೧೦. ದಸಮೋ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ

ರೂಪವಿಭಾಗವಣ್ಣನಾ

೬೨೨. ವುತ್ತಮಾದಿಮ್ಹಿ ಯಂ ರೂಪಂ, ಚಿತ್ತಜಾನಮನನ್ತರಂ ಯಂ ರೂಪಂ ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಾನಂ ಅನನ್ತರಂ ಆದಿಮ್ಹಿ ಪಕರಣಾದಿಮ್ಹಿ ‘‘ಚಿತ್ತಂ ಚೇತಸಿಕಂ ರೂಪ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ವಚನೇನ ಆಚರಿಯೇನ ವುತ್ತಂ, ಇತೋ ಪರಂ ಇದಾನಿ ತಸ್ಸ ರೂಪಸ್ಸ ವಿಭಾವನಂ ಸಮಾಸೇನ ಸಙ್ಖೇಪೇನ ಕರಿಸ್ಸಂ.

೬೨೩. ಯಂ ರುಪ್ಪತೀತಿ ರೂಪನ್ತಿ ಯಂ ಧಮ್ಮಜಾತಂ ರುಪ್ಪತಿ ಸೀತಾದಿನಾ ವಿರುದ್ಧಪಚ್ಚಯೇನ ವಿಕಾರಮಾಪಜ್ಜತಿ. ತಥಾ ರೂಪಯತೀತಿ ರೂಪಂ ಯಂ ಧಮ್ಮಜಾತಂ ವಣ್ಣವಿಕಾರಮಾಪಜ್ಜಮಾನಂ ಹದಯಙ್ಗತಭಾವಂ ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ಪಕಾಸೇತಿ, ಇತಿ ತಸ್ಮಾ ರೂಪಂ, ಕಿಂ ತಂ? ವಣ್ಣಾಯತನಂ. ರೂಪಾರೂಪಭವಾತೀತೋ, ಸುರೂಪೋ ರೂಪಮಬ್ರ್ವಿ ಭಗವಾ ರೂಪಾರೂಪಭವಅತೀತೋ ಸುರೂಪೋ ರೂಪಂ ಅಬ್ರ್ವಿ ಕಥೇಸಿ.

೬೨೫-೬. ಮಹಾಭೂತೇನಾತಿ ಮಹನ್ತೋ ಭೂತೋ ಉಪ್ಪತ್ತಿ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಮಹಾಭೂತೋ, ತೇನ. ವಞ್ಚಕತ್ತಾ ಮಹಾಭೂತಸಮಾತಿ ವಾ.

೬೩೦. ನಿರುಪಾದಾನಮಾನಸೋತಿ ಉಪಾದಾನವಿರಹಿತಚಿತ್ತೋ.

೬೩೩. ತಸ್ಸ ಸಮ್ಪತ್ತೀತಿ ತಸ್ಸ ಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ಸಮ್ಪತ್ತಿ.

೬೩೪. ಉಪಬ್ರೂಹನರಸಾತಿ ವಡ್ಢನಕಿಚ್ಚಾ.

೬೩೭. ಆಸಯಾನುಸಯೇ ಞಾಣನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಆಸಯೋ ನಾಮ

ಸಸ್ಸತುಚ್ಛೇದದಿಟ್ಠೀ ಚ, ಖನ್ತೀ ಸಚ್ಚಾನುಲೋಮಿಕಂ;

ಯಥಾಭೂತಞ್ಚ ಯಂ ಞಾಣಂ, ಏತಂ ಆಸಯಸದ್ದಿತಂ.

ಅತ್ಥೀತಿ ಖೋ, ಕಚ್ಚಾನ, ಅಯಮೇಕೋ ಅನ್ತೋ, ಅನ್ತೋ ಖೋ, ಕಚ್ಚಾನ, ಅತ್ಥಿ ಇತಿ ಅಯಂ ಏಕೋ ಅನ್ತೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೋ, ಅಯಂ ಸಸ್ಸತದಿಟ್ಠಿ. ನತ್ಥೀತಿ ಖೋ, ಕಚ್ಚಾನ, ಅಯಂ ದುತಿಯೋ ಅನ್ತೋ, ಅಯಂ ಉಚ್ಛೇದದಿಟ್ಠಿ. ಖನ್ತೀ ಸಚ್ಚಾನುಲೋಮಿಕನ್ತಿ ಚತುನ್ನಂ ಸಚ್ಚಾನಂ ಅನುಲೋಮಿಕಞಾಣಂ, ಸಙ್ಖಾರುಪೇಕ್ಖಾಞಾಣನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಥಾಭೂತಞ್ಚ ಯಂ ಞಾಣನ್ತಿ ಸಪ್ಪಚ್ಚಯನಾಮರೂಪದಸ್ಸನಂ ಞಾಣಂ. ಏತಂಆಸಯಸದ್ದಿತನ್ತಿ ಏತಂ ಆಸಯಂ ಇತಿ ಕಥಿತಂ. ಏವಂ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇನ ಆಸಯೇ ಞಾಣಂ ನಾಮ. ಅನುಸಯೋ ನಾಮ ದಿಟ್ಠಾನುಸಯಾದಯೋ ಅನುಸಯಾ ಸತ್ತ. ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಪರೋಪರೇತಿ ಪರೇ ಅಧಿಕಭಾವೇನ ಓಪರೇ ಚ ತಿಕ್ಖಾನುಭಾವೇನ ಅಯಂ ಸತ್ತೋ ತಿಕ್ಖಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯೋ ಮುದುಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯೋ ಹೀನಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಇತಿ ಸತ್ತಾನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಪರಓಪರೇ ಞಾಣಂ.

೬೩೮. ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಾ ಞಾಣನ್ತಿ ತಿಹೇತುಕಕಾಮಾವಚರಕ್ರಿಯಾಚತುಕ್ಕಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

೬೪೧. ಅಕ್ಖಿಕೂಟೇಹಿ ಮತ್ಥಲುಙ್ಗೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೋ ಅನ್ತತೋ.

೬೪೫. ಭಾವಸಮ್ಭವಸಣ್ಠಾನಾತಿ ಇತ್ಥಿಪುಮಸಮ್ಭವಭೂತವಣ್ಣಾಯತನಂ.

೬೪೭. ಏತೇ ದಸ ಚತುಸಮುಟ್ಠಾನಾ ಸಮ್ಭಾರಾ ಚತೂಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಚತ್ತಾಲೀಸ ಭವನ್ತಿ.

೬೫೨. ನಿವಿಟ್ಠೇತಿ ಪತಿಟ್ಠಿತೇ.

೬೫೮. ಉಬ್ಬಿಅಧಿಕಾನಂ ಪಥವೀಅಧಿಕಾನಂ.

೬೬೦-೨. ವಿಸೇಸೇ ಸತೀತಿ ನಿಸ್ಸಯಭೂತಾನಂ ಚತುನ್ನಂ ವಿಸೇಸೇ ಸತಿ, ಸಬ್ಬಸೋ ಸಬ್ಬೇಸಂ ವಿಸೇಸಪರಿಕಪ್ಪನಂ ಪಹಾಯ ಏವ ಕಮ್ಮವಿಸೇಸೇನ ಪಸಾದಾನಂ ವಿಸೇಸತಾ ಞೇಯ್ಯಾ.

೬೬೩. ಸದ್ದೀಯತೀತಿ ಉಚ್ಚಾರೀಯತೇ. ರಸನ್ತೀತಿ ಅಸ್ಸಾದೇನ್ತಿ.

೬೬೮. ಪರತೋತಿ ಪಠಮಕಪ್ಪತೋ ಅಪರಭಾಗೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಂ ಭಾವದ್ವಯಂ ಸಮುಟ್ಠಾತೀತಿ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ. ‘‘ಪವತ್ತೇಪಿ ಸಮುಟ್ಠಾಯಾ’’ತಿಆದಿಕಂ ಸೋಣಕುಮಾರಾದಯೋ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ.

