೩. ತತಿಯೋ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ

ಚೇತಸಿಕವಿಭಾಗನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೮೯. ನಾಮಸಾಮಞ್ಞತೋಯೇವ ದ್ವೇಪಞ್ಞಾಸಾತಿ ಫಸ್ಸಾದಿನಾಮಸಾಮಞ್ಞೇನ ದ್ವೀಹಿ ಅಧಿಕಾ ಪಣ್ಣಾಸ ಹೋನ್ತಿ, ಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮಭೇದತೋ ಪನ ಏಕೂನನವುತಿಚಿತ್ತಸಮ್ಪಯುತ್ತೋ ಫಸ್ಸೋ ಏಕೂನನವುತಿವಿಧೋತಿ ಏವಮಾದಿನಾ ಬಹುವಿಧಾಪಿ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ನನು ಚ ಫಸ್ಸಾದಯೋ ಹೇಟ್ಠಾ ಪಾಳಿಕ್ಕಮೇನ ದಸ್ಸಿತಾ, ಇಧ ಪನ ಕಸ್ಮಾ ನ ತಥಾ ವುತ್ತಾತಿ? ಏಕೇಕಸಭಾವವನ್ತಾನಂ ತಂತಂಸಾಮಞ್ಞಾಪೇಕ್ಖಾಯ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ನಿದ್ದಿಸಿತುಕಾಮತ್ತಾ. ಫಸ್ಸಾದಯೋ ಹಿ ಮನಕ್ಕಾರಾವಸಾನಾ ತೇರಸ ಕುಸಲಾಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಸಾಮಞ್ಞತೋ ಏಕತೋ ವುತ್ತಾ, ಮಜ್ಝತ್ತಾದಯೋ ಮುದಿತಾವಸಾನಾ ಪಞ್ಚವೀಸತಿ ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಸಾಮಞ್ಞತೋ, ಲೋಭಾದಯೋ ಪನ ಅನೋತ್ತಪ್ಪಾವಸಾನಾ ಅಕುಸಲಭಾವಸಾಮಞ್ಞತೋತಿ ಏವಂ ತಂತಂಸಾಮಞ್ಞಾಪೇಕ್ಖಾಯ ಸಮಾನಸಭಾವಾ ಧಮ್ಮಾ ಏಕತೋ ವುತ್ತಾತಿ.

೯೦. ಏವಂ ಫಸ್ಸಾದಯೋ ಧಮ್ಮೇ ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ಇದಾನಿ ‘‘ಏತ್ತಕೇಸು ಅಯಂ ಧಮ್ಮೋ ಸಮುಪಲಬ್ಭತೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೇಸು ತೇಸಂ ಪಯೋಗಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಪಠಮಂ ತಾವ ಚಿತ್ತಗಣನಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಚತುಪಞ್ಞಾಸಧಾ’’ತಿಆದಿ. ಕಾಮೇತಿ ಕಾಮಾವಚರೇತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಏವಂ ‘‘ರೂಪೇ ಅರೂಪೇ’’ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ. ಆಸವವಿಸಯತ್ತಾಭಾವತೋ ನ ವಿಜ್ಜನ್ತಿ ಏತೇಸು ಆಸವಾತಿ ಅನಾಸವಾ.

೯೧-೨. ಸಮಾಸತೋತಿ ವಿತ್ಥಾರಾಪೇಕ್ಖಾಯ ವುತ್ತಂ, ನ ಇತೋಪಿ ಸಮಾಸಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ. ಅತಿಸಙ್ಖೇಪತೋ ಪನ ಏಕೂನನವುತಿ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಾ ಹೋನ್ತಿ. ಏತೇಸೂತಿ ಇಮೇಸು ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೇಸು. ತೇಸಂ ಫಸ್ಸಾದೀನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಂ ಏಕೇಕಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕೇಸು ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಾಟವತ್ಥಾಯ ಪವಕ್ಖಾಮೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಏಕಕನ್ತಿ ಏಕೇಕಂ, ಗಾಥಾಬನ್ಧವಸೇನ ಏ-ಕಾರಲೋಪೋ.

೯೩. ಚೇತಸಿಕವಿಭಾಗಂ ವತ್ತುಕಾಮೋಪಿ ಅವಿನಿಬ್ಭೋಗಧಮ್ಮೇ ದಸ್ಸೇತುಂ ಚಿತ್ತೇನ ಸಹ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ಆಹ ‘‘ಫಸ್ಸಪಞ್ಚಕ’’ನ್ತಿ. ಏಕತೋ ಉಪ್ಪಾದೋ ಏತೇಸನ್ತಿ ಏಕುಪ್ಪಾದಾ, ಸಹ ಖೀಯನ್ತೀತಿ ಸಹಕ್ಖಯಾ, ಏಕತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಏಕತೋ ನಿರುಜ್ಝನಕಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

೯೪. ಸಬ್ಬೇಸ್ವೇವ ಏಕವೀಸಸತೇಸು ಚಿತ್ತೇಸು ಸಮುಪಲಬ್ಭನತೋ ಸಬ್ಬಸಾಧಾರಣಾ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಅನನ್ತರಗಾಥಾಯ ಚಿತ್ತೇನ ಸಹ ಏಕುಪ್ಪಾದಾದಿಭಾವಕಥನೇನೇವ ಇಮೇಸಂ ಸಬ್ಬಸಾಧಾರಣತಾ ವುತ್ತಾ, ತತ್ಥ ಪನ ಏಕುಪ್ಪಾದಾದಿಮತ್ತಕಥನಮೇವ ಇಚ್ಛಿತಂ, ನ ಸಬ್ಬಸಾಧಾರಣತಾ. ವುತ್ತೋಪಿ ವಾಯಮತ್ಥೋ ತತ್ಥ ಅಪಾಕಟತ್ತಾ ಪುನ ಪಾಕಟಂ ಕತ್ವಾ ಇಧ ವುತ್ತೋತಿ.

