೧. ಪಠಮವಗ್ಗೋ

೧. ತಿಣಕಟ್ಠಸುತ್ತಂ

೧೨೪. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಜೇತವನೇ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಆರಾಮೇ. ತತ್ರ ಖೋ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಭಿಕ್ಖವೋ’’ತಿ. ‘‘ಭದನ್ತೇ’’ತಿ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸುಂ. ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಅನಮತಗ್ಗೋಯಂ [ಅನಮತಗ್ಗಾಯಂ (ಪೀ. ಕ.)] ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಂಸಾರೋ. ಪುಬ್ಬಾ ಕೋಟಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ ಅವಿಜ್ಜಾನೀವರಣಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ ತಣ್ಹಾಸಂಯೋಜನಾನಂ ಸನ್ಧಾವತಂ ಸಂಸರತಂ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುರಿಸೋ ಯಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಜಮ್ಬುದೀಪೇ ತಿಣಕಟ್ಠಸಾಖಾಪಲಾಸಂ ತಂ ಛೇತ್ವಾ [ತಚ್ಛೇತ್ವಾ (ಬಹೂಸು)] ಏಕಜ್ಝಂ ಸಂಹರಿತ್ವಾ ಚತುರಙ್ಗುಲಂ ಚತುರಙ್ಗುಲಂ ಘಟಿಕಂ ಕತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಿಪೇಯ್ಯ – ‘ಅಯಂ ಮೇ ಮಾತಾ, ತಸ್ಸಾ ಮೇ ಮಾತು ಅಯಂ ಮಾತಾ’ತಿ, ಅಪರಿಯಾದಿನ್ನಾವ [ಅಪರಿಯಾದಿಣ್ಣಾವ (ಸೀ.)] ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಮಾತುಮಾತರೋ ಅಸ್ಸು, ಅಥ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಜಮ್ಬುದೀಪೇ ತಿಣಕಟ್ಠಸಾಖಾಪಲಾಸಂ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ಪರಿಯಾದಾನಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಅನಮತಗ್ಗೋಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಂಸಾರೋ. ಪುಬ್ಬಾ ಕೋಟಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ ಅವಿಜ್ಜಾನೀವರಣಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ ತಣ್ಹಾಸಂಯೋಜನಾನಂ ಸನ್ಧಾವತಂ ಸಂಸರತಂ. ಏವಂ ದೀಘರತ್ತಂ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚನುಭೂತಂ ತಿಬ್ಬಂ ಪಚ್ಚನುಭೂತಂ ಬ್ಯಸನಂ ಪಚ್ಚನುಭೂತಂ, ಕಟಸೀ [ಕಟಸಿ (ಸೀ. ಪೀ. ಕ.) ಕಟಾ ಛವಾ ಸಯನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಕಟಸೀ] ವಡ್ಢಿತಾ. ಯಾವಞ್ಚಿದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಲಮೇವ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರೇಸು ನಿಬ್ಬಿನ್ದಿತುಂ ಅಲಂ ವಿರಜ್ಜಿತುಂ ಅಲಂ ವಿಮುಚ್ಚಿತು’’ನ್ತಿ. ಪಠಮಂ.