೬೭೨. ನ ತಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಕಾರಣನ್ತಿ ತಂ ಇನ್ದ್ರಿಯದ್ವಯಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಸ್ಸ ಕಾರಣಂ ನ ಸಿಯಾ. ತಸ್ಸಾತಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಸ್ಸ.

೬೭೪. ಉಬ್ಬಾಹನನ್ತಿ ನೀಹರಣಂ.

೬೭೬-೭. ಅನ್ನಪಾನಾದಿಕಂ ವತ್ಥು ಯಂ ಕಮ್ಮಜಂ ಅಗ್ಗಿಂ ಹರತಿ, ಕೇವಲಂ ಏಕಂ ಹುತ್ವಾ ತಂ ಅನ್ನಪಾನಾದಿಕಂ ವತ್ಥು ಜೀವಿತಂ ಪನ ಪಾಲೇತುಂ ನ ಚ ಸಕ್ಕೋತಿ. ಏಕತೋ ಜೀವಿತಂ ಪಾಲೇತುಞ್ಚ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ.

ಕಾಯೇನ ರೂಪಕಾಯೇನ ಅತ್ತನೋ ಭಾವಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತಾನಂ ಭಾವೋ ಕಾಯಗ್ಗಹಣಾನುಸಾರೇನ ಕಾಯಗ್ಗಹಣಸ್ಸ ಅನುಚಿನ್ತನೇನ ಗಹಿತಾಯ ವಾಯೋಧಾತುವಿಕಾರಸಙ್ಖಾತಾಯ ಏತಾಯ ಧಮ್ಮಜಾತಿಯಾ ಪಣ್ಡಿತೇಹಿ ವಿಞ್ಞಾಯತೇ. ಇತಿಪಿ ತಸ್ಮಾ ಕಾಯವಿಞ್ಞತ್ತಿ.

೬೮೧. ಏಕಾವಜ್ಜನವೀಥಿಯಂ ಹೇಟ್ಠಾ ಛಹಿ ಚಿತ್ತೇಹಿ ವಾಯೋಧಾತುಸಮುಟ್ಠಿತಂ ಉಪತ್ಥಮ್ಭಂ ಲಭಿತ್ವಾ.

೬೮೪. ಸಹ ಸದ್ದೇನ ವಾತಿ ಸದ್ದೇನ ಸಹೇವ.

೬೯೦-೧. ಏತಾಸಂ ಪನ ಲಹುತಾದೀನಂ ತಿಸ್ಸನ್ನಂ ಪವತ್ತಿಯಂ ನಿದಸ್ಸನಂ ಕಮತೋ ಆರೋಗ್ಯಂ ಲಹುತಾ, ಮದ್ದಿತಂ ಧಮ್ಮಂ ಮುದುತಾ, ಧನ್ತಹೇಮಂ ಕಮ್ಮಞ್ಞತಾ ಹೋತಿ. ಲಹುತಾದಿತ್ತಯಂ ಪನ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಆಹಾರಾದಿತ್ತಯಂಯೇವ ಲಹುತಾದಿತ್ತಯಂ ಕರೋತಿ ಯಸ್ಮಾ, ತತೋ ತಂ ತಿಜಂ ನಾಮ.

೬೯೩. ವುತ್ತಮಾಕಾರನಾನತ್ತಾತಿ ಏತ್ಥ ಆಕಾರನಾನತ್ತಾ ನಾಮ ಆಚಯಾಕಾರಅನುಬನ್ಧತಾಕಾರವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ವೇನೇಯ್ಯಾನಂ ವಸೇನ ವಾತಿ ಏಕೇ ವೇನೇಯ್ಯಾ ಆಚಯವಸೇನ ಜಾತಿರೂಪಂ ಜಾನನ್ತಿ, ಏಕೇ ಅನುಬನ್ಧತಾವಸೇನ ಜಾನನ್ತಿ. ಇತಿ ವೇನೇಯ್ಯಾನಂ ಜಾನನವಸೇನ ಜಾತಿರೂಪಂ ದ್ವಿಧಾ ವುತ್ತಂ.