೯೫-೧೦೦. ದ್ವಿಪಞ್ಚವಿಞ್ಞಾಣವಜ್ಜಿತಚತುಚತ್ತಾಲೀಸಕಾಮಾವಚರಚಿತ್ತೇಸು, ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರವಸೇನ ಏಕಾದಸಸು ಪಠಮಜ್ಝಾನಿಕಚಿತ್ತೇಸು ಚಾತಿ ಪಞ್ಚಪಞ್ಞಾಸಚಿತ್ತೇಸು ವಿತಕ್ಕಸ್ಸ ದೇಸಿತತ್ತಾ ಆಹ ‘‘ವಿತಕ್ಕೋ…ಪೇ… ಸಮುದೀರಿತೋ’’ತಿ. ವಿಚಾರೋ ಪಞ್ಚಪಞ್ಞಾಸಸವಿತಕ್ಕಚಿತ್ತೇಸು ಚೇವ ಏಕಾದಸಸು ದುತಿಯಜ್ಝಾನಿಕಚಿತ್ತೇಸು ಚಾತಿ ಛಸಟ್ಠಿಚಿತ್ತೇಸು ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಚಾರೋ…ಪೇ… ಜಾಯತೇ’’ತಿ.

ಏಕಪಞ್ಞಾಸಚಿತ್ತೇಸು ಪೀತೀತಿ ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣವಜ್ಜಿತೇಸು ಅಟ್ಠಾರಸಸು ಸೋಮನಸ್ಸಸಹಗತಕಾಮಾವಚರಚಿತ್ತೇಸು ಚೇವ ಚತುತ್ಥಪಞ್ಚಮಜ್ಝಾನವಜ್ಜಿತತೇತ್ತಿಂಸರೂಪಜ್ಝಾನಿಕಚಿತ್ತೇಸು ಚಾತಿ ಏಕಪಞ್ಞಾಸಚಿತ್ತೇಸು ಪೀತಿ ಜಾಯತಿ. ತೇಸಟ್ಠಿಯಾ ಸುಖನ್ತಿ ಏಕಪಣ್ಣಾಸಸಪ್ಪೀತಿಕಚಿತ್ತೇಸು ಚೇವ ಏಕಾದಸಸು ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಿಕಚಿತ್ತೇಸು, ಕುಸಲವಿಪಾಕಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣೇ ಚಾತಿ ತೇಸಟ್ಠಿಯಾ ಚಿತ್ತೇಸು ಸುಖಂ ಜಾಯತಿ. ತೇಸಟ್ಠಿಸುಖಸಹಗತಚಿತ್ತಾನಿ ಚೇವ ತೀಣಿ ಚ ದುಕ್ಖಸಹಗತಾನೀತಿ ಛಸಟ್ಠಿಚಿತ್ತೇ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಪಞ್ಚಪಣ್ಣಾಸಚಿತ್ತೇಸು ಉಪೇಕ್ಖಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಉಪೇಕ್ಖಾ ಪಞ್ಚಪಞ್ಞಾಸಚಿತ್ತೇಸೂ’’ತಿ. ದುಕ್ಖಂ ತೀಸೂತಿ ದ್ವೀಸು ಪಟಿಘಚಿತ್ತೇಸು ಚೇವ ಅಕುಸಲವಿಪಾಕಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣೇ ಚಾತಿ ತೀಸು ಚಿತ್ತೇಸು ದುಕ್ಖಂ ಜಾಯತಿ. ಹೋತಿ…ಪೇ… ಸೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯನ್ತಿ ತೇಸಟ್ಠಿಯಾ ಸುಖಸಹಗತಚಿತ್ತೇಸು ಏಕಮೇವ ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸೇಸು ಸೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಹೋತಿ. ಅಕುಸಲವಿಪಾಕಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣವಸೇನ ಏಕಮೇವ ದುಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯಸಹಗತಂ, ತಥಾ ಕುಸಲವಿಪಾಕಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಮೇವ ಸುಖಿನ್ದ್ರಿಯಸಮ್ಪಯುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ದುಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯಂ…ಪೇ… ಸುಖಿನ್ದ್ರಿಯ’’ನ್ತಿ.

ಅಹೇತುಕವಿಪಾಕಕಿರಿಯಾಮನೋಧಾತುವಜ್ಜಿತೇಸು ಮಜ್ಝಿಮಗಣನಾಯ ಪಞ್ಚಾಧಿಕಸತಪರಿಮಿತೇಸು ಕುಸಲಾಕುಸಲವಿಪಾಕಕಿರಿಯಾಚಿತ್ತೇಸು ವೀರಿಯಂ ದೇಸಿತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಪಞ್ಚುತ್ತರ…ಪೇ… ಆಹಾ’’ತಿ. ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸಮ್ಪರಾಯಿಕತ್ಥೇಸು ಸತ್ತೇ ವಿನೇತಿ, ವಿಗತೋ ವಾ ನಾಯಕೋ ಇಮಸ್ಸ, ವಿಸಿಟ್ಠೋ ವಾ ಸಬ್ಬಲೋಕಸ್ಸ ನಾಯಕೋ ಸಾಮಿ, ವಿಸೇಸೇನ ವಾ ವಿನೇಯ್ಯಸತ್ತೇ ನಿಬ್ಬಾನಪುರಂ ನೇತೀತಿ ವಿನಾಯಕೋ. ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾವಜ್ಜಿತವೀರಿಯಸಹಗತಚಿತ್ತೇಸು ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಚತುತ್ತರಸತೇ’’ತಿಆದಿ.

ಅಟ್ಠಾರಸ ಅಹೇತುಕಚಿತ್ತಾನಿ, ದ್ವೇ ಏಕಹೇತುಕಚಿತ್ತಾನಿ ಚ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಏಕುತ್ತರಸತೇ ಚಿತ್ತೇ ಛನ್ದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸಬ್ಬಾಹೇತುಕಚಿತ್ತಾನೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ದಸ ವಿಞ್ಞಾಣೇತಿ ಕುಸಲಾಕುಸಲವಿಪಾಕವಸೇನ ದ್ವಿಗುಣಿತೇ ಚಕ್ಖಾದಿಕೇ ಪಞ್ಚವಿಞ್ಞಾಣೇ.

೧೦೨-೬. ನಿಯತಾ ನ ಯೇವಾಪನಕಾ ವಿಯ ಕದಾಚೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಥಂ ಪನೇತೇ ಏಕನವುತಿಯಾ ಚಿತ್ತೇಸ್ವೇವ ಜಾಯನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅಹೇತುಕೇಸೂ’’ತಿಆದಿ. ಏಕೂನಾಸೀತಿಯಾತಿ ದ್ವಾದಸ ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಾಮಾವಚರಾನಿ, ಪಞ್ಚದಸ ರೂಪಾವಚರಾನಿ, ದ್ವಾದಸ ಅರೂಪಾವಚರಾನಿ, ಸಮಚತ್ತಾಲೀಸ ಲೋಕುತ್ತರಚಿತ್ತಾನೀತಿ ಏವಂ ಏಕೂನಾಸೀತಿಯಾ ತಿಹೇತುಕಚಿತ್ತೇಸು. ಅಟ್ಠವೀಸತಿಯಾ ಚಿತ್ತೇತಿ ಸೋಳಸಸು ಕಾಮಾವಚರಕುಸಲಮಹಾಕಿರಿಯಾಸು, ದ್ವಾದಸಸು ಚ ಲೋಕಿಯಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಚಿತ್ತೇಸು ಚಾತಿ ಅಟ್ಠವೀಸತಿಚಿತ್ತೇಸು. ಸಾಟ್ಠಕೇ ಚತ್ತಾಲೀಸವಿಧೇತಿ ಅಟ್ಠಸಹಿತೇ ಚತ್ತಾಲೀಸವಿಧೇ, ಅಟ್ಠಚತ್ತಾಲೀಸವಿಧೇತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಛ ಯುಗಳಾನೀತಿ ಕಾಯಪಸ್ಸದ್ಧಿಚಿತ್ತಪಸ್ಸದ್ಧಾದೀನಿ ಛ ಯುಗಳಾನಿ. ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಾ ಚಾತಿ ಕುಸಲಚಿತ್ತಸಮ್ಪಯೋಗತೋ ಕುಸಲಾ, ಅಬ್ಯಾಕತಚಿತ್ತಸಮ್ಪಯೋಗತೋ ಅಬ್ಯಾಕತಾತಿ ಕುಸಲೇನಪಕಾಸನವಿಧಾನೇಸು ಛೇಕೇನ ಸತ್ಥುನಾ ಪಕಾಸಿತಾ ದೇಸಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

೧೦೮-೧೧೧. ಸಂಸಯೋತಿ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ. ಸಾ ಹಿ ಸಂಸೇತಿ ಸಮನ್ತತೋ ಸೇತಿ, ‘‘ಏವಂ ನು ಖೋ, ನೋ ನು ಖೋ’’ತಿ ಪರಿಸಪ್ಪತೀತಿ ಸಂಸಯೋ. ಮಹನ್ತೇ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧಾದಿಕೇ ಏಸತಿ ಗವೇಸತೀತಿ ಮಹೇಸೀ. ತೇನ ಮಹೇಸಿನಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ. ಅಟ್ಠಸೂತಿ ಅಟ್ಠಲೋಭಸಹಗತಚಿತ್ತೇಸು. ಚತೂಸೂತಿ ತೇಸ್ವೇವ ದಿಟ್ಠಿಸಹಗತಚಿತ್ತೇಸು. ದಿಟ್ಠಿವಿಯುತ್ತೇಸು ಚತೂಸೂತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ದ್ವೀಸ್ವೇವಾತಿ ದ್ವೀಸು ದೋಸಮೂಲಕಚಿತ್ತೇಸು. ದ್ವೀಸು ಜಾಯನ್ತಿ ನೋ ಸಹಾತಿ ದೋಸಮೂಲೇಸ್ವೇವ ದ್ವೀಸು ಜಾಯನ್ತಿ, ಸಹ ಪನ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಉಸೂಯನಕಾಲೇ ಇಸ್ಸಾ, ಮಚ್ಛರಣಕಾಲೇ ಮಚ್ಛೇರನ್ತಿಆದಿನಾ ನಾನಾ ಹುತ್ವಾವ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಪಞ್ಚಸೂತಿ ಪಞ್ಚಸು ಸಸಙ್ಖಾರಿಕಚಿತ್ತೇಸು.

೧೧೨. ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಚೇತಸಿಕತ್ತಾಭಾವೇಪಿ ಕುಸಲಾಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಧಮ್ಮಾನಂ ಗಣನಟ್ಠಾನತೋ ‘‘ಮನೋ’’ತಿ ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ವುತ್ತಂ.