೨. ಪಥವೀಸುತ್ತಂ

೧೨೫. ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ…ಪೇ… ‘‘ಅನಮತಗ್ಗೋಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಂಸಾರೋ. ಪುಬ್ಬಾ ಕೋಟಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ ಅವಿಜ್ಜಾನೀವರಣಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ ತಣ್ಹಾಸಂಯೋಜನಾನಂ ಸನ್ಧಾವತಂ ಸಂಸರತಂ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುರಿಸೋ ಇಮಂ ಮಹಾಪಥವಿಂ ಕೋಲಟ್ಠಿಮತ್ತಂ ಕೋಲಟ್ಠಿಮತ್ತಂ ಮತ್ತಿಕಾಗುಳಿಕಂ ಕರಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಿಪೇಯ್ಯ – ‘ಅಯಂ ಮೇ ಪಿತಾ, ತಸ್ಸ ಮೇ ಪಿತು ಅಯಂ ಪಿತಾ’ತಿ, ಅಪರಿಯಾದಿನ್ನಾವ ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಪಿತುಪಿತರೋ ಅಸ್ಸು, ಅಥಾಯಂ ಮಹಾಪಥವೀ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ಪರಿಯಾದಾನಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಅನಮತಗ್ಗೋಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಂಸಾರೋ. ಪುಬ್ಬಾ ಕೋಟಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ ಅವಿಜ್ಜಾನೀವರಣಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ ತಣ್ಹಾಸಂಯೋಜನಾನಂ ಸನ್ಧಾವತಂ ಸಂಸರತಂ. ಏವಂ ದೀಘರತ್ತಂ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚನುಭೂತಂ ತಿಬ್ಬಂ ಪಚ್ಚನುಭೂತಂ ಬ್ಯಸನಂ ಪಚ್ಚನುಭೂತಂ, ಕಟಸೀ ವಡ್ಢಿತಾ. ಯಾವಞ್ಚಿದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಲಮೇವ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರೇಸು ನಿಬ್ಬಿನ್ದಿತುಂ, ಅಲಂ ವಿರಜ್ಜಿತುಂ, ಅಲಂ ವಿಮುಚ್ಚಿತು’’ನ್ತಿ. ದುತಿಯಂ.

೩. ಅಸ್ಸುಸುತ್ತಂ

೧೨೬. ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ…ಪೇ… ‘‘ಅನಮತಗ್ಗೋಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಂಸಾರೋ. ಪುಬ್ಬಾ ಕೋಟಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ ಅವಿಜ್ಜಾನೀವರಣಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ ತಣ್ಹಾಸಂಯೋಜನಾನಂ ಸನ್ಧಾವತಂ ಸಂಸರತಂ. ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕತಮಂ ನು ಖೋ ಬಹುತರಂ, ಯಂ ವಾ ವೋ ಇಮಿನಾ ದೀಘೇನ ಅದ್ಧುನಾ ಸನ್ಧಾವತಂ ಸಂಸರತಂ ಅಮನಾಪಸಮ್ಪಯೋಗಾ ಮನಾಪವಿಪ್ಪಯೋಗಾ ಕನ್ದನ್ತಾನಂ ರೋದನ್ತಾನಂ [ರುದನ್ತಾನಂ (ಸೀ.)] ಅಸ್ಸು ಪಸ್ಸನ್ನಂ [ಪಸ್ಸನ್ದಂ (ಕ. ಸೀ.), ಪಸನ್ದಂ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.), ಪಸನ್ನಂ (ಪೀ. ಕ.)] ಪಗ್ಘರಿತಂ, ಯಂ ವಾ ಚತೂಸು ಮಹಾಸಮುದ್ದೇಸು ಉದಕ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಯಥಾ ಖೋ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸಿತಂ ಆಜಾನಾಮ, ಏತದೇವ, ಭನ್ತೇ, ಬಹುತರಂ ಯಂ ನೋ ಇಮಿನಾ ದೀಘೇನ ಅದ್ಧುನಾ ಸನ್ಧಾವತಂ ಸಂಸರತಂ ಅಮನಾಪಸಮ್ಪಯೋಗಾ ಮನಾಪವಿಪ್ಪಯೋಗಾ ಕನ್ದನ್ತಾನಂ ರೋದನ್ತಾನಂ ಅಸ್ಸು ಪಸ್ಸನ್ನಂ ಪಗ್ಘರಿತಂ, ನ ತ್ವೇವ ಚತೂಸು ಮಹಾಸಮುದ್ದೇಸು ಉದಕ’’ನ್ತಿ.

