೧. ಖೇಮಾಸುತ್ತಂ

೪೧೦. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಜೇತವನೇ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಆರಾಮೇ. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಖೇಮಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಕೋಸಲೇಸು ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನಾ ಅನ್ತರಾ ಚ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಅನ್ತರಾ ಚ ಸಾಕೇತಂ ತೋರಣವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ವಾಸಂ ಉಪಗತಾ ಹೋತಿ. ಅಥ ಖೋ ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಸಾಕೇತಾ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ, ಅನ್ತರಾ ಚ ಸಾಕೇತಂ ಅನ್ತರಾ ಚ ಸಾವತ್ಥಿಂ ತೋರಣವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಏಕರತ್ತಿವಾಸಂ ಉಪಗಚ್ಛಿ. ಅಥ ಖೋ ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಅಞ್ಞತರಂ ಪುರಿಸಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಏಹಿ ತ್ವಂ, ಅಮ್ಭೋ ಪುರಿಸ, ತೋರಣವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ತಥಾರೂಪಂ ಸಮಣಂ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವಾ ಜಾನ ಯಮಹಂ ಅಜ್ಜ ಪಯಿರುಪಾಸೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ.

‘‘ಏವಂ, ದೇವಾ’’ತಿ ಖೋ ಸೋ ಪುರಿಸೋ ರಞ್ಞೋ ಪಸೇನದಿಸ್ಸ ಕೋಸಲಸ್ಸ ಪಟಿಸ್ಸುತ್ವಾ ಕೇವಲಕಪ್ಪಂ ತೋರಣವತ್ಥುಂ ಆಹಿಣ್ಡನ್ತೋ [ಅನ್ವಾಹಿಣ್ಡನ್ತೋ (ಸೀ.)] ನಾದ್ದಸ ತಥಾರೂಪಂ ಸಮಣಂ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವಾ ಯಂ ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಪಯಿರುಪಾಸೇಯ್ಯ. ಅದ್ದಸಾ ಖೋ ಸೋ ಪುರಿಸೋ ಖೇಮಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ತೋರಣವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ವಾಸಂ ಉಪಗತಂ. ದಿಸ್ವಾನ ಯೇನ ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಪಸೇನದಿಂ ಕೋಸಲಂ ಏತದವೋಚ –

‘‘ನತ್ಥಿ ಖೋ, ದೇವ, ತೋರಣವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ತಥಾರೂಪೋ ಸಮಣೋ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವಾ ಯಂ ದೇವೋ ಪಯಿರುಪಾಸೇಯ್ಯ. ಅತ್ಥಿ ಚ ಖೋ, ದೇವ, ಖೇಮಾ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖುನೀ, ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಾವಿಕಾ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ. ತಸ್ಸಾ ಖೋ ಪನ ಅಯ್ಯಾಯ ಏವಂ ಕಲ್ಯಾಣೋ ಕಿತ್ತಿಸದ್ದೋ ಅಬ್ಭುಗ್ಗತೋ – ‘ಪಣ್ಡಿತಾ, ವಿಯತ್ತಾ ಮೇಧಾವಿನೀ ಬಹುಸ್ಸುತಾ ಚಿತ್ತಕಥಾ ಕಲ್ಯಾಣಪಟಿಭಾನಾ’ತಿ. ತಂ ದೇವೋ ಪಯಿರುಪಾಸತೂ’’ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಯೇನ ಖೇಮಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಖೇಮಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಖೇಮಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಅಯ್ಯೇ, ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’’ತಿ? ‘‘ಅಬ್ಯಾಕತಂ ಖೋ ಏತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ – ‘ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪನಯ್ಯೇ, ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’’ತಿ? ‘‘ಏತಮ್ಪಿ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಬ್ಯಾಕತಂ ಭಗವತಾ – ‘ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಅಯ್ಯೇ, ಹೋತಿ ಚ ನ ಚ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’’ತಿ? ‘‘ಅಬ್ಯಾಕತಂ ಖೋ ಏತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ – ‘ಹೋತಿ ಚ ನ ಚ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪನಯ್ಯೇ, ನೇವ ಹೋತಿ ನ ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’’ತಿ. ‘‘ಏತಮ್ಪಿ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಬ್ಯಾಕತಂ ಭಗವತಾ – ‘ನೇವ ಹೋತಿ ನ ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’’’ತಿ.

‘‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಅಯ್ಯೇ, ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’ತಿ, ಇತಿ ಪುಟ್ಠಾ ಸಮಾನಾ – ‘ಅಬ್ಯಾಕತಂ ಖೋ ಏತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ – ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’ತಿ ವದೇಸಿ. ‘ಕಿಂ ಪನಯ್ಯೇ, ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’ತಿ ಇತಿ ಪುಟ್ಠಾ ಸಮಾನಾ – ‘ಏತಮ್ಪಿ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಬ್ಯಾಕತಂ ಭಗವತಾ – ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’ತಿ ವದೇಸಿ. ‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಅಯ್ಯೇ, ಹೋತಿ ಚ ನ ಚ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’ತಿ ಇತಿ ಪುಟ್ಠಾ ಸಮಾನಾ – ‘ಅಬ್ಯಾಕತಂ ಖೋ ಏತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ – ಹೋತಿ ಚ ನ ಚ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’ತಿ ವದೇಸಿ. ‘ಕಿಂ ಪನಯ್ಯೇ, ನೇವ ಹೋತಿ ನ ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’ತಿ ಇತಿ ಪುಟ್ಠಾ ಸಮಾನಾ – ‘ಏತಮ್ಪಿ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಬ್ಯಾಕತಂ ಭಗವತಾ – ನೇವ ಹೋತಿ ನ ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’ತಿ ವದೇಸಿ. ‘ಕೋ ನು ಖೋ, ಅಯ್ಯೇ, ಹೇತು, ಕೋ ಪಚ್ಚಯೋ ಯೇನೇತಂ ಅಬ್ಯಾಕತಂ ಭಗವತಾ’’’ತಿ?

‘‘ತೇನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ತಞ್ಞೇವೇತ್ಥ ಪಟಿಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಿ. ಯಥಾ ತೇ ಖಮೇಯ್ಯ ತಥಾ ನಂ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯಾಸಿ. ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಅತ್ಥಿ ತೇ ಕೋಚಿ ಗಣಕೋ ವಾ ಮುದ್ದಿಕೋ ವಾ ಸಙ್ಖಾಯಕೋ ವಾ ಯೋ ಪಹೋತಿ ಗಙ್ಗಾಯ ವಾಲುಕಂ [ವಾಲಿಕಂ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)] ಗಣೇತುಂ – ಏತ್ತಕಾ [ಏತ್ತಿಕಾ (ಸೀ.)] ವಾಲುಕಾ ಇತಿ ವಾ, ಏತ್ತಕಾನಿ ವಾಲುಕಸತಾನಿ ಇತಿ ವಾ, ಏತ್ತಕಾನಿ ವಾಲುಕಸಹಸ್ಸಾನಿ ಇತಿ ವಾ, ಏತ್ತಕಾನಿ ವಾಲುಕಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಇತಿ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಅಯ್ಯೇ’’. ‘‘ಅತ್ಥಿ ಪನ ತೇ ಕೋಚಿ ಗಣಕೋ ವಾ ಮುದ್ದಿಕೋ ವಾ ಸಙ್ಖಾಯಕೋ ವಾ ಯೋ ಪಹೋತಿ ಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ಉದಕಂ ಗಣೇತುಂ – ಏತ್ತಕಾನಿ ಉದಕಾಳ್ಹಕಾನಿ ಇತಿ ವಾ, ಏತ್ತಕಾನಿ ಉದಕಾಳ್ಹಕಸತಾನಿ ಇತಿ ವಾ, ಏತ್ತಕಾನಿ ಉದಕಾಳ್ಹಕಸಹಸ್ಸಾನಿ ಇತಿ ವಾ, ಏತ್ತಕಾನಿ ಉದಕಾಳ್ಹಕಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಇತಿ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಅಯ್ಯೇ’’. ‘‘ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು’’? ‘‘ಮಹಾಯ್ಯೇ, ಸಮುದ್ದೋ ಗಮ್ಭೀರೋ ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯೋ ದುಪ್ಪರಿಯೋಗಾಹೋ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೇನ ರೂಪೇ ತಥಾಗತಂ ಪಞ್ಞಾಪಯಮಾನೋ ಪಞ್ಞಾಪೇಯ್ಯ ತಂ ರೂಪಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪಹೀನಂ ಉಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲಂ ತಾಲಾವತ್ಥುಕತಂ ಅನಭಾವಙ್ಕತಂ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮಂ. ರೂಪಸಙ್ಖಾಯವಿಮುತ್ತೋ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ಗಮ್ಭೀರೋ ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯೋ ದುಪ್ಪರಿಯೋಗಾಹೋ – ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಮಹಾಸಮುದ್ದೋ. ‘ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’ತಿಪಿ ನ ಉಪೇತಿ, ‘ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’ತಿಪಿ ನ ಉಪೇತಿ, ‘ಹೋತಿ ಚ ನ ಚ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’ತಿಪಿ ನ ಉಪೇತಿ, ‘ನೇವ ಹೋತಿ ನ ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’ತಿಪಿ ನ ಉಪೇತಿ.

‘‘ಯಾಯ ವೇದನಾಯ ತಥಾಗತಂ ಪಞ್ಞಾಪಯಮಾನೋ ಪಞ್ಞಾಪೇಯ್ಯ, ಸಾ ವೇದನಾ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪಹೀನಾ ಉಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲಾ ತಾಲಾವತ್ಥುಕತಾ ಅನಭಾವಙ್ಕತಾ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮಾ. ವೇದನಾಸಙ್ಖಾಯವಿಮುತ್ತೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ಗಮ್ಭೀರೋ ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯೋ ದುಪ್ಪರಿಯೋಗಾಹೋ – ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಮಹಾಸಮುದ್ದೋ. ‘ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’ತಿಪಿ ನ ಉಪೇತಿ, ‘ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’ತಿಪಿ ನ ಉಪೇತಿ, ‘ಹೋತಿ ಚ ನ ಚ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’ತಿಪಿ ನ ಉಪೇತಿ, ‘ನೇವ ಹೋತಿ ನ ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’ತಿಪಿ ನ ಉಪೇತಿ.

‘‘ಯಾಯ ಸಞ್ಞಾ ತಥಾಗತಂ…ಪೇ… ಯೇಹಿ ಸಙ್ಖಾರೇಹಿ ತಥಾಗತಂ ಪಞ್ಞಾಪಯಮಾನೋ ಪಞ್ಞಾಪೇಯ್ಯ, ತೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪಹೀನಾ ಉಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲಾ ತಾಲಾವತ್ಥುಕತಾ ಅನಭಾವಙ್ಕತಾ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮಾ. ಸಙ್ಖಾರಸಙ್ಖಾಯವಿಮುತ್ತೋ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ಗಮ್ಭೀರೋ ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯೋ ದುಪ್ಪರಿಯೋಗಾಹೋ – ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಮಹಾಸಮುದ್ದೋ. ‘ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’ತಿಪಿ ನ ಉಪೇತಿ, ‘ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’ತಿಪಿ ನ ಉಪೇತಿ, ‘ಹೋತಿ ಚ ನ ಚ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’ತಿಪಿ ನ ಉಪೇತಿ, ‘ನೇವ ಹೋತಿ ನ ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’ತಿಪಿ ನ ಉಪೇತಿ.

‘‘ಯೇನ ವಿಞ್ಞಾಣೇ ತಥಾಗತಂ ಪಞ್ಞಾಪಯಮಾನೋ ಪಞ್ಞಾಪೇಯ್ಯ ತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪಹೀನಂ ಉಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲಂ ತಾಲಾವತ್ಥುಕತಂ ಅನಭಾವಙ್ಕತಂ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮಂ. ವಿಞ್ಞಾಣಸಙ್ಖಾಯವಿಮುತ್ತೋ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ಗಮ್ಭೀರೋ ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯೋ ದುಪ್ಪರಿಯೋಗಾಹೋ – ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಮಹಾಸಮುದ್ದೋ. ‘ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’ತಿಪಿ ನ ಉಪೇತಿ, ‘ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’ತಿಪಿ ನ ಉಪೇತಿ, ‘ಹೋತಿ ಚ ನ ಚ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’ತಿಪಿ ನ ಉಪೇತಿ, ‘ನೇವ ಹೋತಿ ನ ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’ತಿಪಿ ನ ಉಪೇತೀ’’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಖೇಮಾಯ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದಿತ್ವಾ ಅನುಮೋದಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಖೇಮಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ.

ಅಥ ಖೋ ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’’ತಿ? ‘‘ಅಬ್ಯಾಕತಂ ಖೋ ಏತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಯಾ – ‘ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’’ತಿ? ‘‘ಏತಮ್ಪಿ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಬ್ಯಾಕತಂ ಮಯಾ – ‘ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಹೋತಿ ಚ ನ ಚ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’’ತಿ? ‘‘ಅಬ್ಯಾಕತಂ ಖೋ ಏತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಯಾ – ‘ಹೋತಿ ಚ ನ ಚ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ನೇವ ಹೋತಿ ನ ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’’ತಿ? ‘‘ಏತಮ್ಪಿ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಬ್ಯಾಕತಂ ಮಯಾ – ‘ನೇವ ಹೋತಿ ನ ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’’ತಿ ಇತಿ ಪುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ – ‘ಅಬ್ಯಾಕತಂ ಖೋ ಏತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಯಾ – ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’ತಿ ವದೇಸಿ…ಪೇ…. ‘‘‘ಕಿಂ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ನೇವ ಹೋತಿ ನ ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’ತಿ ಇತಿ ಪುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ – ‘‘‘ಏತಮ್ಪಿ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಬ್ಯಾಕತಂ ಮಯಾ – ನೇವ ಹೋತಿ ನ ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’ತಿ ವದೇಸಿ. ಕೋ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಹೇತು, ಕೋ ಪಚ್ಚಯೋ, ಯೇನೇತಂ ಅಬ್ಯಾಕತಂ ಭಗವತಾ’’ತಿ?

‘‘ತೇನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ತಞ್ಞೇವೇತ್ಥ ಪಟಿಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಿ. ಯಥಾ ತೇ ಖಮೇಯ್ಯ ತಥಾ ನಂ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯಾಸಿ. ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಅತ್ಥಿ ತೇ ಕೋಚಿ ಗಣಕೋ ವಾ ಮುದ್ದಿಕೋ ವಾ ಸಙ್ಖಾಯಕೋ ವಾ ಯೋ ಪಹೋತಿ ಗಙ್ಗಾಯ ವಾಲುಕಂ ಗಣೇತುಂ – ಏತ್ತಕಾ ವಾಲುಕಾ ಇತಿ ವಾ…ಪೇ… ಏತ್ತಕಾನಿ ವಾಲುಕಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಇತಿ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಅತ್ಥಿ ಪನ ತೇ ಕೋಚಿ ಗಣಕೋ ವಾ ಮುದ್ದಿಕೋ ವಾ ಸಙ್ಖಾಯಕೋ ವಾ ಯೋ ಪಹೋತಿ ಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ಉದಕಂ ಗಣೇತುಂ – ಏತ್ತಕಾನಿ ಉದಕಾಳ್ಹಕಾನಿ ಇತಿ ವಾ…ಪೇ… ಏತ್ತಕಾನಿ ಉದಕಾಳ್ಹಕಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಇತಿ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು’’? ‘‘ಮಹಾ, ಭನ್ತೇ, ಸಮುದ್ದೋ ಗಮ್ಭೀರೋ ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯೋ ದುಪ್ಪರಿಯೋಗಾಹೋ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೇನ ರೂಪೇನ ತಥಾಗತಂ ಪಞ್ಞಾಪಯಮಾನೋ ಪಞ್ಞಾಪೇಯ್ಯ, ತಂ ರೂಪಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪಹೀನಂ ಉಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲಂ ತಾಲಾವತ್ಥುಕತಂ ಅನಭಾವಙ್ಕತಂ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮಂ. ರೂಪಸಙ್ಖಾಯವಿಮುತ್ತೋ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ಗಮ್ಭೀರೋ ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯೋ ದುಪ್ಪರಿಯೋಗಾಹೋ – ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಮಹಾಸಮುದ್ದೋ. ‘ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’ತಿಪಿ ನ ಉಪೇತಿ…ಪೇ… ‘ನೇವ ಹೋತಿ ನ ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’ತಿಪಿ ನ ಉಪೇತಿ. ಯಾಯ ವೇದನಾಯ…ಪೇ… ಯಾಯ ಸಞ್ಞಾಯ…ಪೇ… ಯೇಹಿ ಸಙ್ಖಾರೇಹಿ…ಪೇ…’’.

‘‘ಯೇನ ವಿಞ್ಞಾಣೇನ ತಥಾಗತಂ ಪಞ್ಞಾಪಯಮಾನೋ ಪಞ್ಞಾಪೇಯ್ಯ, ತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪಹೀನಂ ಉಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲಂ ತಾಲಾವತ್ಥುಕತಂ ಅನಭಾವಙ್ಕತಂ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮಂ. ವಿಞ್ಞಾಣಸಙ್ಖಾಯವಿಮುತ್ತೋ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ಗಮ್ಭೀರೋ ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯೋ ದುಪ್ಪರಿಯೋಗಾಹೋ – ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಮಹಾಸಮುದ್ದೋ. ‘ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’ತಿಪಿ ನ ಉಪೇತಿ, ‘ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’ತಿಪಿ ನ ಉಪೇತಿ, ‘ಹೋತಿ ಚ ನ ಚ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’ತಿಪಿ ನ ಉಪೇತಿ, ‘ನೇವ ಹೋತಿ ನ ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’ತಿಪಿ ನ ಉಪೇತೀ’’ತಿ.

‘‘ಅಚ್ಛರಿಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಬ್ಭುತಂ, ಭನ್ತೇ! ಯತ್ರ ಹಿ ನಾಮ ಸತ್ಥು ಚೇವ [ಸತ್ಥುನೋ ಚೇವ (ಸೀ.)] ಸಾವಿಕಾಯ ಚ ಅತ್ಥೇನ ಅತ್ಥೋ ಬ್ಯಞ್ಜನೇನ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಸಂಸನ್ದಿಸ್ಸತಿ, ಸಮೇಸ್ಸತಿ, ನ ವಿರೋಧಯಿಸ್ಸತಿ [ವಿಹಾಯಿಸ್ಸತಿ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ.), ವಿಗಾಯಿಸ್ಸತಿ (ಕ.)] ಯದಿದಂ ಅಗ್ಗಪದಸ್ಮಿಂ. ಏಕಮಿದಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಸಮಯಂ ಖೇಮಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏತಮತ್ಥಂ ಅಪುಚ್ಛಿಂ. ಸಾಪಿ ಮೇ ಅಯ್ಯಾ ಏತೇಹಿ ಪದೇಹಿ ಏತೇಹಿ ಬ್ಯಞ್ಜನೇಹಿ ಏತಮತ್ಥಂ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಭಗವಾ. ಅಚ್ಛರಿಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಬ್ಭುತಂ, ಭನ್ತೇ! ಯತ್ರ ಹಿ ನಾಮ ಸತ್ಥು ಚೇವ ಸಾವಿಕಾಯ ಚ ಅತ್ಥೇನ ಅತ್ಥೋ ಬ್ಯಞ್ಜನೇನ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಸಂಸನ್ದಿಸ್ಸತಿ, ಸಮೇಸ್ಸತಿ, ನ ವಿರೋಧಯಿಸ್ಸತಿ ಯದಿದಂ ಅಗ್ಗಪದಸ್ಮಿಂ. ಹನ್ದ ದಾನಿ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಗಚ್ಛಾಮ. ಬಹುಕಿಚ್ಚಾ ಮಯಂ ಬಹುಕರಣೀಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಯಸ್ಸ ದಾನಿ ತ್ವಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾಲಂ ಮಞ್ಞಸೀ’’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಭಗವತೋ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದಿತ್ವಾ ಅನುಮೋದಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮೀತಿ. ಪಠಮಂ.