೬೯೪. ಸಭಾವಾನಪಗಮೇ ಅತ್ತನೋ ಸಭಾವಸ್ಸ ಅನಪಗಮೇ ಸತಿ.

ತೇ ಮಿದ್ಧರೂಪವಾದಾಚರಿಯಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಾ. ಕಥಂ? ಅದ್ಧಾ ಮುನಿಸಿ ಸಮ್ಬುದ್ಧೋ, ನತ್ಥಿ ನೀವರಣಾ ತವಾತಿ ಯೋ ತ್ವಂ ಅದ್ಧಾ ಏಕನ್ತೇನ ಮುನಿ ಅಸಿ ಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಅಸಿ ನೀವರಣಾ ಧಮ್ಮಾ ತವ ತುಯ್ಹಂ ನತ್ಥಿ, ಇತಿ ವಚನೇ ಸಚೇ ಮಿದ್ಧಂ ನೀವರಣಂ ರೂಪೇ ಪವಿಟ್ಠಂ ಸಿಯಾ. ಭಗವತಾ ರೂಪಕಾಯಸ್ಸ ವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಾ ‘‘ನತ್ಥಿ ನೀವರಣಾ ತವಾ’’ತಿ ವಚನಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ. ಥಿನಮಿದ್ಧನೀವರಣಂ ಅವಿಜ್ಜಾನೀವರಣೇನ ಸಹ ನೀವರಣಞ್ಚೇವ ಹೋತಿ, ನೀವರಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಞ್ಚ ಹೋತಿ. ಇತಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತವಚನತೋ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಸ್ಸ ರೂಪಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ತಮ್ಪಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ. ನ ಪುರೇಜಾತಪಚ್ಚಯಾತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪಚ್ಚಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಚೇ ಥಿನಮಿದ್ಧಂ ರೂಪಂ ಸಿಯಾ, ಕಥಂ ಅರೂಪೇಪಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಿಯಾ, ನ ಸಿಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅರೂಪೇಪಿ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದನೀವರಣಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಥಿನಮಿದ್ಧನೀವರಣಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಇತಿ ವಚನೇನ ಚ ನ ಮಿದ್ಧರೂಪಂ ಸಿಯಾ, ಅರೂಪೇ ಕಥಂ ಸಿಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅರೂಪಮೇವ ಮಿದ್ಧಂ ಇತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಾ. ಅರೂಪೇಪಿ ಏತಸ್ಸ ಮಿದ್ಧಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಾಧಕವಚನತೋ ನಿಟ್ಠಂ ಏತ್ಥ ಚ ಅವಗನ್ತಬ್ಬಂ ‘‘ಅರೂಪ’’ನ್ತಿ ವಿಞ್ಞುನಾ.

೭೦೫-೬. ಕಮ್ಮೇನ ವೀಸತಿ ರೂಪಾತಿ ಅಟ್ಠಿನ್ದ್ರಿಯವತ್ಥುಅಟ್ಠಾವಿನಿಬ್ಭೋಗಸನ್ತತೂಪಚಯಾಕಾಸಾ ಕಮ್ಮಜಾ. ಚೇತಸಾ ವಿಞ್ಞತ್ತಿದ್ವಯಸದ್ದಲಹುತಾದಿತ್ತಯಅವಿನಿಬ್ಭೋಗಸನ್ತತೂಪಚಯಾಕಾಸಾ ಚಿತ್ತಜಾ. ಉತುನಾ ಸದ್ದಲಹುತಾದಿತ್ತಯಅವಿನಿಬ್ಭೋಗಸನ್ತತೂಪಚಯಾಕಾಸಾ ಉತುಜಾ. ಆಹಾರತೋ ಲಹುತಾದಿತ್ತಯಅವಿನಿಬ್ಭೋಗಸನ್ತತೂಪಚಯಾಕಾಸಾ ಆಹಾರಜಾ.