‘‘ಸಾಧು ಸಾಧು, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾಧು ಖೋ ಮೇ ತುಮ್ಹೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏವಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸಿತಂ ಆಜಾನಾಥ. ಏತದೇವ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬಹುತರಂ ಯಂ ವೋ ಇಮಿನಾ ದೀಘೇನ ಅದ್ಧುನಾ ಸನ್ಧಾವತಂ ಸಂಸರತಂ ಅಮನಾಪಸಮ್ಪಯೋಗಾ ಮನಾಪವಿಪ್ಪಯೋಗಾ ಕನ್ದನ್ತಾನಂ ರೋದನ್ತಾನಂ ಅಸ್ಸು ಪಸ್ಸನ್ನಂ ಪಗ್ಘರಿತಂ, ನ ತ್ವೇವ ಚತೂಸು ಮಹಾಸಮುದ್ದೇಸು ಉದಕಂ. ದೀಘರತ್ತಂ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾತುಮರಣಂ ಪಚ್ಚನುಭೂತಂ; ತೇಸಂ ವಾ ಮಾತುಮರಣಂ ಪಚ್ಚನುಭೋನ್ತಾನಂ ಅಮನಾಪಸಮ್ಪಯೋಗಾ ಮನಾಪವಿಪ್ಪಯೋಗಾ ಕನ್ದನ್ತಾನಂ ರೋದನ್ತಾನಂ ಅಸ್ಸು ಪಸ್ಸನ್ನಂ ಪಗ್ಘರಿತಂ, ನ ತ್ವೇವ ಚತೂಸು ಮಹಾಸಮುದ್ದೇಸು ಉದಕಂ. ದೀಘರತ್ತಂ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಿತುಮರಣಂ ಪಚ್ಚನುಭೂತಂ …ಪೇ… ಭಾತುಮರಣಂ ಪಚ್ಚನುಭೂತಂ… ಭಗಿನಿಮರಣಂ ಪಚ್ಚನುಭೂತಂ… ಪುತ್ತಮರಣಂ ಪಚ್ಚನುಭೂತಂ… ಧೀತುಮರಣಂ ಪಚ್ಚನುಭೂತಂ… ಞಾತಿಬ್ಯಸನಂ ಪಚ್ಚನುಭೂತಂ… ಭೋಗಬ್ಯಸನಂ ಪಚ್ಚನುಭೂತಂ. ದೀಘರತ್ತಂ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರೋಗಬ್ಯಸನಂ ಪಚ್ಚನುಭೂತಂ, ತೇಸಂ ವೋ ರೋಗಬ್ಯಸನಂ ಪಚ್ಚನುಭೋನ್ತಾನಂ ಅಮನಾಪಸಮ್ಪಯೋಗಾ ಮನಾಪವಿಪ್ಪಯೋಗಾ ಕನ್ದನ್ತಾನಂ ರೋದನ್ತಾನಂ ಅಸ್ಸು ಪಸ್ಸನ್ನಂ ಪಗ್ಘರಿತಂ, ನ ತ್ವೇವ ಚತೂಸು ಮಹಾಸಮುದ್ದೇಸು ಉದಕಂ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಅನಮತಗ್ಗೋಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಂಸಾರೋ …ಪೇ… ಯಾವಞ್ಚಿದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಲಮೇವ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರೇಸು ನಿಬ್ಬಿನ್ದಿತುಂ, ಅಲಂ ವಿರಜ್ಜಿತುಂ, ಅಲಂ ವಿಮುಚ್ಚಿತು’’ನ್ತಿ. ತತಿಯಂ.

೪. ಖೀರಸುತ್ತಂ

೧೨೭. ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ…ಪೇ… ‘‘ಅನಮತಗ್ಗೋಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಂಸಾರೋ. ಪುಬ್ಬಾ ಕೋಟಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ ಅವಿಜ್ಜಾನೀವರಣಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ ತಣ್ಹಾಸಂಯೋಜನಾನಂ ಸನ್ಧಾವತಂ ಸಂಸರತಂ. ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕತಮಂ ನು ಖೋ ಬಹುತರಂ, ಯಂ ವಾ ವೋ ಇಮಿನಾ ದೀಘೇನ ಅದ್ಧುನಾ ಸನ್ಧಾವತಂ ಸಂಸರತಂ ಮಾತುಥಞ್ಞಂ ಪೀತಂ, ಯಂ ವಾ ಚತೂಸು ಮಹಾಸಮುದ್ದೇಸು ಉದಕ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಯಥಾ ಖೋ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸಿತಂ ಆಜಾನಾಮ, ಏತದೇವ, ಭನ್ತೇ, ಬಹುತರಂ ಯಂ ನೋ ಇಮಿನಾ ದೀಘೇನ ಅದ್ಧುನಾ ಸನ್ಧಾವತಂ ಸಂಸರತಂ ಮಾತುಥಞ್ಞಂ ಪೀತಂ, ನ ತ್ವೇವ ಚತೂಸು ಮಹಾಸಮುದ್ದೇಸು ಉದಕ’’ನ್ತಿ.

‘‘ಸಾಧು ಸಾಧು, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾಧು ಖೋ ಮೇ ತುಮ್ಹೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏವಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸಿತಂ ಆಜಾನಾಥ. ಏತದೇವ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬಹುತರಂ ಯಂ ವೋ ಇಮಿನಾ ದೀಘೇನ ಅದ್ಧುನಾ ಸನ್ಧಾವತಂ ಸಂಸರತಂ ಮಾತುಥಞ್ಞಂ ಪೀತಂ, ನ ತ್ವೇವ ಚತೂಸು ಮಹಾಸಮುದ್ದೇಸು ಉದಕಂ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಅನಮತಗ್ಗೋಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಂಸಾರೋ…ಪೇ… ಅಲಂ ವಿಮುಚ್ಚಿತು’’ನ್ತಿ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ಪಬ್ಬತಸುತ್ತಂ

೧೨೮. ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ…ಪೇ… ಆರಾಮೇ. ಅಥ ಖೋ ಅಞ್ಞತರೋ ಭಿಕ್ಖು ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕೀವದೀಘೋ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಕಪ್ಪೋ’’ತಿ? ‘‘ದೀಘೋ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖು, ಕಪ್ಪೋ. ಸೋ ನ ಸುಕರೋ ಸಙ್ಖಾತುಂ ಏತ್ತಕಾನಿ ವಸ್ಸಾನಿ ಇತಿ ವಾ, ಏತ್ತಕಾನಿ ವಸ್ಸಸತಾನಿ ಇತಿ ವಾ, ಏತ್ತಕಾನಿ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಇತಿ ವಾ, ಏತ್ತಕಾನಿ ವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಇತಿ ವಾ’’ತಿ.

‘‘ಸಕ್ಕಾ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಉಪಮಂ ಕಾತು’’ನ್ತಿ? ‘‘ಸಕ್ಕಾ, ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ಭಗವಾ ಅವೋಚ. ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖು, ಮಹಾಸೇಲೋ ಪಬ್ಬತೋ ಯೋಜನಂ ಆಯಾಮೇನ ಯೋಜನಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಯೋಜನಂ ಉಬ್ಬೇಧೇನ ಅಚ್ಛಿನ್ನೋ ಅಸುಸಿರೋ ಏಕಗ್ಘನೋ. ತಮೇನಂ ಪುರಿಸೋ ವಸ್ಸಸತಸ್ಸ ವಸ್ಸಸತಸ್ಸ ಅಚ್ಚಯೇನ ಕಾಸಿಕೇನ ವತ್ಥೇನ ಸಕಿಂ ಸಕಿಂ ಪರಿಮಜ್ಜೇಯ್ಯ. ಖಿಪ್ಪತರಂ ಖೋ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖು, ಮಹಾಸೇಲೋ ಪಬ್ಬತೋ ಇಮಿನಾ ಉಪಕ್ಕಮೇನ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ಪರಿಯಾದಾನಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ನ ತ್ವೇವ ಕಪ್ಪೋ. ಏವಂ ದೀಘೋ, ಭಿಕ್ಖು, ಕಪ್ಪೋ. ಏವಂ ದೀಘಾನಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖು, ಕಪ್ಪಾನಂ ನೇಕೋ ಕಪ್ಪೋ ಸಂಸಿತೋ, ನೇಕಂ ಕಪ್ಪಸತಂ ಸಂಸಿತಂ, ನೇಕಂ ಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಂ ಸಂಸಿತಂ, ನೇಕಂ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಂ ಸಂಸಿತಂ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಅನಮತಗ್ಗೋಯಂ, ಭಿಕ್ಖು, ಸಂಸಾರೋ. ಪುಬ್ಬಾ ಕೋಟಿ…ಪೇ… ಯಾವಞ್ಚಿದಂ, ಭಿಕ್ಖು, ಅಲಮೇವ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರೇಸು ನಿಬ್ಬಿನ್ದಿತುಂ, ಅಲಂ ವಿರಜ್ಜಿತುಂ, ಅಲಂ ವಿಮುಚ್ಚಿತು’’ನ್ತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ಸಾಸಪಸುತ್ತಂ

೧೨೯. ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ. ಅಥ ಖೋ ಅಞ್ಞತರೋ ಭಿಕ್ಖು ಯೇನ ಭಗವಾ…ಪೇ… ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕೀವದೀಘೋ, ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಕಪ್ಪೋ’’ತಿ? ‘‘ದೀಘೋ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖು, ಕಪ್ಪೋ. ಸೋ ನ ಸುಕರೋ ಸಙ್ಖಾತುಂ ಏತ್ತಕಾನಿ ವಸ್ಸಾನಿ ಇತಿ ವಾ…ಪೇ… ಏತ್ತಕಾನಿ ವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಇತಿ ವಾ’’ತಿ.

‘‘ಸಕ್ಕಾ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಉಪಮಂ ಕಾತು’’ನ್ತಿ? ‘‘ಸಕ್ಕಾ, ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ಭಗವಾ ಅವೋಚ. ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖು, ಆಯಸಂ ನಗರಂ ಯೋಜನಂ ಆಯಾಮೇನ ಯೋಜನಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಯೋಜನಂ ಉಬ್ಬೇಧೇನ, ಪುಣ್ಣಂ ಸಾಸಪಾನಂ ಗುಳಿಕಾಬದ್ಧಂ [ಚೂಳಿಕಾಬದ್ಧಂ (ಸೀ. ಪೀ.)]. ತತೋ ಪುರಿಸೋ ವಸ್ಸಸತಸ್ಸ ವಸ್ಸಸತಸ್ಸ ಅಚ್ಚಯೇನ ಏಕಮೇಕಂ ಸಾಸಪಂ ಉದ್ಧರೇಯ್ಯ. ಖಿಪ್ಪತರಂ ಖೋ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ಮಹಾಸಾಸಪರಾಸಿ ಇಮಿನಾ ಉಪಕ್ಕಮೇನ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ಪರಿಯಾದಾನಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ನ ತ್ವೇವ ಕಪ್ಪೋ. ಏವಂ ದೀಘೋ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖು, ಕಪ್ಪೋ. ಏವಂ ದೀಘಾನಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖು, ಕಪ್ಪಾನಂ ನೇಕೋ ಕಪ್ಪೋ ಸಂಸಿತೋ, ನೇಕಂ ಕಪ್ಪಸತಂ ಸಂಸಿತಂ, ನೇಕಂ ಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಂ ಸಂಸಿತಂ, ನೇಕಂ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಂ ಸಂಸಿತಂ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಅನಮತಗ್ಗೋಯಂ, ಭಿಕ್ಖು, ಸಂಸಾರೋ …ಪೇ… ಅಲಂ ವಿಮುಚ್ಚಿತು’’ನ್ತಿ. ಛಟ್ಠಂ.

೭. ಸಾವಕಸುತ್ತಂ

೧೩೦. ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ. ಅಥ ಖೋ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಯೇನ ಭಗವಾ…ಪೇ… ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಾ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚುಂ – ‘‘ಕೀವಬಹುಕಾ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಕಪ್ಪಾ ಅಬ್ಭತೀತಾ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾ’’ತಿ? ‘‘ಬಹುಕಾ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಪ್ಪಾ ಅಬ್ಭತೀತಾ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾ. ತೇ ನ ಸುಕರಾ ಸಙ್ಖಾತುಂ – ‘ಏತ್ತಕಾ ಕಪ್ಪಾ ಇತಿ ವಾ, ಏತ್ತಕಾನಿ ಕಪ್ಪಸತಾನಿ ಇತಿ ವಾ, ಏತ್ತಕಾನಿ ಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಾನಿ ಇತಿ ವಾ, ಏತ್ತಕಾನಿ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಇತಿ ವಾ’’’ತಿ.

‘‘ಸಕ್ಕಾ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಉಪಮಂ ಕಾತು’’ನ್ತಿ? ‘‘ಸಕ್ಕಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿ ಭಗವಾ ಅವೋಚ. ‘‘ಇಧಸ್ಸು, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತ್ತಾರೋ ಸಾವಕಾ ವಸ್ಸಸತಾಯುಕಾ ವಸ್ಸಸತಜೀವಿನೋ. ತೇ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಂ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಂ ಅನುಸ್ಸರೇಯ್ಯುಂ. ಅನನುಸ್ಸರಿತಾವ ಭಿಕ್ಖವೇ, ತೇಹಿ ಕಪ್ಪಾ ಅಸ್ಸು, ಅಥ ಖೋ ತೇ ಚತ್ತಾರೋ ಸಾವಕಾ ವಸ್ಸಸತಾಯುಕಾ ವಸ್ಸಸತಜೀವಿನೋ ವಸ್ಸಸತಸ್ಸ ಅಚ್ಚಯೇನ ಕಾಲಂ ಕರೇಯ್ಯುಂ. ಏವಂ ಬಹುಕಾ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಪ್ಪಾ ಅಬ್ಭತೀತಾ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾ. ತೇ ನ ಸುಕರಾ ಸಙ್ಖಾತುಂ – ‘ಏತ್ತಕಾ ಕಪ್ಪಾ ಇತಿ ವಾ, ಏತ್ತಕಾನಿ ಕಪ್ಪಸತಾನಿ ಇತಿ ವಾ, ಏತ್ತಕಾನಿ ಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಾನಿ ಇತಿ ವಾ, ಏತ್ತಕಾನಿ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಇತಿ ವಾ’ತಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಅನಮತಗ್ಗೋಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಂಸಾರೋ…ಪೇ… ಅಲಂ ವಿಮುಚ್ಚಿತು’’ನ್ತಿ. ಸತ್ತಮಂ.

೮. ಗಙ್ಗಾಸುತ್ತಂ

೧೩೧. ರಾಜಗಹೇ ವಿಹರತಿ ವೇಳುವನೇ. ಅಥ ಖೋ ಅಞ್ಞತರೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವತಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಿ. ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಸಾರಣೀಯಂ ವೀತಿಸಾರೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕೀವಬಹುಕಾ ನು ಖೋ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಕಪ್ಪಾ ಅಬ್ಭತೀತಾ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾ’’ತಿ? ‘‘ಬಹುಕಾ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕಪ್ಪಾ ಅಬ್ಭತೀತಾ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾ. ತೇ ನ ಸುಕರಾ ಸಙ್ಖಾತುಂ – ‘ಏತ್ತಕಾ ಕಪ್ಪಾ ಇತಿ ವಾ, ಏತ್ತಕಾನಿ ಕಪ್ಪಸತಾನಿ ಇತಿ ವಾ, ಏತ್ತಕಾನಿ ಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಾನಿ ಇತಿ ವಾ, ಏತ್ತಕಾನಿ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಇತಿ ವಾ’’’ತಿ.

‘‘ಸಕ್ಕಾ ಪನ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಉಪಮಂ ಕಾತು’’ನ್ತಿ? ‘‘ಸಕ್ಕಾ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ’’ತಿ ಭಗವಾ ಅವೋಚ. ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಯತೋ ಚಾಯಂ ಗಙ್ಗಾ ನದೀ ಪಭವತಿ ಯತ್ಥ ಚ ಮಹಾಸಮುದ್ದಂ ಅಪ್ಪೇತಿ, ಯಾ ಏತಸ್ಮಿಂ ಅನ್ತರೇ ವಾಲಿಕಾ ಸಾ ನ ಸುಕರಾ ಸಙ್ಖಾತುಂ – ‘ಏತ್ತಕಾ ವಾಲಿಕಾ ಇತಿ ವಾ, ಏತ್ತಕಾನಿ ವಾಲಿಕಸತಾನಿ ಇತಿ ವಾ, ಏತ್ತಕಾನಿ ವಾಲಿಕಸಹಸ್ಸಾನಿ ಇತಿ ವಾ, ಏತ್ತಕಾನಿ ವಾಲಿಕಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಇತಿ ವಾ’ತಿ. ತತೋ ಬಹುತರಾ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕಪ್ಪಾ ಅಬ್ಭತೀತಾ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾ. ತೇ ನ ಸುಕರಾ ಸಙ್ಖಾತುಂ – ‘ಏತ್ತಕಾ ಕಪ್ಪಾ ಇತಿ ವಾ, ಏತ್ತಕಾನಿ ಕಪ್ಪಸತಾನಿ ಇತಿ ವಾ, ಏತ್ತಕಾನಿ ಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಾನಿ ಇತಿ ವಾ, ಏತ್ತಕಾನಿ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಇತಿ ವಾ’ತಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಅನಮತಗ್ಗೋಯಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಸಂಸಾರೋ. ಪುಬ್ಬಾ ಕೋಟಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ ಅವಿಜ್ಜಾನೀವರಣಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ ತಣ್ಹಾಸಂಯೋಜನಾನಂ ಸನ್ಧಾವತಂ ಸಂಸರತಂ. ಏವಂ ದೀಘರತ್ತಂ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ದುಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚನುಭೂತಂ ತಿಬ್ಬಂ ಪಚ್ಚನುಭೂತಂ ಬ್ಯಸನಂ ಪಚ್ಚನುಭೂತಂ, ಕಟಸೀ ವಡ್ಢಿತಾ. ಯಾವಞ್ಚಿದಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಅಲಮೇವ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರೇಸು ನಿಬ್ಬಿನ್ದಿತುಂ, ಅಲಂ ವಿರಜ್ಜಿತುಂ, ಅಲಂ ವಿಮುಚ್ಚಿತು’’ನ್ತಿ.

ಏವಂ ವುತ್ತೇ, ಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭೋ ಗೋತಮ…ಪೇ… ಉಪಾಸಕಂ ಮಂ ಭವಂ ಗೋತಮೋ ಧಾರೇತು ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ ಪಾಣುಪೇತಂ ಸರಣಂ ಗತ’’ನ್ತಿ. ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ದಣ್ಡಸುತ್ತಂ

೧೩೨. ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ…ಪೇ… ‘‘ಅನಮತಗ್ಗೋಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಂಸಾರೋ. ಪುಬ್ಬಾ ಕೋಟಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ ಅವಿಜ್ಜಾನೀವರಣಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ ತಣ್ಹಾಸಂಯೋಜನಾನಂ ಸನ್ಧಾವತಂ ಸಂಸರತಂ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಣ್ಡೋ ಉಪರಿವೇಹಾಸಂ ಖಿತ್ತೋ ಸಕಿಮ್ಪಿ ಮೂಲೇನ ನಿಪತತಿ, ಸಕಿಮ್ಪಿ ಮಜ್ಝೇನ ನಿಪತತಿ, ಸಕಿಮ್ಪಿ ಅನ್ತೇನ ನಿಪತತಿ; ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅವಿಜ್ಜಾನೀವರಣಾ ಸತ್ತಾ ತಣ್ಹಾಸಂಯೋಜನಾ ಸನ್ಧಾವನ್ತಾ ಸಂಸರನ್ತಾ ಸಕಿಮ್ಪಿ ಅಸ್ಮಾ ಲೋಕಾ ಪರಂ ಲೋಕಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಸಕಿಮ್ಪಿ ಪರಸ್ಮಾ ಲೋಕಾ ಇಮಂ ಲೋಕಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಅನಮತಗ್ಗೋಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಂಸಾರೋ…ಪೇ… ಅಲಂ ವಿಮುಚ್ಚಿತು’’ನ್ತಿ. ನವಮಂ.

೧೦. ಪುಗ್ಗಲಸುತ್ತಂ

೧೩೩. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ರಾಜಗಹೇ ವಿಹರತಿ ಗಿಜ್ಝಕೂಟೇ ಪಬ್ಬತೇ. ತತ್ರ ಖೋ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಭಿಕ್ಖವೋ’’ತಿ. ‘‘ಭದನ್ತೇ’’ತಿ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸುಂ. ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಅನಮತಗ್ಗೋಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಂಸಾರೋ…ಪೇ… ಏಕಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಪ್ಪಂ ಸನ್ಧಾವತೋ ಸಂಸರತೋ ಸಿಯಾ ಏವಂ ಮಹಾ ಅಟ್ಠಿಕಙ್ಕಲೋ ಅಟ್ಠಿಪುಞ್ಜೋ ಅಟ್ಠಿರಾಸಿ ಯಥಾಯಂ ವೇಪುಲ್ಲೋ ಪಬ್ಬತೋ, ಸಚೇ ಸಂಹಾರಕೋ ಅಸ್ಸ, ಸಮ್ಭತಞ್ಚ ನ ವಿನಸ್ಸೇಯ್ಯ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಅನಮತಗ್ಗೋಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಂಸಾರೋ…ಪೇ… ಅಲಂ ವಿಮುಚ್ಚಿತು’’ನ್ತಿ.

ಇದಮವೋಚ ಭಗವಾ. ಇದಂ ವತ್ವಾನ ಸುಗತೋ ಅಥಾಪರಂ ಏತದವೋಚ ಸತ್ಥಾ –

‘‘ಏಕಸ್ಸೇಕೇನ ಕಪ್ಪೇನ, ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸಟ್ಠಿಸಞ್ಚಯೋ;

ಸಿಯಾ ಪಬ್ಬತಸಮೋ ರಾಸಿ, ಇತಿ ವುತ್ತಂ ಮಹೇಸಿನಾ.

‘‘ಸೋ ಖೋ ಪನಾಯಂ ಅಕ್ಖಾತೋ, ವೇಪುಲ್ಲೋ ಪಬ್ಬತೋ ಮಹಾ;

ಉತ್ತರೋ ಗಿಜ್ಝಕೂಟಸ್ಸ, ಮಗಧಾನಂ ಗಿರಿಬ್ಬಜೇ.

‘‘ಯತೋ ಚ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ, ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತಿ;

ದುಕ್ಖಂ ದುಕ್ಖಸಮುಪ್ಪಾದಂ, ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಚ ಅತಿಕ್ಕಮಂ;

ಅರಿಯಂ ಚಟ್ಠಙ್ಗಿಕಂ ಮಗ್ಗಂ, ದುಕ್ಖೂಪಸಮಗಾಮಿನಂ.

‘‘ಸ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂಪರಮಂ, ಸನ್ಧಾವಿತ್ವಾನ ಪುಗ್ಗಲೋ;

ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತಿ, ಸಬ್ಬಸಂಯೋಜನಕ್ಖಯಾ’’ತಿ. ದಸಮಂ;

ಪಠಮೋ ವಗ್ಗೋ.

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ತಿಣಕಟ್ಠಞ್ಚ ಪಥವೀ, ಅಸ್ಸು ಖೀರಞ್ಚ ಪಬ್ಬತಂ;

ಸಾಸಪಾ ಸಾವಕಾ ಗಙ್ಗಾ, ದಣ್ಡೋ ಚ ಪುಗ್ಗಲೇನ ಚಾತಿ.