೧೧೪-೫. ಏತ್ತಾವತಾ ಚೇತಸಿಕವಿಭಾಗಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೇ ಲಬ್ಭಮಾನರಾಸೀಸು ಅಙ್ಗವಿಭಾಗದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಏಕೂನತಿಂಸಚಿತ್ತೇಸೂ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ನನು ಚ ಫಸ್ಸಪಞ್ಚಮಕರಾಸಿ ಸಬ್ಬಪಠಮಂ ಆಗತಾ, ಸಾ ಕಸ್ಮಾ ನ ವುತ್ತಾತಿ? ಸಬ್ಬಸಾಧಾರಣಭಾವತೋ. ನ ಹಿ ಸೋ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೋ ಅತ್ಥಿ, ಯೋ ಫಸ್ಸಪಞ್ಚಮಕವಿನಿಮುತ್ತೋತಿ. ಏಕಾದಸ ಪಠಮಜ್ಝಾನಿಕಾನಿ ಸೋಮನಸ್ಸಸಹಗತಾನಿ, ದ್ವಾದಸ ಸಹೇತುಕಕಾಮಾವಚರಾನಿ, ತಥಾ ಚತ್ತಾರಿ ಅಕುಸಲಾನಿ, ಸುಖಸನ್ತೀರಣಹಸಿತುಪ್ಪಾದಾನಿ ದ್ವೇತಿ ಏಕೂನತಿಂಸಚಿತ್ತೇಸು ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕಂ ಝಾನಂ ಪಞ್ಚಕರಾಸಿಸಙ್ಖಾತಂ ಮತಂ. ಚತು…ಪೇ… ನಿದ್ದಿಸೇತಿ ಏಕಾದಸ ದುತಿಯಜ್ಝಾನಿಕಾನಿ, ಕುಸಲವಿಪಾಕಕಿರಿಯಾವಸೇನ ದ್ವಾದಸ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತಸಹೇತುಕಕಾಮಾವಚರಾನಿ, ಉಪೇಕ್ಖಾದೋಮನಸ್ಸಸಹಗತಾನಿ ಅಟ್ಠ ಅಕುಸಲಾನಿ, ದ್ವಿಪಞ್ಚವಿಞ್ಞಾಣವಜ್ಜಿತಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತಾನಿ ಛ ಅಹೇತುಕಚಿತ್ತಾನಿ ಚಾತಿ ಇಮಾನಿ ಸತ್ತತಿಂಸ ಚಿತ್ತಾನಿ ಯಥಾಯೋಗಂ ಚತೂಹಿ ಝಾನಙ್ಗೇಹಿ ಯುತ್ತಾನಿ. ಏತ್ಥ ಹಿ ಏಕಾದಸ ದುತಿಯಜ್ಝಾನಿಕಾನಿ ವಿಚಾರಪೀತಿಸುಖಸಮಾಧೀಹಿ ಸಹಗತಾನಿ, ಇತರಾನಿ ಯಥಾಯೋಗಂ ಉಪೇಕ್ಖಾದೋಮನಸ್ಸೇಸು ಏಕೇಕೇನ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಸಮಾಧೀಹೀತಿ ಚತೂಹಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾನಿ.

ಏಕಾದಸವಿಧನ್ತಿ ಏಕಾದಸವಿಧಂ ತತಿಯಜ್ಝಾನಿಕಚಿತ್ತಂ ಪೀತಿಸುಖಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗತಾಯೋಗತೋ ತಿವಙ್ಗಿಕಮುದೀರಿತಂ. ಚತುತ್ತಿಂಸ…ಪೇ… ಮುದೀರಿತನ್ತಿ ದ್ವಾದಸ ಅರೂಪಾವಚರಚಿತ್ತಾನಿ, ದ್ವಾವೀಸತಿ ಚತುತ್ಥಪಞ್ಚಮಜ್ಝಾನಿಕಾನಿ ಸಾಸವಾನಾಸವಾನೀತಿ ಚತುತ್ತಿಂಸ ಚಿತ್ತಾನಿ ಯಥಾಯೋಗಂ ಉಪೇಕ್ಖೇಕಗ್ಗತಾಯೋಗತೋ, ಸುಖೇಕಗ್ಗತಾಯೋಗತೋ ಚ ದುವಙ್ಗಿಕಮುದೀರಿತಂ. ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಿಕಾನಿ ಹಿ ಏಕಾದಸ ಸುಖೇಕಗ್ಗತಾಸಹಿತಾನಿ, ಸೇಸಾನಿ ತೇವೀಸತಿ ಉಪೇಕ್ಖೇಕಗ್ಗತಾಸಹಿತಾನಿ.

೧೧೬. ಸಭಾವೇನಾವಿತಕ್ಕೇಸೂತಿ ದುತಿಯಜ್ಝಾನಾದಯೋ ವಿಯ ಭಾವನಾಬಲೇನ ವಿನಾ ಸಭಾವೇನೇವ ಅವಿತಕ್ಕೇಸು ದ್ವಿಪಞ್ಚವಿಞ್ಞಾಣೇಸು. ತೇಸು ಹಿ ವಿಜ್ಜಮಾನಾನಿಪಿ ಸೇಸಝಾನಙ್ಗಾನಿ ವಿತಕ್ಕವಿರಹೇನ ಉಪನಿಜ್ಝಾನಕಿಚ್ಚೇಸು ಅಸಮತ್ಥಾನಿ. ತೇನೇವ ಹಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಮ್ಪಿ ‘‘ವಿತಕ್ಕಪಚ್ಛಿಮಕಞ್ಹಿ ಝಾನಙ್ಗಂ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಭಾವನಾಯ ಅವಿತಕ್ಕಭಾವಪ್ಪತ್ತಾನಿ ಪನ ಭಾವನಾಬಲೇನೇವ ಉಪನಿಜ್ಝಾನಕಿಚ್ಚೇಸು ಪಟುತರಾ, ತಸ್ಮಾ ಸಭಾವೇನಾವಿತಕ್ಕೇಸು ಝಾನಙ್ಗಾನಿ ನ ಉದ್ಧರೇಯ್ಯ. ‘‘ನ ಉದ್ಧಟಾ’’ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ, ನ ಉದ್ಧಟಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಯದಿ ಏವಂ ಕಸ್ಮಾ ದ್ವಿಪಞ್ಚವಿಞ್ಞಾಣೇಸು ಸರೂಪೇನೇವ ಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗತಾ ವುತ್ತಾ, ನನು ತಸ್ಸಾ ವಿತಕ್ಕವಿರಹೇನ ಝಾನಙ್ಗಕಿಚ್ಚೇ ಅಸಮತ್ಥತಾಯ ರಾಸಿಭಜನಾಭಾವತೋ ಯೇವಾಪನಕವಸೇನ ವಚನಂ ಯುತ್ತನ್ತಿ? ವುಚ್ಚತೇ – ಕುಸಲಾಕುಸಲೇಸು ಅವಿಜ್ಜಮಾನಧಮ್ಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕೇಸುಪಿ ಅನುಪಲಬ್ಭನತೋ ಝಾನಙ್ಗಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ಅಕರಣೇಪಿ ಕುಸಲಾಕುಸಲೇಸು ದೇಸಿತನಿಯಾಮೇನೇವ ಸರೂಪೇನ ಇಧಾಪಿ ವುತ್ತಾ. ಹೋತು ತಾವ ಏತಂ, ಝಾನರಾಸಿಯಂ ವೇದನಾ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತಾ. ಸಾ ಹಿ ಸಬ್ಬಚಿತ್ತಸಾಧಾರಣಭಾವತೋ ಫಸ್ಸಪಞ್ಚಕರಾಸಿಮ್ಹಿ ಚೇವ, ಉಪೇಕ್ಖಾದಿಇನ್ದ್ರಿಯಭಾವತೋ ಇನ್ದ್ರಿಯರಾಸಿಮ್ಹಿಯೇವ ವತ್ತಬ್ಬಾ, ನ ಇತರತ್ಥ ತದಭಾವತೋತಿ? ಸಚ್ಚಂ, ವೇದನಾ ಪನ ಸಬ್ಬವೇದನಾನಂ ಸಾಮಞ್ಞಸಭಾವೇನ ಫಸ್ಸಪಞ್ಚಕೇ ಆಗತವೇದನಾ ಚ ಅಪರೇನ ವಿಸೇಸವಚನೇನ ತತ್ಥ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾ, ನ ತತ್ಥ ಅನ್ತೋಕರಣತ್ಥಂ. ತೇನೇವ ಹಿ ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಣಿಯಂ ದ್ವಿಪಞ್ಚವಿಞ್ಞಾಣೇಸು ಸಙ್ಗಹವಾರೇ ಝಾನಙ್ಗರಾಸಿ ನ ಉದ್ಧಟಾತಿ ರೂಪಧಾತುಯಂ ತಿಣ್ಣಂ ಮಹಾಭೂತಾನಂ ಅಪ್ಪಟಿಘಭಾವೇಪಿ ಕಾಮಧಾತುಯಂ ಸಪ್ಪಟಿಘಮಹಾಭೂತೇಹಿ ಸಮಾನಭಾವತೋ ತತ್ಥಾಪಿ ಸಪ್ಪಟಿಘಭಾವೋ ವಿಯ ದ್ವಿಪಞ್ಚವಿಞ್ಞಾಣೇಸು ವೇದನಾಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗತಾನಂ ವಿತಕ್ಕವಿಯೋಗೇನ ಝಾನಕಿಚ್ಚಾಕರಣೇಪಿ ಸವಿತಕ್ಕಚಿತ್ತೇಸು ಝಾನಚಿತ್ತಸಮಙ್ಗೀವೇದನಾದೀಹಿ ಸಮಾನತ್ತಾ ಝಾನಙ್ಗಭಾವೇನ ವಚನಂ ನಾಮ ಯುತ್ತಂ. ತೇನೇವ ಚ ನಾಮರೂಪಸಮಾಸೇ ‘‘ಫಸ್ಸಪಞ್ಚಕರಾಸಿಝಾನದುಕರಾಸಿಇನ್ದ್ರಿಯತ್ತಿಕರಾಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ. ಅಥ ವಾ ಕಿಂ ಏತಾಯ ಯುತ್ತಿಚಿನ್ತಾಯ, ಧಮ್ಮಸಭಾವವೇದಿನಾ ತಥಾಗತೇನ ಧಮ್ಮಸಭಾವಂ ಅವಿರಜ್ಝಿತ್ವಾ ದೇಸಿತನ್ತಿ ನ ಏತ್ಥ ಅನುಯೋಗೋ ಕಾತಬ್ಬೋತಿ. ಅಹೇತುಕಚಿತ್ತಾನಂ ಆರಮ್ಮಣೇ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತತಾಭಾವೇನ ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಬ್ಬಾ…ಪೇ… ನ ಉದ್ಧರೇ’’ತಿ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಮ್ಪಿ ‘‘ಹೇತುಪಚ್ಛಿಮಕೋ ಮಗ್ಗೋ’’ತಿ.

೧೧೭. ತೀಣಿ ಸೋಳಸಚಿತ್ತೇಸೂತಿ ಪನ್ನರಸಸು ಅಹೇತುಕವಿಪಾಕಚಿತ್ತೇಸು ಚೇವ ಕಿರಿಯಾಮನೋಧಾತುಮ್ಹಿ ಚಾತಿ ಸೋಳಸಸು ಚಿತ್ತೇಸು. ಮನಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ವೇದನಿನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಲಬ್ಭಮಾನಮೇಕನ್ತಿ ತೀಣಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ಇಮೇಸುಪಿ ಕುಸಲವಿಪಾಕಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಯಂ ಮನಿನ್ದ್ರಿಯಸುಖಿನ್ದ್ರಿಯಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯವಸೇನ ತೀಣಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ, ಅಕುಸಲವಿಪಾಕಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಯಂ ದುಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯೇನ ಸಹ ತೀಣಿ, ಸುಖಸನ್ತೀರಣೇ ಸೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯೇನ ಸಹ ತೀಣಿ, ಅವಸೇಸತೇರಸಚಿತ್ತೇಸು ಉಪೇಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯೇನ ಸಹ ತೀಣೀತಿ. ಏತ್ಥ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಸಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮಸ್ಸ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ ಮನಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸಾಪಿ ಆಧಾರಭಾವೋ ಯುಜ್ಜೇಯ್ಯ. ಇತರಥಾ ಹಿ ಮನಿನ್ದ್ರಿಯನ್ತಿ ಚಿತ್ತಸ್ಸೇವ ಗಹಣೇ ತಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಚ ಆಧಾರಭಾವೋ ನ ಯುಜ್ಜತೀತಿ. ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪನ ಚತ್ತಾರೀತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಸಹಗತೇ ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯಮನಿನ್ದ್ರಿಯಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಉಪೇಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯವಸೇನ ಚತ್ತಾರಿ. ಪಞ್ಚ ತೇರಸಸೂತಿ ಠಪೇತ್ವಾ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಸಹಗತಂ ಅವಸೇಸಾನಿ ಏಕಾದಸ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತಾನಿ, ಕಿರಿಯಾಹೇತುಕಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುದ್ವಯನ್ತಿ ತೇರಸಸು ಚಿತ್ತೇಸು ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯಾದೀನಿ ತೀಣಿ, ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ವೇದನಿನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಲಬ್ಭಮಾನಂ ಏಕನ್ತಿ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ. ಏತ್ಥ ಹಿ ದ್ವೀಸು ದೋಸಮೂಲೇಸು ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಮನಿನ್ದ್ರಿಯಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯದೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯವಸೇನ ಪಞ್ಚ, ಪಞ್ಚಸು ಸೋಮನಸ್ಸಸಹಗತೇಸು ಪುರಿಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಸೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಞ್ಚ, ಸೇಸೇಸು ಉಪೇಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಞ್ಚ ಹೋನ್ತಿ.

೧೧೮. ಸತ್ತ ದ್ವಾದಸಚಿತ್ತೇಸೂತಿ ದ್ವಾದಸಸು ಞಾಣವಿಪ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತೇಸು ಸದ್ಧಾಸತಿಸಮಾಧಿವೀರಿಯಜೀವಿತಮನಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಚ ವೇದನಿನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಲಬ್ಭಮಾನಮೇಕನ್ತಿ ಸತ್ತ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ. ತತ್ಥ ಹಿ ಛಸು ಸೋಮನಸ್ಸಸಹಗತೇಸು ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಾದೀನಿ ಛ ಸೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸತ್ತ, ಇತರೇಸು ಛಸು ಉಪೇಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸತ್ತ ಹೋನ್ತಿ. ಏಕೇನೂನೇಸು…ಪೇ… ಮನೇಸು ಚಾತಿ ದ್ವಾದಸ ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಾನಿ ಕಾಮಾವಚರಾನಿ, ಸತ್ತವೀಸತಿ ಲೋಕಿಯಜ್ಝಾನಚಿತ್ತಾನಿ ಚಾತಿ ಏಕೂನಚತ್ತಾಲೀಸವಿಧೇಸು ಲೋಕಿಯಚಿತ್ತೇಸು ಪುರಿಮಾನಿ ಸತ್ತ, ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಞ್ಚಾತಿ ಅಟ್ಠೇವ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ. ಏತ್ಥ ಹಿ ಸೋಮನಸ್ಸಸಹಗತೇಸು ಛಸು ಕಾಮಾವಚರೇಸು, ದ್ವಾದಸಸು ರೂಪಾವಚರಚತುಕ್ಕಜ್ಝಾನೇಸು ಚಾತಿ ಅಟ್ಠಾರಸಚಿತ್ತೇಸು ಸೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯೇನ, ಸೇಸೇಸು ಚ ಉಪೇಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ.

೧೧೯. ಚತ್ತಾಲೀಸಾಯ ಚಿತ್ತೇಸು ನವಕನ್ತಿ ಸಮಚತ್ತಾಲೀಸವಿಧೇಸು ಲೋಕುತ್ತರಚಿತ್ತೇಸು ಪುರಿಮಾನಿ ಅಟ್ಠಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ, ಅನಞ್ಞಾತಞ್ಞಸ್ಸಾಮೀತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಞ್ಞಾತಾವಿನ್ದ್ರಿಯನ್ತಿ ಇಮೇಸು ಲಬ್ಭಮಾನಮೇಕನ್ತಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ನವಕಾ. ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗೇಸು ಹಿ ಅನಞ್ಞಾತಞ್ಞಸ್ಸಾಮೀತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಲಬ್ಭತಿ. ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಪರಿಯೋಸಾನೇಸು ತಂ ನ ಲಬ್ಭತಿ. ತಸ್ಸ ಠಾನೇ ಅಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ. ಅರಹತ್ತಫಲೇ ತಮ್ಪಿ ನ ಲಬ್ಭತಿ. ತಸ್ಸ ಠಾನೇ ಅಞ್ಞಾತಾವಿನ್ದ್ರಿಯಂ ತಿಟ್ಠತೀತಿ. ಏವನ್ತಿ ಛಹಿ ಇನ್ದ್ರಿಯೇಹಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ಕತ್ಥಚಿ ತೀಣಿ, ಕತ್ಥಚಿ ಚತ್ತಾರಿ, ಕತ್ಥಚಿ ಪಞ್ಚ, ಕತ್ಥಚಿ ಸತ್ತ, ಕತ್ಥಚಿ ಅಟ್ಠ, ಕತ್ಥಚಿ ನವಿನ್ದ್ರಿಯಾನೀತಿ ಏವಂ ಛಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಯೋಗೋಪಿ, ನ ಕೇವಲಂ ಝಾನಙ್ಗಯೋಗೋವ, ಅಥ ಖೋ ಇನ್ದ್ರಿಯೇಹಿ ಸಹ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಾನಂ ಸಮ್ಪಯೋಗೋಪಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ.

೧೨೦-೩. ಇದಾನಿ ಮಗ್ಗಙ್ಗಸಮ್ಪಯೋಗಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಪಠಮಂ ತಾವ ಯೇಸು ಚಿತ್ತೇಸು ಮಗ್ಗಙ್ಗಾನಿ ನ ಲಬ್ಭನ್ತಿ, ತಾನಿ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಮಗ್ಗಙ್ಗಯೋಗಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೇ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಮಗ್ಗಙ್ಗಾನೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಏತ್ಥಾತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಏಕವೀಸಸತಪ್ಪಭೇದೇ ಚಿತ್ತಸ್ಮಿಂ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಮಗ್ಗಙ್ಗಾಧಿಕಾರೇ ವಾ. ವಿಞ್ಞಾಣೇಸು ದ್ವಿಪಞ್ಚಸೂತಿ ಸಭಾವಾವಿತಕ್ಕೇಸು ಚಕ್ಖಾದೀಸು ದ್ವಿಪಞ್ಚವಿಞ್ಞಾಣೇಸು. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಹೇಟ್ಠಾ ದ್ವಿಪಞ್ಚವಿಞ್ಞಾಣೇಸು ಝಾನಙ್ಗಾಭಾವೋ, ಅಹೇತುಕೇಸು ಚ ಮಗ್ಗಙ್ಗಾಭಾವೋ ವುತ್ತೋವ, ಅಝಾನಙ್ಗಾನಿ ಪನ ತತ್ಥ ಅಧಿಕಾರವಸೇನ ವುತ್ತಾನಿ, ಇಧ ಪಸಙ್ಗಾಗತವಸೇನ. ಅಮಗ್ಗಙ್ಗಾನಿ ತತ್ಥ ಪಸಙ್ಗಾಗತವಸೇನ, ಇಧ ಅಧಿಕಾರವಸೇನಾತಿ ನ ಕೋಚಿ ಪುನರುತ್ತಿದೋಸೋ.

ಏಕನ್ತಿ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ಚಿತ್ತಂ. ತಞ್ಹಿ ಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಕಪ್ಪಮಿಚ್ಛಾವಾಯಾಮಯೋಗತೋ ದ್ವೇ ಮಗ್ಗಙ್ಗಾನಿ ಏತ್ಥಾತಿ ದುಮಗ್ಗಙ್ಗಂ. ತಿಮಗ್ಗಙ್ಗಾನಿ ಸತ್ತಸೂತಿ ಚತ್ತಾರಿ ದಿಟ್ಠಿವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾನಿ, ದ್ವೇ ದೋಸಮೂಲಾನಿ, ಉದ್ಧಚ್ಚಸಹಗತಚಿತ್ತನ್ತಿ ಸತ್ತಸು ಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಕಪ್ಪಮಿಚ್ಛಾವಾಯಾಮಮಿಚ್ಛಾಸಮಾಧಿಯೋಗತೋ ತಿಮಗ್ಗಙ್ಗಾನಿ. ಚತ್ತಾಲೀಸ…ಪೇ… ಚತುರಙ್ಗಿಕೋತಿ ದ್ವಾದಸ ಞಾಣವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾನಿ, ಚತ್ತಾರಿ ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪಯುತ್ತಾನಿ, ಪಠಮಜ್ಝಾನಿಕವಜ್ಜಾನಿ ಚತುವೀಸತಿ ಮಹಗ್ಗತಚಿತ್ತಾನೀತಿ ಚತ್ತಾಲೀಸಚಿತ್ತೇಸು ಯೋ ಮಗ್ಗೋ ಲಬ್ಭತಿ, ಸೋ ಯಥಾಯೋಗಂ ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮಸಮ್ಮಾಸತಿಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿಯೋಗತೋ, ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಕಪ್ಪಮಿಚ್ಛಾವಾಯಾಮಮಿಚ್ಛಾಸಮಾಧಿಯೋಗತೋ, ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮಸಮ್ಮಾಸತಿಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿಯೋಗತೋ ಚ ಚತುರಙ್ಗಿಕೋ ಮತೋ. ತತ್ಥ ಞಾಣವಿಪ್ಪಯುತ್ತೇಸು ದ್ವಾದಸಸು ಪಠಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ, ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪಯುತ್ತೇಸು ಮಜ್ಝಿಮಾನಿ, ಸೇಸೇಸು ಪಚ್ಛಿಮಾನಿ ಲಬ್ಭನ್ತಿ.

ಪಞ್ಚದ್ದಸಸು…ಪೇ… ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕೋತಿ ದ್ವಾದಸಸು ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಾಮಾವಚರೇಸು ಚೇವ ತೀಸು ಲೋಕಿಯಪಠಮಜ್ಝಾನಿಕೇಸು ಚಾತಿ ಪನ್ನರಸಸು ಚಿತ್ತೇಸು ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮಸಮ್ಮಾಸತಿಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿವಸೇನ ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ. ನನು ಚ ಸಮ್ಮಾವಾಚಾದಯೋ ಕಾಮಾವಚರೇಸು ಲಬ್ಭನ್ತೀತಿ? ಸಚ್ಚಂ ಲಬ್ಭನ್ತಿ, ಪಾಠೇ ಪನ ಅನಾಗತತ್ತಾ ಇಧ ಪರಿಚ್ಚತ್ತಾತಿ. ದ್ವತ್ತಿಂಸಚಿತ್ತೇಸೂತಿ ಪಠಮಜ್ಝಾನಿಕವಜ್ಜೇಸು ದ್ವತ್ತಿಂಸಲೋಕುತ್ತರಚಿತ್ತೇಸು. ಸತ್ತಙ್ಗಿಕೋತಿ ಅವಿತಕ್ಕತ್ತಾ ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ನ ಲಬ್ಭತೀತಿ ತಂ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ಅವಸೇಸಸತ್ತಮಗ್ಗಙ್ಗವಸೇನ ಸತ್ತಙ್ಗಿಕೋ ವುತ್ತೋ.

ಯತ್ಥ ಪನ ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಲಬ್ಭತಿ, ತತ್ಥ ತೇನ ಸಹ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋತಿ ಆಹ ‘‘ಮಗ್ಗೋ ಅಟ್ಠಸೂ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಅಟ್ಠಸು ಚಿತ್ತೇಸೂತಿ ಪಠಮಜ್ಝಾನಿಕೇಸು ಅಟ್ಠಸು ಲೋಕುತ್ತರಚಿತ್ತೇಸು. ಏವನ್ತಿ ಛಹಿ ಮಗ್ಗಙ್ಗೇಹಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ಕತ್ಥಚಿ ದ್ವೇ ಮಗ್ಗಙ್ಗಾನಿ, ಕತ್ಥಚಿ ತೀಣಿ, ಕತ್ಥಚಿ ಚತ್ತಾರಿ, ಕತ್ಥಚಿ ಪಞ್ಚ, ಕತ್ಥಚಿ ಸತ್ತ, ಕತ್ಥಚಿ ಅಟ್ಠಾತಿ ಏವಂ ಛಹಿ ಪಕಾರೇಹಿ.

೧೨೪-೬. ಇದಾನಿ ಬಲಸಮ್ಪಯೋಗಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಬಲಾನಿ ದ್ವೇ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ವೀರಿಯಬಲಸಮಾಧಿಬಲವಸೇನ ದ್ವೇ ಬಲಾನಿ ಕಿರಿಯಾಹೇತುಕಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುದ್ವಯೇ ವಿಭಙ್ಗವಾರೇ ಆಗತಾನಿ ವೀರಿಯಬಲಸಮಾಧಿಬಲಾನಿ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಲಬ್ಭನ್ತೀತಿ ‘‘ದ್ವೇ ದ್ವಿಚಿತ್ತೇಸೂ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಏಕಸ್ಮಿಂ ತೀಣೀತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಸಹಗತೇ ವೀರಿಯಬಲಅಹಿರಿಕಬಲಅನೋತ್ತಪ್ಪಬಲವಸೇನ ತೀಣಿ ಬಲಾನಿ. ಏಕಾದಸಸು ಚತ್ತಾರೀತಿ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಸಹಗತವಜ್ಜೇಸು ಏಕಾದಸಸು ಅಕುಸಲಚಿತ್ತೇಸು ಸಮಾಧಿಬಲಞ್ಚೇವ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಾನಿ ತೀಣೀತಿ ಚತ್ತಾರಿಬಲಾನಿ. ಛ ದ್ವಾದಸಸೂತಿ ದ್ವಾದಸಸು ಞಾಣವಿಪ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತೇಸು ಸದ್ಧಾವೀರಿಯಸತಿಸಮಾಧಿಹಿರಿಓತ್ತಪ್ಪವಸೇನ ಛ ಬಲಾನಿ.

ಏಕೂನಾಸೀತಿಯಾ ಸತ್ತಾತಿ ದ್ವಾದಸಸು ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಾಮಾವಚರಚಿತ್ತೇಸು ಚೇವ ಸತ್ತವೀಸತಿಮಹಗ್ಗತಚಿತ್ತೇಸು ಚ ಚತ್ತಾಲೀಸಾಯ ಲೋಕುತ್ತರಚಿತ್ತೇಸು ಚಾತಿ ಏಕೂನಾಸೀತಿವಿಧೇಸು ಚಿತ್ತೇಸು ಸದ್ಧಾವೀರಿಯಸತಿಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾಹಿರಿಓತ್ತಪ್ಪವಸೇನ ಸತ್ತ ಬಲಾನಿ. ಸೋಳಸೇವಾಬಲಾನೀತಿ ಪಞ್ಚದಸ ಅಹೇತುಕವಿಪಾಕಾನಿ, ಕಿರಿಯಾಮನೋಧಾತುಆವಜ್ಜನಞ್ಚಾತಿ ಸೋಳಸ ಬಲವಿಪ್ಪಯೋಗತೋ ಅಬಲಚಿತ್ತಾನಿ. ಏವನ್ತಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಬಲೇಹಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ಕತ್ಥಚಿ ದ್ವೇ, ಕತ್ಥಚಿ ತೀಣಿ, ಕತ್ಥಚಿ ಚತ್ತಾರಿ, ಕತ್ಥಚಿ ಛ, ಕತ್ಥಚಿ ಸತ್ತಾತಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ಸಬಲಂ, ಇಮೇಸು ಏಕಸ್ಸಾಪಿ ಅಭಾವತೋ ಅಬಲಮ್ಪಿ ಚ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ, ವಿಜಾನಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಹೇತುರಾಸಿಆದಯೋ ವಿನಿಚ್ಛಯಭಾವತೋ ನ ವುತ್ತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಯೇಸು ಚಿತ್ತೇಸು ಯಾನಿ ಝಾನಙ್ಗಮಗ್ಗಙ್ಗಬಲಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಜಾಯನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಗಾಥಾಬನ್ಧಸುಖತ್ಥಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಓಸಾನಕರಣಂ.

ಇತಿ ಅಭಿಧಮ್ಮತ್ಥವಿಕಾಸಿನಿಯಾ ನಾಮ

ಅಭಿಧಮ್ಮಾವತಾರಸಂವಣ್ಣನಾಯ

ಚೇತಸಿಕವಿಭಾಗನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.