೭೦೭-೧೭. ಜಾಯೇಯ್ಯುಂ ಯದಿ ತಾನಿಪೀತಿ ತಾನಿ ಜರತಾಅನಿಚ್ಚತಾರೂಪಾ ಯದಿ ಜಾಯೇಯ್ಯುಂ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ತು ತೇಸಂ ಜರತಾಅನಿಚ್ಚತಾ ಭೇದಾ ಸಿಯುಂ. ಹಿ ಸಚ್ಚಂ ವಚನಂ ಪಾಕೋ ನ ಪಚ್ಚತಿ, ಭೇದೋ ವಾ ನ ಚ ಭಿಜ್ಜತಿ ಯಸ್ಮಾ, ತಸ್ಮಾ ತೇಸಂ ಪಾಕಭೇದಾ ಸಿಯುನ್ತಿ, ತಂ ವಚನಂ ನತ್ಥಿ. ಏತಂ ಜರತಾಅನಿಚ್ಚತಾದ್ವಯಂ ಜಾತಸ್ಸ ನಿಪ್ಫನ್ನರೂಪಸ್ಸ ಪಾಕಭೇದತ್ತಾ ನ ಜಾಯತಿ. ಸಿಯಾ ಕಸ್ಸಚಿ ಬುದ್ಧೇತ್ಥಾತಿ ಏತ್ಥ ಜರತಾಅನಿಚ್ಚತಾವಿನಿಚ್ಛಯಾಧಿಕಾರೇ ಕಸ್ಸಚಿ ಜನಸ್ಸ ಬುದ್ಧಿ ಞಾಣಂ ಯದಿ ಸಿಯಾ, ‘‘ರೂಪಸ್ಸೂಪಚಯೋ’’ತಿ ವಚನೇನ ‘‘ಜಾತಿ ಜಾಯತೀ’’ತಿ ವಚನಂ ದೀಪಿತಂ ಯಥಾ, ಏವಂ ತಥಾ ಪಾಕೋಪಿ ಪಚ್ಚತು, ಭೇದೋಪಿ ಪರಿಭಿಜ್ಜತು, ಏವಂ ಬುದ್ಧಿ ಸಿಯಾ. ಜಾತಿ ನ ಚೇವ ಜಾಯತೇ. ಇತಿ ಇಮಿನಾ ಪಕಾರೇನ ವಿಭಾವಿನಾ ಞೇಯ್ಯಾ. ಜಾತಿ ಜಾಯಮಾನಸ್ಸ ನಿಪ್ಫನ್ನರೂಪಸ್ಸ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ ನಾಮ ಪಕಾಸಿತಾ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಸ ಸಿಯಾ ತತ್ಥ ವಚನೇ ಯಸ್ಸ ಜನಸ್ಸ ಬುದ್ಧಿ ಸಿಯಾ. ಯೇಸಂ ನಿಪ್ಫನ್ನರೂಪಧಮ್ಮಾನಂ ಜಾತಿ ಅತ್ಥಿ, ಸಾ ಜಾತಿ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿಸಮ್ಮುತಿಂ ತಪ್ಪಚ್ಚಯತ್ತವೋಹಾರಂ ತೇಸಂ ನಿಪ್ಫನ್ನರೂಪಧಮ್ಮಾನಂ ಪಚ್ಚಯಟ್ಠೇನ ಲದ್ಧವೋಹಾರಂ ಕಮ್ಮಜಾದಿಕಂ ವೋಹಾರಂ ಲಭತೇವ ಯಥಾ, ತಥಾ ತೇಸಂ ನಿಪ್ಫನ್ನರೂಪಧಮ್ಮಾನಂ ತೇ ಪಾಕಭೇದಾ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿಸಮ್ಮುತಿಂ ನಾಮ ತಪ್ಪಚ್ಚಯತ್ತವೋಹಾರಂ ಲಭನ್ತಿ, ಇತಿ ಬುದ್ಧಿ ಸಿಯಾ. ತಸ್ಸ ಜನಸ್ಸ ಏವಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ – ಇದಂ ಸನ್ತತೂಪಚಯದ್ವಯಂ ಕಮ್ಮಾದಿಸಮ್ಭವಂ ಹೋತಿ ಯಥಾ, ಏವಂ ಪಾಕಭೇದಾ ತಂ ಕಮ್ಮಾದಿಸಮ್ಭವವೋಹಾರಂ ಕದಾಚಿಪಿ ನ ಲಭನ್ತಿ. ಹಿ ಸಚ್ಚಂ ವಚನಂ ಕಸ್ಮಾ ಕಾರಣಾ ಜನಕಾನಂ ಕಮ್ಮಾದಿಪಚ್ಚಯಾನಂ ಆನುಭಾವಸಙ್ಖಾತೇ ಖಣುಪ್ಪಾದೇ ತೇಸಂ ಪಾಕಭೇದಾನಂ ಅಭಾವತೋ ನ ಲಭನ್ತಿ. ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇನ ಖಣುಪ್ಪಾದೇ ಜಾತಿಪರಮ್ಪರಾಭಾವತೋ ಸಾ ಜಾತಿ ಲಬ್ಭತೇ, ತಸ್ಮಾ ಕಾರಣಾ ಜಾತಿ ಏವ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿಸಮ್ಮುತಿಂ ಪಚ್ಚಯತ್ತವೋಹಾರಂ ಲಭತಿ, ಇತರಂ ಜರತಾಅನಿಚ್ಚತಾದ್ವಯಂ ಪನ ನ ಲಭತಿ. ತಂ ಜರತಾಅನಿಚ್ಚತಾದ್ವಯಂ ಜಿಯ್ಯತಿ ಇತಿ ಭಿಜ್ಜತಿ ಇತಿ ವಾ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಕಮ್ಮಾದಿಪಚ್ಚಯಾನಂ ಆನುಭಾವಕ್ಖಣೇ ತಸ್ಸ ಜರತಾಅನಿಚ್ಚತಾದ್ವಯಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಾನಂ ಅಭಾವತೋ.

೭೧೮-೨೩. ಅನಿಚ್ಚಂ ಸಙ್ಖತಞ್ಚೇತಂ ಜರಾಮರಣಂ ಅನಿಚ್ಚಸಙ್ಖಾತಂ ಇತಿಪಿ ವಚನಸ್ಸ ಭಗವತಾ ವುತ್ತತ್ತಾ ಜರತಾಅನಿಚ್ಚತಾದ್ವಯಂ ಜಾಯತಿ, ಏವಂ ಇತಿ ತ್ವಂ ಚೇ ಮಞ್ಞಸಿ, ಏವಂ ‘‘ಜಾಯತಿ ಏವಾ’’ತಿ ವಚನಂ ಭಗವತಾ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಹಿ ಕಸ್ಮಾ ಕಾರಣಾ? ‘‘ಅನಿಚ್ಚಂ ಸಙ್ಖತಞ್ಚೇತಂ, ಜರಾಮರಣಮಿಚ್ಚಪೀ’’ತಿವುತ್ತಭಾವಾದಿನಾ ಆಕಾರದೇಸನಾಪರಿಯಾಯೇನ ಲೇಸೇನ ಭಗವತಾ ಅನಿಚ್ಚಾನಂ ನಿಪ್ಫನ್ನರೂಪಧಮ್ಮಾನಂ ಜರಾಮರಣಸಙ್ಖಾತಂ ಸಭಾವತೋ ಜರಾಮರಣಂ ಅನಿಚ್ಚಂ ಸಙ್ಖತಞ್ಚಾಪಿ ಚಿತ್ತಜಾನಂ ವಿಕಾರತ್ತಾ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಯೋ ‘‘ಚಿತ್ತಜಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ವಿಯ, ತಥಾ ಏವಂ ಭಗವತಾ ವುತ್ತಂ. ಯದಿ ಏವಂ ಅತ್ಥೇ ಸತಿ ಏತಂ ರುಪ್ಪನಲಕ್ಖಣತ್ತಯಂ ಅಜಾತತ್ತಾ ಚ ಸಬ್ಬಥಾ ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನ ಖಂಪುಪ್ಫಂವ ನತ್ಥಿ, ಅಸಙ್ಖತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ವಿಯ ನಿಚ್ಚಂವಾತಿ ಚ ಚೋದಕೋ ವದೇಯ್ಯ, ನತ್ಥಿ ನಿಚ್ಚನ್ತಿ ಇದಂ ಉಭಯವಚನಂ ನೋ ಭಗವತಾ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಕಸ್ಮಾ? ನಿಸ್ಸಯಧಮ್ಮಾನಂ ಆಯತ್ತಭಾವೇನ ಪವತ್ತಿತೋ ಪಥವಿಯಾದೀನಂ ನಿಸ್ಸಯಾನಂ ಭಾವೇ ಸತಿ ತಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣತ್ತಯಸ್ಸ ಭಾವತೋ, ತಸ್ಮಾ ಖಂಪುಪ್ಫಂವ ತಂ ಲಕ್ಖಣತ್ತಯಂ ನ ನತ್ಥಿ, ಅತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಥವೀಆದೀನಂ ಅಭಾವೇ ತಂ ಲಕ್ಖಣತ್ತಯಂ ನ ಚ ಲಬ್ಭತಿ ಯಸ್ಮಾ, ತಸ್ಮಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ವಿಯ, ತಥಾ ನಿಚ್ಚಂ ನ.

೭೨೪-೫. ಪರಿಚ್ಛೇದಾದಯೋ ಅನಿಪ್ಫನ್ನಾ. ತೇಸಮೇವ ಚ ರೂಪಾನಂ ತೇಸಮೇವ ನಿಪ್ಫನ್ನರೂಪಧಮ್ಮಾನಂ ವಿಕಾರತ್ತಾ ನಿಪ್ಫನ್ನಾ ಚೇವ ಸಙ್ಖತಾ ಸೇಸವಸೇನ ವುತ್ತಾನಂ ಪಭೇದಕತೋತಿ ದಸ್ಸನತೋ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ.

೭೬೭. ಗನ್ತುಂ ಪನಿಚ್ಛೇ ಪಿಟಕೇಭಿಧಮ್ಮೇ,

ಯೋ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿನಾ ಸಮತ್ತಂ;

ಹಿತತ್ಥಿನಾ ತೇನ ಚ ಭಿಕ್ಖುನಾಯಂ,

ಸಕ್ಕಚ್ಚ ಸಮ್ಮಾ ಪನ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬೋ.

ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಅಭಿಧಮ್ಮೇ ಪಿಟಕೇ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿನಾ ಸಮತ್ತಂ ಸಭಾವಂ ಗನ್ತುಂ ಪಾಪುಣಿತುಂ ಇಚ್ಛೇಯ್ಯ, ತೇನ ಚ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಹಿತತ್ಥಿನಾ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಆದರೇನ ಸಮ್ಮಾ ತೀರಣಚಿನ್ತನಸಜ್ಝಾಯನೇಹಿ ಅಯಂ ಅಭಿಧಮ್ಮಾವತಾರೋ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬೋ.

ಇತಿ ಅಭಿಧಮ್ಮಾವತಾರಟೀಕಾಯ

ರೂಪವಿಭಾಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ದಸಮೋ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ.