತೇಸಂ ತಿಣ್ಣಂ ಕುಸಲಾನಂ ವಿಪಾಕೇಹಿ ತೀಹಿಪಿ ದಿನ್ನಾಯ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಾ ಏಸೇವ ನಯೋ ಪಣ್ಡಿತೇನ ಜಾನಿತಬ್ಬೋ. ಇಧ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತದ್ವಯೇ ಇಟ್ಠಮಜ್ಝತ್ತಗೋಚರಸ್ಸ ವಸೇನ ವಿಪಾಕಚಿತ್ತಪ್ಪವತ್ತಿಂ ಪಠಮಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಾಥ ಪಚ್ಛಾ ತು, ಇಟ್ಠಸ್ಮಿಂ ಗೋಚರೇ ಇಧ ಅಥ ಪಚ್ಛಾ ಮಯಾ ವುತ್ತಚಿತ್ತಪ್ಪವತ್ತಿತೋ ಪಚ್ಛಾಕಾಲೇ ಪನ ಇಧ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಇಟ್ಠಗೋಚರೇ ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಪನ ದ್ವಾದಸ ದ್ವಾದಸ ಪಾಕಾ ಪಣ್ಡಿತೇನ ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಾ. ಗಹಿತಾಗ್ಗಹಣೇನೇತ್ಥ ಏತ್ಥ ಏತೇಸು ವಿಪಾಕೇಸು ಗಹಿತಾನಂ ವಿಪಾಕಾನಂ ಅಗ್ಗಹಣೇನ ಸೋಳಸ ಪಾಕಚಿತ್ತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ಪುಬ್ಬೇ ಕಾಲೇ ಮಯಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಸಬ್ಬಂ ವಚನಂ ಅಸೇಸತೋ ಅಸೇಸಭಾವೇನ ಪಣ್ಡಿತೇನ ಞೇಯ್ಯಂ.

೪೧೨-೪. ತಿಹೇತುಕೇನ ಕಮ್ಮೇನ, ಪಟಿಸನ್ಧಿ ತಿಹೇತುಕಾ ಭವತಿ, ಇತಿ ಅಯಂ ವಾರೋ ಏತ್ತಾವತಾ ಏತ್ತಕೇನ ವಚನೇನ ಮಯಾ ವುತ್ತೋ. ಏಕಂ ಕಮ್ಮಂ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಭವೇ ಏಕಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಜನೇತಿ, ತತೋ ಪಟಿಸನ್ಧಿತೋ ಅಪರಂ ಅಞ್ಞಂ ದುತಿಯಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ನ ಜನೇತಿ, ಪವತ್ತಿಯಂ ಅನೇಕಾನಿ ವಿಪಾಕಾನಿ ಸಞ್ಜನೇತಿ. ಹಿ ಸಚ್ಚಂ ‘‘ಏಕಂ ಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿಆದಿಕಂ ವಚನಂ. ಏಕಸ್ಮಾ ಬೀಜಾ ಏಕತೋ ಬೀಜತೋ ಏಕಂ ಅಙ್ಕುರಂ ಜಾಯತಿ, ಅಸ್ಸ ಬೀಜಸ್ಸ ಬಹೂನಿ ಫಲಾನಿ ಹೇತುಪ್ಪವತ್ತಿತೋ ಸಲಿಲಾದಿಹೇತುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಹೋನ್ತಿ.

೪೧೫-೨೧. ದುಹೇತುಕೇನ ಕಮ್ಮೇನ, ಪಟಿಸನ್ಧಿ ದುಹೇತುಕಾ ಹೋತಿ, ಇತಿ ವಚನಂ ಅಯಂ ವಾರೋ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಅನುಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಆಗತೋ. ಇಧ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅಧಿಕಾರೇ ದುಹೇತುಕೇನ ಪುಞ್ಞೇನ ಸೋಮನಸ್ಸಯುತ್ತೇನ ಅಸಙ್ಖಾರಿಕೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಕಮ್ಮೇ ಆಯೂಹಿತೇ ಪನ ದುಹೇತುಕೇನ ಸೋಮನಸ್ಸಯುತ್ತಕುಸಲೇನ ತುಲ್ಯೇನ ಪಾಕೇನ ಯೇನ ಸತ್ತೇನ ಗಹಿತಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿ ಚೇ, ಇಟ್ಠೇ ಆರಮ್ಮಣೇ ತಸ್ಸ ಸತ್ತಸ್ಸ ಚಕ್ಖುದ್ವಾರೇ ಆಪಾಥಂ ಆಗತೇ ಸೋಮನಸ್ಸಯುತ್ತೇ ಞಾಣಹೀನೇ ಕುಸಲಮಾನಸೇ ತಸ್ಮಿಂ ದುಹೇತುಕೇ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ಜವಿತ್ವಾನ ಗತೇ ತಂ ಏವ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ತದನನ್ತರಂ ತಸ್ಸ ಜವನಸ್ಸ ಅನನ್ತರಂ ತಂಸರಿಕ್ಖಕಂ ತೇನ ಜವನೇನ ಸದಿಸಂ ಏಕನ್ತಂ ಅಸಙ್ಖಾರಿಕಮಾನಸಂ ಜಾಯತಿ. ತನ್ತಿ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಮೂಲಭವಙ್ಗನ್ತಿ ಮೂಲಭವಙ್ಗಂ ನಾಮ ತದಾರಮ್ಮಣಮಿಚ್ಚಪಿ ತದಾರಮ್ಮಣಂ ನಾಮ ಉಭಯಮ್ಪಿ ನಾಮಂ ತಸ್ಸೇವ ನಾಮಂ ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏವ ನಾಮಂ. ಇತಿ ಏವಂ ಇಮಿನಾ ಪಕಾರೇನ ಭಗವತಾ ಪರಿದೀಪಿತಂ. ದುಹೇತುಕೇ ಸಸಙ್ಖಾರೇ ಕುಸಲೇ ಜವನೇ ಜವಿತೇಪಿ ಚ ತಂಸಮಂ ತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಸದಿಸಂ ಆಗನ್ತುಕಸಙ್ಖಾತಂ ತದಾರಮ್ಮಣಮಾನಸಂ ಹೋತಿ.

೪೨೨-೯. ತಥೇವ ಚ ತಥಾ ಏವ ಚ ಇಟ್ಠಮಜ್ಝತ್ತಗೋಚರೇ ದುಹೇತೂನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಉಪೇಕ್ಖಾಯುತ್ತಾನಂ ಜವನಾನಂ ಅನನ್ತರಂ ತಾದಿಸಾನಿ ತೇಹಿ ಜವನೇಹಿ ಸದಿಸಾನಿ ದ್ವೇ ತದಾರಮ್ಮಣಮಾನಸಾನಿ ಜಾಯನ್ತೇ, ತೇಸಂ ತದಾರಮ್ಮಣಮಾನಸಾನಂ ‘‘ಪಿಟ್ಠಿಭವಙ್ಗ’’ನ್ತಿ ನಾಮಂ, ‘‘ಆಗನ್ತುಕಭವಙ್ಗ’’ನ್ತಿ ಚ ನಾಮಂ ಹೋತಿ. ಸನ್ತೀರಣದ್ವಯಞ್ಚೇವ ದಸ್ಸನಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನಂ ಇಮಾನಿ ದ್ವೇ ಭವಙ್ಗಾನಿ ಚಾತಿ ಅಟ್ಠ ವಿಪಾಕಾ ಚಕ್ಖುದ್ವಾರೇ ಹೋನ್ತಿ. ಏವಂ ಇಮಿನಾ ಮಯಾ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇನ ಪಞ್ಚಸು ದ್ವಾರೇಸುಪಿ ಚ ಅಟ್ಠ ಅಟ್ಠ ವಿಪಾಕೇ ಕತ್ವಾ ಪವತ್ತಿಯಂ ಚತ್ತಾಲೀಸ ವಿಪಾಕಾನಿ ಭವನ್ತಿ. ಗಹಿತಾಗ್ಗಹಣೇನೇತ್ಥ, ಚಕ್ಖುದ್ವಾರೇ ಪನಟ್ಠ ಚ ಏತ್ಥ ಏತೇಸು ವಿಪಾಕೇಸು ಗಹಿತಾನಂ ವಿಪಾಕಾನಂ ಅಗ್ಗಹಣೇನ ಚಕ್ಖುದ್ವಾರೇ ಅಟ್ಠ ಚ ವಿಪಾಕಾ ಸೋತಘಾನಾದಿನಾ ವಿಪಾಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ದ್ವಾದಸ ಏವ ವಿಪಾಕಾನಿ ಭವನ್ತಿ. ಏಕಾಯ ಚೇತನಾಯೇವಂ ಏವಂ ಇಮಿನಾ ಮಯಾ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇನ ಏಕಾಯ ಚೇತನಾಯ ಕಮ್ಮೇ ಆಯೂಹಿತೇ ಪವತ್ತಿತೇ ಪನ ಸತಿ ದ್ವಾದಸೇವ ವಿಪಾಕಾನಿ ಭವನ್ತಿ. ಇತಿ ವಚನಂ ವಿಜಿತಕುಸಲಯುದ್ಧಸಙ್ಗಾಮೇನ ಪಕಾಸಿತಂ ದೇಸಿತಂ. ದುಹೇತುಕತ್ತಯೇನಾಪಿ, ಸೇಸೇನ ಸದಿಸೇನ ತು ಮಯಾ ವುತ್ತತೋ ದುಹೇತುತೋ ಸೇಸೇನ ದುಹೇತುಕತ್ತಯೇನಾಪಿ ಸದಿಸೇನ ಪಾಕೇನ ಆದಿನ್ನಸನ್ಧಿನೋ ಗಹಿತಪಟಿಸನ್ಧಿಕಸ್ಸ ಸತ್ತಸ್ಸ ಏವಂ ನಯೋ ಮತೋ ಕಥಿತೋ ನಿರಙ್ಗಣೇನ. ದುಹೇತುಕೇನ ಕಮ್ಮೇನ ದುಹೇತುಕಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿ ಹೋತಿ. ಇತಿ ಅಯಂ ವಾರೋ ಚ ಏತ್ತಾವತಾ ಏತ್ತಕೇನ ವಚನೇನ ಮಯಾ ವುತ್ತೋ.

೪೩೦-೮. ದುಹೇತುಕೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಅಹೇತುಕಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿ ಹೋತಿ, ಇತಿ ಅಯಂ ವಾರೋ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಆಗತೋ. ತೇಸು ಚತೂಸುಪಿ ದುಹೇತುಕೇಸು ಕುಸಲೇಸು ಚಿತ್ತೇಸು ಅಞ್ಞತರೇನೇವ ಹೇತುಕೇನ ಕಮ್ಮೇ ಆಯೂಹಿತೇ ಪವತ್ತಿತೇ ಸತಿ ತಸ್ಸೇವ ದುಹೇತುಕಸ್ಸ ಕುಸಲಜವನಸ್ಸ ಪಾಕಭೂತಾಯ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತಾಹೇತುಕಾಯ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಯಾ ಆದಿನ್ನಪಟಿಸನ್ಧಿನೋ ಸತ್ತಸ್ಸ ಸಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿ ಕಮ್ಮಸದಿಸಾ ನಾಮ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ ಪಣ್ಡಿತೇಹಿ. ಹಿ ಸಚ್ಚಂ ‘‘ಪಟಿಸನ್ಧಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ’’ತಿಆದಿಕಂ ವಚನಂ. ಕಮ್ಮಂ ದುಹೇತುಕಂ ಹೋತಿ, ಪಟಿಸನ್ಧಿ ಅಹೇತುಕಾ ಹೋತಿ. ತಸ್ಸ ದೇಹಿನೋ ಸತ್ತಸ್ಸ ವುಡ್ಢಿಮುಪೇತಸ್ಸ ವುಡ್ಢಿಂ ಉಪಗತಸ್ಸ ಚಕ್ಖುದ್ವಾರೇ ಪನ ಇಟ್ಠಮಜ್ಝತ್ತಗೋಚರೇ ಆಪಾಥಮಾಗತೇ ಸತಿ ದುಹೇತುಕಾನಂ ಚತುನ್ನಂ ಪುಞ್ಞಾನಂ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಜವನಸ್ಸ ಅವಸಾನಮ್ಹಿ ಇದಂ ಅಹೇತುಕಂ ಮನೋ ತದಾರಮ್ಮಣಭಾವೇನ ಜಾಯತಿ. ಏತ್ಥ ಏತಸ್ಮಿಂ ವಚನೇ ಸಂಸಯೋ ಸನ್ದೇಹೋ ನತ್ಥಿ, ತಂ ಅಹೇತುಕಚಿತ್ತಂ ಮೂಲಭವಙ್ಗಞ್ಚ ತದಾರಮ್ಮಣಮೇವ ಚ ಹೋತಿ. ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಕಾದೀಸುಪಿ ವೀಥಿಚಿತ್ತೇಸು ಜಾತೇಸು ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತಂಯೇವ ಸನ್ತೀರಣಮ್ಪಿ ಚ ಹೋತಿ. ತೇಸು ಏಕಂ ಠಪೇತ್ವಾನ, ಗಹಿತಾಗ್ಗಹಣೇನಿಧ ತೇಸು ದ್ವೀಸು ಸನ್ತೀರಣತದಾರಮ್ಮಣಕಿಚ್ಚೇಸು ವಿಪಾಕೇಸು ಏಕಂ ಸನ್ತೀರಣಕಿಚ್ಚಂ ತದಾರಮ್ಮಣಕಿಚ್ಚಂ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಗಹಿತಾನಂ ವಿಪಾಕಾನಂ ಅಗ್ಗಹಣೇನ ಇಧ ಇಟ್ಠಮಜ್ಝತ್ತಾರಮ್ಮಣೇ ಗಣನೂಪಗಚಿತ್ತಾನಿ ತೀಣಿಯೇವ ಭವನ್ತಿ.

೪೩೯-೪೧. ಇಟ್ಠೇ ಆರಮ್ಮಣೇ ಚಕ್ಖು-ದ್ವಾರೇ ಆಪಾಥಮಾಗತೇ ತದಾ ಸನ್ತೀರಣಞ್ಚೇವ ಸೋಮನಸ್ಸಯುತ್ತಂಯೇವ ಹೋತಿ, ತದಾರಮ್ಮಣಮಾನಸಞ್ಚ ಸೋಮನಸ್ಸಯುತ್ತಂಯೇವ ಹೋತಿ, ತೇಸು ಸನ್ತೀರಣತದಾರಮ್ಮಣಕಿಚ್ಚೇಸು ವಿಪಾಕೇಸು ಏಕೇಕಂ ಸನ್ತೀರಣಕಿಚ್ಚಂ, ತದಾರಮ್ಮಣಕಿಚ್ಚಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪುರಿಮಾನಿ ಚ ತೀಣಿ ಚತ್ತಾರಿ ಏವ ವಿಪಾಕಾನಿ ಭವನ್ತಿ. ಏವಂ ಇಮಿನಾ ಮಯಾ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇನ ಪಞ್ಚಸು ದ್ವಾರೇಸುಪಿ ಚತ್ತಾರಿ ಚತ್ತಾರಿ ವಿಪಾಕಚಿತ್ತಾನೀತಿ ಪವತ್ತಿಯಂ ವಿಪಾಕಾನಿ ವೀಸತಿ ಚಿತ್ತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ.

೪೪೨-೮. ಚಕ್ಖುದ್ವಾರೇ ತು ಚತ್ತಾರಿ, ಗಹಿತಾಗ್ಗಹಣೇನಿಧ ಗಹಿತಾನಂ ವಿಪಾಕಾನಂ ಅಗ್ಗಹಣೇನ ಚಕ್ಖುದ್ವಾರೇ ಪನ ಚತ್ತಾರಿ ವಿಪಾಕಾನಿ ಇಧ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಇಟ್ಠಾರಮ್ಮಣೇ ಸೋತಘಾನಾದಿನಾ ವಿಪಾಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅಹೇತುಕಂ ಅಟ್ಠಕಂ ಹೋತಿ ಏವ. ಅಹೇತುಕಪಟಿಸನ್ಧಿಸ್ಸ ಸತ್ತಸ್ಸ ದುಹೇತುಕಂ, ತಿಹೇತುಕಂ ವಾ ತದಾರಮ್ಮಣಂ ನ ಭವೇ ನ ಭವೇಯ್ಯ, ದುಹೇತುಪಟಿಸನ್ಧಿನೋ ಸತ್ತಸ್ಸ ತಿಹೇತುಕಂ ತದಾರಮ್ಮಣಂ ನ ಭವೇ. ಜಾತಾ ಸುಗತಿಯಂ ಯೇನ, ಪಾಕೇನ ಪಟಿಸನ್ಧಿ ತು ಸುಗತಿಯಂ ಯೇನ ಪಾಕೇನ ಪಟಿಸನ್ಧಿ ಜಾತಾ, ತೇನ ವಿಪಾಕೇನ ತುಲ್ಯಮ್ಪಿ, ಹೀನಂ ವಾ ತೇಸಂ ತದಾರಮ್ಮಣಂ ಭವೇಯ್ಯ. ಮನುಸ್ಸಲೋಕಂ ಸನ್ಧಾಯ, ವುತ್ತಞ್ಚಾಹೇತುಕಟ್ಠಕಂ ಸುಗತಿಯಂ ಅಹೇತುಕಟ್ಠಕಞ್ಚ ಮನುಸ್ಸಲೋಕಞ್ಚ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಚ್ಚ ಕಾರಣಂ ಕತ್ವಾ ಮಯಾ ವುತ್ತಂ. ಚತೂಸುಪಿ ಅಪಾಯೇಸು ಪನ ಅಪೇತೋ ಅಯೋ ಪತಿಟ್ಠಾ ಏತೇಹೀತಿ ಅಪಾಯೋ, ತೇಸು. ಪವತ್ತೇ ಅಹೇತುಕಂ ಅಟ್ಠಕಂ ಆಪಾಯಿಕೇಹಿ ಲಬ್ಭತಿ. ಥೇರೋ ನೇರಯಿಕಾನಂ ತು, ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ ವಸ್ಸತಿ ಥಿರೋ ಥಿರಕಾರಧಮ್ಮೋ ಯಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಥೇರೋ, ದುತಿಯಅಗ್ಗಸಾವಕಭೂತೋ ಇದ್ಧಿಮಾ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರೋ ನೇರಯಿಕಾನಂ ನಿರಯೇ ಜಾತಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ ವಸ್ಸತಿ, ‘‘ಉಚ್ಛಙ್ಗೇ ಮಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ದೇವಂ ವಸ್ಸಾಪೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಗನ್ಧಂ ವಾಯುಞ್ಚ ಮಾಪೇತಿ ಯದಾ, ತದಾ ಪನ ತೇಸಂ ನೇರಯಿಕಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ ತೇಹಿ ನೇರಯಿಕಸತ್ತೇಹಿ ಥೇರಂ ದಿಸ್ವಾ, ಧಮ್ಮಞ್ಚ ಸುತ್ವಾ, ಗನ್ಧಞ್ಚ ಘಾಯಿತ್ವಾ ಜಲಂ ಉದಕಞ್ಚ ಪಿವತಂ ಪಿವನ್ತಾನಂ ಮುದುಂ ವಾಯುಞ್ಚ ತೇಹಿ ಫುಸತಂ ಫುಸನ್ತಾನಂ ತೇಸಂ ನೇರಯಿಕಸತ್ತಾನಂ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಕಾದೀನಿ ಪಞ್ಚಪಿ ಪುಞ್ಞಜಾನಿ ಏವ ಕುಸಲವಿಪಾಕಾನಿ ಏವ ಸನ್ತೀರಣದ್ವಯಂ ಪುಞ್ಞಜಂ ಏವ ಕುಸಲವಿಪಾಕಂ ಏವ ಪುಞ್ಞಜಾ ಏವ ಏಕಾ ಮನೋಧಾತು ಇತಿ ಅಟ್ಠಕಂ ಹೋತಿ.

೪೪೯-೫೦. ಅಯಂ ತಾವ ಕಥಾ ‘‘ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಕಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಜಾನೇವಾ’’ತಿಆದಿಕಾ ಅಯಂ ಕಥಾ ಇಟ್ಠಇಟ್ಠಮಜ್ಝತ್ತಗೋಚರೇ ಕಾಮಾವಚರೇ ಪುಞ್ಞಾನಂ ಜವನಾನಂ ವಸೇನ ಮಯಾ ವುತ್ತಾ. ತದಾರಮ್ಮಣಚೇತಸೋ ತದಾರಮ್ಮಣಚಿತ್ತಸ್ಸ ಯಂ ನಿಯಮತ್ತಂ ‘‘ತದಾರಮ್ಮಣಮಾನಸಂ ಜವನೇನ ನಿಯಾಮಿತ’’ನ್ತಿಆದಿವಚನೇನ ಮಯಾ ವುತ್ತಂ, ತಂ ನಿಯಮತ್ತಂ ಕುಸಲಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಸೋಮನಸ್ಸಯುತ್ತೇ ಕಾಮಾವಚರಕುಸಲೇ ಜವಿತೇ ತದಾರಮ್ಮಣಮ್ಪಿ ಸೋಮನಸ್ಸಯುತ್ತಮೇವ ಹೋತಿ, ಉಪೇಕ್ಖಾಯುತ್ತೇ ಕಾಮಾವಚರಕುಸಲೇ ಜವಿತೇ ತದಾರಮ್ಮಣಮ್ಪಿ ಉಪೇಕ್ಖಾಯುತ್ತಮೇವ ಹೋತಿ, ನೇತಂ ಅಕುಸಲೇ ಉಪೇಕ್ಖಾಯುತ್ತೇ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾದಿಕೇ ಅಕುಸಲೇ ಜವನೇ ಪನ ಜವಿತೇ ಸೋಮನಸ್ಸಯುತ್ತಮ್ಪಿ ತದಾರಮ್ಮಣಂ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಇತಿಪಿ ವಚನಂ ಆಚರಿಯೇನ ದೀಪಿತಂ.

೪೫೧-೭. ಇಧ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತೇಸು ಸೋಮನಸ್ಸಯುತ್ತೇಸು ಚತೂಸುಪಿ ಇಟ್ಠೇ ಆರಮ್ಮಣೇ ತೇಸು ಚಿತ್ತೇಸು ಜವಿತೇಸು ಸೋಮನಸ್ಸಯುತ್ತಾ ಅಹೇತುಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು ತದನನ್ತರಂ ತೇಸಂ ಅಕುಸಲಜವನಾನಂ ಅನನ್ತರಂ ತದಾರಮ್ಮಣಭಾವೇನ ಜಾಯತಿ. ಉಪೇಕ್ಖಾಯುತ್ತೇಸು ಛಸು ಅಕುಸಲಚಿತ್ತೇಸು ಇಟ್ಠಮಜ್ಝತ್ತೇ ಗೋಚರೇ ಜವಿತೇಸು ಪುಞ್ಞಜಾ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತಾ ಅಹೇತುಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು ಏವ ತದನನ್ತರಂ ವಾ ತೇಸಂ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತಾನಂ ಛನ್ನಂ ಅಕುಸಲಜವನಾನಂ ಅನನ್ತರಂ ತದಾರಮ್ಮಣಭಾವೇನ ಜಾಯತಿ. ಇಟ್ಠಾರಮ್ಮಣಯೋಗಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧರೂಪಾದಿಇಟ್ಠಾರಮ್ಮಣಯೋಗಸ್ಮಿಂ ಕಙ್ಖತೋ ‘‘ಬುದ್ಧೋ ನು ಖೋ, ನೋ ಬುದ್ಧೋ’’ತಿ ಕಙ್ಖನ್ತಸ್ಸ ಸತ್ತಸ್ಸ ಉದ್ಧತಸ್ಸ ವಾ ಸತ್ತಸ್ಸ ತದಾರಮ್ಮಣಮಾನಸಂ ಸೋಮನಸ್ಸಯುತ್ತಂ ಅಹೇತುಕಂ ವಿಪಾಕಂ ಹೋತಿ ಪಿಟ್ಠಿಭವಙ್ಗಂ. ಸೋಮನಸ್ಸಯುತೇ ಚಿತ್ತೇ, ಜವನೇ ಜವಿತೇ ಪನ ಸೋಮನಸ್ಸಯುತ್ತಾ ಏವ ಪಞ್ಚ ತದಾರಮ್ಮಣಮಾನಸಾ ಪಣ್ಡಿತೇನ ಗವೇಸಿತಬ್ಬಾ. ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತೇ ಚಿತ್ತೇ ಜವನೇ ಪನ ಜವಿತೇ ಸತಿ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತಾ ಛ ಚ ತದಾರಮ್ಮಣಮಾನಸಾ ಪಣ್ಡಿತೇನ ಗವೇಸಿತಬ್ಬಾ.

೪೫೮-೬೩. ತಿಹೇತುಸೋಮನಸ್ಸೇನ, ಆದಿನ್ನಪಟಿಸನ್ಧಿನೋ ಸತ್ತಸ್ಸ ಝಾನತೋ ಪರಿಹೀನಸ್ಸ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಿನೋ ತಂ ಝಾನಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತೋ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ದೋಮನಸ್ಸಯುತ್ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಸ ದೋಮನಸ್ಸಸ್ಸ ಅನನ್ತರಂ ಕಿಂ ಮಾನಸಂ ಜಾಯತೇ, ತ್ವಂ ದೋಮನಸ್ಸಯುತ್ತಜವನಸ್ಸ ಅನನ್ತರಮಾನಸಂ ಬ್ರೂಹಿ ಕಥೇಹಿ. ಪಟ್ಠಾನೇ ಪಟಿಸಿದ್ಧಾ ಹಿ ದೋಮನಸ್ಸಸ್ಸಾನನ್ತರಂ ಸೋಮನಸ್ಸಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿ ಪಟ್ಠಾನೇ ಪಟಿಸಿದ್ಧಾ ಪಟ್ಠಾನಪ್ಪಕರಣೇ ಭಗವತಾ ನಿವಾರಿತಾ, ಅಸ್ಸ ಸೋಮನಸ್ಸಸ್ಸ ವಾ ಅನನ್ತರಂ ದೋಮನಸ್ಸಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿ ಪಟ್ಠಾನೇ ಪಟ್ಠಾನಪ್ಪಕರಣೇ ಪಟಿಸಿದ್ಧಾ ಭಗವತಾ ನಿವಾರಿತಾ. ಮಹಗ್ಗತಂ ಪನಾರಬ್ಭ ಮಹಗ್ಗತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಜವನೇ ಜವಿತೇಪಿ ಚ ತದಾರಮ್ಮಣಮಾನಸಂ ತತ್ಥೇವ ತಸ್ಮಿಂ ಪಟ್ಠಾನೇ ಏವ ಪಟಿಸಿದ್ಧಂ ಭಗವತಾ ನಿವಾರಿತಂ. ತಸ್ಮಾ ಕಾರಣಾ ಭವಙ್ಗಪಾತೋ ವಾ ತದಾರಮ್ಮಣಮೇವ ವಾ ನ ಹೋತಿ. ಕಿಂ ನು ಕಾತಬ್ಬಂ ತೇಸಂ ಭವಙ್ಗತದಾರಮ್ಮಣಾನಂ ಅಭಾವೇ ಕಾರಣಂ ಯಂ ಕಾತಬ್ಬಂ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ತಂ ಕಾರಣಂ ಕಿಂ ನು ಪುಚ್ಛಾಮ, ತಂ ತದತ್ಥಂ ಆಭಿಧಮ್ಮಿಕಭಾವೇನ ಆಭಿಧಮ್ಮಿಕ ತಂ ಕಾರಣಂ ವದ ವದಾಹಿ. ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತಾಹೇತುಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು ಪುಞ್ಞಾಪುಞ್ಞವಿಪಾಕಾ ತದಾರಮ್ಮಣಿಕಾ ಸಿಯಾ ಭವೇಯ್ಯ.

೪೬೪-೭. ಇಮಸ್ಸ ತದಾರಮ್ಮಣಸ್ಸ ಆವಜ್ಜನಂ ಕಿಂ ನತ್ಥಿ? ತಂ ತದಾರಮ್ಮಣಮಾನಸಂ ಕಥಂ ಕೇನ ಪಕಾರೇನ ಜಾಯತೇ? ಭವಙ್ಗಆವಜ್ಜನಾನಂ ಚಿತ್ತಾನಂ ಕಿಂ ಆವಜ್ಜನಮತ್ತಂ? ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಅನನ್ತರಸ್ಸ ಚ ಫಲಸ್ಸಾಪಿ ಕಿಂ ಆವಜ್ಜನಂ ನತ್ಥಿ? ನಿರೋಧಾ ಚ ನಿರೋಧತೋ ವುಟ್ಠಹನ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಫಲಚಿತ್ತಸ್ಸ ವಾತಿ ಮಯಾ ಸುತಂ, ಏವಂ ಇಮಿನಾ ಮಯಾ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇನ ಆವಜ್ಜನಂ ನತ್ಥಿ. ವಿನಾ ಆವಜ್ಜನೇನಾಪಿ, ಹೋತು ಜಾಯತು ಮಾನಸಂ ಚಿತ್ತಂ ಆವಜ್ಜನೇನ ವಿನಾ ಆವಜ್ಜನಂ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಹೋತು ಜಾಯತು, ಕಿಮಸ್ಸಾರಮ್ಮಣಂ ಅಸ್ಸ ತದಾರಮ್ಮಣಮಾನಸಸ್ಸ ಕಿಂ ಆರಮ್ಮಣಂ, ಪಣ್ಡಿತ, ತ್ವಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಯದಿ ಜಾನಾಸಿ, ತಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಬ್ರೂಹಿ ಮಯ್ಹಂ ಕಥೇಹಿ. ವಿನಾ ಆರಮ್ಮಣೇನೇತಂ ಏತಂ ಮಾನಸಂ ಆರಮ್ಮಣೇನ ವಿನಾ ಆರಮ್ಮಣಂ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ನ ಜಾಯತಿ. ಹಿ ಸಚ್ಚಂ ‘‘ವಿನಾ ಆರಮ್ಮಣೇನೇತ’’ನ್ತಿಆದಿಕಂ ವಚನಂ, ತದಾರಮ್ಮಣಮಾನಸಂ ಯದಾ ದೋಮನಸ್ಸಯುತ್ತಂ ಜವನಂ ಮಹಗ್ಗತಾರಮ್ಮಣಂ ಜವತಿ, ತದಾ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಜವನಚಿತ್ತಕ್ಖಣೇ ಪರಿತ್ತೇಸು ಕಾಮಾವಚರಾರಮ್ಮಣೇಸು ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಪರಿತ್ತಾರಮ್ಮಣಂ ಆರಬ್ಭ ಪಟಿಚ್ಚ ಜಾಯತಿ.

೪೬೮-೭೩. ಉತುಬೀಜನಿಯಾಮೋ ಚ ಉತುನಿಯಾಮೋ ಬೀಜನಿಯಾಮೋ ಚ ಕಮ್ಮಧಮ್ಮನಿಯಾಮತಾ ಚ ಕಮ್ಮನಿಯಾಮತಾ ಚ ಸೀಲಾದಿಪಾರಮೀಧಮ್ಮನಿಯಾಮತಾ ಚ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ನಿಯಾಮೋ ಚಾತಿ ಪಞ್ಚ ನಿಯಾಮತಾ ಪಣ್ಡಿತೇನ ಞೇಯ್ಯಾ. ತತ್ಥ ತೇಸು ಪಞ್ಚಸು ನಿಯಾಮೇಸು ಸಬ್ಬೇಸಂ ಪನ ರುಕ್ಖಾನಂ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನ ಫಲಪುಪ್ಫಾದಿಧಾರಣಂ ಉತು, ಅಯಂ ಉತುನಿಯಾಮತಾ. ತೇಸಂ ತೇಸಂ ತು ಬೀಜಾನಂ, ತಂತಂತುಲ್ಯಫಲುಬ್ಭವೋ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಬೀಜಾನಂ ಪನ ತೇಹಿ ತೇಹಿ ಬೀಜೇಹಿ ತುಲ್ಯಾನಮ್ಪಿ ಸಸ್ಸಾನಂ ಫಲಾನಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿ, ಅಯಂ ಬೀಜನಿಯಾಮತಾ. ಮತ್ಥಕೇ ನಾಳಿಕೇರಸ್ಸ ನಾಳಿಕೇರಫಲಸ್ಸ ಮತ್ಥಕೇ ಛಿದ್ದತ್ತಂ ಛಿದ್ದಭಾವೋ, ಅಯಂ ಬೀಜಜೋ ಬೀಜತೋ ಜಾತೋ ನಿಯಾಮೋ. ತಿಹೇತುಕಕಮ್ಮಂ ತಿಹೇತುಕಞ್ಚ ವಿಪಾಕಂ ದುಹೇತುಕಞ್ಚ ವಿಪಾಕಂ ಅಹೇತುಕಞ್ಚ ವಿಪಾಕಂ ಯತೋ ಯಂ ಕಮ್ಮಂ ದೇತಿ, ಅಯಂ ಕಮ್ಮನಿಯಾಮತಾ. ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಜಾತಿಯಂ ಜಿನಙ್ಕುರಸ್ಸ ಜಾತಿಕ್ಖಣೇ ಮೇದನೀಕಮ್ಪನಾದಿಕಂ ಅನೇಕವಿಸೇಸತ್ತಂ, ಅಯಂ ಸೀಲಾದಿಪಾರಮೀಧಮ್ಮನಿಯಾಮತಾ. ತೇನ ಗೋಚರೇನ ಪಸಾದಸ್ಮಿಂ ಘಟ್ಟಿತೇ ಸತಿ ಇಧ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಚಿತ್ತವೀಥಿಯಂ ಆವಜ್ಜನಾದೀನಂ ಚಿತ್ತಾನಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿ, ಅಯಂ ಚಿತ್ತನಿಯಾಮತಾ.

೪೭೪. ಯೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಧೀರೋ ಧೀರಸಮ್ಪನ್ನೋ ಗುಣಸಮ್ಪನ್ನೋ ವಿಕ್ಖಿತ್ತಪಾಪೋ ಮೋಹನ್ಧಕಾರಾಪಗಮಂ ಅನ್ಧಕಾರಮನಿಸ್ಸಾಯ ಅವಿಜ್ಜಾನಿಸ್ಸರಣಂ ಯದಿಚ್ಛೇ ಸಚೇ ಇಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಸೋ ಧೀರೋ ಇಮಂ ಅಭಿಧಮ್ಮಾವತಾರಪ್ಪಕರಣಂ ಅನ್ಧಜ್ಜನಾನಂ ಅನ್ಧಸದಿಸಬಾಲಜನಾನಂ ಹದಯನ್ಧಕಾರಂ ವಿದ್ಧಂಸನಂ ಅನ್ಧಕಾರಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಸ್ಸ ಯಸ್ಸ ಹದಯಸ್ಸ ವಿದ್ಧಂಸನಕರಂ ಜಲನ್ತಂ ದೀಪಂ ಜಲಮಾನಂ ದೀಪಂ. ಪಯತ್ತೋತಿ ಪಕಾರೇನ ಯತತಿ ವೀರಿಯಂ ಕರೋತೀತಿ ಪಯತ್ತೋ, ಸತತಂ ಸಬ್ಬದಾ ಸಿಕ್ಖೇಥ ಸಜ್ಝಾಯನಧಾರಣಚಿನ್ತನವಸೇನ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ.

ಇತಿ ಅಭಿಧಮ್ಮಾವತಾರಟೀಕಾಯ

ವಿಪಾಕಚಿತ್ತಪ್ಪವತ್ತಿನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಸತ್ತಮೋ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ.