೬. ಯಮಕಮಾತಿಕಾ

ಮೂಲಯಮಕಮಾತಿಕತ್ಥವಣ್ಣನಾ

ಇದಾನಿ ಯಮಕಮಾತಿಕಾಯ ಸಂವಣ್ಣನಾನಯೋ ಹೋತಿ. ಸಾ ಪನೇಸಾ ಮೂಲಯಮಕಮಾತಿಕಾ ಖನ್ಧಆಯತನಧಾತುಸಚ್ಚಸಙ್ಖಾರಅನುಸಯಚಿತ್ತಧಮ್ಮಇನ್ದ್ರಿಯಯಮಕಮಾತಿಕಾತಿ ದಸವಿಧಾ ಹೋತಿ. ಕೇನಟ್ಠೇನ ಚೇತ್ಥ ಯಮಕನ್ತಿ? ಯುಗಳಟ್ಠೇನ. ಯುಗಳಂ ಹಿ ‘‘ಯಮಕಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ’’, ‘‘ಯಮಕಸಾಲಾ’’ತಿಆದೀಸು ‘‘ಯಮಕ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಇತಿ ಯುಗಳಸಙ್ಖಾತಾನಂ ಯಮಕಾನಂ ವಸೇನ ದೇಸಿತತ್ತಾ ಇಮೇಸು ದಸಸು ಏಕೇಕಮ್ಪಿ, ಏತೇಸಂ ವಿಭಜನತ್ತಾ ನಿದ್ದೇಸೋಪಿ, ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸಮೂಹತ್ತಾ ಪಕರಣಮ್ಪಿ ಯಮಕಂ ನಾಮ. ಇಧ ಪನೇತಾ ನಿದ್ದೇಸಯಮಕಂ ಉಪಾದಾಯ ‘‘ಯಮಕಮಾತಿಕಾ’’ತ್ವೇವ ವುತ್ತಾ, ತಾಸಂ ಪನ ದಸನ್ನಂ ಯಮಕಮಾತಿಕಾನಂ ಮೂಲಯಮಕಮಾತಿಕಾ ಆದಿ. ತತ್ಥಾಪಿ ‘‘ಯೇ ಕೇಚಿ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಕುಸಲಮೂಲಾ. ಯೇ ವಾ ಪನ ಕುಸಲಮೂಲಾ, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಧಮ್ಮಾ ಕುಸಲಾ’’ತಿ ಇದಂ ಯಮಕಂ ಆದಿ. ತಸ್ಸ ಕುಸಲಮೂಲಸಙ್ಖಾತಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಅತ್ಥಾನಂ ವಸೇನ ಅತ್ಥಯಮಕನ್ತಿ ವಾ, ತೇಸಞ್ಞೇವ ಅತ್ಥಾನಂ ಅನುಲೋಮತೋ ಪಟಿಲೋಮತೋ ಪವತ್ತಪಾಳಿಧಮ್ಮವಸೇನ ಧಮ್ಮಯಮಕನ್ತಿ ವಾ, ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮತೋ ಪವತ್ತಪುಚ್ಛಾವಸೇನ ಪುಚ್ಛಾಯಮಕನ್ತಿ ವಾ ತಿಧಾ ಯಮಕಭಾವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸೇಸೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಇದಾನಿ ಇಮೇಸಂ ಯಮಕಾನಂ ವಸೇನ ದೇಸಿತಾಯ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಮೂಲಯಮಕಮಾತಿಕಾಯ ತಾವ ನಯಯಮಕಪುಚ್ಛಾಅತ್ಥವಾರಪ್ಪಭೇದವಸೇನ ಪಾಳಿವವತ್ಥಾನಂ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ – ಕುಸಲತ್ತಿಕಮಾತಿಕಾಯ ಹಿ ‘‘ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ಇದಂ ಆದಿಪದಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮೂಲನಯೋ ಮೂಲಮೂಲನಯೋ ಮೂಲಕನಯೋ ಮೂಲಮೂಲಕನಯೋತಿ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ನಯಾ ಹೋನ್ತಿ. ತೇಸು ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ನಯೇ ಮೂಲಯಮಕಂ ಏಕಮೂಲಯಮಕಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಮೂಲಯಮಕನ್ತಿ ತೀಣಿ ತೀಣಿ ಯಮಕಾನೀತಿ ದ್ವಾದಸ ಯಮಕಾನಿ. ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಯಮಕೇ ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮವಸೇನ ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಪುಚ್ಛಾತಿ ಚತುವೀಸತಿ ಪುಚ್ಛಾ, ಏಕೇಕಪುಚ್ಛಾಯ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಸಂಸಯವಸೇನ ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಅತ್ಥಾತಿ ಅಟ್ಠಚತ್ತಾಲೀಸ ಅತ್ಥಾ.

ತತ್ಥ ಯೇ ಕೇಚಿ ಕುಸಲಾತಿ ಕುಸಲೇಸು ‘‘ಕುಸಲಾ ನು ಖೋ, ನ ಕುಸಲಾ ನು ಖೋ’’ತಿ ಸನ್ದೇಹಾಭಾವತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪದೇ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಕುಸಲಮೂಲಾತಿ ‘‘ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಕುಸಲಮೂಲಾ ನು ಖೋ, ನ ನು ಖೋ’’ತಿ ಏವಂ ವಿಮತಿವಸೇನ ಪುಚ್ಛಿತತ್ತಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪದೇ ಸಂಸಯತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸೋ ಚ ಖೋ ವೇನೇಯ್ಯಾನಂ ಸಂಸಯಟ್ಠಾನೇ ಸಂಸಯಂ ದೀಪೇತ್ವಾ ತಂವಿನೋದನತ್ಥಂ ಭಗವತಾ ವುತ್ತೋ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪನ ಸಂಸಯಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಇತೋ ಪರೇಸುಪಿ ಪುಚ್ಛಾಪದೇಸು ಏಸೇವ ನಯೋ. ಯಥಾ ಚ ಕುಸಲಪದಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಇಮೇ ಚತುನಯಾದಯೋ ಹೋನ್ತಿ, ಅಕುಸಲಪದಂ ನಿಸ್ಸಾಯಪಿ ತಥೇವ, ಅಬ್ಯಾಕತಪದಂ ನಿಸ್ಸಾಯಪಿ ತಥೇವ, ಕುಸಲಾದೀನಿ ತೀಣಿಪಿ ಪದಾನಿ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಂ ನಾಮಪದಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ತಥೇವಾತಿ ಕುಸಲತ್ತಿಕಮಾತಿಕಾಯ ಚತೂಸು ಪದೇಸು ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸೋಳಸ ನಯಾ, ಅಟ್ಠಚತ್ತಾಲೀಸ ಯಮಕಾನಿ, ಛನ್ನವುತಿ ಪುಚ್ಛಾ, ದ್ವಾನವುತಿಸತಂ ಅತ್ಥಾ ಚ ಉದ್ದೇಸವಸೇನ ವುತ್ತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಏತ್ತಾವತಾ ಮೂಲವಾರೋ ಹೇತುವಾರೋ ನಿದಾನವಾರೋ ಸಮ್ಭವವಾರೋ ಪಭವವಾರೋ ಸಮುಟ್ಠಾನವಾರೋ ಆಹಾರವಾರೋ ಆರಮ್ಮಣವಾರೋ ಪಚ್ಚಯವಾರೋ ಸಮುದಯವಾರೋತಿ ಸಬ್ಬೇಪಿ ದಸ ವಾರಾ ಹೋನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಮೂಲವಾರೇ ಆಗತಪರಿಚ್ಛೇದೇನೇವ ಅವಸೇಸೇಸುಪಿ ನಯಾದಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಪಾಳಿ ಪನೇತ್ಥ ಅತಿಸಂಖಿತ್ತಾ. ಇತಿ ಸಬ್ಬೇಸುಪಿ ದಸಸು ವಾರೇಸು ಸಟ್ಠಿಸತಂ ನಯಾ, ಅಸೀತಿಅಧಿಕಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಯಮಕಸತಾನಿ, ಸಟ್ಠಿಅಧಿಕಾನಿ ನವ ಪುಚ್ಛಾಸತಾನಿ, ವೀಸಾಧಿಕಾನಿ ಏಕೂನವೀಸತಿ ಅತ್ಥಸತಾನಿ ಚ ಉದ್ದಿಟ್ಠಾನೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ.

ಏವಮೇತ್ಥ ನಯಯಮಕಪುಚ್ಛಾ ಅತ್ಥವಾರಪ್ಪಭೇದವಸೇನ ಪಾಳಿವವತ್ಥಾನಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತಸ್ಸಾ ಅನುತ್ತಾನಪದತ್ಥಾನುಸಾರೇನೇವ ವಿಭಙ್ಗನಯಸಹಿತೋ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥವಣ್ಣನಾನಯೋ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋ – ತತ್ಥ ಯೇ ಕೇಚೀತಿ ಅನವಸೇಸವಚನಂ. ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾತಿ ಅನವಜ್ಜಸುಖವಿಪಾಕಾ ನಿಸ್ಸತ್ತಸಭಾವಾ. ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಕುಸಲಮೂಲಾತಿ ಕಿಂ ತೇ ಸಬ್ಬೇಯೇವ ಕುಸಲಮೂಲಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಪುಚ್ಛಾ. ಇಮಾನಿ ಪನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಮಾತಿಕಾಯ ನತ್ಥಿ. ಯಮಕಮಾತಿಕಾಯ ಹಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪುಚ್ಛಾಪದಾನೇವ ಉದ್ಧಟಾನಿ, ನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾನೀತಿ. ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾನಿ ಪನ ನಿದ್ದೇಸೇಯೇವ ವುತ್ತಾನಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬತ್ಥ ನಿದ್ದೇಸನಯೇನೇವ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಮುಖಂ ದಸ್ಸಯಿಸ್ಸಾಮ. ಇಮಿಸ್ಸಾವ ‘‘ಯೇ ಕೇಚಿ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಕುಸಲಮೂಲಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಾಯ ವಿಭಙ್ಗನಯೇನ ಇದಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಮುಖಂ. ‘‘ತೀಣೇವ ಕುಸಲಮೂಲಾನಿ, ಅವಸೇಸಾ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ನ ಕುಸಲಮೂಲಾ’’ತಿ ತಸ್ಸಾ ಚಾಯಮತ್ಥೋ – ನ ತೇ ಸಬ್ಬೇ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಕುಸಲಮೂಲಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಅಲೋಭಾದೀನಿ ಪನ ತೀಣೇವ ಕುಸಲಮೂಲಾನೀತಿ. ಯೇ ವಾ ಪನ ಕುಸಲಮೂಲಾ ತಯೋ ಅಲೋಭಾದಯೋ ಕುಸಲಾನಂ ಮೂಲಾತಿ ವುತ್ತಾ, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾತಿ ಕಿಂ ತೇ ಸಬ್ಬೇ ತಯೋಪಿ ಧಮ್ಮಾ ಕುಸಲಾತಿ ಪುಚ್ಛಾ. ತಸ್ಸಾ ನಿದ್ದೇಸೇ ‘‘ಆಮನ್ತಾ’’ತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ. ತಸ್ಸ ತೇಸಂ ತಿಣ್ಣಂ ಮೂಲಾನಂ ಕುಸಲಭಾವಮ್ಪಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಯಂ ತಾವ ಮೂಲನಯೇ ಮೂಲಯಮಕನಯೋ.

ಏಕಮೂಲಯಮಕೇ ಪನ ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಕುಸಲಮೂಲೇನ ಏಕಮೂಲಾತಿ ಗಣನಟ್ಠೇನ ಏಕಮೂಲಕಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಸಮಾನತ್ಥೇನ ಗಹೇತಬ್ಬಾ, ಅಯಂ ಹೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ – ‘‘ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಕುಸಲಮೂಲೇನ ಏಕಂ ಸಮಾನಂ ಮೂಲಂ ಏತೇಸನ್ತಿ ಏಕಮೂಲಾ’’ತಿ. ಯಂ ಫಸ್ಸಸ್ಸ ಮೂಲಂ, ಕಿಂ ತದೇವ ವೇದನಾದೀನನ್ತಿ ಅಯಂ ಪುಚ್ಛಾ. ಅಥ ನೇಸಂ ತಥಾಭಾವಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನವಸೇನ ‘‘ಆಮನ್ತಾ’’ತಿ ವಿಭಙ್ಗೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ. ಯೇ ವಾ ಪನ ಕುಸಲಮೂಲೇನ ಏಕಮೂಲಾ, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಧಮ್ಮಾ ಕುಸಲಾತಿ ಪುಚ್ಛಾ. ತಸ್ಸಾ ಪನ ಕುಸಲಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಂ ರೂಪಂ ಕುಸಲಮೂಲೇನ ಏಕಮೂಲಮೇವ, ನ ಕುಸಲಂ, ಫಸ್ಸಾದಿಧಮ್ಮಜಾತಂ ಪನ ಕುಸಲಮೂಲೇನ ಏಕಮೂಲಞ್ಚೇವ ಕುಸಲಞ್ಚಾತಿ ಇದಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ. ಯಥೇವ ಹಿ ಫಸ್ಸಾದೀನಂ ಅಲೋಭಾದಯೋ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಭಾವಸಾಧನೇನ ಹೇತುಪಚ್ಚಯತ್ತಾ ಮೂಲಂ, ತಥಾ ತಂಸಮುಟ್ಠಾನರೂಪಸ್ಸಾಪೀತಿ ತಂರೂಪಮ್ಪಿ ಅರೂಪಧಮ್ಮೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮಾನಮೂಲನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ನ ಪನ ಕುಸಲಂ ಅನವಜ್ಜಸುಖವಿಪಾಕತ್ತಾಭಾವಾ. ಏಕಮೂಲಯಮಕನಯೋ.

ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಮೂಲಯಮಕೇ ಪನ ‘‘ಯೇ ಕೇಚಿ ಕುಸಲಾ’’ತಿ ಅಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಯೇ ಕೇಚಿ ಕುಸಲಮೂಲೇನ ಏಕಮೂಲಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಾ ಕತಾ. ಕಸ್ಮಾ? ಇಮಿನಾಪಿ ಬ್ಯಞ್ಜನೇನ ತಸ್ಸೇವತ್ಥಸ್ಸ ಸಮ್ಭವದಸ್ಸನತ್ಥಂ, ಕುಸಲಸಮುಟ್ಠಾನರೂಪಸ್ಸಾಪಿ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡನತ್ಥಞ್ಚ. ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಮೂಲಾತಿ ಸಬ್ಬೇವ ತೇ ಕಿಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಟ್ಠೇನ ಮೂಲಾನಿ ಹೋನ್ತೀತಿ ಪುಚ್ಛಾ. ತಸ್ಸಾ ಯಾನಿ ದ್ವೇ ತೀಣಿ ಮೂಲಾನಿ ಏಕತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತಾನೇವ ಏಕಮೂಲಾನಿ ಚೇವ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಮೂಲಾನಿ ಚ, ಅವಸೇಸಾ ಕುಸಲಮೂಲಸಹಜಾತಾ ರೂಪಾರೂಪಧಮ್ಮಾ ಕುಸಲಮೂಲೇನ ಏಕಮೂಲಾವ, ನ ಚ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಮೂಲಾತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ. ತಸ್ಸೇವ ಪಟಿಲೋಮನಯೇ ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಮೂಲಾ ಅಲೋಭಾದಯೋ ಕುಸಲಾತಿ ಪುಚ್ಛಾ. ಆಮನ್ತಾತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ. ಮೂಲನಯೋ.

ಯಥಾ ಚ ಮೂಲನಯೇ ಮೂಲಯಮಕಏಕಮೂಲಯಮಕಅಞ್ಞಮಞ್ಞಮೂಲಯಮಕವಸೇನ ಛಬ್ಬಿಧಾ ಪುಚ್ಛಾವಿಸ್ಸಜ್ಜನನಯಾ ವುತ್ತಾ, ಏವಂ ಮೂಲಮೂಲನಯಾದೀಸುಪಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ವಿಸೇಸೋ – ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಕುಸಲಮೂಲಮೂಲಾತಿ ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಕುಸಲಮೂಲಸಙ್ಖಾತಾ ಮೂಲಾ, ಕುಸಲಮೂಲಮೂಲಾತ್ವೇವ ಅತ್ಥೋ. ಏಕಮೂಲಮೂಲಾತಿ ಸಮಾನಟ್ಠೇನ ಏಕಮೇವ ಮೂಲಮೂಲಂ ಏತೇಸನ್ತಿ ಏಕಮೂಲಮೂಲಾ, ಸಮಾನಮೂಲಮೂಲಾತ್ವೇವ ಅತ್ಥೋ. ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಮೂಲಮೂಲಾತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಮೂಲಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಮೂಲಂ, ತಂ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಟ್ಠೇನ ಮೂಲಂ ಏತೇಸನ್ತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಮೂಲಮೂಲಾ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಮೂಲಮೂಲಾತ್ವೇವ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಸಂ ತಾದಿಸಮೇವಾತಿ. ಮೂಲಮೂಲನಯೋ.

ಮೂಲಕನಯೇ ಪನ ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಕುಸಲಮೂಲಕಾತಿ ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಕುಸಲಾ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಟ್ಠೇನ ಕುಸಲಭೂತಂ ಮೂಲಂ ಏತೇಸನ್ತಿ ಕುಸಲಮೂಲಕಾತಿ ಪುಚ್ಛಾ. ಆಮನ್ತಾತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ. ‘‘ಯೇ ವಾ ಪನ ಕುಸಲಮೂಲಕಾ, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಧಮ್ಮಾ ಕುಸಲಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಾ. ಯಂ ರೂಪಂ, ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಂ ಕುಸಲನ್ತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ, ಸೇಸಂ ತಾದಿಸಮೇವಾತಿ. ಮೂಲಕನಯೋ.

ಮೂಲಮೂಲಕನಯೇ ಪನ ಕುಸಲಮೂಲಮೂಲಕಾತಿ ಕುಸಲಮೂಲಸಙ್ಖಾತಂ ಮೂಲಂ ಏತೇಸನ್ತಿ ಕುಸಲಮೂಲಮೂಲಕಾ. ಸೇಸಂ ತಾದಿಸಮೇವಾತಿ.

ಅಯಂ ತಾವ ಕುಸಲಪದೇಸು ಪುಚ್ಛಾವಿಸ್ಸಜ್ಜನನಯೋ. ಅಕುಸಲಪದಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ – ಅಕುಸಲಪದಮೂಲೇಸು ಏಕಮೂಲಯಮಕೇ ‘‘ಯೇ ಕೇಚಿ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಅಕುಸಲಮೂಲೇನ ಏಕಮೂಲಾ’’ತಿ ಪಠಮಪುಚ್ಛಾಯ ‘‘ಅಹೇತುಕಂ ಅಕುಸಲಂ ಅಕುಸಲಮೂಲೇನ ಏಕಮೂಲ’’ನ್ತಿ ನಿದ್ದೇಸೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಕತಂ. ತತ್ಥ ಅಹೇತುಕಂ ಅಕುಸಲನ್ತಿ ದ್ವೀಸು ಮೋಹಮೂಲಚಿತ್ತೇಸು ಮೋಹಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ಅಬ್ಯಾಕತಪದಮೂಲೇಸು ಏಕಮೂಲಯಮಕೇ ‘‘ಯೇ ಕೇಚಿ ಅಬ್ಯಾಕತಾ ಧಮ್ಮಾ, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಅಬ್ಯಾಕತಮೂಲೇನ ಏಕಮೂಲಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಾಯ ‘‘ಅಹೇತುಕಂ ಅಬ್ಯಾಕತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಾ ಅಬ್ಯಾಕತಮೂಲೇನ ಏಕಮೂಲಕಾ’’ತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ. ತತ್ಥ ಅಹೇತುಕಂ ಅಬ್ಯಾಕತನ್ತಿ ಅಟ್ಠಾರಸಾಹೇತುಕಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಾ, ರೂಪಂ, ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ. ಏತ್ಥ ಚ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಸಹೇತುಕಅಬ್ಯಾಕತಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನರೂಪಮ್ಪಿ ಅಬ್ಯಾಕತಮೂಲೇನ ಏಕಮೂಲಮೇವ, ತಂ ಪನ ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕಂ ಕತ್ವಾ ನಿದ್ದೇಸೇ ಏಕತೋ ಲಬ್ಭಮಾನಕವಸೇನಪೇತಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಕತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ನಾಮಪದಮೂಲೇಸು ಚ ‘‘ಯೇ ಕೇಚಿ ನಾಮಾ ಧಮ್ಮಾ, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ನಾಮಮೂಲಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಾಯ ‘‘ನವೇವ ನಾಮಮೂಲಾನಿ, ಅವಸೇಸಾ ನಾಮಾ ಧಮ್ಮಾ, ನ ನಾಮಮೂಲಾ’’ತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ. ಏಕಮೂಲನಯೇ ಪನೇತ್ಥ ‘‘ಯೇ ಕೇಚಿ ನಾಮಾ ಧಮ್ಮಾ, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ನಾಮಮೂಲೇನ ಏಕಮೂಲಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಾ. ‘‘ಅಹೇತುಕಂ ನಾಮಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಂ ನಾಮಮೂಲೇನ ಏಕಮೂಲ’’ನ್ತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ. ತತ್ಥ ಅಹೇತುಕಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದವಿಚಿಕಿಚ್ಛುದ್ಧಚ್ಚಸಮ್ಪಯುತ್ತಮೋಹನಿಬ್ಬಾನವಸೇನ ಅಹೇತುಕಂ ನಾಮಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಕುಸಲಪದೇ ವುತ್ತಾನುಸಾರೇನ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವಾತಿ. ಅಯಂ ಮೂಲವಾರೇ ನಯೋ.

ಇತೋ ಪರೇಸು ಹೇತುವಾರಾದೀಸು ನವಸು ವಾರೇಸು ಮೂಲವಾರಸದಿಸೋವ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸಂವಣ್ಣನಾನಯೋ. ಹೇತುಆದಿಪದಮತ್ತಮೇವ ಹೇತ್ಥ ವಿಸೇಸೋ, ತಾನಿ ಚ ಮೂಲ-ಸದ್ದಪರಿಯಾಯತೋ ಅಲೋಭಾದಿಹೇತುಕಾನೇವ. ಅಲೋಭಾದಯೋ ಹಿ ಸಹಜಾತಧಮ್ಮಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಫಲಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ಮೂಲಂ. ತಸ್ಸ ನಿಪ್ಫಾದನತ್ಥಂ ಹಿನೋತಿ ಪವತ್ತತೀತಿ ಹೇತು, ‘‘ಹನ್ದ ನಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತಂ ವಿಯ ಅತ್ತನೋ ಫಲಂ ನಿದೇತೀತಿ ನಿದಾನಂ. ಏತಸ್ಮಾ ಫಲಂ ಸಮ್ಭವತೀತಿ ಸಮ್ಭವೋ. ಪಭವತೀತಿ ಪಭವೋ. ಸಮುಟ್ಠಾತಿ ತಂ ಏತ್ಥ, ಏತೇನಾತಿ ವಾ ಸಮುಟ್ಠಾನಂ. ತಂ ಆಹರತೀತಿ ಆಹಾರೋ. ಅಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಟ್ಠೇನ ತೇನ ಆಲಮ್ಬೀಯತೀತಿ ಆಲಮ್ಬಣಂ. ಏತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ತಂ ಏತೀತಿ ಪಚ್ಚಯೋ. ಏತಸ್ಮಾ ತಂ ಸಮುದೇತೀತಿ ಸಮುದಯೋ. ಸಬ್ಬಂ ಕಾರಣಪರಿಯಾಯೇನ ವುತ್ತಾ ‘‘ಮೂಲಂ ಹೇತು ನಿದಾನಞ್ಚಾ’’ತಿ ಗಾಥಾ ದಸನ್ನಮ್ಪಿ ವಾರಾನಂ ಉದ್ದಾನಗಾಥಾ ನಾಮ. ಅಯಂ ಮೂಲಯಮಕಮಾತಿಕತ್ಥವಣ್ಣನಾನಯೋ.

ಖನ್ಧಯಮಕಮಾತಿಕತ್ಥವಣ್ಣನಾ

ಖನ್ಧಯಮಕಪಾಳಿಯಾ ಪನ ಪಾಳಿವವತ್ಥಾನಂ ತಾವ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ – ‘‘ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ’’ತಿ ಪದಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಯಾವ ‘‘ನ ಖನ್ಧಾ ನ ಸಙ್ಖಾರಾ’’ತಿ ಪದಂ, ತಾವ ಪವತ್ತಾ ಅಯಂ ಖನ್ಧಯಮಕಮಾತಿಕಾ ನಾಮ. ಸಾ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಾರಸ್ಸ ‘‘ಉದ್ದೇಸವಾರೋ’’ತಿಪಿ ‘‘ಪುಚ್ಛಾವಾರೋ’’ತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಸೋ ಚ ಪದಸೋಧನವಾರೋ ಪದಸೋಧನಮೂಲಚಕ್ಕವಾರೋ ಸುದ್ಧಖನ್ಧವಾರೋ ಸುದ್ಧಖನ್ಧಮೂಲಚಕ್ಕವಾರೋತಿ ಚತೂಹಿ ನಯವಾರೇಹಿ ಪಟಿಮಣ್ಡಿತೋ. ತತ್ಥ ‘‘ರೂಪಂ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ, ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ರೂಪ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಪದಮೇವ ಸೋಧೇತ್ವಾ ಗತೋ ಪದಸೋಧನವಾರೋ ನಾಮ. ಸೋ ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮವಸೇನ ದುವಿಧೋ ಹೋತಿ. ತಸ್ಸ ಅನುಲೋಮವಾರೇ ‘‘ರೂಪಂ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ, ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ರೂಪ’’ನ್ತಿಆದೀನಿ ಪಞ್ಚ ಯಮಕಾನಿ. ಪಟಿಲೋಮವಾರೇಪಿ ‘‘ನ ರೂಪಂ ನ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ, ನ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ನ ರೂಪ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಪಞ್ಚ ವಾರಾ.

ತತೋ ಪರಂ ತೇಸಞ್ಞೇವ ಪದಸೋಧನವಾರೇ ಸೋಧಿತಾನಂ ಖನ್ಧಾನಂ ‘‘ರೂಪಂ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ, ಖನ್ಧಾ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಏಕೇಕಖನ್ಧಮೂಲಕಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಚತ್ತಾರಿ ಚಕ್ಕಾನಿ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಗತೋ ಪದಸೋಧನಮೂಲಕಾನಂ ಚಕ್ಕಾನಂ ಅತ್ಥಿತಾಯ ಪದಸೋಧನಮೂಲಚಕ್ಕವಾರೋ ನಾಮ. ಸೋಪಿ ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮವಸೇನ ದುವಿಧೋ ಹೋತಿ. ತಸ್ಸ ಅನುಲೋಮವಾರೇ ‘‘ರೂಪಂ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ, ಖನ್ಧಾ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ’’ತಿಆದೀನಿ ಏಕೇಕಖನ್ಧಮೂಲಕಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಚತ್ತಾರಿ ಕತ್ವಾ ವೀಸತಿ ಯಮಕಾನಿ. ಪಟಿಲೋಮವಾರೇಪಿ ‘‘ನ ರೂಪಂ ನ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ, ನ ಖನ್ಧಾ ನ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ’’ತಿಆದೀನಿ ವೀಸತಿಮೇವ.

ತತೋ ಪರಂ ‘‘ರೂಪಂ ಖನ್ಧೋ, ಖನ್ಧಾ ರೂಪ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಸುದ್ಧಖನ್ಧವಸೇನೇವ ಗತೋ ಸುದ್ಧಖನ್ಧವಾರೋ ನಾಮ. ಸೋಪಿ ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮವಸೇನ ದುವಿಧೋ ಹೋತಿ. ತಸ್ಸ ಅನುಲೋಮವಾರೇ ‘‘ರೂಪಂ ಖನ್ಧೋ, ಖನ್ಧಾ ರೂಪ’’ನ್ತಿಆದೀನಿ ಪಞ್ಚ ಯಮಕಾನಿ. ಪಟಿಲೋಮವಾರೇಪಿ ‘‘ನ ರೂಪಂ ನ ಖನ್ಧೋ, ನ ಖನ್ಧಾ ನ ರೂಪ’’ನ್ತಿಆದೀನಿ ಪಞ್ಚೇವ.

ತತೋ ಪರಂ ತೇಸಞ್ಞೇವ ಸುದ್ಧಖನ್ಧಾನಂ ‘‘ರೂಪಂ ಖನ್ಧೋ, ಖನ್ಧಾ ವೇದನಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಏಕೇಕಖನ್ಧಮೂಲಕಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಚತ್ತಾರಿ ಚಕ್ಕಾನಿ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಗತೋ ಸುದ್ಧಖನ್ಧಮೂಲಕಾನಂ ಚಕ್ಕಾನಂ ಅತ್ಥಿತಾಯ ಸುದ್ಧಖನ್ಧಮೂಲಚಕ್ಕವಾರೋ ನಾಮ. ಸೋಪಿ ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮವಸೇನ ದುವಿಧೋ ಹೋತಿ. ತಸ್ಸ ಅನುಲೋಮವಾರೇ ‘‘ರೂಪಂ ಖನ್ಧೋ, ಖನ್ಧಾ ವೇದನಾ’’ತಿಆದೀನಿ ಏಕೇಕಖನ್ಧಮೂಲಕಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಚತ್ತಾರಿ ಕತ್ವಾ ವೀಸತಿ ಯಮಕಾನಿ. ಪಟಿಲೋಮವಾರೇಪಿ ‘‘ನ ರೂಪಂ ನ ಖನ್ಧೋ, ನ ಖನ್ಧಾ ನ ವೇದನಾ’’ತಿಆದೀನಿ ವೀಸತಿಮೇವ. ಏವಮೇತ್ಥ ಚತೂಸು ನಯವಾರೇಸು ಏಕಂ ಯಮಕಸತಂ, ದ್ವೇ ಪುಚ್ಛಾಸತಾನಿ, ಏಕೇಕಪುಚ್ಛಾಯ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಸಂಸಯವಸೇನ ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಅತ್ಥೇ ಕತ್ವಾ ಚತ್ತಾರಿ ಚ ಅತ್ಥಸತಾನಿ ಉದ್ದಿಟ್ಠಾನೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ.

ಏವಮೇತಿಸ್ಸಾ ಪಾಳಿವವತ್ಥಾನಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಅನುತ್ತಾನಪದತ್ಥಾನುಸಾರೇನ ವಿಭಙ್ಗನಯಸಹಿತಸಙ್ಖೇಪತ್ಥವಣ್ಣನಾನಯೋ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾತಿ ಅಯಂ ಯಮಕವಸೇನ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬಾನಂ ಖನ್ಧಾನಂ ಉದ್ದೇಸೋ. ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ…ಪೇ… ವಿಞ್ಞಾಣಕ್ಖನ್ಧೋತಿ ತೇಸಞ್ಞೇವ ಪಭೇದತೋ ನಾಮವವತ್ಥಾನಂ. ತತೋ ಪರಂ ಪದಸೋಧನವಾರಾದಯೋ ಚತ್ತಾರೋ ನಯವಾರಾ. ತತ್ಥ ರೂಪಂ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋತಿ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ‘‘ರೂಪ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ‘‘ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛತೀತಿ ವಚನಸೋಧನತ್ಥಂ ಪುಚ್ಛಾ. ತಸ್ಸಾ ಚ ‘‘ಪಿಯರೂಪಂ ಸಾತರೂಪಂ ರೂಪಂ ನ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ, ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ರೂಪಞ್ಚೇವ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ಚಾ’’ತಿ ಇದಂ ನಿದ್ದೇಸನಯೇನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ. ತತ್ಥ ಪಿಯರೂಪಂ ಸಾತರೂಪನ್ತಿಆದೀಸು ಯಂ ‘‘ರೂಪ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ರೂಪಮೇವ ನ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ. ಯೋ ಪನ ‘‘ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ, ಸೋ ‘‘ರೂಪ’’ನ್ತಿಪಿ ‘‘ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ’’ತಿಪಿ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ರೂಪನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ‘‘ಆಮನ್ತಾ’’ತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ನಿಯಮೇನ ರೂಪನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ. ವೇದನಾ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋತಿ ಪುಚ್ಛಾಯ, ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ವೇದನಾತಿ ಪುಚ್ಛಾಯ ಚ ‘‘ಆಮನ್ತಾ’’ತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ. ಸಞ್ಞಾಸಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧೋತಿ ಪುಚ್ಛಾಯ ‘‘ಪಪಞ್ಚಸಞ್ಞಾ’’ತಿಆದೀಸು ಆಗತಾ ದಿಟ್ಠಿಸಞ್ಞಾ ಸಞ್ಞಾ ನ ಸಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧೋ, ಸಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧೋ ಸಞ್ಞಾ ಚೇವ ಸಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧೋ ಚಾತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ. ಸಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧೋ ಸಞ್ಞಾತಿ ಪುಚ್ಛಾಯ ಚ ‘‘ಆಮನ್ತಾ’’ತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ. ಸಙ್ಖಾರಾ ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧೋತಿ ಪುಚ್ಛಾಯ ‘‘ಅನಿಚ್ಚಾ ವತ ಸಙ್ಖಾರಾ’’ತಿಆದೀಸು ಆಗತೋ ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧೋ, ತತೋ ಅವಸೇಸಾ ಸಙ್ಖತಧಮ್ಮಾ ಸಙ್ಖಾರಾ ನ ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧೋತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ. ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧೋ ಸಙ್ಖಾರಾತಿ ಪುಚ್ಛಾಯ ‘‘ಆಮನ್ತಾ’’ತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ. ವಿಞ್ಞಾಣಂ ವಿಞ್ಞಾಣಕ್ಖನ್ಧೋತಿ ಪುಚ್ಛಾಯ, ವಿಞ್ಞಾಣಕ್ಖನ್ಧೋ ವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಾಯ ಚ ‘‘ಆಮನ್ತಾ’’ತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ.

ಪಟಿಲೋಮವಾರೇ ನ ರೂಪಂ ನ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋತಿ ಪುಚ್ಛಾಯ ‘‘ಆಮನ್ತಾ’’ತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ. ತಸ್ಸ ರೂಪ-ಸದ್ದವಚನೀಯಾ ಧಮ್ಮಾ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ನ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ನ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ನ ರೂಪನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಾಯ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧವಿರಹಿತಾ ‘‘ಪಿಯರೂಪಂ ಸಾತರೂಪ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಾ ಧಮ್ಮಾ ನ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ, ರೂಪಂ, ಪಿಯರೂಪಸಾತರೂಪರೂಪಕ್ಖನ್ಧವಿರಹಿತಾ ಪನ ಧಮ್ಮಾ ನ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ಚೇವ ನ ರೂಪಞ್ಚಾತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ. ನ ವೇದನಾ ನ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋತಿ ಪುಚ್ಛಾಯ, ನ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ನ ವೇದನಾತಿ ಪುಚ್ಛಾಯ, ನ ಸಞ್ಞಾ ನ ಸಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧೋತಿ ಪುಚ್ಛಾಯ ಚ ‘‘ಆಮನ್ತಾ’’ತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ. ನ ಸಙ್ಖಾರಾ ನ ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧೋತಿ ಪುಚ್ಛಾಯ ‘‘ಆಮನ್ತಾ’’ತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ. ನ ಸಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧೋ ನ ಸಞ್ಞಾತಿ ಪುಚ್ಛಾಯ ಪನ ದಿಟ್ಠಿಸಞ್ಞಾ ನ ಸಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧೋ, ಸಞ್ಞಾ, ತಂ ದಿಟ್ಠಿಸಞ್ಞಂ, ಸಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧಞ್ಚ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಾ ನ ಚೇವ ಸಞ್ಞಾ ನ ಚ ಸಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧೋತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ. ನ ಸಙ್ಖಾರಾ ನ ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧೋತಿ ಪುಚ್ಛಾಯ ‘‘ಆಮನ್ತಾ’’ತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ. ನ ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧೋ ನ ಸಙ್ಖಾರಾತಿ ಪುಚ್ಛಾಯ ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಸಙ್ಖತಧಮ್ಮಾ ನ ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧೋ, ಸಙ್ಖಾರಾ, ಅಸಙ್ಖತಾ ಪನ ಧಾತು ನ ಚೇವ ಸಙ್ಖಾರಾ ನ ಚ ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧೋತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ. ನ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ವಿಞ್ಞಾಣಕ್ಖನ್ಧೋತಿ ಪುಚ್ಛಾಯ, ನ ವಿಞ್ಞಾಣಕ್ಖನ್ಧೋ ನ ವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಾಯ ಚ ‘‘ಆಮನ್ತಾ’’ತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ. ಇಮಿನಾವ ನಯೇನ ಇತೋ ಪರೇಸುಪಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನನಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ವಿಸೇಸಮತ್ತಮೇವ ಪನ ವಕ್ಖಾಮ.

ಪದಸೋಧನಮೂಲಚಕ್ಕವಾರೇ ಪನ ಅಯಂ ವಿಸೇಸೋ – ಖನ್ಧಾ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋತಿ ಯೇ ಕೇಚಿ ಖನ್ಧಾ, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋತಿ ಪುಚ್ಛಾ. ತಸ್ಸಾ ‘‘ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ಖನ್ಧೋ ಚೇವ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ಚ, ಅವಸೇಸಾ ಪನ ಖನ್ಧಾ, ನ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ’’ತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ. ಸೇಸೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಪಟಿಲೋಮೇ ಪನ ನ ಖನ್ಧಾ ನ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋತಿ ಪುಚ್ಛಾಯ ‘‘ಆಮನ್ತಾ’’ತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ. ಏತ್ಥ ಚ ಯೇ ಪಞ್ಞತ್ತಿನಿಬ್ಬಾನಸಙ್ಖಾತಾ ಧಮ್ಮಾ ಖನ್ಧಾಪಿ ನ ಹೋನ್ತಿ, ತೇ ಯಸ್ಮಾ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋಪಿ ನ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಆಮನ್ತಾ’’ತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ, ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ. ಪದಸೋಧನಮೂಲಚಕ್ಕವಾರೋ.

ಸುದ್ಧಖನ್ಧವಾರೇ ಪನ ‘‘ರೂಪಂ ಖನ್ಧೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಾಯ ‘‘ಆಮನ್ತಾ’’ತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಪಿಯರೂಪಾದೀನಞ್ಚ ಪಞ್ಚಸು ಖನ್ಧೇಸು ಸಙ್ಗಹಿತತ್ತಾ. ‘‘ಖನ್ಧಾ ರೂಪ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ಯೇ ಕೇಚಿ ಖನ್ಧಾ, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋತಿಆದಿನಾ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ತೇನೇವ ಹಿಸ್ಸ ನಿದ್ದೇಸೇ ‘‘ಖನ್ಧಾ ರೂಪ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಪದಂ ಅನುದ್ಧರಿತ್ವಾ ‘‘ಖನ್ಧಾ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಅತ್ಥವಸೇನೇವ ಪದಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ‘‘ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ಖನ್ಧೋ ಚೇವ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ಚ, ಅವಸೇಸಾ ಖನ್ಧಾ, ನ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ’’ತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಕತಂ. ತೇನೇವ ಚ ಕಾರಣೇನ ಸುದ್ಧಖನ್ಧವಾರೋತಿ ವುತ್ತೋ. ವಚನಸೋಧನೇ ವಿಯ ಹಿ ಏತ್ಥ ನ ವಚನಂ ಪಮಾಣಂ, ಯಥಾ ಪನ ಸುದ್ಧಖನ್ಧಾ ಲಬ್ಭನ್ತಿ, ತಥಾ ತಥಾ ಅತ್ಥೋವ ಪಮಾಣಂ. ಪರತೋ ಆಯತನಯಮಕಮಾತಿಕಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಪಟಿಲೋಮೇ ‘‘ನ ರೂಪಂ ನ ಖನ್ಧೋ’’ತಿ ಯಂ ಧಮ್ಮಜಾತಂ ರೂಪಂ ನ ಹೋತಿ, ತಂ ಖನ್ಧೋಪಿ ನ ಹೋತೀತಿ ಪುಚ್ಛಾ, ತಸ್ಸಾ ‘‘ರೂಪಕ್ಖನ್ಧವಿರಹಿತಾ ಖನ್ಧಾ, ನ ರೂಪಂ, ತಥಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ನ ಪನ ರೂಪಞ್ಚೇವ ನ ಖನ್ಧೋ ಚಾ’’ತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ. ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ. ಸುದ್ಧಖನ್ಧವಾರೋ.

ಸುದ್ಧಖನ್ಧಮೂಲಚಕ್ಕವಾರೇಪಿ ‘‘ಖನ್ಧಾ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಅಯಂ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಾರೇ ನಯೋ.

ಯಸ್ಮಾ ಪನ ನಿದ್ದೇಸೇ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಪನ ಮಾತಿಕಾಯ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಾರಸಙ್ಖಾತಂ ನಿದ್ದೇಸಂ ವತ್ವಾ ತತೋ ಇಮಂ ಮಾತಿಕಾಕ್ಕಮಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಅಪರೇನ ಪರಿಯಾಯೇನ ಅಞ್ಞೇಪಿ ಉದ್ದೇಸವಾರವಿರಹಿತಾ ‘‘ಪವತ್ತಿವಾರೋ ಪರಿಞ್ಞಾವಾರೋ’’ತಿ ದ್ವೇ ಮಹಾವಾರಾ ಪುಚ್ಛಾವಿಸ್ಸಜ್ಜನವಸೇನ ವುತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ತೇಸಂ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ವಾರಾನಂ ನಯೋ ದಸ್ಸೇತಬ್ಬೋ. ತತೋ ಪವತ್ತಿವಾರೇ ತಾವ ಪಾಳಿವವತ್ಥಾನಪುಬ್ಬಿಕಾ ಮುಖಮತ್ತಪ್ಪಕಾಸನಾ – ಇಮಸ್ಮಿಂ ಹಿ ಉಪ್ಪಾದವಾರೋ ನಿರೋಧವಾರೋ ಉಪ್ಪಾದನಿರೋಧವಾರೋತಿ ತಯೋ ಅನ್ತರವಾರಾ ಹೋನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಉಪ್ಪಾದವಾರೇ ತಾವ ತಿಣ್ಣಂ ಅದ್ಧಾನಂ ವಸೇನ ಛ ಕಾಲಭೇದಾ ಹೋನ್ತಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೋ, ಅತೀತೋ, ಅನಾಗತೋ, ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇನಾತೀತೋ, ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇನಾನಾಗತೋ, ಅತೀತೇನಾನಾಗತೋತಿ. ಏವಮೇತೇಸು ಛಸು ಕಾಲಭೇದೇಸು ಯ್ವಾಯಂ ಪಠಮೋ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೋ, ತತ್ಥ ಪುಗ್ಗಲತೋ ಓಕಾಸತೋ ಪುಗ್ಗಲೋಕಾಸತೋತಿ ತಯೋ ವಾರಾ ಹೋನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ‘‘ಯಸ್ಸ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ? ಅಸಞ್ಞಸತ್ತಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಾನಂ ತೇಸಂ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನೋ ಚ ತೇಸಂ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಪಞ್ಚವೋಕಾರಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಾನಂ ತೇಸಂ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ? ಅರೂಪಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಾನಂ ತೇಸಂ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನೋ ಚ ತೇಸಂ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಪಞ್ಚವೋಕಾರಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಾನಂ ತೇಸಂ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಯಸ್ಸ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ…ಪೇ… ತಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಣಕ್ಖನ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ…ಪೇ… ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ ವಿಞ್ಞಾಣಕ್ಖನ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ…ಪೇ… ಪಞ್ಚವೋಕಾರಂ …ಪೇ… ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಏವಂ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಮೂಲಕಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ, ‘‘ಯಸ್ಸ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ಸಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಚ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧಮೂಲಕಾನಿ ತೀಣಿ, ಸಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧಮೂಲಕಾನಿ ದ್ವೇ, ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧಮೂಲಕಂ ಏಕನ್ತಿ ಏವಮೇತಾನಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಕಾಲೇ ಪುಗ್ಗಲವಾರೇ ಅನುಲೋಮನಯೇ ದಸ ಯಮಕಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ತತ್ಥ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಮೂಲಕೇಸು ಚತೂಸು ಆದಿತೋ ಏಕಮೇವ ಪಾಳಿಯಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಂ, ಸೇಸಾನಿ ತೇನ ಸದಿಸವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾನೀತಿ ತನ್ತಿಯಾ ಲಹುಭಾವತ್ಥಂ ಸಂಖಿತ್ತಾನಿ.

ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧಮೂಲಕೇ ಪನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ‘‘ಆಮನ್ತಾ’’ತಿ ಏಕಸದಿಸಮೇವ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ. ವೇದನಾದೀಸು ಉಪ್ಪನ್ನೇಸು ನಿಯಮೇನ ಸಞ್ಞಾದೀನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನತೋ ತತ್ಥ ಸಬ್ಬಾನಿ ಸಂಖಿತ್ತಾನಿ. ಯಥಾ ಚ ಪುಗ್ಗಲವಾರೇ ದಸ ಯಮಕಾನಿ, ಏವಂ ಓಕಾಸವಾರೇಪಿ ‘‘ಯತ್ಥ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತತ್ಥ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ? ಅಸಞ್ಞಸತ್ತೇ ತತ್ಥ…ಪೇ… ಪಞ್ಚವೋಕಾರೇ ತತ್ಥ…ಪೇ… ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿಆದಿನಾ, ಪುಗ್ಗಲೋಕಾಸವಾರೇಪಿ ‘‘ಯಸ್ಸ ಯತ್ಥ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ತತ್ಥ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ? ಅಸಞ್ಞಸತ್ತಂ…ಪೇ… ಪಞ್ಚವೋಕಾರಂ…ಪೇ… ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿಆದಿನಾ. ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಕಾಲೇ ತೀಸು ವಾರೇಸು ಅನುಲೋಮನಯೇ ತಿಂಸ ಯಮಕಾ ಹೋನ್ತಿ. ಯಥಾ ಅನುಲೋಮನಯೇ ತಿಂಸ, ಏವಂ ಪಟಿಲೋಮನಯೇಪಿ ‘‘ಯಸ್ಸ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ? ಅರೂಪಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಾನಂ ತೇಸಂ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನೋ ಚ ತೇಸಂ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಸಬ್ಬೇಸಂ ಚವನ್ತಾನಂ ತೇಸಂ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ಚ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ಚ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ? ಅಸಞ್ಞಸತ್ತಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಾನಂ ತೇಸಂ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನೋ ಚ ತೇಸಂ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಸಬ್ಬೇಸಂ ಚವನ್ತಾನಂ ತೇಸಂ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ಚ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ಚ ನುಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿಆದಿನಾ, ‘‘ಯತ್ಥ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತತ್ಥ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ? ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಯತ್ಥ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ನುಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ? ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಚ, ‘‘ಯಸ್ಸ ಯತ್ಥ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ತತ್ಥ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ…ಪೇ… ಸಬ್ಬೇಸಂ ಚವನ್ತಾನಂ ತದುಭಯಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಚಾತಿ ತಿಂಸ ಯಮಕಾ. ಏವಂ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಕಾಲೇ ಸಟ್ಠಿ ಯಮಕಾನಿ, ತದ್ದಿಗುಣಾ ಪುಚ್ಛಾ, ತದ್ದಿಗುಣಾ ಚ ಅತ್ಥಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ತತ್ಥ ಯಸ್ಸ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಯಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಪಟಿಸನ್ಧಿಕ್ಖಣೇ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ತಸ್ಸ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋತಿ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋಪಿ ತಸ್ಸ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಖಣೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಅತ್ಥೋ ಇಮಿನಾವ ನಯೇನ. ತತ್ಥ ಅಸಞ್ಞಸತ್ತನ್ತಿ ಅಸಞ್ಞತ್ತಭವಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿವಸೇನ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಾನಂ ತೇಸಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕ್ಖಣೇ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನೋ ಚ ತೇಸಂ ಅಚಿತ್ತಕತ್ತಾ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಮಿನಾವ ನಯೇನ ‘‘ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ’’ತಿಆದಿಕೇಸು ಪುಚ್ಛಾವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇಸು, ತತೋ ಪರೇಸುಪಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಇದಂ ಪನೇತ್ಥ ಉಪ್ಪಾದನಿರೋಧೇಸು ನಿಯಮಲಕ್ಖಣಂ – ಸಕಲೇಪಿ ಹಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಖನ್ಧಯಮಕೇ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಉಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ ಪವತ್ತೇ ಯಾವ ಮರಣಾ ವಾ ಖನ್ಧಾನಂ ಅಪರಿಯನ್ತೇಸು ಉಪ್ಪಾದನಿರೋಧೇಸು ವಿಜ್ಜಮಾನೇಸುಪಿ ಲಹುಪರಿವತ್ತಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ವಿನಿಬ್ಭೋಗಂ ಕತ್ವಾ ಉಪ್ಪಾದನಿರೋಧೇ ದಸ್ಸೇತುಂ ನ ಸುಕರನ್ತಿ ಪವತ್ತಿಯಂ ಉಪ್ಪಾದನಿರೋಧೇ ಅನಾಮಸಿತ್ವಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿಉಪ್ಪಾದವಸೇನೇವ ಉಪ್ಪಾದವಾರೋ, ನಿರೋಧಮರಣಕಾಲೇ ನಿರೋಧವಸೇನೇವ ಚ ನಿರೋಧವಾರೋ ಕಥಿತೋ. ಏವಮೇತ್ಥ ಉಪ್ಪಾದನಿರೋಧೇಸು ನಿಯಮಲಕ್ಖಣಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿಉಪ್ಪಾದಮೇವ ಚ ಚುತಿನಿರೋಧಮೇವ ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ತೇಸು ತೇಸು ಠಾನೇಸು ಆಗತಾನಂ ಪುಚ್ಛಾವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾನಂ ಅತ್ಥವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಪಟಿಲೋಮನಯೇ ಪನ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಚವನ್ತಾನನ್ತಿ ಮರಣಚಿತ್ತಸ್ಸ ಭಙ್ಗಕ್ಖಣಸಮನ್ನಾಗತಾನಂ. ತೇಸಂ ಹಿ ತತ್ಥ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ಚ ಚುತಿಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿಕ್ಖಣೇ ಏವ ಉಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ. ‘‘ಯತ್ಥ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತತ್ಥ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಾಯ ಅರೂಪಭವಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಇದಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಕತಂ, ಅನನ್ತರಪುಚ್ಛಾಯ ಅಸಞ್ಞಿಭವಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಇದಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವಾತಿ ಅಯಂ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಕಾಲೇ ನಯೋ.

ಯಥಾ ಚ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಕಾಲೇ ಸಟ್ಠಿ ಯಮಕಾದೀನಿ, ಏವಂ ಸೇಸೇಸುಪಿ ಪಞ್ಚಸು ಕಾಲಭೇದೇಸು ಪಚ್ಚೇಕನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಪುಚ್ಛಾವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇಸು ಪನೇತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ‘‘ಯಸ್ಸ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥ, ತಸ್ಸ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ’’ತಿಆದಿನಾ, ‘‘ಯತ್ಥ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥ, ತತ್ಥ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥಾತಿ? ಪಞ್ಚವೋಕಾರೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥ, ನಾಞ್ಞತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಚ, ‘‘ಯಸ್ಸ ಯತ್ಥ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥ, ತಸ್ಸ ತತ್ಥ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥಾತಿ? ಪಞ್ಚವೋಕಾರಾನಂ ತೇಸಂ ತತ್ಥ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥ, ನಾಞ್ಞತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಚ ಅತೀತಕಾಲೇ ಅನುಲೋಮನಯೇ, ‘‘ಯಸ್ಸ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥ, ತಸ್ಸ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥಾತಿ? ನತ್ಥೀ’’ತಿಆದಿನಾ, ‘‘ಯತ್ಥ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥ, ತತ್ಥ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥಾತಿ? ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿನಾ, ‘‘ಯಸ್ಸ ಯತ್ಥ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥ, ತಸ್ಸ ತತ್ಥ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥಾತಿ? ಅರೂಪಾನಂ ತೇಸಂ ತತ್ಥ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥ, ನೋ ಚ ತೇಸಂ…ಪೇ… ಸುದ್ಧಾವಾಸಾನಂ ತೇಸಂ ತತ್ಥ ತದುಭಯಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿನಾ ತೀಸು ವಾರೇಸು ಪಟಿಲೋಮನಯೇ ಚ,

‘‘ಯಸ್ಸ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಸ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ’’ತಿಆದಿನಾ, ‘‘ಯತ್ಥ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ತತ್ಥ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀತಿ…ಪೇ… ಪಞ್ಚವೋಕಾರೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದಿನಾ, ‘‘ಯಸ್ಸ ಯತ್ಥ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಸ ತತ್ಥ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ…ಪೇ… ಪಞ್ಚವೋಕಾರಾನಂ ತೇಸಂ ತತ್ಥ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಚ ಅನಾಗತಕಾಲೇ ಅನುಲೋಮನಯೇ, ‘‘ಯಸ್ಸ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಸ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀತಿ? ಯೇ ಅರೂಪಂ ಉಪಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇಸಂ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ನೇತರೋ, ಪಚ್ಛಿಮಭವಿಕಾನಂ ತದುಭಯಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದಿನಾ, ‘‘ಯತ್ಥ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ತತ್ಥ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದಿನಾ, ‘‘ಯಸ್ಸ ಯತ್ಥ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಸ ತತ್ಥ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀತಿ? ಅರೂಪಾನಂ ತೇಸಂ ತತ್ಥ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ನೇತರೋ, ಪಚ್ಛಿಮಭವಿಕಾನಂ ತದುಭಯಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಪಟಿಲೋಮನಯೇ ಚ,

‘‘ಯಸ್ಸ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿನಾ, ‘‘ಯತ್ಥ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತತ್ಥ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥಾತಿ…ಪೇ… ಪಞ್ಚವೋಕಾರೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿಆದಿನಾ, ‘‘ಯಸ್ಸ ಯತ್ಥ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ತತ್ಥ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥಾತಿ? ಸುದ್ಧಾವಾಸಂ ಅಸಞ್ಞಸತ್ತಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಾನಂ ತೇಸಂ ತತ್ಥ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನೋ ಚ ತೇಸಂ ತತ್ಥ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥ, ಪಞ್ಚವೋಕಾರೇ ಪನ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇನ ಅತೀತಕಾಲೇ ಅನುಲೋಮನಯೇ, ‘‘ಯಸ್ಸ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿನಾ, ‘‘ಯತ್ಥ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತತ್ಥ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥಾತಿ? ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿನಾ, ‘‘ಯಸ್ಸ ಯತ್ಥ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ತತ್ಥ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥಾತಿ? ಪಞ್ಚವೋಕಾರಾ ಚವನ್ತಾನಂ ಅರೂಪಾನಞ್ಚ ತೇಸಂ ತತ್ಥ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನೋ ಚ ತೇಸಂ ತತ್ಥ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥ, ಸುದ್ಧಾವಾಸೇ ಪರಿನಿಬ್ಬನ್ತಾನಂ ಅಸಞ್ಞಸತ್ತಾ ಚವನ್ತಾನಂ ತೇಸಂ ತತ್ಥ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ಚ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ಚ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಪಟಿಲೋಮನಯೇ ಚ,

‘‘ಯಸ್ಸ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀತಿ? ಪಚ್ಛಿಮಭವಿಕಾನಂ ಪಞ್ಚವೋಕಾರಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಾನಂ ತೇಸಂ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿಆದಿನಾ, ‘‘ಯತ್ಥ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತತ್ಥ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀತಿ? ಪಞ್ಚವೋಕಾರೇ…ಪೇ… ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಚ, ‘‘ಯಸ್ಸ ಯತ್ಥ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ತತ್ಥ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀತಿ? ಪಚ್ಛಿಮಭವಿಕಾನಂ ಪಞ್ಚವೋಕಾರೇ…ಪೇ… ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಚ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇನ ಅನಾಗತಕಾಲೇ ಅನುಲೋಮನಯೇ, ‘‘ಯಸ್ಸ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀತಿ ಪಞ್ಚವೋಕಾರೇ ಪರಿನಿಬ್ಬನ್ತಾನಂ ಅರೂಪೇ ಪಚ್ಛಿಮಭವಿಕಾನಂ…ಪೇ… ನುಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದಿನಾ, ‘‘ಯತ್ಥ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತತ್ಥ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀತಿ? ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದಿನಾ, ‘‘ಯಸ್ಸ ಯತ್ಥ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ತತ್ಥ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀತಿ…ಪೇ… ಪಞ್ಚವೋಕಾರೇ ಪರಿನಿಬ್ಬನ್ತಾನಂ ಅರೂಪೇ ಪಚ್ಛಿಮಭವಿಕಾನಂ ಅಸಞ್ಞಸತ್ತಾ ಚವನ್ತಾನಂ ತೇಸಂ ತತ್ಥ…ಪೇ… ನುಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಪಟಿಲೋಮನಯೇ ಚ,

‘‘ಯಸ್ಸ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥ, ತಸ್ಸ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀತಿ? ಪಚ್ಛಿಮಭವಿಕಾನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದಿನಾ, ‘‘ಯತ್ಥ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥ, ತತ್ಥ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀತಿ…ಪೇ… ಪಞ್ಚವೋಕಾರೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದಿನಾ, ‘‘ಯಸ್ಸ ಯತ್ಥ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥ, ತಸ್ಸ ತತ್ಥ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀತಿ? ಪಞ್ಚವೋಕಾರೇ ಪಚ್ಛಿಮಭವಿಕಾನಂ ಅಸಞ್ಞಸತ್ತಾನಂ…ಪೇ… ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಅತೀತೇನ ಅನಾಗತಕಾಲೇ ಅನುಲೋಮನಯೇ, ‘‘ಯಸ್ಸ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥ, ತಸ್ಸ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀತಿ? ನತ್ಥೀ’’ತಿಆದಿನಾ, ‘‘ಯತ್ಥ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥ, ತತ್ಥ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀತಿ? ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದಿನಾ, ‘‘ಯಸ್ಸ ಯತ್ಥ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥ, ತಸ್ಸ ತತ್ಥ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀತಿ…ಪೇ… ಸುದ್ಧಾವಾಸಾನಂ ಅರೂಪೇ ಪಚ್ಛಿಮಭವಿಕಾನಂ ತೇಸಂ ತತ್ಥ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ಚ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ಚ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಪಟಿಲೋಮನಯೇ ಚ ಸುದ್ಧಾ ಅತ್ಥವಿಸೇಸಾ ಉಪಲಬ್ಭನ್ತಿ. ತಥಾಪಿ ಗನ್ಥವಿತ್ಥಾರಭಯೇನ ಅನವಸೇಸತೋ ನ ದಸ್ಸಯಿಸ್ಸಾಮ, ದಸ್ಸಿತನಯೇನೇವ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪುಚ್ಛಾವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಸಕ್ಕಾ ಪಣ್ಡಿತೇನ ಞಾತುನ್ತಿ ಅಯಂ ಉಪ್ಪಾದವಾರೇ ನಯೋ.

ಯಥಾ ಚ ಉಪ್ಪಾದವಾರೇ ಛಸು ಕಾಲಭೇದೇಸು ಪಚ್ಚೇಕಂ ಪುಗ್ಗಲಾದಿಭೇದತೋ ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮನಯುಭಯೇನ ಛ ಛ ವಾರಾ, ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ವಾರೇ ದಸ ದಸ ಕತ್ವಾ ಸಟ್ಠಿ ಸಟ್ಠಿ ಯಮಕಾನಿ, ಸಬ್ಬಾನಿಪಿ ಸಟ್ಠಿಅಧಿಕಾನಿ ತೀಣಿ ಯಮಕಸತಾನಿ, ತತೋ ದ್ವಿಗುಣಾ ಪುಚ್ಛಾ, ದ್ವಿಗುಣಾ ಅತ್ಥಾ ಚ ಹೋನ್ತಿ, ಏವಂ ನಿರೋಧವಾರೇ ಉಪ್ಪಾದನಿರೋಧವಾರೇಪಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತತ್ಥ ಚ ‘‘ಯಸ್ಸ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ತಸ್ಸ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ನಿರುಜ್ಝತೀತಿ…ಪೇ… ಪಞ್ಚವೋಕಾರಾ ಚವನ್ತಾನಂ…ಪೇ… ನಿರುಜ್ಝತೀ’’ತಿಆದಿನಾ, ‘‘ಯಸ್ಸ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ನ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ತಸ್ಸ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ನ ನಿರುಜ್ಝತೀತಿ…ಪೇ… ಸಬ್ಬೇಸಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಾನಂ…ಪೇ… ನ ನಿರುಜ್ಝತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಿರೋಧವಾರೇ, ‘‘ಯಸ್ಸ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ನಿರುಜ್ಝತೀತಿ? ನೋ. ಯಸ್ಸ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ನ ನಿರುಜ್ಝತೀತಿ…ಪೇ… ಅರೂಪಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಾನಂ ಅಸಞ್ಞಸತ್ತಾ ಚವನ್ತಾನಂ ತೇಸಂ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ಚ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ಚ ನ ನಿರುಜ್ಝತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಉಪ್ಪಾದನಿರೋಧವಾರೇ ಚ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಾನುಸಾರೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪುಚ್ಛಾವಿಸ್ಸಜ್ಜನನಯೋ ಞಾತಬ್ಬೋತಿ ಅಯಂ ಪವತ್ತಿವಾರೇ ನಯೋ.

ಪರಿಞ್ಞಾವಾರೇ ಪನ ಪುಗ್ಗಲವಾರಾದೀಸು ತೀಸು ಪುಗ್ಗಲವಾರೋ ಏಕೋವ ಲಬ್ಭತಿ, ನ ಓಕಾಸಪುಗ್ಗಲೋಕಾಸವಾರಾ ಸದಿಸವಿಸ್ಸಜ್ಜನತ್ತಾ. ಯೋ ಹಿ ಕೋಚಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ರೂಪಾದಿಂ ಪರಿಜಾನನ್ತೋವ, ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ನಿರುದ್ಧೋಪಿ ತಾದಿಸೋವ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಛಸು ಕಾಲಭೇದೇಸು ಅನುಲೋಮತೋ ಪುಗ್ಗಲವಸೇನ ದ್ವೇ ದ್ವೇ ವಾರಾ, ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ವಾರೇ ದಸ ದಸ ಕತ್ವಾ ವೀಸತಿ ವೀಸತಿ ಯಮಕಾನೀತಿ ವೀಸಂ ಯಮಕಸತಂ, ತದ್ದಿಗುಣಾ ಪುಚ್ಛಾ, ತದ್ದಿಗುಣಾ ಚ ಅತ್ಥಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತತ್ಥ ಚ ‘‘ಯೋ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಂ ಪರಿಜಾನಾತಿ, ಸೋ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧಂ ಪರಿಜಾನಾತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಚ, ‘‘ಯೋ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಂ ನ ಪರಿಜಾನಾತಿ, ಸೋ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧಂ ನ ಪರಿಜಾನಾತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ’’ತಿ ಆದಿನಾ ಚ ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮತೋ ಆದಿತೋ ತೀಸು ಕಾಲೇಸು ಸಬ್ಬಪುಚ್ಛಾನಂ ‘‘ಆಮನ್ತಾ ಆಮನ್ತಾ’’ತ್ವೇವ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ. ಇತರೇಸು ಪನ ತೀಸು ಮಿಸ್ಸಕಕಾಲೇಸು ‘‘ಯೋ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಂ ಪರಿಜಾನಾತಿ, ಸೋ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧಂ ಪರಿಜಾನಿತ್ಥಾತಿ? ನೋ. ಯೋ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ನೋ’’ತಿ ಏವಂ ಇತರಕಾಲದ್ವಯೇಪಿ ಅನುಲೋಮನಯೇ ‘‘ನೋ ನೋ’’ತ್ವೇವ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ.

ಪಟಿಲೋಮನಯೇ ಪನ ‘‘ಯೋ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಂ ನ ಪರಿಜಾನಾತಿ, ಸೋ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧಂ ನ ಪರಿಜಾನಿತ್ಥಾತಿ? ಅರಹಾ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಂ ನ ಪರಿಜಾನಾತಿ, ನೋ ಚ ಸೋ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧಂ ನ ಪರಿಜಾನಿತ್ಥ. ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಸಮಙ್ಗಿಞ್ಚ ಅರಹನ್ತಞ್ಚ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಾ ಪುಗ್ಗಲಾ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಞ್ಚ ನ ಪರಿಜಾನನ್ತಿ, ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧಞ್ಚ ನ ಪರಿಜಾನಿಂಸೂ’’ತಿಆದಿನಾ, ‘‘ಯೋ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಂ ನ ಪರಿಜಾನಾತಿ, ಸೋ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧಂ ನ ಪರಿಜಾನಿಸ್ಸತೀತಿ? ಯೇ ಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಲಭಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಂ ನ ಪರಿಜಾನನ್ತಿ, ನೋ ಚ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧಂ ನ ಪರಿಜಾನಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಅರಹಾ ಯೇ ಚ ಪುಥುಜ್ಜನಾ ಮಗ್ಗಂ ನ ಪಟಿಲಭಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಞ್ಚ ನ ಪರಿಜಾನನ್ತಿ, ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧಞ್ಚ ನ ಪರಿಜಾನಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಚ, ‘‘ಯೋ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಂ ನ ಪರಿಜಾನಿತ್ಥ, ಸೋ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧಂ ನ ಪರಿಜಾನಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ? ಯೇ ಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಲಭಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಂ ನ ಪರಿಜಾನಿಂಸು, ನೋ ಚ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧಂ ನ ಪರಿಜಾನಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಸಮಙ್ಗೀ ಯೇ ಚ ಪುಥುಜ್ಜನಾ ಮಗ್ಗಂ ನ ಪಟಿಲಭಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಞ್ಚ ನ ಪರಿಜಾನಿಂಸು, ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧಞ್ಚ ನ ಪರಿಜಾನಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಚ ಪುಚ್ಛಾವಿಸ್ಸಜ್ಜನನಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಏತ್ಥ ಚ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಸಙ್ಖಾತಾ ತಯೋ ಅದ್ಧಾ ಪವತ್ತಿವಾರೇ ಚುತಿಪಟಿಸನ್ಧಿವಸೇನ ನ ಲಬ್ಭನ್ತಿ, ಪವತ್ತೇ ಚಿತ್ತಕ್ಖಣವಸೇನೇವ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ಲೋಕುತ್ತರಮಗ್ಗಕ್ಖಣಸ್ಮಿಂ ಹಿ ನಿಬ್ಬಾನಾರಮ್ಮಣೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಪಞ್ಚಸು ಖನ್ಧೇಸು ಪರಿಞ್ಞಾಕಿಚ್ಚನಿಪ್ಫತ್ತಿಯಾ ಯಂ ಕಞ್ಚಿ ಏಕಂ ಖನ್ಧಂ ಪರಿಜಾನನ್ತೋ ಇತರಮ್ಪಿ ‘‘ಪರಿಜಾನಾತೀ’’ತಿ ಅನುಲೋಮಪಞ್ಹೇಸು ಪರಿಞ್ಞಾಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ಮತ್ಥಕಪ್ಪತ್ತಂ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಸಮಙ್ಗಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಆಮನ್ತಾ’’ತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ವುತ್ತಂ. ‘‘ನ ಪರಿಜಾನಾತೀ’’ತಿ ಪಟಿಲೋಮಪಞ್ಹೇಸು ಪುಥುಜ್ಜನಾದಯೋ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಆಮನ್ತಾ’’ತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ‘‘ಪರಿಜಾನಿತ್ಥಾ’’ತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಅತೀತಕಾಲವಾರೇ ಮಗ್ಗಾನನ್ತರೇ ಅಗ್ಗಫಲೇ ಠಿತೋಪಿ ಪರಿಞ್ಞಾಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ನಿಟ್ಠಿತತ್ತಾ ಪರಿಜಾನಿತ್ಥಯೇವ ನಾಮ. ‘‘ಪರಿಜಾನಾತೀ’’ತಿ ಚ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಸಮಙ್ಗೀ ವುಚ್ಚತಿ, ‘‘ಪರಿಜಾನಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಪುಥುಜ್ಜನಾದಯೋ, ತಸ್ಮಾ ಯೋ ನ ಪರಿಜಾನಾತಿ, ಸೋ ಪರಿಜಾನಿತ್ಥಾತಿ ವಾ, ಪರಿಜಾನಿಸ್ಸತೀತಿಆದಿನಾ ವಾ ವತ್ತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತಾಯ ‘‘ಆಮನ್ತಾ’’ತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಕತಂ.

ಪಟಿಲೋಮನಯೇ ಪನ ‘‘ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಸಮಙ್ಗಿಞ್ಚ ಅರಹನ್ತಞ್ಚ ಠಪೇತ್ವಾ’’ತಿ ಇದಂ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಸಮಙ್ಗಿನೋ ‘‘ನ ಪರಿಜಾನಾತೀ’’ತಿ ವಚನಂ, ಅರಹತೋ ಚ ‘‘ನ ಪರಿಜಾನಿತ್ಥಾ’’ತಿ ವತ್ತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತಾಯ ವುತ್ತಂ, ‘‘ಯೇ ಚ ಪುಥುಜ್ಜನಾ ಮಗ್ಗಂ ನ ಪಟಿಲಭಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅತೀತೇ ವಿಯ ಅನಾಗತೇಪಿ ಅನನ್ತಕಾಲಂ ಅಮುಚ್ಚನಕಾ ಸತ್ತಾ ನಾಮ ಅತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ, ತೇ ಚ ಅರಹತಾ ನಿಟ್ಠಿತಪರಿಞ್ಞಾಕಿಚ್ಚೇನ, ‘‘ನ ಪರಿಜಾನಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ವಾ ಆಪನ್ನೇನ ಸಮಕಾ ಜಾತಾ, ಸಬ್ಬತ್ಥ ಚ ಏಕಂ ಖನ್ಧಂ ಪರಿಜಾನನ್ತೋ ಸಬ್ಬಂ ಪರಿಜಾನಾತಿ, ಅಪರಿಜಾನನ್ತೋಪಿ ಚ ಸಬ್ಬಂ ನ ಪರಿಜಾನಾತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಯಂ ಖನ್ಧಯಮಕಮಾತಿಕತ್ಥಸಂವಣ್ಣನಾನಯೋ.

ಆಯತನಯಮಕಮಾತಿಕತ್ಥವಣ್ಣನಾ

ಆಯತನಯಮಕಮಾತಿಕಾಯ ಪನ ಪಾಳಿವವತ್ಥಾನಾದಿಕಂ ಸಬ್ಬಂ ಖನ್ಧಯಮಕಮಾತಿಕಾಯ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ಅಞ್ಞತ್ರ ವಿಸೇಸಾ, ತತ್ರಾಯಂ ವಿಸೇಸೋ – ‘‘ದ್ವಾದಸಾಯತನಾನೀ’’ತಿ ಪದಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಯಾವ ‘‘ನಾಯತನಾ ನ ಮನೋ’’ತಿ, ತಾವ ಪವತ್ತಾ ಅಯಂ ಆಯತನಮಾತಿಕಾ ನಾಮ. ತತ್ಥ ದ್ವಾದಸಾಯತನಾನಿ ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ಯಮಕವಸೇನ ಪುಚ್ಛಾಸು ಖನ್ಧಪದಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಚಕ್ಖಾದೀನಿ ಪಞ್ಚ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾಯತನಾನಿ ಪಠಮಂ ವುತ್ತಾನಿ, ಪಚ್ಛಾ ರೂಪಾದಿಪಞ್ಚಬಾಹಿರಾಯತನಾನಿ, ಪರಿಯೋಸಾನೇ ಮನಾಯತನಧಮ್ಮಾಯತನಾನೀತಿ ಏವಂ ಪಾಳಿವವತ್ಥಾನೇ ಪಞ್ಹೇ. ವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇ ಪನ ‘‘ಚಕ್ಖು ಚಕ್ಖಾಯತನನ್ತಿ? ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖು ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖು ಚಕ್ಖುಮೇವ, ನ ಚಕ್ಖಾಯತನಂ, ಚಕ್ಖಾಯತನಂ ಚಕ್ಖು ಚೇವ ಚಕ್ಖಾಯತನಞ್ಚ. ಸೋತಂ ಸೋತಾಯತನನ್ತಿ? ದಿಬ್ಬಸೋತಂ ತಣ್ಹಾಸೋತಂ ಸೋತಮೇವ, ನ ಸೋತಾಯತನಂ. ಘಾನಂ ಘಾನಾಯತನನ್ತಿ? ಆಮನ್ತಾ…ಪೇ… ಕಾಯೋ ಕಾಯಾಯತನನ್ತಿ? ನಾಮಕಾಯೋ ಚಿತ್ತಕಾಯೋತಿಆದಿ ಕಾಯೋ, ನ ಕಾಯಾಯತನಂ. ರೂಪಂ ರೂಪಾಯತನನ್ತಿ? ಭೂತಾದಿ, ಪಿಯರೂಪಾದಿ ಚ ರೂಪಂವ, ನ ರೂಪಾಯತನಂ. ಸದ್ದೋ ಸದ್ದಾಯತನನ್ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಗನ್ಧೋ ಗನ್ಧಾಯತನನ್ತಿ? ಸೀಲಗನ್ಧಾದಯೋ ಗನ್ಧೋವ, ನ ಗನ್ಧಾಯತನಂ. ರಸೋ ರಸಾಯತನನ್ತಿ? ಅತ್ಥರಸಾದಯೋ ರಸೋವ, ನ ರಸಾಯತನಂ. ಧಮ್ಮೋ ಧಮ್ಮಾಯತನನ್ತಿ? ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮಾದಯೋ ಧಮ್ಮೋವ, ನ ಧಮ್ಮಾಯತನಂ. ಧಮ್ಮಾಯತನಂ ಧಮ್ಮೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ’’ತಿ ಅಯಂ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಾರೇ ವಿಸೇಸೋ.

ಪವತ್ತಿವಾರೇ ಪನ ‘‘ಯಸ್ಸ ಚಕ್ಖಾಯತನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ಸೋತಾಯತನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ? ಸಚಕ್ಖುಕಾನಂ ಅಸೋತಕಾನಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಾನಂ ತೇಸಂ ಚಕ್ಖಾಯತನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನೋ ಚ ತೇಸಂ ಸೋತಾಯತನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಸಚಕ್ಖುಕಾನಂ ಸಸೋತಕಾನಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಾನಂ ತೇಸಂ ಚಕ್ಖಾಯತನಞ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಸೋತಾಯತನಞ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ…ಪೇ… ಯಸ್ಸ ರೂಪಾಯತನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ಮನಾಯತನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ? ಅಚಿತ್ತಕಾನಂ ರೂಪಾಯತನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನೋ ಚ ತೇಸಂ ಮನಾಯತನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಪಞ್ಚವೋಕಾರೇ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇ ತದುಭಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ ಮನಾಯತನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ರೂಪಾಯತನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ? ಅರೂಪಭವವಜ್ಜಿತೇ ಸಞ್ಞಾಭವೇ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಾನಂ…ಪೇ… ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಯಸ್ಸ ರೂಪಾಯತನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಾಯತನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ? ಅರೂಪಭವವಜ್ಜಿತೇ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಯಸ್ಸ ಮನಾಯತನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಾಯತನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ, ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ? ಅಸಞ್ಞಭವವಜ್ಜಿತೇ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಸದ್ದಾಯತನವಜ್ಜಿತಾ ಸೇಸಾಯತನಮಾತಿಕಾಯಮಕಯೋಜನಾ ಯಥಾನುರೂಪಂ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಸದ್ದಾಯತನಂ ಹಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಕ್ಖಣೇ ನ ಲಬ್ಭತಿ, ಅಯಂ ಉಪ್ಪಾದವಾರೇ ವಿಸೇಸೋ, ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ನಿರೋಧವಾರಾದೀಸು, ಪರಿಞ್ಞಾವಾರೇ ಚ ಯೋಜನಾವಿಸೇಸೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ಸಬ್ಬತ್ಥ ಚ ಖನ್ಧತೋ ಆಯತನಾನಂ ಬಹುತಾ ಚ ಯಮಕವಾರಬಹುತಾ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಸೇಸಂ ತಾದಿಸಮೇವಾತಿ ಅಯಂ ಆಯತನಯಮಕಮಾತಿಕತ್ಥಸಂವಣ್ಣನಾನಯೋ.

ಧಾತುಯಮಕಮಾತಿಕತ್ಥವಣ್ಣನಾ

ಧಾತುಯಮಕಮಾತಿಕಾಯ ಪನ ಪಾಳಿವವತ್ಥಾನಂ ಸಬ್ಬಂ ಆಯತನಯಮಕಮಾತಿಕಾಯ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಯಂ ಧಾತುಯಮಕಮಾತಿಕತ್ಥಸಂವಣ್ಣನಾನಯೋ.

ಸಚ್ಚಯಮಕಮಾತಿಕತ್ಥವಣ್ಣನಾ

ಸಚ್ಚಯಮಕಮಾತಿಕಾಯ ಪನ ಖನ್ಧಯಮಕೇ ವುತ್ತನಯೇನ ವಾರಭೇದಾ, ಕಾಲಾದಿಭೇದಾ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ಪಾಳಿವವತ್ಥಾನೇ ಪನೇತ್ಥ ಚತುನ್ನಂ ಸಚ್ಚಾನಂ ವಸೇನ ಪದಸೋಧನವಾರೋ ಪದಸೋಧನಮೂಲಚಕ್ಕವಾರೋ ಸುದ್ಧಸಚ್ಚವಾರೋ ಸುದ್ಧಸಚ್ಚಮೂಲಚಕ್ಕವಾರೋತಿ ಇಮೇಸು ಚತೂಸು ವಾರೇಸು ಯಮಕಗಣನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಪುಚ್ಛಾವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇಸು ಪನ ‘‘ದುಕ್ಖಂ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚನ್ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿ? ಕಾಯಿಕಚೇತಸಿಕಂ ದುಕ್ಖಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಂ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ, ನ ದುಕ್ಖಂ. ಕಾಯಿಕಚೇತಸಿಕಂ ದುಕ್ಖಂ ಪನ ದುಕ್ಖಞ್ಚೇವ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಞ್ಚ. ಸಮುದಯೋ ಸಮುದಯಸಚ್ಚನ್ತಿ? ತಣ್ಹಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಾ ಸಚ್ಚವಿಭಙ್ಗೇ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾ ಕುಸಲಾದಿಧಮ್ಮಾ ಸಮುದಯೋ, ನ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಂ. ತಣ್ಹಾ ಪನ ಸಮುದಯೋ ಚೇವ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಞ್ಚ. ಸಮುದಯಸಚ್ಚಂ ಸಮುದಯೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ನಿರೋಧೋ ನಿರೋಧಸಚ್ಚನ್ತಿ? ತದಙ್ಗನಿರೋಧಾದಯೋ, ಖಣಿಕನಿರೋಧೋ ಚ ನಿರೋಧೋವ, ನ ನಿರೋಧಸಚ್ಚಂ. ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪನ ನಿರೋಧೋ ಚೇವ ನಿರೋಧಸಚ್ಚಞ್ಚ. ನಿರೋಧಸಚ್ಚಂ ನಿರೋಧೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಮಗ್ಗೋ ಮಗ್ಗಸಚ್ಚನ್ತಿ? ಮಿಚ್ಛಾಮಗ್ಗಙ್ಗಾದಯೋ ಮಗ್ಗೋ, ನ ಮಗ್ಗಸಚ್ಚಂ. ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ಪನ ಮಗ್ಗೋ ಚೇವ ಮಗ್ಗಸಚ್ಚಞ್ಚ. ಮಗ್ಗಸಚ್ಚಂ ಮಗ್ಗೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಾರೇ ನಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಪವತ್ತಿವಾರೇ ಪನ ‘‘ಯಸ್ಸ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ? ಸಬ್ಬೇಸಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಾನಂ ಪವತ್ತೇ ತಣ್ಹಾವಿಪ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇ ತೇಸಂ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನೋ ಚ ತೇಸಂ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ತಣ್ಹಾಯ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇ ತದುಭಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಯಸ್ಸ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ಮಗ್ಗಸಚ್ಚಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ…ಪೇ… ಪಞ್ಚವೋಕಾರೇ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇ ತದುಭಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ? ಅರೂಪೇ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇ ತೇಸಂ ಮಗ್ಗಸಚ್ಚಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನೋ ಚ ತೇಸಂ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಪಞ್ಚವೋಕಾರೇ ತದುಭಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಯಸ್ಸ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ಮಗ್ಗಸಚ್ಚಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ? ನೋ, ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ನೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಪುಗ್ಗಲವಾರೇ, ‘‘ಯತ್ಥ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತತ್ಥ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ? ಅಸಞ್ಞಸತ್ತೇ ತತ್ಥ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನೋ ಚ ತತ್ಥ ತದಞ್ಞಂ, ಅಞ್ಞತ್ಥ ತದುಭಯಮ್ಪಿ. ಯತ್ಥ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತತ್ಥ ಮಗ್ಗಸಚ್ಚಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ? ಅಪಾಯೇ, ಅಸಞ್ಞಸತ್ತೇ ಚ ದುಕ್ಖಮೇವ, ನೋ ಚ ತತ್ಥ ತದಞ್ಞಂ, ಅಞ್ಞತ್ಥ ತದುಭಯಮ್ಪೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಓಕಾಸವಾರೇ, ಪುಗ್ಗಲೋಕಾಸವಾರೇಪೀತಿ ಏವಂ ಅನುಲೋಮನಯೇ,

‘‘ಯಸ್ಸ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ನುಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ? ಸಬ್ಬೇಸಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಾನಂ ಪವತ್ತೇ ತಣ್ಹಾವಿಪ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನೋ ಚ ತೇಸಂ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಸಬ್ಬೇಸಂ ಚವನ್ತಾನಂ ಪವತ್ತೇ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಭಙ್ಗಕ್ಖಣೇ ಅರೂಪೇ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಚ ಫಲಸ್ಸ ಚ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇ ತೇಸಂ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಞ್ಚ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಞ್ಚ ನುಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿಆದಿನಾ, ‘‘ಯತ್ಥ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತತ್ಥ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ? ನತ್ಥಿ. ಯತ್ಥ ವಾ ಪನ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತತ್ಥ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ? ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಚ, ‘‘ಯಸ್ಸ ಯತ್ಥ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ತತ್ಥ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ ಯತ್ಥ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ತತ್ಥ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ? ಸಬ್ಬೇಸಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಾನಂ ಪವತ್ತೇ ತಣ್ಹಾವಿಪ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇ ತೇಸಂ ತತ್ಥ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಂ ಏವ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನೇತರಂ, ಸಬ್ಬೇಸಂ ಪನ ಚವನ್ತಾನಂ ಪವತ್ತೇ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಭಙ್ಗಕ್ಖಣೇ ಅರೂಪೇ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಚ ಫಲಸ್ಸ ಚ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇ ತೇಸಂ ತತ್ಥ ತದುಭಯಮ್ಪಿ ನುಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಚ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪಟಿಲೋಮನಯೇ ಚ,

‘‘ಯಸ್ಸ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥ, ತಸ್ಸ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಯಸ್ಸ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥ, ತಸ್ಸ ಮಗ್ಗಸಚ್ಚಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥಾತಿ? ಅಭಿಸಮೇತಾವೀನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥ, ನ ಇತರೇಸ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ, ‘‘ಯಸ್ಸ ಯತ್ಥ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥ, ತಸ್ಸ ತತ್ಥ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥಾತಿ? ಸುದ್ಧಾವಾಸಾನಂ ದುತಿಯೇ ಚಿತ್ತೇ ವತ್ತಮಾನೇ ಅಸಞ್ಞಸತ್ತಾನಂ ತತ್ಥ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥ, ನೇತರಂ, ಇತರೇಸಂ ತದುಭಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿನಾ, ‘‘ಯಸ್ಸ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಸ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀತಿ? ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಸಮಙ್ಗೀನಂ ಅರಹನ್ತಾನಂ ಯಸ್ಸ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅನನ್ತರಾ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಲಭಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇಸಂ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ನೇತರಂ, ಇತರೇಸಂ ತದುಭಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಚ, ‘‘ಯಸ್ಸ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ, ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ? ಸಬ್ಬೇಸಂ ಚವನ್ತಾನಂ ಪವತ್ತೇ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಭಙ್ಗಕ್ಖಣೇ ಅರೂಪೇ ಮಗ್ಗಫಲುಪ್ಪತ್ತಿಕ್ಖಣೇ ತೇಸಂ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥ, ನೋ ಚ ತೇಸಂ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಸಬ್ಬೇಸಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಾನಂ ಪವತ್ತೇ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಞ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥ, ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಞ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಚ ಸೇಸಕಾಲಭೇದೇಸು ಚ ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮಾದೀಸು ಚ ವುತ್ತಾನುಸಾರೇನ ಉಪ್ಪಾದವಾರೇ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನನಯೋ ಯಥಾನುರೂಪಂ ಞಾತಬ್ಬೋ. ‘‘ಯಸ್ಸ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ತಸ್ಸ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಂ ನಿರುಜ್ಝತೀತಿ…ಪೇ… ತಣ್ಹಾಯ ಭಙ್ಗಕ್ಖಣೇ ತೇಸಂ ತದುಭಯಂ ನಿರುಜ್ಝತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಿರೋಧವಾರೇ, ಉಪ್ಪಾದನಿರೋಧವಾರೇಪೀತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತಿವಾರೇ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಯಥಾನುರೂಪತೋ ಯೋಜನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ತಥಾ ‘‘ಯೋ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ ಪರಿಜಾನಾತಿ, ಸೋ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಂ ಪಜಹತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಪರಿಞ್ಞಾವಾರೇಪೀತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಪಾಳಿನಯೋ ಞಾತಬ್ಬೋ.

ಅತ್ಥವಿನಿಚ್ಛಯೇ ಪನೇತ್ಥ ಇದಂ ಲಕ್ಖಣಂ – ಪವತ್ತಿ ವಾರೇ ತಾವೇತ್ಥ ನಿರೋಧಸಚ್ಚಂ ನ ಲಬ್ಭತೇವ, ಸೇಸೇಸು ಪನ ತೀಸು ಸಚ್ಚೇಸು ಸಮುದಯಮಗ್ಗಸಚ್ಚಾನಿ ಏಕನ್ತೇನ ಪವತ್ತಿಯಂ ಏವ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ ಚುತಿಪಟಿಸನ್ಧೀಸುಪಿ ಪವತ್ತೇಪೀತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಯಂ ಯಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಲಬ್ಭತಿ, ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ವಸೇನ ಅತ್ಥವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತತ್ರಿದಂ ನಯಮುಖಂ – ಸಬ್ಬೇಸಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಾನನ್ತಿ ಅನ್ತಮಸೋ ಸುದ್ಧಾವಾಸಾನಮ್ಪಿ. ತೇಪಿ ಹಿ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚೇನೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ತಣ್ಹಾವಿಪ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಇದಂ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಸಮುದಯಸಚ್ಚೇಸು ಏಕಕೋಟ್ಠಾಸಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಪಞ್ಚವೋಕಾರವಸೇನೇವ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಚತುವೋಕಾರೇ ಪನ ತಣ್ಹಾವಿಪ್ಪಯುತ್ತಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇ ಏಕಮ್ಪಿ ಸಚ್ಚಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ತದುಭಯನ್ತಿ ದುಕ್ಖಸಮುದಯಸಚ್ಚದ್ವಯಂ. ತಸ್ಮಿಂ ಹಿ ಖಣೇ ತಣ್ಹಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಂ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇ ಪನ ರೂಪಮೇವ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ ನಾಮ, ಸೇಸಾ ಮಗ್ಗಸಹಜಾತಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಚ್ಚವಿನಿಮುತ್ತಾವ. ತೇನೇವ ಕಾರಣೇನ ‘‘ಅರೂಪೇ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇ ತೇಸಂ ಮಗ್ಗಸಚ್ಚಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನೋ ಚ ತೇಸಂ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸಬ್ಬೇಸಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಾನಂ ಪವತ್ತೇ ತಣ್ಹಾವಿಪ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇ. ತೇಸಂ ತತ್ಥಾತಿ ತೇಸಂ ತಸ್ಮಿಂ ಉಪಪತ್ತಿಕ್ಖಣೇ ತಣ್ಹಾವಿಪ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತುಪ್ಪತ್ತಿಕ್ಖಣೇ ಚಾತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಖಣವಸೇನ ಓಕಾಸೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅಞ್ಞೇಸುಪಿ ಏವರೂಪೇಸು ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅನಭಿಸಮೇತಾವೀನನ್ತಿ ಅನಭಿಸಮಿತಸಚ್ಚಾನನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ನಯಮುಖೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅತ್ಥವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಪರಿಞ್ಞಾವಾರೇ ಪನ ಞಾತತೀರಣಪಹಾನವಸೇನ ತಿಸ್ಸೋಪಿ ಪರಿಞ್ಞಾಯೋ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೇಸು ಪರಿಞ್ಞಾನಾಮ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಇಧ ದ್ವೇ ಏವ ಸಚ್ಚಾನಿ ಗಹಿತಾನಿ. ತತ್ಥ ‘‘ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ ಪರಿಜಾನಾತೀ’’ತಿ ಞಾತತೀರಣಪರಿಞ್ಞಾವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ‘‘ಸಮುದಯಸಚ್ಚಂ ಪಜಹತೀ’’ತಿ ಞಾತಪಹಾನಪರಿಞ್ಞಾವಸೇನ, ಇತಿ ಇಮಾಸಂ ಪರಿಞ್ಞಾನಂ ವಸೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅಯಂ ಸಚ್ಚಯಮಕಮಾತಿಕತ್ಥಸಂವಣ್ಣನಾನಯೋ.

ಸಙ್ಖಾರಯಮಕಮಾತಿಕತ್ಥವಣ್ಣನಾ

ಸಙ್ಖಾರಯಮಕಮಾತಿಕಾಯ ಪನ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಮಹಾವಾರನ್ತರಾದಿಭೇದಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ವಿಸೇಸೋ – ಮಾತಿಕಾಯ ತಾವ ಯಥಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಖನ್ಧಾದಯೋ ಧಮ್ಮೇ ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ‘‘ರೂಪಂ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಪದಸೋಧನವಾರೋ ಆರದ್ಧೋ, ತಥಾ ಅನಾರಭಿತ್ವಾ ‘‘ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಪಠಮಂ ತಯೋಪಿ ಸಙ್ಖಾರಾ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ದಸ್ಸಿತಾ. ತತ್ಥ ಕಾಯಸ್ಸ ಸಙ್ಖಾರೋ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ, ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾ. ‘‘ಕಾಯಿಕಾ ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ ಕಾಯಪಟಿಬದ್ಧಾ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೪೬೩; ಸಂ. ನಿ. ೪.೩೪೮) ವಚನತೋ ಕಾರಣಭೂತಸ್ಸ ಕರಜಕಾಯಸ್ಸ ಫಲಭೂತೋ ಏಸ ಸಙ್ಖಾರೋತಿ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ. ಅಪರೋ ನಯೋ – ಸಙ್ಖರೀಯತೀತಿ ಸಙ್ಖಾರೋ. ಕೇನ ಸಙ್ಖರೀಯತಿ? ಕಾಯೇನ. ಅಯಂ ಹಿ ವಾತೋ ವಿಯ ಭಸ್ತಾಯ ಕರಜಕಾಯೇನ ಸಙ್ಖರೀಯತಿ, ಏವಮ್ಪಿ ಕಾಯಸ್ಸ ಸಙ್ಖಾರೋತಿ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ, ಕಾಯೇನ ಕತೋ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸವಾತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಚೇತಸಾ ವಿತಕ್ಕೇತ್ವಾ ವಿಚಾರೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ವಾಚಂ ಭಿನ್ದತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾ ವಚೀಸಙ್ಖಾರೋ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೪೬೩) ವಚನತೋ ಪನ ಸಙ್ಖರೋತೀತಿ ಸಙ್ಖಾರೋ, ಕಿಂ ಸಙ್ಖರೋತಿ? ವಚಿಂ. ವಚಿಯಾ ಸಙ್ಖಾರೋತಿ ವಚೀಸಙ್ಖಾರೋ, ವಚೀಭೇದಸಮುಟ್ಠಾಪಕಸ್ಸ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರದ್ವಯಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ. ‘‘ಸಞ್ಞಾ ಚ ವೇದನಾ ಚ ಚೇತಸಿಕಾ ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ ಚಿತ್ತಪಟಿಬದ್ಧಾ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೪೬೩; ಸಂ. ನಿ. ೪.೩೪೮) ವಚನತೋಯೇವ ಪನ ತತಿಯಪದೇ ಸಙ್ಖರೀಯತೀತಿ ಸಙ್ಖಾರೋ, ಕೇನ ಸಙ್ಖರೀಯತಿ? ಚಿತ್ತೇನ, ಇತಿ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಸಙ್ಖಾರೋತಿ ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರೋ, ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಾನಂ ಚೇತಸಿಕಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಏತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾನಂ ಪನ ವಚೀಸಙ್ಖಾರಭಾವೇನ ವಿಸುಂ ಗಹಿತತ್ತಾ ‘‘ಠಪೇತ್ವಾ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಇದಾನಿ ‘‘ಕಾಯೋ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ’’ತಿ ಪದಸೋಧನವಾರೋ ಆರದ್ಧೋ, ತಸ್ಸ ಅನುಲೋಮನಯೇ ತೀಣಿ, ಪಟಿಲೋಮನಯೇ ತೀಣೀತಿ ಛ ಯಮಕಾನಿ. ಪದಸೋಧನಮೂಲಚಕ್ಕವಾರೇ ಏಕೇಕಸಙ್ಖಾರಮೂಲಕಾನಿ ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಕತ್ವಾ ಅನುಲೋಮನಯೇ ಛ, ಪಟಿಲೋಮನಯೇ ಛಾತಿ ದ್ವಾದಸ ಯಮಕಾನಿ. ಸುದ್ಧಸಙ್ಖಾರವಾರೇ ಪನ ಯಥಾ ಸುದ್ಧಖನ್ಧವಾರಾದೀಸು ‘‘ರೂಪಂ ಖನ್ಧೋ, ಖನ್ಧಾ ರೂಪ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಯಮಕಾನಿವುತ್ತಾನಿ, ಏವಂ ‘‘ಕಾಯೋ ಸಙ್ಖಾರೋ, ಸಙ್ಖಾರಾ ಕಾಯೋ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ ವಚೀಸಙ್ಖಾರೋ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರಮೂಲಕಾನಿ ದ್ವೇ, ವಚೀಸಙ್ಖಾರಮೂಲಕಂ ಏಕನ್ತಿ ಅನುಲೋಮೇ ತೀಣಿ, ಪಟಿಲೋಮೇ ತೀಣೀತಿ ಛ ಯಮಕಾನಿ ವುತ್ತಾನಿ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ಸುದ್ಧಿಕಏಕೇಕಪದವಸೇನ ಅತ್ಥಭೇದಾಭಾವತೋ, ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋತಿ ಪನ ದ್ವೀಹಿಪಿ ಪದೇಹಿ ಏಕೋವ ಅತ್ಥೋ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಅಯಂ ವಿಸೇಸೋವ, ತಸ್ಮಾ ಏಕೇಕಪದವಸೇನ ನ ವುತ್ತಂ, ‘‘ಕಾಯೋ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ’’ತಿಆದಿ ಪನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ, ಸೋಪಿ ನಯೋ ಪದಸೋಧನವಾರೇ ವಿನಾಪಿ ಅತ್ಥೇನ ವಚನಂ ಯುಜ್ಜತೀತಿ ತತ್ಥೇವ ವುತ್ತೋ, ಇಧ ಪನ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರಾದೀನಂ ವಚೀಸಙ್ಖಾರಾದೀಹಿ ಅಞ್ಞತ್ತಾ ‘‘ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ ವಚೀಸಙ್ಖಾರೋ’’ತಿಆದಿನಾಪಿ ಯಮಕಾನಿ ವುತ್ತಾನಿ. ಸುದ್ಧಸಙ್ಖಾರಮೂಲಚಕ್ಕವಾರೋ ಪನೇತ್ಥ ನ ಗಹಿತೋತಿ ಅಯಂ ತಾವೇತ್ಥ ಪಾಳಿವವತ್ಥಾನೇ ವಿಸೇಸೋ.

ಪಞ್ಹವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇಸು ಪನ ‘‘ಕಾಯೋ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋತಿ? ನೋ, ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ ಕಾಯೋತಿ? ನೋ’’ತಿ ವಾ ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪಟಿಸೇಧೋ. ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾನಂ ಕಾಯಾದೀನಂ ಏವ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರಾದಿನಾಮತ್ತಾ. ನ ಹಿ ಕಾಯಾದಯೋ ವಿಯ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರಾದೀನಂ ನಾಮಂ ಹೋತಿ, ಪಟಿಲೋಮೇ ಪನ ನ ಕಾಯೋ ನ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋತಿ ಯೋ ಕಾಯೋ ನ ಹೋತಿ, ಸೋ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋಪಿ ನ ಹೋತೀತಿ ಪುಚ್ಛಾಯ ಅತ್ಥೋ, ತಸ್ಸಾ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ ನ ಕಾಯೋ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋತಿ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ ಕಾಯೋ ನ ಹೋತಿ, ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋಯೇವ ಪನೇಸೋ ಹೋತಿ, ಕಾಯಞ್ಚ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರಞ್ಚ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಂ ಸಙ್ಖತಾಸಙ್ಖತಾದಿಭೇದಂ ಸಬ್ಬಂ ನ ಚ ಕಾಯೋ, ನ ಚ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ. ಸೇಸೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ, ಇತರೇಸು ಚ ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮೇಸು ‘‘ಕಾಯೋ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋತಿ? ನೋ, ಸಙ್ಖಾರಾ ವಚೀಸಙ್ಖಾರೋತಿ? ವಚೀಸಙ್ಖಾರೋ ಸಙ್ಖಾರೋ ಚೇವ ವಚೀಸಙ್ಖಾರೋ ಚ, ಅವಸೇಸಾ ಸಙ್ಖಾರಾ, ನ ವಚೀಸಙ್ಖಾರೋ, ನ ಸಙ್ಖಾರಾ ನ ವಚೀಸಙ್ಖಾರೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪುಚ್ಛಾವಿಸ್ಸಜ್ಜನನಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಪವತ್ತಿವಾರೇ ಪನ ‘‘ಯಸ್ಸ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ವಚೀಸಙ್ಖಾರೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ? ವಿನಾ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರೇಹಿ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾನಂ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇ ತೇಸಂ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನೇತರೋ, ಸವಿತಕ್ಕಸವಿಚಾರಚಿತ್ತಸಮಙ್ಗೀನಂ ಪನ ಕಾಮಾವಚರಸತ್ತಾನಂ ತದುಭಯಮ್ಪಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ? ರೂಪಾರೂಪಭವಿಕಾನಂ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರುಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇ ವಚೀಸಙ್ಖಾರೋವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನೇತರೋ…ಪೇ… ಯಥಾವುತ್ತಕಾಮಾವಚರಾನಂ ಪನ ತದುಭಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಯಸ್ಸ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ…ಪೇ… ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ…ಪೇ… ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾನಂ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇ ತದುಭಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಯಸ್ಸ ವಚೀಸಙ್ಖಾರೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ…ಪೇ… ಯತ್ಥ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತತ್ಥ ವಚೀಸಙ್ಖಾರೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ? ಕಾಮಾವಚರಸತ್ತಾನಂ ದುತಿಯಜ್ಝಾನೇ ತತಿಯಜ್ಝಾನೇ ತತ್ಥ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನೇತರೋ, ಪಠಮಜ್ಝಾನಾದೀಸು ಪನ ತದುಭಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಯತ್ಥ ವಾ ಪನ …ಪೇ… ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ? ಕಾಮಾವಚರೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನ ರೂಪಾರೂಪಭವೇಸು. ಯತ್ಥ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತತ್ಥ ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಯತ್ಥ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ? ಕಾಮಾವಚರಸತ್ತಾನಂ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನೇ ರೂಪಾರೂಪಭವೇ ಚ ತತ್ಥ ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರೋವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನೇತರೋ, ಇತರಜ್ಝಾನಾದೀಸು ಪನ ತದುಭಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿಆದಿನಾ,

‘‘ಯಸ್ಸ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ವಚೀಸಙ್ಖಾರೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ? ವಿನಾ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸೇಹಿ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾನಂ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇ ತೇಸಂ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋವ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನೇತರೋ, ಸಬ್ಬೇಸಂ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಭಙ್ಗಕ್ಖಣೇ ವಿನಾ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸೇಹಿ ಅವಿತಕ್ಕಅವಿಚಾರಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇ ನಿರೋಧಸಮಾಪನ್ನಾನಂ ಅಸಞ್ಞಸತ್ತಾನಞ್ಚ ತದುಭಯಮ್ಪಿ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ…ಪೇ… ಯಸ್ಸ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ…ಪೇ… ಸಬ್ಬಚಿತ್ತಾನಂ ಭಙ್ಗಕ್ಖಣೇ ನಿರೋಧಸಮಾಪನ್ನಾನಂ ಅಸಞ್ಞಸತ್ತಾನಞ್ಚ ನುಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಚ, ‘‘ಯತ್ಥ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತತ್ಥ ವಚೀಸಙ್ಖಾರೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ…ಪೇ… ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಕ್ಖಣೇ ರೂಪಭವಾದೀಸು ನುಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಚ, ‘‘ಯಸ್ಸ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥ, ತಸ್ಸ ವಚೀಸಙ್ಖಾರೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ’’ತಿಆದಿನಾ, ‘‘ಯಸ್ಸ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥ, ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥಾತಿ? ನತ್ಥೀ’’ತಿಆದಿನಾ, ‘‘ಯಸ್ಸ ಯತ್ಥ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥ, ತಸ್ಸ ತತ್ಥ ವಚೀಸಙ್ಖಾರೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥಾತಿ…ಪೇ… ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಂ ಸಮಾಪನ್ನಾನಂ ಸುದ್ಧಾವಾಸಾನಂ ದುತಿಯೇ ಚಿತ್ತೇ ವತ್ತಮಾನೇ ಅಸಞ್ಞಸತ್ತಾನಂ ತೇಸಂ ತತ್ಥ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ ಚ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥ ವಚೀಸಙ್ಖಾರೋ ಚಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಚ,

‘‘ಯಸ್ಸ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಸ ವಚೀಸಙ್ಖಾರೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀತಿ? ಯಸ್ಸ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅನನ್ತರಾ ಕಾಮಾವಚರಾನಂ ಪಚ್ಛಿಮಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ರೂಪಾರೂಪಭವೇ ಪಚ್ಛಿಮಭವಿಕಾನಂ ವಚೀಸಙ್ಖಾರೋವ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ನ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ, ಅಞ್ಞೇಸಂ ಪನ ತದುಭಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಚ, ‘‘ಯಸ್ಸ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಸ ವಚೀಸಙ್ಖಾರೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀತಿ…ಪೇ… ಪಚ್ಛಿಮಚಿತ್ತಸಮಙ್ಗೀನಂ ಯಸ್ಸ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅನನ್ತರಾ ಅವಿತಕ್ಕಅವಿಚಾರಂ ಪಚ್ಛಿಮಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ತೇಸಂ ತದುಭಯಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಸಬ್ಬಕಾಲಭೇದೇಸು ಯಥಾನುರೂಪತೋ ಉಪ್ಪಾದವಾರೇ ಯೋಜನಾನಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ‘‘ಯಸ್ಸ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ತಸ್ಸ ವಚೀಸಙ್ಖಾರೋ ನಿರುಜ್ಝತೀತಿ…ಪೇ… ಪಠಮಜ್ಝಾನಂ ಸಮಾಪನ್ನಾನಂ ಕಾಮಾವಚರಾನಂ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾನಂ ಭಙ್ಗಕ್ಖಣೇ ತದುಭಯಂ ನಿರುಜ್ಝತಿ. ಯಸ್ಸ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರೋ ನಿರುಜ್ಝತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಿರೋಧವಾರೇ, ‘‘ಯಸ್ಸ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ವಚೀಸಙ್ಖಾರೋ ನಿರುಜ್ಝತೀತಿ? ನೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಉಪ್ಪಾದನಿರೋಧವಾರೇ ಚ,

‘‘ಯೋ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರಂ ಪರಿಜಾನಾತಿ, ಸೋ ವಚೀಸಙ್ಖಾರಂ ಪರಿಜಾನಾತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಪರಿಞ್ಞಾವಾರೇ ಚ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಾನುಸಾರೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪಾಳಿನಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಪವತ್ತಿವಾರೇ ಪನೇತ್ಥ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಕಾಲೇ ಪುಗ್ಗಲವಾರಸ್ಸ ಅನುಲೋಮನಯೇ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರಮೂಲಕಾನಿ ದ್ವೇ, ವಚೀಸಙ್ಖಾರಮೂಲಕಂ ಏಕನ್ತಿ ತೀಣೇವ ಯಮಕಾನಿ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ತಸ್ಸ ಪಟಿಲೋಮನಯೇಪಿ ಓಕಾಸವಾರಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಏವಮೇತ್ಥ ಸಬ್ಬವಾರೇಸು ತಿಣ್ಣಂ ತಿಣ್ಣಂ ಯಮಕಾನಂ ವಸೇನ ಯಮಕಗಣನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಅತ್ಥವಿನಿಚ್ಛಯೇ ಪನೇತ್ಥ ಇದಂ ಲಕ್ಖಣಂ – ಇಮಸ್ಮಿಂ ಹಿ ಸಙ್ಖಾರಯಮಕೇ ‘‘ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾನಂ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇ, ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾನಂ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇ’’ತಿಆದಿವಚನತೋ (ಯಮ. ೨.ಸಙ್ಖಾರಯಮಕ.೧೯) ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾದಿಕಾಲಭೇದೋ ಪವತ್ತಿವಸೇನಾಪಿ ಗಹೇತಬ್ಬೋ, ನ ಚುತಿಪಟಿಸನ್ಧಿವಸೇನೇವ. ‘‘ದುತಿಯಜ್ಝಾನೇ ತತಿಯಜ್ಝಾನೇ ತತ್ಥ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿಆದಿವಚನತೋ (ಯಮ. ೨.ಸಙ್ಖಾರಯಮಕ.೨೧) ಚ ಝಾನಮ್ಪಿ ಓಕಾಸವಸೇನ ಗಹಿತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಏವಮೇತ್ಥ ಯಂ ಯಂ ಲಬ್ಭತಿ, ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ವಸೇನ ಅತ್ಥವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತತ್ರಿದಂ ನಯಮುಖಂ – ‘‘ವಿನಾ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರೇಹೀ’’ತಿ ದುತಿಯತತಿಯಜ್ಝಾನವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ನ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನವಸೇನ ತತ್ಥ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾನಂ ಅಭಾವತೋ. ‘‘ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಭಙ್ಗಕ್ಖಣೇ’’ತಿ ಇದಂ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರಸ್ಸ ಏಕನ್ತಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನತ್ತಾ ವುತ್ತಂ, ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಮೇವ ಹಿ ಚಿತ್ತಂ ರೂಪಂ, ಅರೂಪಂ ವಾ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತಿ, ನ ಭಿಜ್ಜಮಾನಂ, ಠಿತಂ ವಾ. ‘‘ಪಚ್ಛಿಮಚಿತ್ತಸಮಙ್ಗೀನ’’ನ್ತಿ ಸಬ್ಬಪಚ್ಛಿಮೇನ ಅಪ್ಪಟಿಸನ್ಧಿಕಚಿತ್ತೇನ ಸಮಙ್ಗೀನಂ ಖೀಣಾಸವಾನಂ. ‘‘ಅವಿತಕ್ಕಅವಿಚಾರಂ ಪಚ್ಛಿಮಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ರೂಪಾವಚರಾನಂ ದುತಿಯಜ್ಝಾನಿಕಾದಿಚುತಿಚಿತ್ತವಸೇನ, ಅರೂಪಾವಚರಾನಞ್ಚ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಿಕಚುತಿಚಿತ್ತವಸೇನ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ.

‘‘ಯಸ್ಸ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರೋ ನಿರುಜ್ಝತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ನಿಯಮತೋ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರಸ್ಸ ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಕ್ಖಣೇ ನಿರುಜ್ಝನತೋ ‘‘ಆಮನ್ತಾ’’ತಿ ಪಟಿವಚನಂ ದಿನ್ನಂ ನ ಏಕಚಿತ್ತಕ್ಖಣಿಕತ್ತಾ. ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರೋ ಹಿ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೇನ ವಿನಾಪಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚ ನಿರುಜ್ಝತಿ ಚ. ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ ಪನ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನತ್ತಾ ಯೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸತ್ತರಸಮೇನ ಸದ್ಧಿಂ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ಏಸಾ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನರೂಪಸ್ಸ ಧಮ್ಮತಾ. ಯಂ ಪನ ವಿಭಙ್ಗಪ್ಪಕರಣಸ್ಸ ಸೀಹಳಟ್ಠಕಥಾಯ ‘‘ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನರೂಪಂ ಸತ್ತರಸಮಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇ ನಿರುಜ್ಝತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಇಮಾಯ ಪಾಳಿಯಾ ವಿರುಜ್ಝತಿ. ‘‘ಯಸ್ಸ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ವಚೀಸಙ್ಖಾರೋ ನಿರುಜ್ಝತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನ ಚ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ನೋ’’ತಿ ಪಟಿಸೇಧೋ ಕತೋ. ಇಮಿನಾ ನಯಮುಖೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅಯಂ ಸಙ್ಖಾರಯಮಕಮಾತಿಕತ್ಥಸಂವಣ್ಣನಾನಯೋ.

ಅನುಸಯಯಮಕಮಾತಿಕತ್ಥವಣ್ಣನಾ

ಅನುಸಯಯಮಕಮಾತಿಕಾಯ ಪನ ಪಾಳಿವವತ್ಥಾನಂ ತಾವ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅನುಸಯಯಮಕೇಪಿ ಖನ್ಧಯಮಕಮಾತಿಕಾದೀಸು ವಿಯ ದೇಸನಂ ಅಕತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇನ ನಯೇನ ಪಾಳಿದೇಸನಾ ಕತಾ. ಕಥಂ? ಪಠಮಂ ತಾವ ಪರಿಚ್ಛೇದವಾರೋ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನುದ್ದೇಸವಾರೋತಿ ದ್ವೇ ವಾರಾ ಉದ್ದೇಸವಸೇನ ದೇಸಿತಾ, ತತೋ ಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನವಾರೋತಿ ಏಕೋ ಖುದ್ದಕವಾರೋ. ತತೋ ಅನುಸಯವಾರೋ ಸಾನುಸಯವಾರೋ ಪಜಹನವಾರೋ ಪರಿಞ್ಞಾವಾರೋ ಪಹೀನವಾರೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜನವಾರೋ ಧಾತುವಾರೋತಿ ಅನುಸಯೇ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಯಮಕವಸೇನ ಪಪಞ್ಚತೋ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾ ಸತ್ತ ಮಹಾವಾರಾತಿ ಅಟ್ಠಕನಿದ್ದೇಸವಸೇನ ದೇಸಿತಾ, ಏವಂ ದಸಹಿ ವಾರೇಹಿ ಅನುಸಯಯಮಕದೇಸನಾ ಕತಾ. ತೇಸು ಯೇ ಇಮೇ ಹಿ ಪರಿಚ್ಛೇದವಾರೋತಿಆದಿನಾ ದ್ವೇ ವಾರಾ ಉದ್ದೇಸವಸೇನ ವುತ್ತಾ, ತೇ ಇಧ ಅನುಸಯಯಮಕಮಾತಿಕಾತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾ.

ತತ್ಥ ಹಿ ಸತ್ತ ಅನುಸಯಾತಿ ಅಯಂ ಗಣನಾಯ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅನುಸಯಾನಂ ದೇಸಿತತ್ತಾ ಪರಿಚ್ಛೇದವಾರೋ ನಾಮ. ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ…ಪೇ… ಅವಿಜ್ಜಾನುಸಯೋತಿ ಅಯಂ ಪರಿಚ್ಛೇದವಸೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಾನಂ ನಾಮಮತ್ತಂ ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮೇ ನಾಮ ತೇ’’ತಿ ದೇಸಿತತ್ತಾ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನುದ್ದೇಸವಾರೋ ನಾಮ. ತತ್ಥ ಅನುತ್ತಾನತ್ಥತೋ ತಾವ ಅನುಸಯಾತಿ ಕೇನಟ್ಠೇನ ಅನುಸಯಾ? ಅನುಸಯನಟ್ಠೇನ. ಕೋ ಏಸ ಅನುಸಯನಟ್ಠೋ ನಾಮಾತಿ? ಅಪ್ಪಹೀನಟ್ಠೋ. ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯಾದಯೋ ಹಿ ಅಪ್ಪಹೀನಟ್ಠೇನ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಾನೇ ಅನುಸೇನ್ತಿ ನಾಮ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅನುಸಯಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಅನುಸೇನ್ತೀತಿ ಚ ತಂ ತಂ ಅನುರೂಪಂ ಕಾರಣಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಥಾಪಿ ಸಿಯಾ – ಅನುಸಯನಟ್ಠೋ ನಾಮ ಅಪ್ಪಹೀನಾಕಾರೋ, ಅಪ್ಪಹೀನಾಕಾರೋ ಚ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅನುಸಯಾ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ. ತತ್ರಿದಂ ಪಟಿವಚನಂ – ಅಪ್ಪಹೀನಾಕಾರೋ ಅನುಸಯೋ, ಅನುಸಯೋತಿ ಪನ ಅಪ್ಪಹೀನಟ್ಠೇನ ಥಾಮಗತಕಿಲೇಸೋ ವುಚ್ಚತಿ, ಸೋ ಚಿತ್ತಸಮ್ಪಯುತ್ತೋ ಸಾರಮ್ಮಣೋ ಸಪ್ಪಚ್ಚಯಟ್ಠೇನ ಸಹೇತುಕೋ ಏಕನ್ತಾಕುಸಲೋವ ಹೋತಿ ಕಥಾವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ (ಕಥಾ. ೫೫೪ ಆದಯೋ) ಅನುಸಯಾನಂ ಚಿತ್ತವಿಪ್ಪಯುತ್ತಭಾವಸ್ಸ ಪಟಿಸೇಧಿತತ್ತಾ, ಸೋ ಚ ಅತೀತೋಪಿ ಹೋತಿ, ಅನಾಗತೋಪಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೋಪಿ, ತಸ್ಮಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ವತ್ತುಂ ಯುತ್ತಂ. ತಥಾ ಹಿ ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಹೇ ಮೋಹಸ್ಸ ಪದಭಾಜನೇ ೩೧೭ ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾನುಸಯೋ ಅವಿಜ್ಜಾಪರಿಯುಟ್ಠಾನಂ…ಪೇ… ಅಯಂ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಮೋಹೋ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಧ. ಸ. ೩೯೦). ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಚ ಯಮಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನವಾರೇ ‘‘ಯಸ್ಸ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ಪಟಿಘಾನುಸಯೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅನುಸೇನ್ತೀತಿ ತಂ ತಂ ಅನುರೂಪಂ ಕಾರಣಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀ’’ತಿ ಯಂ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಸುವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋತಿ ಕಾಮರಾಗೋ ಚ ಸೋ ಅಪ್ಪಹೀನಟ್ಠೇನ ಅನುಸಯೋ ಚಾತಿ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ. ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅಯಂ ತಾವೇತ್ಥ ಅನುತ್ತಾನತ್ಥೋ. ಅತ್ಥವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಪನೇತ್ಥಾಪಿ ನಿದ್ದೇಸನಯಮುಖದಸ್ಸನವಸೇನೇವ ಹೋತಿ, ನಿದ್ದೇಸೋ ಚೇತ್ಥ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತೋ.

ಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನವಾರಾದಯೋ ಅಟ್ಠ ವಾರಾ ಚ, ತತ್ರಾಯಂ ಪಾಳಿವವತ್ಥಾನಾನುಪುಬ್ಬಿಕಾಮುಖಮತ್ತಪ್ಪಕಾಸನಾ. ತೇಸಂ ಹಿ ಪಠಮೋ ಅನುಸಯಾನಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನವಾರೋ ನಾಮ. ತತ್ಥ ವಾರಭೇದೋ ಯಮಕಯೋಜನವಾರೇ ನತ್ಥಿ, ಇತರೇಸು ಪನ ಸತ್ತಸು ಮಹಾವಾರೇಸು ಅತ್ಥಿ. ತೇಸು ಹಿ ಪಠಮೋ ಅನುಸಯವಾರೋ ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮನಯವಸೇನ ದುವಿಧೋ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಅನುಲೋಮನಯೇ ‘‘ಯಸ್ಸ ಯತ್ಥ…ಪೇ… ಅನುಸೇತೀ’’ತಿ ಪುಗ್ಗಲೋಕಾಸತದುಭಯನಾಮವಸೇನ ತಯೋ ಅನ್ತರವಾರಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇಸು ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಏಕಮೂಲಕದ್ವಿಮೂಲಕತಿಮೂಲಕಚತುಮೂಲಕಪಞ್ಚಮೂಲಕಛಮೂಲಕಾನಂ ವಸೇನ ಯಮಕಭೇದಾ ಹೋನ್ತಿ. ಯಥಾ ಚ ಅನುಲೋಮನಯೇ, ಏವಂ ಪಟಿಲೋಮನಯೇಪಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಯಥಾ ಚೇತ್ಥ ಅನುಸಯವಾರೇ, ಏವಂ ಸಾನುಸಯವಾರಪಜಹನವಾರಪರಿಞ್ಞಾವಾರಪಹೀನವಾರಉಪ್ಪಜ್ಜನವಾರೇಸು ಪಞ್ಚಸುಪಿ. ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಪುರಿಮೇಸು ತೀಸು ವಾರೇಸು ವಿಸೇಸೋ. ಓಕಾಸವಾರೇ ‘‘ಯತ್ಥ ತತ್ಥಾ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಯತೋ ತತೋ’’ತಿ ನಿಸ್ಸಕ್ಕವಚನೇನ ದೇಸನಾ ಕತಾ. ಸೇಸಂ ತಾದಿಸಮೇವ. ಯೋ ಪನಾಯಂ ಸಬ್ಬಪಚ್ಛಿಮೋ ಧಾತುವಾರೋ ನಾಮ, ಸೋ ಪುಚ್ಛಾವಾರೋ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನವಾರೋತಿ ದ್ವಿಧಾ ಠಿತೋ. ತತ್ಥ ಪುಚ್ಛಾವಾರೋ ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮವಸೇನ ದುವಿಧೋ. ತಸ್ಸಾವಸಾನೇ ಪುಚ್ಛಾನುಕ್ಕಮೇನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಕತನ್ತಿ. ಏವಂ ತಾವೇತ್ಥ ಪಾಳಿವವತ್ಥಾನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ತತ್ರಿದಂ ಅಟ್ಠನ್ನಂ ವಾರಾನಂ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮುಖಮತ್ತದಸ್ಸನಂ. ‘‘ಕತ್ಥ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತಿ? ಕಾಮಧಾತುಯಾ ದ್ವೀಸು ವೇದನಾಸು ಏತ್ಥ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತಿ. ಕತ್ಥ ಪಟಿಘಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತಿ? ದುಕ್ಖಾಯ ವೇದನಾಯ…ಪೇ… ಮಾನಾನುಸಯೋ ಕಾಮಧಾತುಯಾ ದ್ವೀಸು ವೇದನಾಸು ರೂಪಧಾತುಯಾ ಅರೂಪಧಾತುಯಾ ಚ ಅನುಸೇತಿ. ದಿಟ್ಠಾನುಸಯೋ, ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾನುಸಯೋ ಚ ಸಬ್ಬಸಕ್ಕಾಯಪರಿಯಾಪನ್ನೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು, ಭವರಾಗಾನುಸಯೋ ರೂಪಾರೂಪಧಾತೂಸು, ಅವಿಜ್ಜಾನುಸಯೋ ಸಬ್ಬಸಕ್ಕಾಯಪರಿಯಾಪನ್ನೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಅನುಸೇತೀ’’ತಿ ಅಯಂ ತಾವ ಪಠಮವಾರೇ ಪಾಳಿನಯೋ.

ತತ್ಥ ಕಾಮಧಾತುಯಾ ದ್ವೀಸು ವೇದನಾಸೂತಿ ಕಾಮಾವಚರಭೂಮಿಯಂ ಸುಖಾಯ ಚೇವ ಉಪೇಕ್ಖಾಯ ಚಾತಿ ದ್ವೀಸು ವೇದನಾಸು, ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ಪನ ಸಹಜಾತವಸೇನ, ಆರಮ್ಮಣವಸೇನ ಚಾತಿ ದ್ವೀಹಾಕಾರೇಹಿ ಅನುಸೇತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತತ್ಥ ಅಕುಸಲಾಹಿ ಸುಖಉಪೇಕ್ಖಾಹಿ ಸಹಜಾತೋಪಿ ಹುತ್ವಾ ತಾ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾಪಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಅವಸೇಸಾ ಪನ ಕಾಮಾವಚರಕುಸಲವಿಪಾಕಕಿರಿಯವೇದನಾ ಆರಮ್ಮಣಮೇವ ಕತ್ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಇಮಾಸು ವೇದನಾಸು ಅನುಸಯಮಾನೋ ಚೇಸ ತಾಹಿ ವೇದನಾಹಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತೇಸು ಸಞ್ಞಾಸಙ್ಖಾರವಿಞ್ಞಾಣೇಸುಪಿ ಅನುಸೇತಿಯೇವ. ಇಮಾಸಂ ಪನ ವೇದನಾನಂ ಅಸ್ಸಾದಟ್ಠೇನ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸೇಸಸಮ್ಪಯುತ್ತೇಹಿ ಪಧಾನತ್ತಾ, ಓಳಾರಿಕತ್ತೇನ ವೇನೇಯ್ಯಾನಂ ಸುಬೋಧತ್ತಾ ಚ ದ್ವೀಸು ವೇದನಾಸುಯೇವ ಅನುಸೇತೀತಿ ವುತ್ತಂ, ಏವಂ ಉಪರಿಪಿ. ನ ಕೇವಲಞ್ಚೇಸ ಅನುಸಯಮಾನೋ ಇಮಾಸು ದ್ವೀಸು ವೇದನಾಸುಯೇವ, ವೇದನಾಸಮ್ಪಯುತ್ತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚ ಅನುಸೇತಿ, ಇಟ್ಠೇಸು ಪನ ರೂಪಾದೀಸುಪಿ ಅನುಸೇತಿ ಏವ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ವಿಭಙ್ಗಪ್ಪಕರಣೇ ‘‘ಯಂ ಲೋಕೇ ಪಿಯರೂಪಂ ಸಾತರೂಪಂ, ಏತ್ಥ ಸತ್ತಾನಂ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತೀ’’ತಿ (ವಿಭ. ೮೧೬), ಏತ್ಥಾನುಸಯಯಮಕೇಪಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ದುಕ್ಖಾಯ ವೇದನಾಯ ರೂಪಧಾತುಯಾ ಏತ್ಥ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ನಾನುಸೇತೀ’’ತಿಆದಿ. ಏತೇನ ವುತ್ತಾವಸೇಸರೂಪಾದೀಸು ಛಸುಪಿ ಆರಮ್ಮಣೇಸು ಅನುಸೇತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಇಧ ಪನ ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಅವತ್ವಾ ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಪಧಾನತ್ತಾದಿನಾ ಕಾರಣೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

ದುಕ್ಖಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಪಟಿಘಚಿತ್ತಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ದ್ವೇ ದೋಮನಸ್ಸವೇದನಾ, ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ದುಕ್ಖವೇದನಾ ಚಾತಿ ತಿಸ್ಸೋ ವೇದನಾ, ತಂ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಚ ಧಮ್ಮಾ, ಅನಿಟ್ಠಾ ಛ ರೂಪಾದಯೋ ಧಮ್ಮಾ ಪಟಿಘಾನುಸಯಸಹಜಾತವಸೇನ, ಆರಮ್ಮಣವಸೇನ ಚ ಯಥಾರಹಂ ಅನುಸಯನಟ್ಠಾನಂ. ಕಿಂ ಪನ ಇತರಾ ದ್ವೇ ವೇದನಾ ಇಟ್ಠಾರಮ್ಮಣಂ ವಾ ಪಟಿಘಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಂ ನ ಹೋನ್ತೀತಿ? ನೋ ನ ಹೋನ್ತಿ. ಪರಿಹೀನಜ್ಝಾನಸ್ಸ ಹಿ ನಟ್ಠಂ ಇಟ್ಠಂ ಸಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮಂ ಝಾನಮಾರಬ್ಭ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಂ ಪನ ಆರಮ್ಮಣಮತ್ತಮೇವ, ನಾನುಸಯನಟ್ಠಾನಂ ಇಟ್ಠತ್ತಾ. ಅನಿಟ್ಠಮೇವ ಹಿ ಇಟ್ಠತೋ ಪಟಿಹನನನಿಮಿತ್ತಂ, ಯಂ ಪನ ತತ್ಥುಪ್ಪನ್ನಂ, ತಸ್ಸ ಪಟಿಘಮತ್ತಮೇವ ಹೋತಿ, ನ ಪಟಿಘಾನುಸಯೋತಿ. ಪಟಿಘಾನುಸಯೋ ಹಿ ಅನಿಟ್ಠಾರಮ್ಮಣೇ ಪಟಿಹನನವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಥಾಮಗತೋ ಕಿಲೇಸೋ, ಇತರೋ ದೋಮನಸ್ಸೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಉಪ್ಪನ್ನೋಪಿ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಹನನಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ಅಕರಣತೋ ಪಟಿಘಾನುಸಯೋ ನ ಹೋತಿ, ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕತ್ತಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಯಥಾ ಹಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತಚೇತನಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಉಪ್ಪನ್ನೋಪಿ ಬ್ಯಾಪಾದೋ ಮನೋಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ, ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕತ್ತಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಏವನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ತೇನೇವ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸ್ಸಿತಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಸೇವಿತಬ್ಬಂ ವುತ್ತಂ. ಮಾನಾನುಸಯಸ್ಸ ಪನ ದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸವಜ್ಜಿತಾ ಸಬ್ಬೇ ಲೋಕಿಯಾ ಧಮ್ಮಾ ಅನುಸಯನಟ್ಠಾನಂ. ‘‘ದುಕ್ಖಾಯ ವೇದನಾಯ ಅಪರಿಯಾಪನ್ನೇ ಏತ್ಥ…ಪೇ… ಮಾನಾನುಸಯೋ ಚ ನಾನುಸೇತೀ’’ತಿ ಹಿ ವುತ್ತಂ. ದಿಟ್ಠಾನುಸಯವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾನುಸಯಾನಂ ಪನ ಲೋಕುತ್ತರವಜ್ಜಿತಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಧಮ್ಮಾ ಅನುಸಯನಟ್ಠಾನಂ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಬ್ಬಸಕ್ಕಾಯಪರಿಯಾಪನ್ನೇಸು ಧಮ್ಮೇಸೂ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಸಂಸಾರವಟ್ಟನಿಸ್ಸಿತಟ್ಠೇನ ಸಕ್ಕಾಯಪರಿಯಾಪನ್ನೇಸು ಸಬ್ಬಧಮ್ಮೇಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಂ ಅವಿಜ್ಜಾನುಸಯೋಪಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸಬ್ಬತ್ಥ ಚ ಸಹಜಾತಾರಮ್ಮಣಭೇದೋ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಭವರಾಗಾನುಸಯೋ ಪನ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ದಿಟ್ಠಿವಿಪ್ಪಯುತ್ತೇಸು ಚತೂಸು ಚಿತ್ತೇಸು ಉಪ್ಪಜ್ಜನತೋ ಸಹಜಾತವಸೇನ ಕಾಮಧಾತುಯಾ ದ್ವೀಸು ವೇದನಾಸು ಅನುಸೇತೀತಿ ವತ್ತಬ್ಬೋ ಭವೇಯ್ಯ, ಸೋ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ರೂಪಾರೂಪಾವಚರಮೇವಾರಮ್ಮಣಂ ಲಭತಿ, ನ ಕಾಮಾವಚರಾರಮ್ಮಣಮೇವ, ಅನುಸಯಾನಂ ಪನ ತಂ ನ ಅನುಸಯನಟ್ಠಾನಂ, ತಸ್ಮಾ ಆರಮ್ಮಣವಸೇನ ನಿಯಮಂ ಅಕತ್ವಾ ‘‘ರೂಪಧಾತುಯಾ ಅರೂಪಧಾತುಯಾ ಏತ್ಥ ಭವರಾಗಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಂ ರಾಗವಸೇನ ಸೋ ಚ ಸಬ್ಬೋಪಿ ರಾಗೋ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ ಅಯಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನವಾರೇ ನಯೋ.

ಇತರೇಸು ಪನ ಸತ್ತಸು ಮಹಾವಾರೇಸು ತಾವ ‘‘ಯಸ್ಸ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತಿ, ತಸ್ಸ ಪಟಿಘಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ ಪಟಿಘಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತಿ, ತಸ್ಸ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಯಸ್ಸ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತಿ, ತಸ್ಸ ಮಾನಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ ಮಾನಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತಿ, ತಸ್ಸ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತೀತಿ? ಅನಾಗಾಮಿಸ್ಸ ಮಾನಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತಿ, ನೋ ಚ ತಸ್ಸ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತಿ, ತಿಣ್ಣಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಮಾನಾನುಸಯೋ ಚ ಅನುಸೇತಿ, ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ಚ ಅನುಸೇತಿ. ಯಸ್ಸ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತಿ, ತಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತೀತಿ? ದ್ವಿನ್ನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತಿ, ನೋ ಚ…ಪೇ… ದಿಟ್ಠಾನುಸಯೋ ಚ ಅನುಸೇತಿ, ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ಆಮನ್ತಾ. ಯಸ್ಸ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತಿ, ತಸ್ಸ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಾಯಪಿ ದಿಟ್ಠಾನುಸಯಸದಿಸಮೇವ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ. ಯಸ್ಸ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತಿ, ತಸ್ಸ ಭವರಾಗಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ಅನುಸೇತೀತಿ…ಪೇ… ತಿಣ್ಣಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಭವರಾಗಾನುಸಯೋ ಚ ಅನುಸೇತಿ, ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ಚ ಅನುಸೇತಿ. ಅವಿಜ್ಜಾನುಸಯೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಪಟಿಘಾನುಸಯಾದಿಮೂಲಿಕಾಸು ಪುಚ್ಛಾಸು ವಿಸ್ಸಜ್ಜನನಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅಯಂ ಏಕಮೂಲಕೇ ನಯೋ.

ಯಸ್ಸ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ಚ ಪಟಿಘಾನುಸಯೋ ಚ ಅನುಸೇತಿ, ತಸ್ಸ ಮಾನಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ದ್ವಿನ್ನಂ ದ್ವಿಮೂಲಿಕಾ…ಪೇ… ಪಞ್ಚಮೂಲಿಕಾನಂ ಪನ ಏಕಮೂಲೇ ವುತ್ತಾನುಸಾರೇನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನನಯೋ ಞಾತಬ್ಬೋ. ತತ್ರಾಯಂ ಪಚ್ಛಿಮಾನುಸಯೇ ಯೋಜನಾ – ‘‘ಯಸ್ಸ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ಚ ಪಟಿಘಾನುಸಯೋ ಚ ಮಾನಾನುಸಯೋ ಚ ದಿಟ್ಠಾನುಸಯೋ ಚ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾನುಸಯೋ ಚ ಭವರಾಗಾನುಸಯೋ ಚ ಅನುಸೇತಿ, ತಸ್ಸ ಅವಿಜ್ಜಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ ಅವಿಜ್ಜಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತಿ, ತಸ್ಸ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ಚ…ಪೇ… ಭವರಾಗಾನುಸಯೋ ಚ ಅನುಸೇತೀತಿ? ಅನಾಗಾಮಿಸ್ಸ ಅವಿಜ್ಜಾನುಸಯೋ ಚ ಮಾನಾನುಸಯೋ ಚ ಭವರಾಗಾನುಸಯೋ ಚ ಅನುಸೇತಿ, ನ ಇತರೇ, ದ್ವಿನ್ನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಅವಿಜ್ಜಾನುಸಯೋ ಚ ಕಾಮರಾಗಪಟಿಘಮಾನಭವರಾಗಾನುಸಯಾ ಚ ಅನುಸೇನ್ತಿ, ನ ದಿಟ್ಠಿವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾನುಸಯಾ, ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ ಪನ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಅನುಸೇನ್ತೀ’’ತಿ ಅಯಂ ಪುಗ್ಗಲವಾರೇ ನಯೋ.

ಓಕಾಸವಾರೇ ಪನ ‘‘ಯತ್ಥ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತಿ, ತತ್ಥ ಪಟಿಘಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತೀತಿ? ನೋ. ಯತ್ಥ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ಅನುಸೇತೀತಿ? ನೋ. ಯತ್ಥ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತಿ, ತತ್ಥ ಮಾನಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಯತ್ಥ ವಾ ಪನ ಮಾನಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತಿ, ತತ್ಥ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತೀತಿ? ರೂಪಧಾತುಯಾ ಅರೂಪಧಾತುಯಾ ಏತ್ಥ ಮಾನಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತಿ, ನ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ, ಕಾಮಧಾತುಯಾ ದ್ವೀಸು ವೇದನಾಸು ತದುಭಯಂ ಅನುಸೇತಿ. ಯತ್ಥ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ…ಪೇ… ಅನುಸೇತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಯತ್ಥ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ಅನುಸೇತೀತಿ? ದುಕ್ಖಾಯ ವೇದನಾಯ ರೂಪಧಾತುಯಾ ಅರೂಪಧಾತುಯಾ ಏತ್ಥ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತಿ, ನ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ, ಕಾಮಧಾತುಯಾ ದ್ವೀಸು ವೇದನಾಸು ತದುಭಯಂ ಅನುಸೇತಿ. ಯತ್ಥ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ…ಪೇ… ಅನುಸೇತಿ, ತತ್ಥ ಭವರಾಗಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತೀತಿ? ನೋ. ಯತ್ಥ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ನೋ. ಯತ್ಥ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತಿ, ತತ್ಥ ಅವಿಜ್ಜಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಯತ್ಥ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ಅನುಸೇತೀತಿ? ದುಕ್ಖಾಯ ವೇದನಾಯ ರೂಪಾರೂಪಧಾತುಯಾ ಏತ್ಥ ಅವಿಜ್ಜಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತಿ, ನ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ, ಕಾಮಧಾತುಯಾ ದ್ವೀಸು ವೇದನಾಸು ತದುಭಯಂ ಅನುಸೇತಿ.

ಯತ್ಥ ಪಟಿಘಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತಿ, ತತ್ಥ ಮಾನಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತೀತಿ? ನೋ. ಯತ್ಥ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ನೋ. ಯತ್ಥ ಪಟಿಘಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತಿ, ತತ್ಥ ದಿಟ್ಠಾನುಸಯೋ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಯತ್ಥ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ಅನುಸೇತೀತಿ? ಕಾಮಧಾತುಯಾ ದ್ವೀಸು ವೇದನಾಸು ರೂಪಾರೂಪಧಾತುಯಾ ಏತ್ಥ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತಿ, ನ ಪಟಿಘಾನುಸಯೋ, ದುಕ್ಖಾಯ ಪನ ವೇದನಾಯ ತದುಭಯಂ ಅನುಸೇತಿ. ಯತ್ಥ ಪಟಿಘಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತಿ, ತತ್ಥ ಭವರಾಗಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತೀತಿ? ನೋ. ಯತ್ಥ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ನೋ. ಯತ್ಥ ಪಟಿಘಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತಿ, ತತ್ಥ ಅವಿಜ್ಜಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಯತ್ಥ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ಅನುಸೇತೀತಿ…ಪೇ… ದುಕ್ಖಾಯ ವೇದನಾಯ ತದುಭಯಂ ಅನುಸೇತಿ, ಅಞ್ಞತ್ಥ ಅವಿಜ್ಜಾನುಸಯೋ ಚ.

ಯತ್ಥ ಮಾನಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತಿ, ತತ್ಥ ದಿಟ್ಠಾನುಸಯೋ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಯತ್ಥ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ಅನುಸೇತೀತಿ? ದುಕ್ಖಾಯ ವೇದನಾಯ ದಿಟ್ಠಾನುಸಯೋವ, ನೇತರೋ, ತದಞ್ಞೇಸು ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅನುಸೇತಿ. ಯತ್ಥ ಮಾನಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತಿ, ತತ್ಥ ಭವರಾಗಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತೀತಿ? ಕಾಮಧಾತುಯಾ ದ್ವೀಸು ವೇದನಾಸು ಮಾನಾನುಸಯೋ, ನೇತರೋ, ರೂಪಾರೂಪಧಾತುಯಾ ಪನ ತದುಭಯಂ ಅನುಸೇತಿ. ಯತ್ಥ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ಆಮನ್ತಾ. ಯತ್ಥ ಮಾನಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತಿ, ತತ್ಥ ಅವಿಜ್ಜಾನುಸಯೋ…ಪೇ… ಆಮನ್ತಾ. ಯತ್ಥ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ಅನುಸೇತೀತಿ? ದುಕ್ಖವೇದನಂ ಠಪೇತ್ವಾ ತದಞ್ಞಾಸು ಸಬ್ಬತ್ಥ ತದುಭಯಂ ಅನುಸೇತಿ. ಯತ್ಥ ದಿಟ್ಠಾನುಸಯೋ, ತತ್ಥ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾನುಸಯೋ…ಪೇ… ಆಮನ್ತಾ. ಯತ್ಥ ದಿಟ್ಠಾನುಸಯೋ, ತತ್ಥ ಭವರಾಗಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತೀತಿ? ಕಾಮಧಾತುಯಾ ತೀಸು ವೇದನಾಸು ದಿಟ್ಠಾನುಸಯೋವ, ರೂಪಾರೂಪಭವೇಸು ತದುಭಯಂ ಅನುಸೇತಿ. ಯತ್ಥ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ಆಮನ್ತಾ. ಯತ್ಥ ದಿಟ್ಠಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತಿ, ತತ್ಥ ಅವಿಜ್ಜಾನುಸಯೋ…ಪೇ… ಆಮನ್ತಾ. ಯತ್ಥ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ಆಮನ್ತಾ. ಏಸ ನಯೋ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಮೂಲಕೇಸುಪಿ. ಯತ್ಥ ಭವರಾಗಾನುಸಯೋ, ತತ್ಥ ಅವಿಜ್ಜಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಯತ್ಥ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ಅನುಸೇತಿ, ತತ್ಥ ಕಾಮಧಾತುಯಾ ತೀಸು ವೇದನಾಸು ಅವಿಜ್ಜಾನುಸಯೋವ, ರೂಪಾರೂಪಭವೇಸು ಪನ ತದುಭಯಂ ಅನುಸೇತೀ’’ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಏಕಮೂಲನಯೋ.

‘‘ಯಸ್ಸ…ಪೇ… ನಾನುಸೇತಿ. ಯಸ್ಸ…ಪೇ… ನಾನುಸೇತಿ ಮಾನಾನುಸಯೋ, ಅರಹತೋ ಪನ ತದುಭಯಮ್ಪಿ ನಾನುಸೇತಿ. ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ಆಮನ್ತಾ. ಯಸ್ಸ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ನಾನುಸೇತಿ, ತಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಾನುಸಯೋ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾನುಸಯೋ ನಾನುಸೇತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ನಾನುಸೇತೀತಿ? ದ್ವಿನ್ನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾನುಸಯೋವ ನಾನುಸೇತಿ, ನೇತರೋ, ಅನಾಗಾಮಿಅರಹನ್ತಾನಂ ತದುಭಯಮ್ಪಿ ನಾನುಸೇತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಪುಗ್ಗಲವಾರೇ,

‘‘ಯತ್ಥ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ನಾನುಸೇತಿ, ತತ್ಥ ಪಟಿಘಾನುಸಯೋ ನಾನುಸೇತೀತಿ? ದುಕ್ಖಾಯ ವೇದನಾಯ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋವ ನಾನುಸೇತಿ, ನೇತರೋ, ರೂಪಾರೂಪಧಾತುಪರಿಯಾಪನ್ನೇಸು ತದುಭಯಂ ನಾನುಸೇತಿ. ಯತ್ಥ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ನಾನುಸೇತೀತಿ? ಕಾಮಧಾತುಯಾ ದ್ವೀಸು ವೇದನಾಸು ಪಟಿಘಾನುಸಯೋವ, ರೂಪಾರೂಪಪರಿಯಾಪನ್ನೇಸು ಪನ ತದುಭಯಂ ನಾನುಸೇತಿ. ಯತ್ಥ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ನಾನುಸೇತಿ, ತತ್ಥ ಮಾನಾನುಸಯೋ ನಾನುಸೇತೀತಿ? ರೂಪಾರೂಪಧಾತೂಸು ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋವ, ದುಕ್ಖಾಯ ಪನ ವೇದನಾಯ, ಅಪರಿಯಾಪನ್ನೇಸು ಚ ತದುಭಯಂ ನಾನುಸೇತಿ. ಯತ್ಥ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ಆಮನ್ತಾ. ಯತ್ಥ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ನಾನುಸೇತಿ, ತತ್ಥ ದಿಟ್ಠಾನುಸಯೋ, ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾನುಸಯೋ ನಾನುಸೇತೀತಿ? ದುಕ್ಖಾಯ ವೇದನಾಯ ರೂಪಾರೂಪಧಾತೂಸು ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋವ, ಅಪರಿಯಾಪನ್ನೇ ಪನ ತದುಭಯಂ ನಾನುಸೇತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಓಕಾಸವಾರೇ ಚ,

‘‘ಯಸ್ಸ ಯತ್ಥ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ನಾನುಸೇತಿ, ತಸ್ಸ ತತ್ಥ ಪಟಿಘಾನುಸಯೋ ನಾನುಸೇತೀತಿ? ತಿಣ್ಣಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ದುಕ್ಖಾಯ ವೇದನಾಯ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋವ, ರೂಪಾರೂಪಪರಿಯಾಪನ್ನೇಸು ತದುಭಯಂ ನಾನುಸೇತಿ, ದ್ವಿನ್ನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ತದುಭಯಂ ನಾನುಸೇತಿ. ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ ಯತ್ಥ…ಪೇ… ನಾನುಸೇತೀತಿ? ತಿಣ್ಣಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಕಾಮಧಾತುಯಾ ದ್ವೀಸು ವೇದನಾಸು ಪಟಿಘಾನುಸಯೋವ, ರೂಪಾರೂಪಪರಿಯಾಪನ್ನೇಸು ತದುಭಯಂ ನಾನುಸೇತಿ, ದ್ವಿನ್ನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ತದುಭಯಂ ನಾನುಸೇತಿ. ಯಸ್ಸ ಯತ್ಥ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ನಾನುಸೇತಿ, ತಸ್ಸ ತತ್ಥ ಮಾನಾನುಸಯೋ ನಾನುಸೇತೀತಿ? ತಿಣ್ಣಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ರೂಪಾರೂಪಧಾತುಯಾ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋವ, ನೇತರೋ, ದುಕ್ಖಾಯ ವೇದನಾಯ, ಅಪರಿಯಾಪನ್ನೇ ಚ ತದುಭಯಂ ನಾನುಸೇತಿ, ಅನಾಗಾಮಿಸ್ಸ ಕಾಮಧಾತುಯಾ ದ್ವೀಸು ವೇದನಾಸು ರೂಪಾರೂಪಧಾತುಯಾ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋವ, ಅರಹತೋ ಪನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ತದುಭಯಂ ನಾನುಸೇತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಪುಗ್ಗಲೋಕಾಸವಾರೇ ಚ ವುತ್ತಾನುಸಾರೇನ ನಯೋ ಞಾತಬ್ಬೋತಿ ಅಯಂ ಪಾಳಿನಯೋ.

ತತ್ಥ ‘‘ಯಸ್ಸ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತಿ, ತಸ್ಸ ಪಟಿಘಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಯದೇತಂ ‘‘ಆಮನ್ತಾ’’ತಿ ಪಟಿವಚನಂ ದಿನ್ನಂ, ತಂ ದುದ್ದಿನ್ನಂ ವಿಯ ಖಾಯತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಕಾಮರಾಗಪಟಿಘಾನಂ ಏಕಕ್ಖಣೇ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿತೋ. ಯಥಾ ಹಿ ‘‘ಯಸ್ಸ ಮನಾಯತನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಾಯತನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿಆದೀಸು ಮನಾಯತನಧಮ್ಮಾಯತನಾದೀನಿ ಏಕಕ್ಖಣೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ನ ತಥಾ ಕಾಮರಾಗಪಟಿಘಾ, ವಿಸುಞ್ಞೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜನತೋ, ತಸ್ಮಾ ಏತ್ಥ ‘‘ನೋ’’ತಿ ಪಟಿಸೇಧೋ ಕತ್ತಬ್ಬೋ ಸಿಯಾ, ತಂ ಪನ ಅಕತ್ವಾ ‘‘ಆಮನ್ತಾ’’ತಿ ಪಟಿವಚನಸ್ಸ ದಿನ್ನತ್ತಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಯಮಕೇಸು ವಿಯ ಏತ್ಥ ಖಣಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನವಸೇನ ವತ್ತಮಾನವೋಹಾರಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಥಾ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಕಥಂ ಗಹೇತಬ್ಬೋ? ಅಪ್ಪಹೀನವಸೇನ. ಅಪ್ಪಹೀನತಂ ಹಿ ಸನ್ಧಾಯ ಅಯಂ ಅನುಸೇತೀತಿ ವತ್ತಮಾನವೋಹಾರೋ ವುತ್ತೋ, ನ ಖಣಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನತಂ, ತಸ್ಮಾ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಪುಚ್ಛಾಯ ಯಸ್ಸ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ಅಪ್ಪಹೀನೋ, ನ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿಧಮ್ಮತಂ ಆಪಾದಿತೋ, ತಸ್ಸ ಪಟಿಘಾನುಸಯೋ ಅಪ್ಪಹೀನೋ, ನ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿಧಮ್ಮತಂ ಆಪಾದಿತೋ, ತಸ್ಸ ಪಟಿಘಾನುಸಯೋ ಅಪ್ಪಹೀನೋತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ತೇಸು ಕಾಮರಾಗಪಟಿಘೇಸು ಯಸ್ಸೇಕೋ ಅಪ್ಪಹೀನೋ, ತಸ್ಸ ಇತರೋಪಿ ಅಪ್ಪಹೀನೋವ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಆಮನ್ತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಇತೋ ಪರೇಸುಪಿ ಏವರೂಪೇಸು ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿವಾರಾದಿವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇಸು ಏಸೇವ ನಯೋ. ತಿಣ್ಣಂ ಪುಗ್ಗಲಾನನ್ತಿ ಪುಥುಜ್ಜನಸೋತಾಪನ್ನಸಕದಾಗಾಮೀನಂ. ದ್ವಿನ್ನನ್ತಿ ಸೋತಾಪನ್ನಸಕದಾಗಾಮೀನಂ. ಏವಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಂ ದೀಪಿತಂ. ಓಕಾಸವಾರಸ್ಸ ಪಠಮದುತಿಯಪುಚ್ಛಾಸು ಯಸ್ಮಾ ಕಾಮರಾಗಪಟಿಘಾ ಏಕಚಿತ್ತೇ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ನೋ’’ತಿ ಪಟಿಸೇಧೋ ಕತೋ. ದುಕಮೂಲಾದೀಸು ಚ ಯಸ್ಮಾ ಕಾಮರಾಗಪಟಿಘಾದಯೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನಸಙ್ಖಾತೇ ಚಿತ್ತೇ, ಆರಮ್ಮಣೇ ವಾ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ನತ್ಥೀ’’ತಿ ತತ್ಥ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಕತೋ, ಅಯಂ ಪುಚ್ಛಾ ಅಪುಬ್ಬಾ ಏವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಪುಗ್ಗಲೋಕಾಸವಾರೇ ಚತುನ್ನನ್ತಿ ಪುಥುಜ್ಜನಸೋತಾಪನ್ನಸಕದಾಗಾಮಿಅನಾಗಾಮೀನಂ. ಪಟಿಲೋಮೇ ದ್ವಿನ್ನನ್ತಿ ಅನಾಗಾಮಿಅರಹನ್ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ಅಯಂ ಅನುಸಯವಾರೇ ನಯೋ.

ಸಾನುಸಯವಾರೇ ಪನ ‘‘ಯೋ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೇನ ಸಾನುಸಯೋ, ಸೋ ಪಟಿಘಾನುಸಯೇನ ಸಾನುಸಯೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ…ಪೇ… ಮಾನಾನುಸಯೇನ ಸಾನುಸಯೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಯೋ ವಾ ಪನ ಮಾನಾನುಸಯೇನ ಸಾನುಸಯೋ, ಸೋ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೇನ ಸಾನುಸಯೋತಿ? ಅನಾಗಾಮೀ ಮಾನಾನುಸಯೇನೇವ, ನ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೇನ, ತಯೋ ಪನ ಪುಗ್ಗಲಾ ತದುಭಯೇನಾಪಿ ಅನುಸಯೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸೇಸೇಸು ದುಕಮೂಲಾದೀಸು ಪುಚ್ಛಾವಿಸ್ಸಜ್ಜನನಯೋ ಞಾತಬ್ಬೋ, ಅಯಂ ಪುಗ್ಗಲವಾರೇ ನಯೋ.

‘‘ಯತೋ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೇನ ಸಾನುಸಯೋ, ತತೋ ಪಟಿಘಾನುಸಯೇನ ಸಾನುಸಯೋತಿ? ನೋ…ಪೇ… ಮಾನಾನುಸಯೇನ ಸಾನುಸಯೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಯತೋ ವಾ ಪನ ಮಾನಾನುಸಯೇನ ಸಾನುಸಯೋ, ತತೋ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೇನ ಸಾನುಸಯೋತಿ? ರೂಪಾರೂಪಧಾತುಯಾ ಮಾನಾನುಸಯೇನೇವ, ನೇತರೇನ, ಕಾಮಧಾತುಯಾ ದ್ವೀಸು ವೇದನಾಸು ತದುಭಯೇನಾಪೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಓಕಾಸವಾರೇ ಚ,

‘‘ಯೋ ಯತೋ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೇನ ಸಾನುಸಯೋ, ಸೋ ತತೋ ಪಟಿಘಾನುಸಯೇನ ಸಾನುಸಯೋತಿ? ನೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಪುಗ್ಗಲೋಕಾಸವಾರೇ ಚಾತಿ ಏವಂ ಅನುಲೋಮನಯೇ ಚ, ‘‘ಯೋ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೇನ ನಿರನುಸಯೋ, ಸೋ ಪಟಿಘಾನುಸಯೇನ ನಿರನುಸಯೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಪಟಿಲೋಮನಯೇಪಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅನುಸಯವಾರೇ ವುತ್ತಾನುಸಾರತೋ ಪುಚ್ಛಾವಿಸ್ಸಜ್ಜನನಯೋ ಞಾತಬ್ಬೋ.

ತತ್ಥ ಯತೋ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೇನ ಸಾನುಸಯೋತಿ ಯತೋ ಕಾರಣತೋ ಉಪ್ಪನ್ನೇನ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೇನ ಸಾನುಸಯೋ, ಕಿಂ ಸೋ ತತೋ ಕಾರಣತೋ ಉಪ್ಪನ್ನಪಟಿಘಾನುಸಯೇನಪಿ ಸಾನುಸಯೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಪನೇತೇ ದ್ವೇ ಏಕಸ್ಮಾ ಠಾನಾ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ನೋ’’ತಿ ಪಟಿಸೇಧೋ ಕತೋ ಸೇಸಂ ತಾದಿಸಮೇವಾತಿ ಅಯಂ ಸಾನುಸಯವಾರೇ ನಯೋ.

ಪಜಹನವಾರೇ ಪನ ‘‘ಯೋ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯಂ ಪಜಹತಿ, ಸೋ ಪಟಿಘಾನುಸಯಂ ಪಜಹತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ…ಪೇ… ಮಾನಾನುಸಯಂ ಪಜಹತೀತಿ? ತದೇಕಟ್ಠಂ ಪಜಹತಿ. ಯೋ ವಾ ಪನ ಮಾನಾನುಸಯಂ ಪಜಹತಿ, ಸೋ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯಂ ಪಜಹತೀತಿ? ನೋ…ಪೇ… ಸೋ ದಿಟ್ಠಾನುಸಯಂ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾನುಸಯಂ ಪಜಹತೀತಿ? ನೋ. ಯೋ ವಾ ಪನ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾನುಸಯಂ ಪಜಹತಿ, ಸೋ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯಂ ಪಜಹತೀತಿ? ತದೇಕಟ್ಠಂ ಪಜಹತಿ. ಯೋ…ಪೇ… ಭವರಾಗಾನುಸಯಂ ಅವಿಜ್ಜಾನುಸಯಂ ಪಜಹತೀತಿ? ತದೇಕಟ್ಠಂ ಪಜಹತಿ…ಪೇ… ಯೋ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯಞ್ಚ ಪಟಿಘಾನುಸಯಞ್ಚ ಮಾನಾನುಸಯಞ್ಚ…ಪೇ… ಪಜಹತೀತಿ? ನತ್ಥೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಪುಗ್ಗಲವಾರೇ,

‘‘ಯತೋ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯಂ ಪಜಹತಿ, ತತೋ ಪಟಿಘಾನುಸಯಂ ಪಜಹತೀತಿ? ನೋ…ಪೇ… ಯತೋ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯಂ ಪಜಹತಿ, ತತೋ ಮಾನಾನುಸಯಂ ಪಜಹತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಯತೋ ವಾ ಪನ ಮಾನಾನುಸಯಂ ಪಜಹತಿ, ತತೋ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯಂ ಪಜಹತೀತಿ? ರೂಪಾರೂಪಧಾತುಯಾ ತತೋ ಮಾನಾನುಸಯಮೇವ, ಕಾಮಧಾತುಯಾ ಪನ ದ್ವೀಸು ವೇದನಾಸು ತತೋ ಮಾನಾನುಸಯಂ ಪಜಹತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಓಕಾಸವಾರೇ ಚ,

‘‘ಯೋ ಯತೋ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯಂ ಪಜಹತಿ, ಸೋ ತತೋ ಪಟಿಘಾನುಸಯಂ ಪಜಹತೀತಿ? ನೋ…ಪೇ… ಮಾನಾನುಸಯಂ ಪಜಹತೀತಿ? ತದೇಕಟ್ಠಂ ಪಜಹತಿ…ಪೇ… ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾನುಸಯಂ ಪಜಹತೀತಿ? ನೋ. ಯೋ ವಾ ಪನ ಯತೋ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾನುಸಯಂ ಪಜಹತಿ, ಸೋ ತತೋ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯಂ ಪಜಹತೀತಿ? ಅಟ್ಠಮಕೋ ದುಕ್ಖಾಯ ವೇದನಾಯ ರೂಪಾರೂಪಧಾತುಯಾ ಸೋ ತತೋ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾನುಸಯಂ ಪಜಹತಿ, ನೋ ಚ ಸೋ ತತೋ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯಂ ಪಜಹತಿ, ಸ್ವೇವ ಪುಗ್ಗಲೋ ಕಾಮಧಾತುಯಾ ದ್ವೀಸು ವೇದನಾಸು ಸೋ ತತೋ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾನುಸಯಂ ಪಜಹತಿ, ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯಂ ತದೇಕಟ್ಠಂ ಪಜಹತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಪುಗ್ಗಲೋಕಾಸವಾರೇ ಚಾತಿ ಏವಂ ಅನುಲೋಮನಯೇ ಚ, ‘‘ಯೋ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯಂ ನ ಪಜಹತಿ, ಸೋ ಪಟಿಘಾನುಸಯಂ ನ ಪಜಹತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ…ಪೇ… ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾನುಸಯಂ ನ ಪಜಹತೀತಿ? ಅಟ್ಠಮಕೋ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯಂ ನ ಪಜಹತಿ, ನೇತರಂ, ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗಸಮಙ್ಗಿಂ, ಅಟ್ಠಮಕಞ್ಚ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಾ ಪುಗ್ಗಲಾ ತದುಭಯಂ ನ ಪಜಹನ್ತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಪಟಿಲೋಮನಯೇ ಚ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪುಚ್ಛಾವಿಸ್ಸಜ್ಜನನಯೋ ಞಾತಬ್ಬೋ.

ತತ್ಥ ಪಜಹತೀತಿ ತೇನ ತೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಪಹಾನಪರಿಞ್ಞಾವಸೇನ ಪಜಹತಿ. ತದೇಕಟ್ಠನ್ತಿ ಪಹಾನೇಕಟ್ಠತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಪಠಮಮಗ್ಗಾದಿನಾ ಹಿ ನ ಕೇವಲಂ ದಿಟ್ಠಾದಿಕಾ ಏವ ಧಮ್ಮಾ ಪಹೀಯನ್ತಿ, ಅಥ ಖೋ ಅಪಾಯಗಮನಿಯಾ ತೇನ ಕಾಮರಾಗಪಟಿಘಮಾನಾದಯೋಪಿ ಪಹೀಯನ್ತಿ ಏವ. ಪಠಮಮಗ್ಗವಜ್ಝಾ ಹಿ ಕಾಮರಾಗಾ, ಅಪಾಯಗಮನಿಯಾ ಚ ಮಾನಾವಿಜ್ಜಾದಯೋಪಿ, ತತಿಯಮಗ್ಗವಜ್ಝಾತಿ ಪಹಾನೇಕಟ್ಠಾ ಹುತ್ವಾ ಪಹೀಯನ್ತಿ ಏವಾತಿ ‘‘ನೋ’’ತಿ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಟ್ಠಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಸೋ ಹಿ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯಂಯೇವ ಪಹೀನತ್ತಾ ನ ಪಜಹತೀತಿ. ಯತೋ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯಂ ಪಜಹತೀತಿ ಯತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಂ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯಂ ಪಜಹತೀತಿ ಅತ್ಥೋ, ಅಟ್ಠಮಕೋತಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಟ್ಠೋ. ಸೋ ಹಿ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಕ್ಕಮೇನ ಅರಹತ್ತಫಲಟ್ಠತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಗಣಿಯಮಾನೋ ಅಟ್ಠಮಕೋ ನಾಮ. ಪಟಿಲೋಮನಯೇ ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗಸಮಙ್ಗಿಞ್ಚ ಅಟ್ಠಮಕಞ್ಚ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಾತಿ ಪುಥುಜ್ಜನಸೇಸಸೇಖಾಸೇಖಾ. ತೇಸು ಹಿ ಪುಥುಜ್ಜನಾ ಪಹಾನಪರಿಞ್ಞಾಯ ಅಭಾವೇನ ನ ಪಜಹನ್ತಿ, ಸೇಸಾ ತೇಸಂ ಪಹೀನತ್ತಾತಿ ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಅಯಂ ಪಜಹನವಾರೇ ನಯೋ.

ಪರಿಞ್ಞಾವಾರೋ ಪನ ‘‘ಯೋ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯಂ ಪರಿಜಾನಾತಿ, ಸೋ ಪಟಿಘಾನುಸಯಂ ಪರಿಜಾನಾತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಪಜಹನವಾರಸದಿಸೋವ. ಅಯಮ್ಪಿ ಹಿ ಪಜಹನವಾರೋ ವಿಯ ಮಗ್ಗಟ್ಠಾನಞ್ಞೇವ ವಸೇನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತೋ. ತತ್ಥ ಪರಿಜಾನಾತೀತಿ ತೀಹಿ ಪರಿಞ್ಞಾಹಿ ಪರಿಜಾನಾತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಯಂ ಪರಿಞ್ಞಾವಾರೇ ನಯೋ.

ಪಹೀನವಾರೇ ಪನ ‘‘ಯಸ್ಸ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ಪಹೀನೋ, ತಸ್ಸ ಪಟಿಘಾನುಸಯೋ ಪಹೀನೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ…ಪೇ… ಮಾನಾನುಸಯೋ ಪಹೀನೋತಿ? ಅನಾಗಾಮಿಸ್ಸ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋವ, ಅರಹತೋ ಪನ ಮಾನಾನುಸಯೋಪಿ ಪಹೀನೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಪುಗ್ಗಲವಾರೇ, ‘‘ಯತ್ಥ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ಪಹೀನೋ, ತತ್ಥ ಪಟಿಘಾನುಸಯೋ ಪಹೀನೋತಿ? ನ ವತ್ತಬ್ಬೋ ಪಹೀನೋತಿ ವಾ ಅಪ್ಪಹೀನೋತಿ ವಾ. ಯತ್ಥ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ನ ವತ್ತಬ್ಬೋ…ಪೇ… ತತ್ಥ ಮಾನಾನುಸಯೋ ಪಹೀನೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಯತ್ಥ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ಪಹೀನೋತಿ? ರೂಪಾರೂಪಧಾತುಯಾ ಏತ್ಥ ಮಾನಾನುಸಯೋ ಪಹೀನೋ, ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ನ ವತ್ತಬ್ಬೋ, ಕಾಮಧಾತುಯಾ ದ್ವೀಸು ವೇದನಾಸು ಏತ್ಥ ತದುಭಯಂ ಪಹೀನ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಓಕಾಸವಾರೇ, ಪುಗ್ಗಲೋಕಾಸವಾರೇತಿ ಏವಂ ಅನುಲೋಮನಯೇ, ‘‘ಯಸ್ಸ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ಅಪ್ಪಹೀನೋ, ತಸ್ಸ ಪಟಿಘಾನುಸಯೋ ಅಪ್ಪಹೀನೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ಆಮನ್ತಾ…ಪೇ… ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ ಮಾನಾನುಸಯೋ ಅಪ್ಪಹೀನೋ, ತಸ್ಸ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ಅಪ್ಪಹೀನೋತಿ? ಅನಾಗಾಮಿಸ್ಸ ಮಾನಾನುಸಯೋವ, ತಿಣ್ಣಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ತದುಭಯಂ ಅಪ್ಪಹೀನ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಪಟಿಲೋಮನಯೇ ಚ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಪುಚ್ಛಾವಿಸ್ಸಜ್ಜನನಯೋ ಞಾತಬ್ಬೋ.

ಏತ್ಥ ಚ ಫಲಟ್ಠವಸೇನೇವ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ ಮಗ್ಗಟ್ಠಾನಂ ಪಹೀನಕಿಲೇಸತ್ತಾಭಾವಾ. ತೇಸಂ ಹಿ ಅನುಸಯಾ ಪಹೀಯನ್ತಿ ಏವ, ನ ಪನ ಪಹೀನಾತಿ ಅನಾಗಾಮಿಆದಯೋ ಫಲಟ್ಠಾವ ಗಹೇತಬ್ಬಾ, ಓಕಾಸವಾರೇ ಪನ ‘‘ನ ವತ್ತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಇದಂ ಉಭಿನ್ನಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಅಸಾಧಾರಣತ್ತಾ ವುತ್ತಂ. ಅಞ್ಞಂ ಹಿ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನಂ, ಅಞ್ಞಂ ಪಟಿಘಾನುಸಯಸ್ಸ. ಅಭಾವಿತಮಗ್ಗಸ್ಸ ಚ ಯತ್ಥ ಅನುಸಯೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಮಗ್ಗೇ ಭಾವಿತೇ ತತ್ಥೇವ ಸೋ ಪಹೀನೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸೋ ತತ್ಥ ಪಹೀನೋತಿ ವಾ, ಅಪ್ಪಹೀನೋತಿ ವಾ ನ ವತ್ತಬ್ಬೋ, ಸಬ್ಬತ್ಥಾಪಿ ಪನ ಸಯಂ ಅಭಾವೇನ ತತ್ಥ ಅಪ್ಪಹೀನೋತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬೋ. ಉಭಿನ್ನಂ ಪನ ಸಾಧಾರಣಟ್ಠಾನಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಆಮನ್ತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಮಾನಾನುಸಯೋ ಹಿ ಕಾಮಧಾತುಯಾ ವೇದನಾದ್ವಯಸಙ್ಖಾತೇ ಸಾಧಾರಣಟ್ಠಾನೇ ಕಾಮರಾಗೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಹೀನೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಯಸ್ಸ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ಅಪ್ಪಹೀನೋತಿ ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ, ಸೋತಾಪತ್ತಿಸಕದಾಗಾಮಿಫಲಟ್ಠಾನಞ್ಚ ವಸೇನ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ‘‘ತಿಣ್ಣಂ ಪುಗ್ಗಲಾನ’’ನ್ತಿ ಹಿ ವುತ್ತಂ. ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವಾತಿ ಅಯಂ ಪಹೀನವಾರೇ ನಯೋ.

ಉಪ್ಪಜ್ಜನವಾರೇ ಪನ ‘‘ಯಸ್ಸ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ಪಟಿಘಾನುಸಯೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅನುಸಯವಾರಸದಿಸೋವಾತಿ ಅಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನವಾರೇ ನಯೋ.

ಧಾತುವಾರೇ ಪನ ‘‘ಕಾಮಧಾತುಯಾ ಚುತಸ್ಸ ಕಾಮಧಾತುಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಕತಿ ಅನುಸಯಾ ಅನುಸೇನ್ತಿ, ಕತಿ ಅನುಸಯಾ ನಾನುಸೇನ್ತಿ, ಕತಿ ಅನುಸಯಾ ಭಙ್ಗಾ? ಕಾಮಧಾತುಯಾ ಚುತಸ್ಸ ರೂಪಧಾತುಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ…ಪೇ… ಕತಿ ಭಙ್ಗಾ? ಕಾಮಧಾತುಯಾ ಚುತಸ್ಸ ಅರೂಪಧಾತುಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ…ಪೇ… ರೂಪಧಾತುಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ನ ಅರೂಪಧಾತುಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ…ಪೇ… ಕತಿ ಭಙ್ಗಂ? ಕಾಮಧಾತುಯಾ ಚುತಸ್ಸ ನ ಕಾಮಧಾತುಂ, ನ ಅರೂಪಧಾತುಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ…ಪೇ… ನ ರೂಪಧಾತುಂ ನ ಅರೂಪಧಾತುಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ. ನ ಕಾಮಧಾತುಂ ನ ರೂಪಧಾತುಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಕತಿ ಭಙ್ಗಾ’’ತಿ ಏವಂ ಕಾಮಧಾತುಮೂಲಕಾ ನವ ಪುಚ್ಛಾ, ತಥಾ ‘‘ರೂಪಧಾತುಯಾ ಚುತಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿನಾ ರೂಪಧಾತುಮೂಲಕಾ ನವ, ಅರೂಪಧಾತುಯಾ ನವ ಚಾತಿ ಸತ್ತವೀಸತಿ ಅನುಲೋಮಪುಚ್ಛಾ, ತಥಾ ‘‘ನ ಕಾಮಧಾತುಯಾ ಚುತಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಸತ್ತವೀಸತಿ ಪಟಿಲೋಮಪುಚ್ಛಾ ಚ, ತಥಾ ‘‘ನ ಕಾಮಧಾತುಯಾ ನ ಅರೂಪಧಾತುಯಾ ಚುತಸ್ಸ ಕಾಮಧಾತುಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಸತ್ತವೀಸತಿ ದುಕಮೂಲಕಾ ಪುಚ್ಛಾ ಚಾತಿ ಏವಂ ಪುಚ್ಛಾವಾರೇ ಏಕಾಸೀತಿ ಪುಚ್ಛಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ತತ್ಥ ಅನುಸೇನ್ತೀತಿ ಚಿತ್ತಸನ್ತಾನೇ ಅನುಗತಾ ಹುತ್ವಾ ಕತಿ ಅನುಸೇನ್ತಿ, ಭಙ್ಗಾತಿ ಅನುಸೇನ್ತಿ ಚ ನಾನುಸೇನ್ತಿ ಚಾತಿ ಏವಂ ಕತಿ ವಿಭಜಿತಬ್ಬಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ನ ಕಾಮಧಾತುಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಕಾಮಧಾತುವಿರಹಿತಾ ದ್ವೇ ರೂಪಾರೂಪಧಾತುಯೋ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ. ನ ಕಾಮಧಾತುಂ ನ ರೂಪಧಾತುನ್ತಿ ಅರೂಪಧಾತುಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ. ನ ಕಾಮಧಾತುಯಾತಿ ರೂಪಾರೂಪಧಾತೂಹಿ ಚುತಸ್ಸ, ಏವಂ ಸೇಸೇಸುಪಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪಟಿಸನ್ಧಿವಸೇನ, ಧಾತುವಸೇನ ಚ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಅಯಂ ಉದ್ದೇಸವಾರೇ ನಯೋ.

ನಿದ್ದೇಸವಾರೇ ಪನಸ್ಸ ‘‘ಕಾಮಧಾತುಯಾ ಚುತಸ್ಸ ಕಾಮಧಾತುಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಸತ್ತ ಅನುಸಯಾ ಅನುಸೇನ್ತಿ, ಕಸ್ಸಚಿ ಪಞ್ಚ ಅನುಸಯಾ ಅನುಸೇನ್ತಿ, ಅನುಸಯಾ ಭಙ್ಗಾ ನತ್ಥಿ, ಕಾಮಧಾತುಯಾ ಚುತಸ್ಸ ರೂಪಧಾತುಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಸತ್ತ ಅನುಸಯಾ ಅನುಸೇನ್ತಿ, ಕಸ್ಸಚಿ ಪಞ್ಚ, ಕಸ್ಸಚಿ ತಯೋ …ಪೇ… ಭಙ್ಗಾ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ವಿಸೇಸೋ – ರೂಪಧಾತುಯಾ ಚುತಸ್ಸ ಕಾಮಧಾತುಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಸತ್ತೇವ ಅನುಸಯಾ ಅನುಸೇನ್ತಿ, ತಥಾ ‘‘ಅರೂಪಧಾತುಯಾ ಚುತಸ್ಸ ಕಾಮಧಾತುಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿಆದೀಸುಪಿ, ಅರೂಪಧಾತುಯಾ ಪನ ಚುತಸ್ಸ ರೂಪಧಾತುಯಾ ಉಪಪತ್ತಿ ನತ್ಥಿ, ಹೇಟ್ಠಾ ಉಪಪಜ್ಜಮಾನೋ ಕಾಮಧಾತುಂ ಏವ ಉಪಪಜ್ಜತಿ, ಸತ್ತೇವ ಅನುಸಯಾ ಅನುಸೇನ್ತೀತಿ ಏವಂ ಅಞ್ಞೇಸುಪಿ ಏವರೂಪೇಸು ವಿಸ್ಸಜ್ಜನನಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಅಯಂ ವಿಸೇಸೋ, ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವಾತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಪಾಳಿನಯೋ.

ತತ್ಥ ಕಸ್ಸಚಿ ಸತ್ತಾತಿ ಪುಥುಜ್ಜನವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ಪಞ್ಚಾತಿ ಸೋತಾಪನ್ನಸಕದಾಗಾಮೀನಂ ವಸೇನ. ತೇಸಂ ಹಿ ದಿಟ್ಠಿವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾನುಸಯಾ ಪಹೀನಾತಿ, ಕಾಮಧಾತುಯಾ ಪನ ಅನಾಗಾಮೀನಂ ಉಪಪತ್ತಿಅಭಾವತೋ ಪಠಮವಾರೇ ‘‘ಕಸ್ಸಚಿ ತಯೋ’’ತಿ ನ ವುತ್ತಂ, ರೂಪಾರೂಪಧಾತೂಸು ಉಪ್ಪಜ್ಜನವಾರೇಸು ಏವ ವುತ್ತಂ…ಪೇ… ಅನಾಗಾಮೀನಂ ಹಿ ಕಾಮರಾಗಪಟಿಘಾನಮ್ಪಿ ಪಹೀನತ್ತಾ ತಯೋವ ಅನುಸಯಾ ಅನುಸೇನ್ತಿ, ಇಧ ಚ ಅನುಸಯಾನಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿವಸೇನ ನಯೋ, ಅನುಸಯಾನಂ ಅನುಸಯನಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅಪ್ಪಹೀನಭಾವೇನ ಪಟಿಸನ್ಧಿಕ್ಖಣೇ ಅಪಿ ಅನುಸಯನಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಸತ್ತೇವಾತಿ ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ರೂಪಾರೂಪಧಾತುಯಾ ಚುತಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ ಕಾಮಭವಾದೀಸು ಉಪಪತ್ತಿ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸೇವ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಸತ್ತೇವಾ’’ತಿ ನಿಯಮೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ, ಅರೂಪಧಾತುಯಾ ಚುತಸ್ಸ ರೂಪಧಾತುಯಾ ಉಪಪತ್ತಿ ನತ್ಥೀತಿ. ಕಸ್ಮಾ ನತ್ಥಿ? ಅರೂಪೀನಂ ರೂಪಜ್ಝಾನಸ್ಸ ಅಭಾವಾ. ತೇ ಹಿ ಸಬ್ಬಸೋ ರೂಪಸಞ್ಞಾನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮನರೂಪಧಾತುಂ ಉಪಪನ್ನಾತಿ. ಸೇಸಂ ನಯತೋ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವಾತಿ ಅಯಂ ಧಾತುವಾರೇ ನಯೋ. ಅಯಂ ಅನುಸಯಯಮಕಮಾತಿಕತ್ಥಸಂವಣ್ಣನಾನಯೋ.

ಚಿತ್ತಯಮಕಮಾತಿಕತ್ಥವಣ್ಣನಾ

ಚಿತ್ತಯಮಕಮಾತಿಕಾಯಂ ಪನ ಪಾಳಿವವತ್ಥಾನಂ ತಾವ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಇಮಿಸ್ಸಂ ಹಿ ಮಾತಿಕಾಯಂ ಪುಗ್ಗಲವಾರೋ ಧಮ್ಮವಾರೋ ಪುಗ್ಗಲಧಮ್ಮವಾರೋತಿ ಆದಿತೋವ ತಯೋ ಸುದ್ಧಿಕಮಹಾವಾರಾ ಹೋನ್ತಿ, ತತ್ಥ ‘‘ಯಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ನ ನಿರುಜ್ಝತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪುಗ್ಗಲವಸೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜನನಿರುಜ್ಝನಾದಿಭೇದಂ ದೀಪೇನ್ತೋ ಗತೋ ಪುಗ್ಗಲವಾರೋ ನಾಮ. ‘‘ಯಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ನ ನಿರುಜ್ಝತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಧಮ್ಮವಸೇನೇವ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜನನಿರುಜ್ಝನಾದಿಭೇದಂ ದೀಪೇನ್ತೋ ಗತೋ ಧಮ್ಮವಾರೋ ನಾಮ. ‘‘ಯಸ್ಸ ಯಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ನ ನಿರುಜ್ಝತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಉಭಯವಸೇನೇವ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜನನಿರುಜ್ಝನಾದಿಭೇದಂ ದೀಪೇನ್ತೋ ಗತೋ ಪುಗ್ಗಲಧಮ್ಮವಾರೋ ನಾಮ.

ತತೋ ‘‘ಯಸ್ಸ ಸರಾಗಂ ಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿಆದೀನಂ ಸೋಳಸನ್ನಂ ಪದಾನಂ ವಸೇನ ಅಪರೇ ಸರಾಗಾದಿಪದವಿಸೇಸಿತಾ ಸೋಳಸ ಪುಗ್ಗಲವಾರಾ, ಸೋಳಸ ಧಮ್ಮವಾರಾ, ಸೋಳಸ ಪುಗ್ಗಲಧಮ್ಮವಾರಾತಿ ಅಟ್ಠಚತ್ತಾಲೀಸ ಮಿಸ್ಸಕವಾರಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇ ಸರಾಗಾದಿಪದಮತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸಂಖಿತ್ತಾ. ತತೋ ‘‘ಯಸ್ಸ ಕುಸಲಂ ಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಛಸಟ್ಠಿದ್ವಿಸತಸಙ್ಖಾತಾನಂ ಅಭಿಧಮ್ಮಮಾತಿಕಾಪದಾನಂ ವಸೇನ ಅಪರೇ ಕುಸಲಾದಿಪದವಿಸೇಸಿತಾ ಛಸಟ್ಠಿದ್ವಿಸತಪುಗ್ಗಲವಾರಾ, ಛಸಟ್ಠಿದ್ವಿಸತಧಮ್ಮವಾರಾ, ಛಸಟ್ಠಿದ್ವಿಸತಪುಗ್ಗಲಧಮ್ಮವಾರಾತಿ ಅಟ್ಠನವುತಿಸತ್ತಸತಾ ಮಿಸ್ಸಕವಾರಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇಪಿ ಕುಸಲಾದಿಪದಮತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸಂಖಿತ್ತಾಯೇವ, ಯಾನಿಪೇತ್ಥ ಸನಿದಸ್ಸನಾದೀನಿ ಪದಾನಿ ಚಿತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ನ ಯುಜ್ಜನ್ತಿ, ತಾನಿ ಮೋಘಪುಚ್ಛಾವಸೇನ ಗಹಿತಾನೀತಿ.

ತೇಸು ಪನ ತೀಸು ವಾರೇಸು ಸಬ್ಬಪಠಮೇ ಸುದ್ಧಿಕಪುಗ್ಗಲಮಹಾವಾರೇ ತಾವ ಉಪ್ಪಾದನಿರೋಧಕಾಲಸಮ್ಭೇದವಾರೋ ಉಪ್ಪಾದುಪ್ಪನ್ನವಾರೋ ನಿರೋಧುಪ್ಪನ್ನವಾರೋ ಉಪ್ಪಾದವಾರೋ ನಿರೋಧವಾರೋ ಉಪ್ಪಾದನಿರೋಧವಾರೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನನನಿರೋಧವಾರೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನುಪ್ಪನ್ನವಾರೋ ನಿರುಜ್ಝಮಾನುಪ್ಪನ್ನವಾರೋ ಉಪ್ಪನ್ನುಪ್ಪಾದವಾರೋ ಅತೀತಾನಾಗತವಾರೋ ಉಪ್ಪನ್ನುಪ್ಪಜ್ಜಮಾನವಾರೋ ನಿರುದ್ಧನಿರುಜ್ಝಮಾನವಾರೋ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಕಾಲವಾರೋ ಚಾತಿ ಚುದ್ದಸ ಅನ್ತರವಾರಾ, ತೇಸು ಉಪ್ಪಾದವಾರೋ ನಿರೋಧವಾರೋ ಉಪ್ಪಾದನಿರೋಧವಾರೋತಿ ಇಮೇಸು ತೀಸು ವಾರೇಸು ಪಚ್ಚೇಕಂ ವತ್ತಮಾನಾತೀತಸ್ಸ, ವತ್ತಮಾನಾನಾಗತಸ್ಸ, ಅತೀತಾನಾಗತಸ್ಸ ಚಾತಿ ತಿಣ್ಣಂ ಕಾಲಭೇದಾನಂ ವಸೇನ ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮತೋ ಛ ಛ ಕತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾರಸ ಯಮಕಾನಿ, ಉಪ್ಪನ್ನುಪ್ಪಾದವಾರೇ ಅತೀತಾನಾಗತಕಾಲವಸೇನ ಅನುಲೋಮತೋ ದ್ವೇ, ಪಟಿಲೋಮತೋ ದ್ವೇತಿ ಚತ್ತಾರಿ ಯಮಕಾನಿ, ಸೇಸೇಸು ಆದಿತೋ ನಿದ್ದಿಟ್ಠೇಸು ತೀಸು, ಅನ್ತರೇ ನಿದ್ದಿಟ್ಠೇಸು ತೀಸು, ಅವಸಾನೇ ನಿದ್ದಿಟ್ಠೇಸು ಚತೂಸೂತಿ ದಸಸು ವಾರೇಸು ಅನುಲೋಮತೋ ಏಕಂ, ಪಟಿಲೋಮತೋ ಏಕನ್ತಿ ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಕತ್ವಾ ವೀಸತಿ ಯಮಕಾನಿ, ಏವಂ ಸಬ್ಬೇಸುಪಿ ಚುದ್ದಸಸು ಅನ್ತರವಾರೇಸು ದ್ವಾಚತ್ತಾಲೀಸ ಯಮಕಾನಿ, ಚತುರಾಸೀತಿ ಪುಚ್ಛಾ, ಅಟ್ಠಸಟ್ಠಿಅತ್ಥಸತಂ ಹೋತಿ. ಯಥಾ ಚ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಸುದ್ಧಿಕಪುಗ್ಗಲಮಹಾವಾರೇ, ತಥಾ ಸುದ್ಧಿಕಧಮ್ಮಮಹಾವಾರೇ, ಸುದ್ಧಿಕಪುಗ್ಗಲಧಮ್ಮಮಹಾವಾರೇಪೀತಿ ತೀಸು ಮಹಾವಾರೇಸು ಛಬ್ಬೀಸತಿಯಮಕಸತಂ, ತತೋ ದಿಗುಣಾ ಪುಚ್ಛಾ, ದಿಗುಣಾ ಅತ್ಥಾ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ಇದಂ ಪನ ವಾರತ್ತಯಂ ಸರಾಗಾದಿವಸೇನ ಸೋಳಸಗುಣಂ, ಕುಸಲಾದಿವಸೇನ ಛಸಟ್ಠಿದ್ವಿಸತಗುಣಂ ಕತ್ವಾ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಚಿತ್ತಯಮಕಮಾತಿಕಾಯ ಅನೇಕಾನಿ ಯಮಕಸಹಸ್ಸಾನಿ, ತದ್ದಿಗುಣಾ ಪುಚ್ಛಾ, ತದ್ದಿಗುಣಾ ಅತ್ಥಾ ಚ ಹೋನ್ತಿ, ಪಾಠೋ ಪನ ಸಂಖಿತ್ತೋ. ಏವಮೇತ್ಥ ಪಾಳಿವವತ್ಥಾನಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಅನುತ್ತಾನಪದತ್ಥಾನುಸಾರೇನ ವಿಭಙ್ಗನಯಸಹಿತೋ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥವಣ್ಣನಾನಯೋ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಯಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಯಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣಸಮಙ್ಗಿತಾಯ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ನ ನಿರುಜ್ಝತೀತಿ ನಿರೋಧಕ್ಖಣಂ ಅಪ್ಪತ್ತತಾಯ ನ ನಿರುಜ್ಝತಿ. ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಕಿಂ ತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಚಿತ್ತಂ ನಿರುಜ್ಝಿಸ್ಸತೀತಿ ಪುಚ್ಛಾ, ತಸ್ಸಾ ಚ, ‘‘ಪಚ್ಛಿಮಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇ ತೇಸಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ನ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ನಿರುಜ್ಝಿಸ್ಸತಿ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ಇತರೇಸಂ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇ ತೇಸಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ನ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ನಿರುಜ್ಝಿಸ್ಸತಿ ಚೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ ಚಾ’’ತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ. ತತ್ಥ ತೇಸಂ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಯೇಸಂ ಖೀಣಾಸವಾನಂ ಪಚ್ಛಿಮಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಚುತಿಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇ ವತ್ತತಿ, ತೇಸಂ ತದೇವ ಚುತಿಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದಪ್ಪತ್ತತಾಯ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ನಾಮ, ಭಙ್ಗಂ ಅಪ್ಪತ್ತತಾಯ ನ ನಿರುಜ್ಝತಿ ನಾಮ, ಇದಾನಿ ಪನ ಭಙ್ಗಂ ಪತ್ವಾ ತಂ ತೇಸಂ ಚಿತ್ತಂ ನಿರುಜ್ಝಿಸ್ಸತಿ, ತತೋ ಅಪ್ಪಟಿಸನ್ಧಿಕತ್ತಾ ಅಞ್ಞಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ. ಇತರೇಸನ್ತಿ ಪಚ್ಛಿಮಚಿತ್ತಸಮಙ್ಗಿಂ ಖೀಣಾಸವಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಾನಂ ಸೇಖಾಸೇಖಪುಥುಜ್ಜನಾನಂ ನಿರುಜ್ಝಿಸ್ಸತಿ ಚೇವ ಅಞ್ಞಂ ಪನ ತಸ್ಮಿಂ ವಾ ಅತ್ತಭಾವೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

‘‘ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ ಚಿತ್ತಂ ನಿರುಜ್ಝಿಸ್ಸತಿ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ನ ನಿರುಜ್ಝತೀ’’ತಿ ಇಮಿಸ್ಸಾ ದುತಿಯಪುಚ್ಛಾಯ ಪಚ್ಛಿಮಚಿತ್ತಸಮಙ್ಗಿನೋ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಆಮನ್ತಾ’’ತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ. ‘‘ಯಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನ ನಿರುಜ್ಝಿಸ್ಸತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಾಯ ‘‘ನೋ’’ತಿ ಪಟಿಸೇಧೋವ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ. ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ನಿರುಜ್ಝತೀತಿ ಹಿ ಭಙ್ಗಕ್ಖಣೇ ಅರಹತೋ ಪಚ್ಛಿಮಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ಸೇಸಾನಂ ಭಿಜ್ಜಮಾನಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ಪುಚ್ಛತಿ, ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪನ ಅರಹತೋ ತಾವ ಚಿತ್ತಂ ನ ನಿರುಜ್ಝಿಸ್ಸತೀತಿ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ, ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀತಿ ಪನ ನ ಸಕ್ಕಾ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ನೋ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಪಟಿಸೇಧೋ ಕತೋ, ‘‘ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ ಚಿತ್ತಂ ನ ನಿರುಜ್ಝಿಸ್ಸತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ ನಿರುಜ್ಝತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಾಯ ‘‘ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋವ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ. ಯಸ್ಸ ಹಿ ಚಿತ್ತಂ ನ ನಿರುಜ್ಝಿಸ್ಸತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ಸೋ ಚ ಪುಗ್ಗಲೋ ನತ್ಥೀತಿ.

ಯಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ? ಆಮನ್ತಾ, ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ? ಸಬ್ಬೇಸಂ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಭಙ್ಗಕ್ಖಣೇ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ, ನೋ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಸಬ್ಬೇಸಂ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇ ತೇಸಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪನ್ನಞ್ಚೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚ, ಯಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನುಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ? ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಭಙ್ಗಕ್ಖಣೇ ಚಿತ್ತಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನೋ ಚ ನುಪ್ಪನ್ನಂ, ನಿರೋಧಸಮಾಪನ್ನಾನಂ ಅಸಞ್ಞಸತ್ತಾನಂ ಚಿತ್ತಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚೇವ ನುಪ್ಪನ್ನಞ್ಚ. ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ನುಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಏತ್ಥ ಚ ಉಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ ಉಪ್ಪಾದಸಮಙ್ಗಿನೋಪೇತಂ ನಾಮಂ, ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಚ ಉಪ್ಪಾದಸಮಙ್ಗಿನೋವ.

ಯಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ನಿರುಜ್ಝತೀತಿ? ಭಙ್ಗಕ್ಖಣೇ ತಥಾ. ಯಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನುಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ? ನಿರೋಧಸಮಾಪನ್ನಾದೀನಂ ಚಿತ್ತಂ. ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ಆಮನ್ತಾ.

ಯಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ? ಸಬ್ಬೇಸಂ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇ ತಥಾ. ಏತ್ಥ ಚ ಉಪ್ಪಾದಪ್ಪತ್ತತ್ತಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥ, ತಂ ಅನತೀತತ್ತಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ನಾಮಾತಿ ಅತ್ಥೋತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಖಣಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನವಸೇನ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ. ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥಾತಿ ಪನ ಇಮಸ್ಸ ಅತೀತಚಿತ್ತಕ್ಖಣವಸೇನ ಅತ್ಥೇ ಗಯ್ಹಮಾನೇ ಏವ ಉಪರಿಪಾಳಿಯಾ ನ ವಿರುಜ್ಝತಿ, ನ ಅಞ್ಞಥಾತಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪುಬ್ಬಾಪರಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಪಾಳಿಅವಿರೋಧೇನ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ.

ಯಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥಾತಿ? ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥ. ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ನುಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ? ನತ್ಥಿ. ಯಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀತಿ? ಪಚ್ಛಿಮಚಿತ್ತಸಮಙ್ಗಿಖೀಣಾಸವವಿರಹಿತಾನಂ ಚಿತ್ತಂ ತಥಾ. ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ? ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇ ತಥಾ. ಯಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ…ಪೇ… ನುಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀತಿ? ಅಸೇಖಾನಂ ಪಚ್ಛಿಮಚಿತ್ತಸ್ಸ ಭಙ್ಗಕ್ಖಣೇ ತಥಾ. ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ನುಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ? ಪಚ್ಛಿಮಚಿತ್ತಸ್ಸ ಭಙ್ಗಕ್ಖಣೇ ತಥಾ. ಯಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥ, ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀತಿ? ಪಚ್ಛಿಮಚಿತ್ತಸಮಙ್ಗಿಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಾನಂ ತಥಾ. ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ಆಮನ್ತಾ. ಯಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥ, ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀತಿ? ನತ್ಥಿ. ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ನುಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥಾತಿ? ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥ.

ಯಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನಿರುಜ್ಝಿತ್ಥಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ನಿರುಜ್ಝತೀತಿ? ಭಙ್ಗಕ್ಖಣೇ ತಥಾ. ಯಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ…ಪೇ… ನ ನಿರುಜ್ಝಿತ್ಥಾತಿ? ನಿರುಜ್ಝಿತ್ಥ. ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ನತ್ಥಿ. ಯಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನಿರುಜ್ಝಿಸ್ಸತೀತಿ? ಪಚ್ಛಿಮಚಿತ್ತಸಮಙ್ಗಿಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಾನಂ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಭಙ್ಗಕ್ಖಣೇ ತಥಾ. ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ಸೇಸಾನಂ ಭಙ್ಗಕ್ಖಣೇ ತಥಾ. ಯಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ…ಪೇ… ನಿರುಜ್ಝಿಸ್ಸತಿ. ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ನಿರುಜ್ಝತಿ.

ಯಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನಿರುಜ್ಝಿತ್ಥ, ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನಿರುಜ್ಝಿಸ್ಸತೀತಿ? ಪಚ್ಛಿಮಚಿತ್ತಸ್ಸ ಭಙ್ಗಕ್ಖಣೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಾನಂ ಚಿತ್ತಂ ತಥಾ. ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ಆಮನ್ತಾ. ಯಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನ ನಿರುಜ್ಝಿತ್ಥ, ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನ ನಿರುಜ್ಝಿಸ್ಸತೀತಿ? ನತ್ಥಿ. ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ನ ನಿರುಜ್ಝಿತ್ಥಾತಿ? ನಿರುಜ್ಝಿತ್ಥ.

ಯಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನಿರುಜ್ಝಿತ್ಥಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ? ಸಬ್ಬೇಸಂ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇ ತಥಾ. ಯಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನ ನಿರುಜ್ಝಿತ್ಥಾತಿ? ನಿರುಜ್ಝಿತ್ಥ. ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ನತ್ಥಿ, ಯಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನಿರುಜ್ಝಿಸ್ಸತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ? ಸಬ್ಬೇಸಂ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇ ತಥಾ. ಯಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನ ನಿರುಜ್ಝಿಸ್ಸತೀತಿ? ಪಚ್ಛಿಮಚಿತ್ತಸ್ಸ ಭಙ್ಗಕ್ಖಣೇ ತಥಾ. ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ಆಮನ್ತಾ. ಯಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥ, ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನಿರುಜ್ಝಿಸ್ಸತೀತಿ? ನಿರುಜ್ಝಮಾನಂ ಪಚ್ಛಿಮಚಿತ್ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ತಥಾ. ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ಆಮನ್ತಾ. ಯಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥ, ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನ ನಿರುಜ್ಝಿಸ್ಸತೀತಿ? ನತ್ಥಿ. ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ನುಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥಾತಿ? ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥ.

ಯಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನ ನಿರುಜ್ಝತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ? ಸಬ್ಬೇಸಂ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇ ತಥಾ. ಯಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನಿರುಜ್ಝತೀತಿ? ಸಬ್ಬೇಸಂ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಭಙ್ಗಕ್ಖಣೇ ತಥಾ. ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ನುಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ.

ಯಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಂ, ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನನ್ತಿ? ಸಬ್ಬೇಸಂ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇ ತಥಾ. ಯಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಂ, ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನುಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ? ನಿರೋಧಸಮಾಪನ್ನಾದೀನಂ ಚಿತ್ತಂ ತಥಾ. ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ಆಮನ್ತಾ.

ಯಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನಿರುಜ್ಝಮಾನಂ, ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ಭಙ್ಗಕ್ಖಣೇ ತಥಾ. ಯಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನ ನಿರುಜ್ಝಮಾನಂ, ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನುಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ? ನಿರೋಧಸಮಾಪನ್ನಾದೀನಂ ಚಿತ್ತಂ ತಥಾ. ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ಆಮನ್ತಾ.

ಯಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ, ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ಉಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ? ಚಿತ್ತಸಮಙ್ಗೀನಂ ತಥಾ. ಯಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನುಪ್ಪನ್ನಂ, ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥಾತಿ? ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥ. ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ನುಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ? ನತ್ಥಿ…ಪೇ… ಯಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನುಪ್ಪನ್ನಂ, ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀತಿ? ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ. ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ನುಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ? ಉಪ್ಪನ್ನಂ.

ಯಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥ ನೋ ಚ ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ, ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ ನೋ ಚ ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ, ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಏತ್ಥ ‘‘ನೋ ಚ ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನುಪ್ಪನ್ನ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಅಸಞ್ಞಾದಿಅಚಿತ್ತಕೇ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ತೇಸಂ ನಿಯಮೇನ ಚಿತ್ತುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಅಭಾವತೋ ‘‘ಆಮನ್ತಾ’’ತಿ ಉಭಯತ್ಥ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ವುತ್ತಂ. ಅಯಞ್ಚ ವಾರೋ ಕಾಲತ್ತಯೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಮತ್ಥಿತೋತಿ ಗಹೇತಬ್ಬೋ.

‘‘ಯಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥ ನೋ ಚ ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನುಪ್ಪನ್ನಂ, ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀತಿ? ನತ್ಥಿ. ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ ಚಿತ್ತಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ ನೋ ಚ ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನುಪ್ಪನ್ನಂ, ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥಾತಿ? ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥ.

ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನನ್ತಿ? ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇ ಚಿತ್ತಂ ತಥಾ. ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಂ ಉಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ನುಪ್ಪನ್ನಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜಮಾನನ್ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ನುಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಂ ನುಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ? ಅತೀತಾನಾಗತಚಿತ್ತಂ ತಥಾ.

ನಿರುದ್ಧಂ ನಿರುಜ್ಝಮಾನನ್ತಿ? ನೋ, ನಿರುಜ್ಝಮಾನಂ ನಿರುದ್ಧನ್ತಿ? ನೋ, ನನಿರುದ್ಧಂ ನನಿರುಜ್ಝಮಾನನ್ತಿ? ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇ ಅನಾಗತಞ್ಚ ಚಿತ್ತಂ ತಥಾ. ನನಿರುಜ್ಝಮಾನಂ ನನಿರುದ್ಧನ್ತಿಪಿ ತಥೇವ.

ಯಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಂ ಖಣಂ ಖಣಂ ವೀತಿಕ್ಕನ್ತಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಕಾಲಂ, ನಿರುಜ್ಝಮಾನಂ ಖಣಂ ಖಣಂ ವೀತಿಕ್ಕನ್ತಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಕಾಲಂ, ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತನ್ತಿ? ನೋ ಚ ಭಙ್ಗಕ್ಖಣಂ ವೀತಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಅತೀತಂ ಚಿತ್ತಂ ತದುಭಯಂ ವೀತಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ ಚಿತ್ತಂ ನಿರುಜ್ಝಮಾನಂ ಖಣಂ ಖಣಂ ವೀತಿಕ್ಕನ್ತಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಕಾಲಂ, ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಂ ಖಣಂ ಖಣಂ ವೀತಿಕ್ಕನ್ತಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಕಾಲಂ, ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತನ್ತಿ? ಅತೀತಂ ಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಪುಗ್ಗಲವಾರೇ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನನಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ತತ್ಥ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಂ ಖಣನ್ತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಸ್ಸ ಖಣಂ, ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಖಣಂ ವೀತಿಕ್ಕನ್ತಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಕಾಲನ್ತಿ ನ ಚಿರಂ ವೀತಿಕ್ಕನ್ತಂ, ತಮೇವ ಪನ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣಂ ವೀತಿಕ್ಕನ್ತಂ ಹುತ್ವಾ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಕಾಲನ್ತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ, ನಿರುಜ್ಝಮಾನಂ ಖಣನ್ತಿ ನಿರುಜ್ಝಮಾನಸ್ಸ ಖಣಂ, ಭಙ್ಗಕ್ಖಣನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಖಣಂ ವೀತಿಕ್ಕನ್ತಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಕಾಲನ್ತಿ ಕಿಂ ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಏವಂ ನಿರೋಧಕ್ಖಣಮ್ಪಿ ವೀತಿಕ್ಕನ್ತಂ ಹುತ್ವಾ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಕಾಲಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ಯಸ್ಸ ಭಙ್ಗಕ್ಖಣೇ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣಂ ಖಣಂ ವೀತಿಕ್ಕನ್ತಂ ಹುತ್ವಾ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಕಾಲಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ನಿರೋಧಕ್ಖಣಂ ವೀತಿಕ್ಕನ್ತಂ ಹುತ್ವಾ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಕಾಲಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಅತೀತಂ ಪನ ಚಿತ್ತಂ ಉಭೋಪಿ ಖಣೇ ಖಣಂ ವೀತಿಕ್ಕನ್ತಂ ಹುತ್ವಾ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಕಾಲಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಅತೀತಚಿತ್ತವಸೇನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಕತಂ. ಇಮಿನಾವ ಉಪಾಯೇನ ಉಪರಿಮೇಸು ಅತ್ಥಧಮ್ಮವಾರಾದೀಸು ಚ ಸಬ್ಬವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇಸು ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅಯಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಕಾಲವಾರೇ ನಯೋ.

ಯಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ನನಿರುಜ್ಝತಿ, ತಂ ಚಿತ್ತಂ ನಿರುಜ್ಝಿಸ್ಸತಿ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಯಂ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ಆಮನ್ತಾ. ಯಂ ಚಿತ್ತಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ತಂ ಚಿತ್ತಂ ನನಿರುಜ್ಝಿಸ್ಸತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀತಿ? ನೋ. ಯಂ ವಾ ಪನ ಚಿತ್ತಂ ನನಿರುಜ್ಝಿಸ್ಸತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ತಂ ಚಿತ್ತಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ ನಿರುಜ್ಝತೀತಿ? ನತ್ಥಿ.

ಯಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಯಂ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ? ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇ ಚಿತ್ತಂ ತಥಾ, ಏವಂ ಪಟಿಲೋಮಪುಚ್ಛಾಸುಪಿ ತತೋ ಸೇಸಾಸುಪಿ. ‘‘ಯಂ ಚಿತ್ತಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಂ ಚಿತ್ತಂ ನುಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ? ಅತೀತಾನಾಗತಂ ಚಿತ್ತಂ ತಥಾ. ಯಂ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ಆಮನ್ತಾ…ಪೇ… ಭಙ್ಗಕ್ಖಣೇ ಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ, ‘‘ಯಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥಾತಿ? ನೋ. ಯಂ ಚಿತ್ತಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಂ ಚಿತ್ತಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥಾತಿ? ಭಙ್ಗಕ್ಖಣೇ ಚಿತ್ತಂ ಅನಾಗತಞ್ಚಾ’’ತಿಆದಿನಾ, ‘‘ಯಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀತಿ? ನೋ. ಯಂ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ನೋ, ಯಂ ಚಿತ್ತಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಂ ಚಿತ್ತಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀತಿ? ಅನಾಗತಂ ಚಿತ್ತಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನೋ ಚ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ಭಙ್ಗಕ್ಖಣೇ ಚಿತ್ತಂ ಅತೀತಂ ಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಚ, ‘‘ಯಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥ, ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀತಿ? ನೋ. ಯಂ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ನೋ, ಯಂ ಚಿತ್ತಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥ, ತಂ ಚಿತ್ತಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀತಿ? ಅನಾಗತಂ ಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಚ,

‘‘ಯಂ ಚಿತ್ತಂ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ತಂ ಚಿತ್ತಂ ನಿರುಜ್ಝಿತ್ಥಾತಿ? ನೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಚ, ‘‘ಯಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಂ ಚಿತ್ತಂ ನಿರುಜ್ಝಿತ್ಥಾತಿ? ನೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಚ, ‘‘ಯಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಂ ಚಿತ್ತಂ ನಿರುಜ್ಝಿಸ್ಸತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಚ, ‘‘ಯಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥ, ತಂ ಚಿತ್ತಂ ನಿರುಜ್ಝಿಸ್ಸತೀತಿ? ನೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಚ,

‘‘ಯಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಂ, ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಯಂ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನನ್ತಿ…ಪೇ… ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇ ಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಚ, ‘‘ಯಂ ಚಿತ್ತಂ ನಿರುಜ್ಝಮಾನಂ, ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ? ಆಮನ್ತಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಚ, ‘‘ಯಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ, ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥಾತಿ? ನೋ. ಯಂ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ನೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಚ,

‘‘ಯಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥ ನೋ ಚ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ, ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀತಿ? ನೋ. ಯಂ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ನೋ. ಯಂ ಚಿತ್ತಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥ ನೋ ಚ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ನುಪ್ಪನ್ನಂ, ತಂ ಚಿತ್ತಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಚ, ‘‘ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನನ್ತಿ…ಪೇ… ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇ ಉಪ್ಪನ್ನಞ್ಚೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಞ್ಚ. ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಂ ಉಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ? ಆಮನ್ತಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಚ, ‘‘ನಿರುದ್ಧಂ ನಿರುಜ್ಝಮಾನನ್ತಿ? ನೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಚ,

‘‘ಯಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಂ ಖಣಂ ಖಣಂ ವೀತಿಕ್ಕನ್ತಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಕಾಲಂ, ನಿರುಜ್ಝಮಾನಂ ಖಣಂ ಖಣಂ ವೀತಿಕ್ಕನ್ತಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಕಾಲಂ, ತಂ ಚಿತ್ತನ್ತಿ…ಪೇ… ಅತೀತಂ ಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಚ ಧಮ್ಮವಾರೇ,

‘‘ಯಸ್ಸ ಯಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ನ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ತಸ್ಸ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ನಿರುಜ್ಝಿಸ್ಸತಿ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಚ ಪುಗ್ಗಲಧಮ್ಮವಾರೇ ಚ, ಸರಾಗಾದಿಪದೇಹಿ, ಕುಸಲಾದಿಪದೇಹಿ ಚ ಮಿಸ್ಸೇಸು ಸಬ್ಬವಾರೇಸು ಚ ಪುಚ್ಛಾಸು ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಾನುಸಾರೇನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನನಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅಯಂ ಚಿತ್ತಯಮಕಮಾತಿಕತ್ಥಸಂವಣ್ಣನಾನಯೋ.

ಧಮ್ಮಯಮಕಮಾತಿಕತ್ಥವಣ್ಣನಾ

ಧಮ್ಮಯಮಕಮಾತಿಕಾಯ ಪನ ಖನ್ಧಯಮಕೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಪಾಳಿವವತ್ಥಾನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ‘‘ಯೋ ಕುಸಲಂ ಧಮ್ಮಂ ಭಾವೇತಿ, ಸೋ ಅಕುಸಲಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಜಹತೀ’’ತಿ ಆಗತತ್ತಾ ಪನೇತ್ಥ ಪರಿಞ್ಞಾವಾರೋ ಭಾವನಾವಾರೋ ನಾಮ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ಅಬ್ಯಾಕತೋ ಧಮ್ಮೋ ನೇವ ಭಾವೇತಬ್ಬೋ ನ ಪಹಾತಬ್ಬೋ, ತಸ್ಮಾ ಪದಮೇವ ನ ಉದ್ಧಟನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಪುಚ್ಛಾವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇ ಪನೇತ್ಥ ‘‘ಕುಸಲಾಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ’’ತಿಆದಿನಾ, ‘‘ಧಮ್ಮಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾತಿ? ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಧಮ್ಮಾ ಚೇವ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಚ, ಅವಸೇಸಾ ಧಮ್ಮಾ ನ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಚ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಾರೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನನಯೋ ಞಾತಬ್ಬೋ.

‘‘ಯಸ್ಸ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ? ನೋ. ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ…ಪೇ… ಯಸ್ಸ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ಅಬ್ಯಾಕತಾ ಧಮ್ಮಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ? ಪಞ್ಚವೋಕಾರೇ ಕುಸಲಾನಂ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇ…ಪೇ… ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಚ, ‘‘ಯತ್ಥ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತತ್ಥ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ…ಪೇ… ತತ್ಥ ಅಬ್ಯಾಕತಾ ಧಮ್ಮಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ. ಯತ್ಥ ವಾ ಪನ ಅಬ್ಯಾಕತಾ ಧಮ್ಮಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತತ್ಥ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ …ಪೇ… ಚತುವೋಕಾರೇ…ಪೇ… ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಚ, ‘‘ಯಸ್ಸ ಯತ್ಥ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ…ಪೇ… ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ? ನೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಚ,

‘‘ಯಸ್ಸ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ನುಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ನುಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ…ಪೇ… ಸಬ್ಬೇಸಂ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಭಙ್ಗಕ್ಖಣೇ ಅಬ್ಯಾಕತಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇ ನಿರೋಧಸಮಾಪನ್ನಾನಂ ಅಸಞ್ಞಸತ್ತಾನಂ ತೇಸಂ ಕುಸಲಾ ಚ ಧಮ್ಮಾ ನುಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಅಕುಸಲಾ ಚ ಧಮ್ಮಾ ನುಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಚ, ‘‘ಯಸ್ಸ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ನುಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ಅಬ್ಯಾಕತಾ ಧಮ್ಮಾ ನುಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ…ಪೇ… ಸಬ್ಬೇಸಂ ಚವನ್ತಾನಂ ಪವತ್ತೇ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಭಙ್ಗಕ್ಖಣೇ ಆರುಪ್ಪೇ ಅಕುಸಲಾನಂ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇ ಚ ನುಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಚ, ‘‘ಯತ್ಥ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ನುಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತತ್ಥ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ನುಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ…ಪೇ… ತತ್ಥ ಅಬ್ಯಾಕತಾ ಧಮ್ಮಾ ನುಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ? ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಯತ್ಥ ವಾ ಪನ ಅಬ್ಯಾಕತಾ ಧಮ್ಮಾ ನುಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತತ್ಥ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ನುಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ? ನತ್ಥೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಚ ಉಪ್ಪಾದವಾರೇ,

‘‘ಯಸ್ಸ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತೀತಿ? ನೋ’’ತಿಆದಿನಾ ನಿರೋಧವಾರೇ ಚ,

‘‘ಯಸ್ಸ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತೀತಿ? ನೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಉಪ್ಪಾದನಿರೋಧವಾರೇ ಚ,

‘‘ಯೋ ಕುಸಲಂ ಧಮ್ಮಂ ಭಾವೇತಿ, ಸೋ ಅಕುಸಲಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಜಹಿತ್ಥಾತಿ? ನೋ…ಪೇ… ಯೋ ಕುಸಲಂ ಧಮ್ಮಂ ನ ಭಾವೇತಿ, ಸೋ ಅಕುಸಲಂ ಧಮ್ಮಂ ನಪ್ಪಜಹಿತ್ಥಾತಿ? ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಸಮಙ್ಗಿಞ್ಚ ಅರಹನ್ತಞ್ಚ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಾ ಪುಗ್ಗಲಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಭಾವನಾವಾರೇ ಚ ಪುಚ್ಛಾವಿಸ್ಸಜ್ಜನನಯೋ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಾನುಸಾರೇನ ಞಾತಬ್ಬೋ.

ಅತ್ಥವಿನಿಚ್ಛಯೇ ಪನೇತ್ಥ ಇದಂ ಲಕ್ಖಣಂ. ಇಮಸ್ಸ ಹಿ ಧಮ್ಮಯಮಕಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಮಹಾವಾರೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ ನಿರುಜ್ಝನ್ತೀತಿ ಇಮೇಸು ಉಪ್ಪಾದನಿರೋಧೇಸು ಕುಸಲಾಕುಸಲಧಮ್ಮಾ ತಾವ ಏಕನ್ತೇನ ಪವತ್ತಿಯಂಯೇವ ಲಬ್ಭನ್ತಿ, ನ ಚುತಿಪಟಿಸನ್ಧೀಸು, ಅಬ್ಯಾಕತಧಮ್ಮಾ ಪನ ಪವತ್ತೇ ಚ ಚುತಿಪಟಿಸನ್ಧೀಸು ಚಾತಿ ತೀಸುಪಿ ಕಾಲೇಸು ಲಬ್ಭನ್ತಿ, ಏವಮೇತ್ಥ ಯಂ ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ಲಬ್ಭತಿ, ತಸ್ಸ ವಸೇನ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ತತ್ರಿದಂ ನಯಮುಖಂ – ಕುಸಲಾಕುಸಲಾನಂ ತಾವ ಏಕಕ್ಖಣೇ ಅನುಪ್ಪಜ್ಜನತೋ ‘‘ನೋ’’ತಿ ಪಟಿಸೇಧೋ ಕತೋ. ಅಬ್ಯಾಕತಾ ಚಾತಿ ಇದಂ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನರೂಪಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಯತ್ಥ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ನುಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಅಸಞ್ಞಭವಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ಅಬ್ಯಾಕತಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನಸ್ಸಾಭಾವಾ ‘‘ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಕತೋ, ನಿರೋಧವಾರೇ ಕುಸಲಾಕುಸಲಾನಂ ಏಕತೋ ಅನಿರುಜ್ಝನತೋ ‘‘ನೋ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಇಮಿನಾವ ನಯಮುಖೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅಯಂ ಧಮ್ಮಯಮಕಮಾತಿಕತ್ಥಸಂವಣ್ಣನಾನಯೋ.

ಇನ್ದ್ರಿಯಯಮಕಮಾತಿಕತ್ಥವಣ್ಣನಾ

ಇನ್ದ್ರಿಯಯಮಕಮಾತಿಕಾಯಂ ಪನ ಖನ್ಧಯಮಕಮಾತಿಕಾದೀಸು ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಪಾಳಿವವತ್ಥಾನಾದಿಕೋ ಸಬ್ಬೋ ಅತ್ಥಸಂವಣ್ಣನಾನಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಮನಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಯಥಾ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಾದಿಮೂಲಕೇಹಿ, ತಥೇವ ಇತ್ಥಿನ್ದ್ರಿಯಾದಿಮೂಲಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಪಯೋಗಂ ಗಚ್ಛತಿ, ತಸ್ಮಾ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಅಯೋಜೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇಹಿಪಿ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಮೂಲಾದೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪರಿಯೋಸಾನೇ ಯೋಜಿತಂ, ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯೇನ ಚ ಸದ್ಧಿಂ ಸುಖಿನ್ದ್ರಿಯದುಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯದೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ, ಲೋಕುತ್ತರಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಚ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಂ ನತ್ಥೀತಿ ನ ಗಹಿತಾನಿ. ಯಥಾ ಚೇತ್ಥ, ಏವಂ ಸೇಸಿನ್ದ್ರಿಯಮೂಲಕೇಸುಪಿ ಯಥಾನುರೂಪಂ ಞಾತಬ್ಬಂ. ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಪನ ಬಹುಕತಾಯ ಧಾತುಯಮಕತೋಪಿ ಬಹುತರಾನಿ ಯಮಕಾನಿ ಹೋನ್ತಿ ಅಯಂ ವಿಸೇಸೋ, ಸೇಸಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಾನುಸಾರೇನ ಞಾತಬ್ಬನ್ತಿ. ಅಯಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಯಮಕಮಾತಿಕತ್ಥಸಂವಣ್ಣನಾನಯೋ.

ಮೋಹವಿಚ್ಛೇದನಿಯಾ ಅಭಿಧಮ್ಮಮಾತಿಕತ್ಥವಣ್ಣನಾಯ

ಯಮಕಮಾತಿಕತ್ಥವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.